democracy-rethymno.gr

Επαρχία, εξωτερικό και μετακόμιση στο πατρικό

2012-01-31T14:32:00.000+02:00

Της Τόνιας Τσακίρη

Δυσοίωνες είναι οι προβλέψεις για την εργασία και για το 2012, όπου λόγω κρίσης η ανεργία έχει ανέβει κατακόρυφα, με αποτέλεσμα να έχει ενταθεί η επιστροφή αλλοδαπών στην πατρίδα τους, η μετακόμιση Ελλήνων στο πατρικό τους, η μετανάστευση Ελλήνων στο εξωτερικό και η εγκατάλειψη της Αθήνας για να βρουν δουλειά σε αγροκτήματα στην επαρχία.

Ερευνα της Manpower αναφέρει ότι ο Δείκτης των Συνολικών Προοπτικών Απασχόλησης για το πρώτο τρίμηνο του 2012 διαμορφώθηκε στο -18, καταγράφοντας αρνητικό ρεκόρ από τότε που ξεκίνησε η έρευνα στην Ελλάδα, το β' τρίμηνο του 2008. Οι εργοδότες στο σύνολο των 9 κλάδων οικονομικής δραστηριότητας της χώρας μας εκτιμούν ότι ο αριθμός των ατόμων που απασχολούν θα μειωθεί κατά το α' τρίμηνο του 2012, ενώ οι δυσχερέστερες εκτιμήσεις του τριμήνου προέρχονται από τους εργοδότες από τον κλάδο του εμπορίου (-26), του τουρισμού (-24), των κατασκευών (-22) και του δημόσιου τομέα (-21).

Σύμφωνα με την κυρία Βενετία Κουσία, πρόεδρο της Ενωσης Ιδιωτικών Εταιρειών Απασχόλησης (ΕΝΙΔΕΑ) και διευθύνουσα σύμβουλο της Manpower, «η κρίση έχει δημιουργήσει τέλμα σε διάφορα επαγγέλματα όπως μηχανικοί, δημόσιοι υπάλληλοι, δικηγόροι, γιατροί ενώ υπάρχει ζήτηση στις πωλήσεις, όχι στο λιανεμπόριο αλλά σε εξειδικευμένους τομείς, (π.χ. sales engineering), νοσηλευτές, γραμματείς, τεχνικούς».

Επιπλέον, στοιχεία της Icap προβλέπουν ότι τους επόμενους έξι μήνες 7 στις 10 εταιρείες θα έχουν μειώσει το προσωπικό τους και 3 στις 10 εταιρείες θα έχουν προβεί σε μειώσεις μισθών.

Αποτέλεσμα των απολύσεων και αυτών των απογοητευτικών στοιχείων είναι μεταξύ άλλων και η μετακόμιση στο πατρικό. Μια περίπτωση Ελληνίδας που αναγκάστηκε να αλλάξει τη ζωή της λόγω της κρίσης και των συνεπειών της, όπως η μείωση μισθού και η αύξηση φόρων, είναι η κυρία Ναταλία Μάκκα, η οποία εδώ και τέσσερις μήνες επέστρεψε στο πατρικό της. Είναι ιδιωτική υπάλληλος και μέχρι πρότινος συντηρούσε τον εαυτό της, νοικιάζοντας ένα διαμέρισμα, αλλά το τελευταίο διάστημα τα έσοδα μειώθηκαν, τα έξοδα αυξήθηκαν και δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει οικονομικά, γι' αυτό και συγκατοίκησε ξανά με την οικογένειά της, στο πατρικό, όπως άλλωστε και πολλοί άλλοι Ελληνες.

«Θύμα» της κρίσης αποτελεί και η Aλβανίδα κυρία Ιουλιάνα Μεμάι, η οποία έπειτα από πολλά χρόνια διαμονής στην Ελλάδα και ίδρυση καταστήματος εμπορίας τεντών στο Νέο Ψυχικό με τον σύζυγό της, αποφάσισε να γυρίσει στην πατρίδα της. Τα τελευταία τρία χρόνια οι πωλήσεις του καταστήματος είχαν μειωθεί και δεν άντεχε να πληρώνει και το ενοίκιο του σπιτιού στην Ελλάδα, ενώ η αβεβαιότητα του οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα την ανάγκασαν να μεταναστεύσει ξανά για την πατρίδα της.
Τη μετακόμιση σε μια φάρμα βιολογικής καλλιέργειας και αγροτουρισμού, στη Λακωνία, στην οποία και εργάζονται τους τελευταίους δύο μήνες, αποφάσισαν η κυρία Αλεξία Αμβράζη και ο σύζυγός της, εγκαταλείποντας την Αθήνα έπειτα από 16 χρόνια εργασίας ως δημοσιογράφος σε αγγλόφωνα ΜΜΕ. Στη φάρμα, επισημαίνει η κυρία Αλεξία Αμβράζη, «έχω διάφορους ρόλους, μαγειρεύω για τους επισκέπτες, βοηθάω στη διοργάνωση σεμιναρίων, ενώ ασχολούμαι και με άλλες δουλειές, όπως μάζεμα και επιλογή ελιών για την παραγωγή ελαιολάδου, κ.ά.». «Ο λόγος που έφυγα από την Αθήνα», προσθέτει η κυρία Αλεξία Αμβράζη, «είναι ότι η κρίση με έσπρωξε προς αυτή την απόφαση πιο γρήγορα, διότι το κόστος ζωής ανέβηκε σε εξωφρενικά επίπεδα ενώ η εγκληματικότητα και η μιζέρια αυξήθηκαν σε επικίνδυνο βαθμό στην Αθήνα».
Την περίπτωση του εξωτερικού επέλεξε η κυρία Σωζήτα Γκουντούνα προκειμένου να αντιμετωπίσει την ανεργία στην Ελλάδα. Στο Λονδίνο έκανε σπουδές Φιλοσοφίας και θεάτρου και διδακτορικό στην Ιστορία Τέχνης και δεν αποφασίζει να γυρίσει στην Ελλάδα διότι οι πανεπιστημιακές θέσεις δεν ανοίγουν εύκολα στη χώρα μας και οι μισθοί είναι πενιχροί. «Οταν τελείωσα τις σπουδές μου είχα όνειρο να γυρίσω στην Ελλάδα», τονίζει η κυρία Σωζήτα Γκουντούνα «αλλά η κρίση με κρατάει στην Αγγλία».

ΒΗΜΑ της Κυριακής 29/01/2012

Αναζητούν σωτηρία στις ξένες αγορές

2012-01-31T14:30:00.000+02:00

Του Δημήτρη Χαροντάκη

Χιλιάδες ελληνικές επιχειρήσεις, μικρές και μεσαίου μεγέθους, κατά τεκμήριο παραγωγικές, που συγκροτούν τον «γαλαξία» της «άλλης επιχειρηματικότητας», ασφυκτιούν στα όρια μιας αγοράς που μήνα με τον μήνα στεγνώνει από ρευστό και αναζητούν την τύχη τους στις ξένες αγορές. Συνωθούνται στις «εξαγωγικές οδούς» της χώρας, ελπίζοντας ότι θα «ρεφάρουν» τις απελπισμένες προοπτικές της εσωτερικής αγοράς. Στη διάρκεια των δύο τελευταίων χρόνων αυξάνονται όλο και περισσότερο ο αριθμός των επιχειρήσεων, αλλά και η σύνθεση με βάση το οικονομικό τους μέγεθος, που σπεύδουν να συμμετάσχουν στις διεθνείς εκθέσεις σε συνεργασία με τον Οργανισμό Προώθησης Εξαγωγών (ΟΠΕ) και να παρουσιάσουν τα προϊόντα τους στους ξένους επισκέπτες.Είναι γεγονός πως η «άλλη Ελλάδα», αυτή που προσπαθεί, αλλά δεν είναι στο επιχειρηματικό προσκήνιο, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί ως τώρα, καταβάλλει εναγώνιες προσπάθειες για να διασώσει αυτό που ως σήμερα έχει δημιουργήσει. Ο πρόεδρος του ΟΠΕ κ. Αλ. Καλαμπόκης μιλώντας προς «Το Βήμα» τονίζει χαρακτηριστικά ότι όλες οι εκθέσεις στις οποίες συμμετέχει ο ΟΠΕ είναι πλήρεις από την πλευρά των ελληνικών επιχειρήσεων – όπως π.χ. η επικείμενη έκθεση τροφίμων τον Φεβρουάριο στο Ντουμπάι –, γεγονός το οποίο θεωρεί πρωτοφανές για τα δεδομένα του οργανισμού.

«Να αναβαθμίσουμε το ελαιόλαδο»
Κατά 16% αυξήθηκαν οι εξαγωγές της χανιώτικης εταιρείας Terra Creta
Το ελαιόλαδο μπορεί ίσως να χαρακτηριστεί το σύγχρονο «ευγενές προϊόν». Η Terra Creta ΑΕ του κ. Μ. Αναγνωστάκη δημιουργήθηκε μόλις το 2001 στα Χανιά και ευθύς εξαρχής είχε εξαγωγικό προσανατολισμό, έτσι ώστε σήμερα σχεδόν το σύνολο των πωλήσεών της να προέρχεται από τις ξένες αγορές. Από το 2009 διαθέτει υπερσύγχρονες και ιδιόκτητες εγκαταστάσεις στο Κολυμβάρι Χανίων και η παραγωγική της δυναμικότητα είναι δεκαπλάσια της ποσότητας ελαιολάδου που επεξεργάζεται και τυποποιεί.

Μιλώντας προς «Το Βήμα» ο κ. Αναγνωστάκης ανέφερε ότι στη διάρκεια του 2011 οι πωλήσεις εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου της Terra Creta ανήλθαν σε 4,8 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας αύξηση κατά 16% έναντι του 2010. Τα προϊόντα του εξάγονται σε 20 χώρες, από τις οποίες οι τέσσερις-πέντε είναι και οι καλύτερες αγορές τους. Πρόκειται για τη Γερμανία, το Βέλγιο, τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία.

Οπως εξηγεί, «στην Ελλάδα δεν πουλάμε γιατί είναι δύσκολο να διεισδύσει κανείς στα δίκτυα διανομής».
Η χανιώτικη εταιρεία στη διάρκεια των τελευταίων δύο χρόνων έχει αρχίσει να δραστηριοποιείται και στον τομέα της συμβολαιακής γεωργίας προκειμένου «να έχει τον πλήρη έλεγχο της πρώτης ύλης». Παρά το «νεαρό» της ηλικίας της, ως τώρα έχει αποσπάσει, μεταξύ των άλλων, πέντε διεθνή χρυσά βραβεία για την ποιότητα των προϊόντων της.
Πέρυσι τυποποίησε περισσότερους από 1.100 τόνους ελαιολάδου, ενώ η παραγωγική δυναμικότητα των εγκαταστάσεών της ανέρχεται σε 11.000 τόνους.

Και όπως τονίζει ο κ. Αναγνωστάκης, «στο χέρι μας είναι να ανατρέψουμε την υπάρχουσα κατάσταση στον τομέα του ελαιολάδου και να προχωρήσουμε στην ποιοτική αναβάθμιση του σπουδαίου αυτού ελληνικού προϊόντος».

Τα κρητικά ξεροτήγανα ταξιδεύουν στην υφήλιο
Η βιοτεχνία ειδών αρτοποιίας από τη Σητεία της Κρήτης με την επωνυμία Σητειακός Μύλος, με 80 χρόνων παράδοση στη λειτουργία της, εκμεταλλεύθηκε δύο βασικά χαρακτηριστικά: το εξαιρετικής ποιότητας ελαιόλαδο της περιοχής και την αρτοποιητική παράδοση της Κρήτης. Η εταιρεία βρίσκεται ήδη στην τρίτη γενιά της οικογένειας Καλαμπόκη και οι εξαγωγικές επιδόσεις της – παρά το οικονομικό της μέγεθος – είναι εντυπωσιακές.

Οπως ανέφερε μιλώντας προς «Το Βήμα» ο κ. Χρ. Καλαμπόκης, οι πωλήσεις της εταιρείας, καταβάλλοντας μεγάλη προσπάθεια, δεν υπερβαίνουν τα 2 εκατ. ευρώ, αλλά οι εξαγωγές της συνεχώς αυξάνονται και αντιστοιχούν στο 50% των πωλήσεών της. Και πρόσθεσε χαρακτηριστικά ότι οι πωλήσεις της στην εσωτερική αγορά μειώνονται με ρυθμούς που υπερβαίνουν ακόμη και το 20%, ενώ αντίστοιχα οι εξαγωγές της αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο ισόποσα και κατορθώνουν να εξισορροπούν τις αντίρροπες τάσεις.

Η εταιρεία ξεκίνησε από ένα ζαχαροπλαστείο στη Σητεία το 1930 και μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία το 1992. Σήμερα απασχολεί 30 εργαζομένους, παράγει 25-30 κωδικούς προϊόντων, καθώς και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας για μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ (ΑΒ Βασιλόπουλος και Χαλκιαδάκης ΑΕ). Ξεροτήγανα, καλιτσούνια, παξιμαδάκια αμυγδάλου, κουλουράκια λαδιού, σταφιδωτά, μπισκότα καρυδιού, παξιμαδάκια πορτοκαλιού, μπισκότα μανταρινιού, κουραμπιέδες, γευστικά μελομακάρονα, παραδοσιακά μπισκότα και παξιμαδάκια σε διάφορες γεύσεις και τα παραδοσιακά κρίθινα παξιμαδάκια σε πέντε διαφορετικές γεύσεις: φυσικά κρίθινα, με βασιλικό, με ρίγανη, με θυμάρι και με δεντρολίβανο, είναι ορισμένα από τα προϊόντα που παράγει και εξάγει από την Κρήτη σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στην Ιαπωνία, στην Κορέα, στις ΗΠΑ, στην Αυστραλία, στην Κύπρο.

ΒΗΜΑ της Κυριακής 29/01/2012

Ο πιο καλός ο δάσκαλος φέρνει... ευτυχία στους μαθητές

2012-01-31T14:25:00.002+02:00

Της Annie Lowrey

Δάσκαλοι και καθηγητές δημοτικών, γυμνασίων και λυκείων που συμβάλλουν στη βελτίωση της απόδοσης των μαθητών τους στις εξετάσεις φαίνεται ότι επιφέρουν γενικότερες και μακροπρόθεσμες θετικές συνέπειες στη ζωή των μαθητών αυτών, πέραν της ακαδημαϊκής τους ζωής - μεταξύ άλλων, σε δείκτες που αφορούν χαμηλότερα ποσοστά σε εγκυμοσύνες εφήβων, περισσότερες εγγραφές σε πανεπιστήμια και μεγαλύτερους μισθούς, σύμφωνα με νέα έρευνα που παρακολούθησε τη ζωή 2,5 εκατομμυρίων μαθητών σε διάστημα 20 ετών.
Η έρευνα, την οποία πραγματοποίησαν οι οικονομολόγοι Ρατζ Τσέτι και Τζον Φρίντμαν του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και ο Τζόνα Ροκόφ του Πανεπιστημίου Κολούμπια, εξέτασε με λεπτομέρειες την επίδραση των καθηγητών στη ζωή των μαθητών τους. «Το ότι η απόδοση στις εξετάσεις σε βοηθά να μορφωθείς καλύτερα και η καλύτερη μόρφωση συμβάλλει στο να έχεις μεγαλύτερες απολαβές, αυτό είναι κατανοητό από όλους», λέει ο Ρόμπερτ Μέγερ, διευθυντής του ερευνητικού κέντρου στο Πανεπιστήμιο του Γουισκόνσιν. «Ωστόσο αυτή η μελέτη ξεπερνά αυτά τα στάδια και δείχνει πολύ περισσότερα».
Η μελέτη αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά και πολλές σχολικές επιτροπές, που έχουν αρχίσει να συμπεριλαμβάνουν στοιχεία «πρόσθετης αξίας», όπως λέγονται, προκειμένου να προσλάβουν, να απολύσουν καθηγητές ή ακόμη και να αυξομειώσουν τους μισθούς τους. Βέβαια ο εκπαιδευτικός κόσμος είναι διχασμένος. Κάποιοι θεωρούν ότι τέτοιου είδους μετρήσεις κάνουν τους καθηγητές πιο υπεύθυνους, γεγονός που συμβάλλει στη μόρφωση εκατομμυρίων μαθητών. Οι επικριτές, κυρίως οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των καθηγητών, υποστηρίζουν ότι είναι δύσκολο να απομονώσεις τις συνέπειες που μπορεί να έχει καθένας καθηγητής, με αποτέλεσμα το έργο κάποιων να υποτιμηθεί. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αν κρίνεις κάποιους καθηγητές μεμονωμένα για έναν χρόνο - η μελέτη της αποδοτικότητάς τους επί πολλά χρόνια δείχνει ότι κάποιοι απλώς είναι καλύτεροι από άλλους.

ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. Ο μέσος όρος της επιρροής ενός καθηγητή σε έναν μαθητή είναι μέτριος. Αν όλα τα άλλα είναι ίδια, ένας μαθητής που έχει έναν καταπληκτικό καθηγητή για μια χρονιά μεταξύ Δ' Δημοτικού και Β' Γυμνασίου θα κερδίσει σε όλη του τη ζωή 4.600 δολάρια περισσότερα από έναν μαθητή με παρόμοια προέλευση που έχει έναν μέτριο καθηγητή. Ο μαθητής με τον εξαιρετικό καθηγητή θα έχει 0,5% περισσότερες πιθανότητες να σπουδάσει σε πανεπιστήμιο. Εξάλλου και τα κορίτσια με καλούς εκπαιδευτικούς έχουν πολύ λιγότερες πιθανότητες εγκυμοσύνης κατά τη διάρκεια της εφηβείας τους.
Ισως εξίσου σημαντικό, δεδομένης της δυσκολίας εύρεσης και επιμόρφωσης καταπληκτικών καθηγητών, είναι το ότι η εισοδηματική διαφορά μακροπρόθεσμα μεταξύ μαθητών με μέτριους καθηγητές και εκείνων με χαμηλού επιπέδου καθηγητές είναι το ίδιο σημαντική όσο η διαφορά μεταξύ των μαθητών που είχαν πολύ καλούς καθηγητές και όσων είχαν μέτριους, σύμφωνα με την έρευνα. Αθροιστικά, αυτές οι διαφορές είναι πιθανόν τεράστιες. Πάντως η νέα έρευνα δεν βρήκε αποδείξεις για μια παλαιά πεποίθηση: ότι το να έχεις καλό δάσκαλο στις πρώτες τάξεις του δημοτικού είναι πιο σημαντικό από το να έχεις καλό δάσκαλο αργότερα.
Η αντικατάσταση ενός εκπαιδευτικού που δεν τα καταφέρνει καλά με έναν μέτριο μπορεί να αυξήσει τις αποδοχές των παιδιών μιας τάξης για όλη τους τη ζωή κατά 266.000 δολάρια, εκτιμούν οι οικονομολόγοι. Μόνο μιας τάξης. «Εάν αφήσεις έναν κακό καθηγητή στο σχολείο σου για 10 χρόνια, αντί να τον αντικαταστήσεις έστω με έναν μέτριο, φθάνουμε να μιλάμε για απώλεια εισοδήματος ύψους 2,5 εκατ. δολαρίων», παρατηρεί ο καθηγητής Φρίντμαν, εκ των συγγραφέων της έκθεσης.

ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ. Μετά την έρευνα αυτή, θεωρείται πιθανό να τροποποιηθεί η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών σε πολλά αμερικανικά σχολεία και εκτός της ακαδημαϊκής τους παρουσίας να δίνεται σημασία και στα εξωσχολικά θέματα τα οποία συζητούν με τους μαθητές τους, καθώς και στη γενικότερη συμπεριφορά τους. «Ολα αυτά θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην αξιολόγηση των εκπαιδευτικών», παρατηρεί ο δρ Χάνουσεκ, «διότι παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο».

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΚΑΛΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ»;
Η μεγαλύτερη επιτυχία για έναν δάσκαλο είναι η... εξαφάνισή του! Δεν πρόκειται όμως για ταχυδακτυλουργία, αλλά για τον μεγαλύτερο στόχο της διδασκαλίας, όπως τον περιγράφει η μεγάλη παιδαγωγός Μαρία Μοντεσόρι. Να μπορεί να πει ο δάσκαλος: «Τα παιδιά τώρα δουλεύουν σαν να μην υπάρχω». Τότε, διά της πλασματικής του απουσίας, η οποία στην πραγματικότητα είναι η πιο αποτελεσματική παρουσία, έχει καθορίσει τους μαθητές του. Εχει επιτύχει. «ΤΑ ΝΕΑ» ζήτησαν από τρεις σύγχρονους δασκάλους, που κατά γενική ομολογία έχουν διακριθεί για τη διδακτική τους ικανότητα, να πουν ποιοι ήταν οι δικοί τους δάσκαλοι που τους καθόρισαν. Και τι σημαίνει, κατά τη δική τους οπτική, καλός δάσκαλος. Η διεθνούς φήμης καθηγήτρια Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος που είναι και ακαδημαϊκός εκτός από ποιμένας και ο πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθήνας Γεώργιος Μπαμπινιώτης μιλούν για τους δασκάλους τους και για τη διδασκαλία.

Γεώργιος Μπαμπινιώτης
«Θεωρώ την προσφώνηση «δάσκαλε» ως τον πιο τιμητικό τίτλο»
Από τους τίτλους που κατά καιρούς τού αποδίδονται με τις διάφορες ιδιότητές του (καθηγητής, πρόεδρος, πρύτανης κ.ά.), ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης θεωρεί την προσφώνηση «δάσκαλε» ως την πιο τιμητική.
«Αυτό εξηγεί την εκτίμηση που τρέφω προς την ιδιότητα – διορθώνω – προς το λειτούργημα τού δασκάλου σε όλες τής βαθμίδες, από τον δάσκαλο τού δημοτικού μέχρι τον καθηγητή πανεπιστημίου», λέει.
Ποιοι ήταν οι δάσκαλοι που τον καθόρισαν;
«Ευτύχησα να έχω δασκάλους ανθρώπους αφοσιωμένους στην εκπαίδευση πραγματικά λειτουργούς. Ενδεικτικά ξεχωρίζω και αναφέρω τον Ευαγγελάτο (στο δημοτικό), τους Γρηγορόπουλο, Φαλιέρη και Μιχαλόπουλο (στο γυμνάσιο) και τους Θεοδωρακόπουλο, Σταματάκο, Βουρβέρη, Ζακυθηνό, Τωμαδάκη και Κουρμούλη (στο πανεπιστήμιο).
Στον δάσκαλο μου, καθηγητή τής Γλωσσολογίας, Γεώργιο Κουρμούλη οφείλω τη στροφή μου στη γλωσσολογία, όταν μου δόθηκε (μαζί με άλλους) η ευκαιρία να συμμετάσχω σε ένα σεμινάριο για τη Μυκηναϊκή γραφή και γλώσσα τα χρόνια που αποκρυπτογραφήθηκε η Γραμμική Γραφή Β’ και να μυηθώ στην επιστήμη τής γλώσσας.
Επειδή κι ο ίδιος συμβαίνει να θεωρούμαι από τους φοιτητές μου καλός δάσκαλος, προσωπικά ορίζω τον καλό δάσκαλο ως αυτόν που έχει πάθος για την επιστήμη του, που σέβεται και αγαπάει τους μαθητές του, που είναι ενημερωμένος στο αντικείμενό του, που δεν πάει ποτέ στο μάθημά του χωρίς να προετοιμασθεί κατάλληλα κάθε φορά για το τι και πώς θα το διδάξει, που συνδυάζει γνώση, έρευνα και διδασκαλία (προκειμένου για πανεπιστημιακό δάσκαλο), που δεν περιορίζεται σε ξηρή διδασκαλία αλλά ανεβάζει την ψυχική διάθεση, εξάπτει το ενδιαφέρον και εμπνέει τους μαθητές του πέρα και έξω από το μάθημα σε συνάφεια με τη ζωή, με αξίες και ιδανικά και που δεν λείπει ποτέ από το μάθημά του».

Ελένης Γλύκατζη - Αρβελέρ
«Ο δάσκαλος που κάθεται δίπλα στα παιδιά και όχι απέναντί τους»
Η απάντηση της Ελένης Γλύκατζη - Αρβελέρ στο ερώτημα «ποιος είναι ο καλός δάσκαλος», ήταν άμεση, σαφής και κατηγορηματική: «Αυτός που δεν κάθεται απέναντι, αλλά δίπλα στα παιδιά του».
Η διάσημη ελληνίδα ακαδημαϊκός, πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης και πρώτη γυναίκα πρύτανης του ίδιου Πανεπιστημίου, τονίζει ότι στην επιλογή της επαγγελματικής της πορείας, στο να γίνει δηλαδή βυζαντινολόγος, ρόλο ασφαλώς έπαιξε η καταγωγή της οικογένειάς της από τη Μικρά Ασία, αλλά μεγάλο βάρος είχε κι ο δικός της δάσκαλος που την καθόρισε.
«Οι ερευνητές του Χάρβαρντ έχουν φυσικά δίκιο για την επιρροή του καλού δάσκαλου στους μαθητές του. Ημουν τυχερή να έχω δασκάλους μεγάλου αναστήματος. Ο σπουδαίος ιστορικός και βυζαντινολόγος Διονύσιος Ζακυθηνός, θυμάμαι, ήταν ο άνθρωπος που με επηρέασε ώστε να γίνω κι εγώ βυζαντινολόγος. Ηταν ο άνθρωπος που καθόταν δίπλα μας στη Φιλοσοφική και έλεγε ότι πρώτα πρέπει να καταλάβουμε για τι πράγμα θα μιλήσουμε. Επίσης εξαίρετος δάσκαλος ήταν ο καθηγητής μου στη Σορβόνη, ο Πολ Λεμέμπλ, τον οποίον και αντικατέστησα στην έδρα».
Για την Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ, ο καλύτερος δάσκαλος είναι αυτός που δεν στηρίζεται και δεν αναπαράγει μονότονα τις σημειώσεις του στις παραδόσεις, αλλά αφήνεται να παρασυρθεί από τον παλμό της τάξης.
«Το ωραιότερο μάθημα που έχω κάνει ήταν μια φορά που αφέθηκα να μιλήσω εκτός σημειώσεων. Επίσης θυμάμαι όταν πρωτοβγήκαν τα κασετόφωνα, πολλοί φοιτητές άρχισαν να έρχονται στα πανεπιστήμια με αυτά για να μαγνητοφωνήσουν τις παραδόσεις, αλλά οι περισσότεροι καθηγητές δεν τα επέτρεπαν. Εγώ είπα αμέσως ναι και τους άφησα να μαγνητοφωνούν, ακριβώς επειδή είχα αποφασίσει ότι ποτέ ένα μάθημά μου δεν θα ήταν ίδιο με ένα άλλο».

Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος
«Μας καθορίζουν πολλοί δάσκαλοι και όχι μόνο ένας»
Ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος, εκτός από ασκητική φυσιογνωμία και πνευματικός ηγέτης, είναι αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Κέντρου Μεσογειακών και Αραβικών Σπουδών και επίτιμος διδάκτωρ Θεολογίας και Φιλοσοφίας 15 πανεπιστημιακών σχολών.
«Δεν είναι μόνο ένας ο δάσκαλος που συναντάμε στη ζωή μας», λέει στα «ΝΕΑ», «αλλά πολλοί εκείνοι οι δάσκαλοι που μας καθορίζουν. Κανείς δεν έχει μόνο έναν, όπως ποτέ δε μαθαίνουμε μόνο από ένα σχολείο». Ο ίδιος, στην Κατοχή, διδάχθηκε από φίλους, συντροφιές, ποικιλία ανθρώπων. «Χαρακτηριστικά θυμάμαι στο 2ο Σχολείο Αρένων Αθηνών τον δάσκαλο Ηλία Δοροδίνη, που ήταν εξαίρετος. Αλλά και στο Πανεπιστήμιο, στη Θεολογική, όπου τα χρόνια μετά από την Κατοχή ήταν πολύ δύσκολο να μπεις, καθώς ήταν 700 υποψήφιοι για 50 θέσεις, είχα την τύχη να συναντήσω θαυμάσιους δασκάλους, καθηγητές που επηρέασαν την πορεία μου, όπως τον Λεωνίδα Φιλιππίδη του οποίου ήμουν και διάδοχος». Ο Παναγιώτης Τρεμπέλας, ο Βασίλειος Βέλλας, ο Ιωάννης Καρμίρης και o Αμίλκας Αλιβιζάτος συμπλήρωσαν την ομάδα των δασκάλων που τον επηρέασαν, καθένας με τον τρόπο του.
«Αλλά και στη Γερμανία (σ.σ.: όπου ο Αναστάσιος σπούδασε κατόπιν) υπήρξαν καθηγητές όπως οι Γκολντάμερ και Σ. Ντάμεν, στη θρησκειολογία. Δυστυχώς δεν θυμάμαι αυτή τη στιγμή το όνομα της δασκάλας μου στο Δημοτικό στον Αγιο Κωνσταντίνο Κολωνού, που όμως μας φρόντιζε όλους παρότι είχε η τάξη 50-60 παιδιά».
Ποιο κοινό στοιχείο μπορεί κανείς να βρει στους καλούς δασκάλους; «Γνώριζαν πολύ καλά το αντικείμενο που δίδασκαν και επιδείκνυαν μεγάλο ενδιαφέρον και έγνοια για τα παιδιά. Ιδίως αυτούς που διέκριναν ότι είχαν δυνατότητες φρόντιζαν να τους δίνουν προσοχή, χωρίς όμως ποτέ να προσβάλλουν ή να εγκαταλείπουν τους άλλους».

TA NEA/THE NEW YORK TIMES 28-29.01.2012

Πολιτική χρεοκοπία

2012-01-31T14:23:00.000+02:00

Τoυ Νικου Γ. Ξυδακη

Το «κούρεμα» του χρέους και το Μνημόνιο ΙΙ αποτελούν το δεύτερο μεγάλο ορόσημο μετά το Μνημόνιο της άνοιξης 2010. Η Ελλάδα διανύει πλέον μια ιστορική φάση δυσχέρειας και πόνου, από την οποία είναι άγνωστο πότε και πώς θα βγει. Τα αίτια της πτώσης βρίσκονται εγκυστωμένα στις παρελθούσες φάσεις διακυβέρνησης της χώρας, ενισχυμένα από τις ευρωπαϊκές παθογένειες και τη διεθνή συγκυρία· κι είναι χρήσιμο να τα γνωρίζουμε όλα αυτά, παρότι δεν προσφέρουν καμία άμεση ανακούφιση.
Δεν είναι διόλου ανακουφιστικό λ.χ. να αντιλαμβανόμαστε ότι η πολιτική τάξη εν συνόλω έχει αποδράσει από το κλυδωνιζόμενο πλοίο. Αφού έθεσε τη χώρα υπό διεθνή οικονομικό έλεγχο αμαχητί, χωρίς διαπραγμάτευση, τώρα, υπό το βάρος της ραγδαίας ύφεσης και των ανυπέρβλητων διαχειριστικών προβλημάτων, τέτοιων που ξεπερνούν κατά πολύ τις ανύπαρκτες ικανότητές της, η κυβερνήσασα ελίτ παραδίδει ουσιαστικά και τον πολιτικό έλεγχο της χώρας στους εταίρους-δανειστές. Υπό μία έννοια, ευτυχώς: η Κριστίν Λαγκάρντ και η Αγκελα Μέρκελ διαπραγματεύονται πιο αποτελεσματικά το «κούρεμα» και τα επιτόκια με τους ομολογιούχους, απ' ό,τι θα έκαναν οι Ελληνες πολιτικοί - οι οποίοι, όταν είχαν την ευκαιρία, δεν το έκαναν.
Η εγχώρια ελίτ φαίνεται εντελώς ανίκανη να υπερασπιστεί ζωτικά εθνικά συμφέροντα, δεν είναι ικανή να θέσει στοιχειωδώς κόκκινες γραμμές για ιστορικά διακυβεύματα, κατά τον τρόπο που τις θέτουν λ.χ. οι ιταλικές και οι ισπανικές ελίτ. Από τη χρεοκοπημένη κυβερνήσασα τάξη λείπουν δραματικά η ικανότητα, η βούληση και η ιστορική επίγνωση. Διαθέτει μόνο άσβηστη τη δίψα για εξουσία, ακόμη και επί ερειπίων. Οποιαδήποτε άρα ελπίδα ανάκαμψης προϋποθέτει την εξαφάνιση αυτών των προσώπων από τη σκηνή, ώστε να δοθεί χώρος σε αναγεννητικές δυνάμεις. Η σιδηρά, καίτοι ταπεινωτική, παρέμβαση του ξένου παράγοντος μπορεί να συμβάλει προς τούτο, στο μέτρο που θα διασωθούν χωρίς μείζονες απώλειες ο εθνικός κορμός και η κοινωνική συνοχή.

Kαθημερινή 28/01/2012

[Διαστάσεις] Δύναμη καταστροφής

2012-01-31T14:22:00.000+02:00

Του Μιχάλη Μητσού

Η διαπίστωση είναι γενική: ο καπιταλισμός έχει ξεφύγει. Δεν είναι τόσο ότι διέρχεται κρίση. Είναι ότι δεν υπηρετεί πια τον κεντρικό του ρόλο: να παρέχει ευκαιρίες και να ανταμείβει την αξία, την εργασία και το ταλέντο. Εδώ και τουλάχιστον τέσσερα χρόνια ευνοεί μονάχα τους προνομιούχους. Αντί να απελευθερώνει δυνάμεις, τις φυλακίζει. Αντί να ενθαρρύνει το καινούργιο, το πνίγει. Αντί για δύναμη δημιουργίας, έχει γίνει δύναμη καταστροφής.
Μια σειρά από σοβαρά έντυπα βάλθηκαν να μελετήσουν αυτό το φαινόμενο, να διερευνήσουν την εξέλιξή του και να προτείνουν λύσεις. Το περιοδικό «Time» επισημαίνει ότι χωρίς μια βαθιά μεταρρύθμιση, ο καπιταλισμός βρίσκεται σε κίνδυνο καθώς αποξενώνει τους πληθυσμούς σε όλο τον πλανήτη. Πρέπει λοιπόν να αποκατασταθεί αυτό που έσβησε η παγκοσμιοποίηση, να ξαναβρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στις οικονομικές και πολιτικές εξουσίες και να αποδοθούν ευθύνες στους διοικητές των τραπεζών και των επιχειρήσεων. Οι κίνδυνοι που αναλήφθηκαν χωρίς να δοθούν εξηγήσεις και οι αστρονομικές αμοιβές που δόθηκαν και εξακολουθούν να δίνονται χωρίς καμιά δικαιολογία «καταστρέφουν την ηθική αιτιολόγηση της ύπαρξης ενός καπιταλιστικού συστήματος που στηρίζεται στην αξία».
Η σημερινή εκδοχή του καπιταλισμού πρέπει να εγκαταλειφθεί, καθώς αποδείχθηκε όχι μόνο ασταθής αλλά και άδικη, παρατηρούν από την πλευρά τους οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», που ξεκίνησαν εδώ και τρεις εβδομάδες μια σειρά με τίτλο «Ο καπιταλισμός σε κρίση». Η αύξηση των ανισοτήτων απειλεί τα θεμέλια των δημοκρατιών μας. Ακόμη κι οι Αμερικανοί έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους: μόλις το 50% έχει σήμερα μια θετική ιδέα για τον καπιταλισμό. «Η σύγχρονη οικονομία μοιάζει να έχει δύο λωρίδες κυκλοφορίας», έγραψε ένας από τους σχολιαστές της εφημερίδας, ο Τζον Πλέντερ. «Η μία είναι πολύ γρήγορη και προορίζεται για τους πολύ πλούσιους. Η άλλη, που αφορά όλους τους υπόλοιπους, είναι μπλοκαρισμένη».
Η σύγκριση του αμερικανικού μοντέλου με το γερμανικό είναι πλέον ξεπερασμένη, γράφει ο «Εκόνομιστ» στο προηγούμενο τεύχος του με τίτλο «Η άνοδος του κρατικού καπιταλισμού». Αυτό που θριαμβεύει είναι το συγκεντρωτικό μοντέλο της Κίνας. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι: υπάρχει ακόμη μια δημιουργική σχέση ανάμεσα στον καπιταλισμό και την αγορά ή ο πρώτος ισοπέδωσε και μηδένισε τη δεύτερη; Για να οικοδομήσουν τις οικονομίες τους, οι χώρες που ξεπέρασαν τη φτώχεια χάρις στην παγκοσμιοποίηση καταφεύγουν στη δημιουργία τεραστίων εταιρειών που λειτουργούν με τη λογική του καπιταλισμού αλλά ελέγχονται από το Κράτος. Οι εταιρείες αυτές δραστηριοποιούνται στην ενέργεια - όπως η σαουδαραβική Aramco, η ρωσική Gazprom και η Petrochina - στις κατασκευές, στα μεταλλεύματα, στον τραπεζικό τομέα. Και η επίθεσή τους εναντίον του ιδιωτικού μοντέλου που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα στέφεται σε γενικές γραμμές με επιτυχία.
Μήπως λοιπόν ο καπιταλισμός έχει χάσει την ψυχή του; Κι αν συνεχίσει αυτόν τον δρόμο, μήπως η επανάληψη θαυμάτων όπως η Google, η Apple ή το facebook θα είναι πλέον αδύνατη;

ΤΑ ΝΕΑ 28-29/01/2012

[Δρόμοι]

2012-01-31T14:20:00.001+02:00

Του Ed Miliband

O καπιταλισμός ...
... του 20ού αιώνα μήπως δεν εξυπηρετεί πια την κοινωνία του 21ου αιώνα; Τα μέλη της παγκόσμιας ελίτ συζήτησαν αυτό το ασυνήθιστο ερώτημα την περασμένη Τετάρτη στις ετήσιες εργασίες του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ.
Κάποτε...
... όχι πολύ καιρό πριν, ένα τέτοιο ζήτημα θα απασχολούσε μόνο τους διαδηλωτές που κάθε χρόνο συγκεντρώνονται στη γύρω περιοχή, στις πλαγιές των Αλπεων. Αρα μόνο ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι τρία χρόνια μετά το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης έχει αρχίσει η αναζήτηση των μαθημάτων που πρέπει να αντληθούν. Στη Βρετανία τα μέλη της συντηρητικής κυβέρνησης φαίνεται να παίρνουν σοβαρά υπόψη τους την έκκληση του Εργατικού Κόμματος για έναν πιο υπεύθυνο καπιταλισμό. Υπάρχει μεγάλη διαφορά όμως μεταξύ της επιθυμίας να συζητηθεί ένα θέμα και της ετοιμότητας για δράση.
Η διαφορά είναι μεταξύ εκείνων που ακόμα πιστεύουν ότι το μόνο το οποίο μπορούν να κάνουν οι κυβερνήσεις είναι να βγουν από τη μέση και εκείνων που πιστεύουν ότι ο πραγματικός ρόλος των κυβερνήσεων είναι, πρώτον, να αναζωογονήσουν τις οικονομίες μας και, κατόπιν, να θεσπίσουν τους σωστούς κανόνες για μελλοντική επιτυχία. Αρα η πρόκληση δεν αφορά μόνο τον καπιταλισμό, αλλά και την πολιτική.
Τρία χρόνια πριν...
... στη Σύνοδο του G20 στο Λονδίνο ο Γκόρντον Μπράουν και ο Μπαράκ Ομπάμα σχεδίασαν κοινό πλαίσιο δράσης για τη διάσωση της διεθνούς οικονομίας. Τρία χρόνια αργότερα κάποιες κυβερνήσεις αποδύονται σε έναν μυωπικό νομισματικό προστατευτισμό, το μόνο αποτέλεσμα της οποίας είναι να εμποδίζεται η ανάπτυξη. Αν μάθαμε κάτι από τη δεκαετία του '30 ήταν ότι οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να σηκώνουν τους ώμους και να παρακολουθούν τα ποσοστά ανεργίας να αυξάνονται. Θεωρώ τραγικό και εντυπωσιακό ότι κάποιες κυβερνήσεις χρειάζεται να πάρουν αυτό το μάθημα και πάλι. Ούτε θα πρέπει να ξεχάσουμε τις αιτίες της παρούσας κρίσης χρέους καθώς να αναζητούμε πιο βιώσιμους δρόμους για τις οικονομίες μας.
Οι κυβερνήσεις...
... πρέπει να θυμούνται ότι εξελέγησαν για να υπηρετούν τους πολίτες και όχι τα πανίσχυρα λόμπι που μπορούν να πληρώσουν για πρόσβαση ή επιρροή. Συχνά, πραγματικοί εχθροί του καπιταλισμού της αγοράς αναδεικνύονται κάποιοι εκ των ευεργετηθέντων του παρόντος συστήματος, που ευνοεί τα καρτέλ και την εκμετάλλευση των καταναλωτών. Και όπως είπε πριν από λίγες ημέρες ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα είναι «κοινή λογική» να ζητάς από έναν εκατομμυριούχο να πληρώνει περισσότερους φόρους από τη γραμματέα του. Στο Νταβός κοιτάζω γύρω μου και αναρωτιέμαι ποιος φορολογείται περισσότερο, εκείνοι που απολαμβάνουν τη σούπα ή εκείνοι που τη σερβίρουν; Εν τέλει το ερώτημα δεν είναι τόσο εάν ο καπιταλισμός του 20ού αιώνα δεν εξυπηρετεί πια την κοινωνία του 21ου, αλλά εάν η πολιτική μπορεί να ανταποκριθεί στην πρόκληση της αλλαγής ενός ελαττωματικού οικονομικού μοντέλου.

ΤΑ ΝΕΑ/ THE NEW YORK TIMES
28-29.01.2012

[Διαστάσεις] «Στους δολοφόνους!»

2012-01-31T14:17:00.001+02:00

Του Μιχάλη Μητσού

Πριν από 23 χρόνια, στις 14 Φεβρουαρίου 1989, ο αγιατολάχ Χομεϊνί εξέδωσε έναν φετφά εναντίον του Σαλμάν Ρούσντι για το βιβλίο του Σατανικοί Στίχοι. Ο θρησκευτικός ηγέτης του Ιράν ζητούσε ούτε λίγο ούτε πολύ την εκτέλεση του συγγραφέα επειδή δυσφήμησε το Ισλάμ. Οι φανατικοί άρχισαν να τον κυνηγούν, ο Ρούσντι πέρασε στην παρανομία και οι υπέρμαχοι της ελεύθερης έκφρασης σε όλο τον κόσμο ανέλαβαν την υπεράσπισή του. Ο Κρίστοφερ Χίτσενς, που για ένα διάστημα έκρυβε τον συγγραφέα στο σπίτι του, είχε συντάξει μάλιστα και κατάλογο με τους δειλούς και τους γενναίους. Στους τελευταίους ξεχώριζε η Σούζαν Σόνταγκ.
Η Ιστορία επαναλαμβάνεται, και όχι πάντα ως φάρσα. Ενώ ο βρετανός συγγραφέας νόμιζε ότι τα βάσανά του έχουν περάσει, κι ότι οι προσπάθειες των εξτρεμιστών να τον εξαφανίσουν απέτυχαν, διαπίστωσε εν έτει 2012 ότι εξακολουθεί να ενοχλεί. Από μια πρώτη άποψη, αυτό είναι ενθαρρυντικό: καλύτερα να ενοχλείς παρά να περνάς απαρατήρητος. Οχι όμως όταν το αποτέλεσμα της ενόχλησης είναι η φίμωσή σου. Οι οργανωτές του λογοτεχνικού φεστιβάλ του Τζαϊπούρ, στο οποίο ο Ρούσντι είχε παραστεί το 2007 και είχε προσκληθεί να μιλήσει και πάλι το περασμένο Σαββατοκύριακο για το τελευταίο του βιβλίο, ακύρωσαν την παρουσία του όχι μία, αλλά δύο φορές. Πρώτα τον ειδοποίησαν ότι «πληρωμένοι δολοφόνοι από τον υπόκοσμο της Βομβάης κατευθύνονται στο Τζαϊπούρ για να τον σκοτώσουν». Οπως αποδείχθηκε, οι «πληρωμένοι δολοφόνοι» ήταν κάποιες μουσουλμανικές οργανώσεις που διαφωνούσαν με την πρόσκλησή του. Κι όταν ο συγγραφέας ματαίωσε το ταξίδι του και ζήτησε να μιλήσει στο φεστιβάλ μέσω βίντεο, τον εμπόδισαν για δεύτερη φορά. Το ζήτησε, λέει, ο ιδιοκτήτης του Diggi Palase, του ξενοδοχείου που φιλοξενούσε το φεστιβάλ. Για λόγους ασφαλείας, φυσικά.
Και δεν είναι μόνο αυτό. Αντιδρώντας στις εξελίξεις αυτές, και στο γεγονός ότι οι Σατανικοί Στίχοι εξακολουθούν να είναι απαγορευμένοι στην Ινδία, μια ομάδα συγγραφέων οργάνωσε στο Τζαϊπούρ μια δημόσια ανάγνωση αποσπασμάτων του βιβλίου. Οι οργανωτές, με επικεφαλής τον σκοτσέζο συγγραφέα Ουίλιαμ Νταλρίμπλ, έκριναν σκόπιμο να καταδικάσουν με επίσημη ανακοίνωσή τους και την πρωτοβουλία αυτή. Προφανώς φοβήθηκαν την οργή των ινδικών Αρχών. Ισως να τρόμαξαν και με την επικείμενη άφιξη των «πληρωμένων δολοφόνων». Το σίγουρο είναι ότι προκάλεσαν τη μήνιν της οργάνωσης ΡΕΝ, που τους κατηγόρησε ότι δεν μπορούν να υπερασπιστούν το στοιχειώδες δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης.
Ο Νταλρίμπλ, πάντως, δεν πτοήθηκε. Το προτελευταίο βράδυ του φεστιβάλ μάλιστα, ενώ περπατούσε στον κήπο του Diggi Palace επευφημούμενος από τα πλήθη για τη στάση που επέδειξε, έκρινε σκόπιμο να κάνει μια πρόποση. Υψωσε το ποτήρι του και είπε «Στους δολοφόνους!». Ολοι έσκασαν στα γέλια. Ο κίνδυνος είχε περάσει. Ο αποστάτης δεν μόλυνε την εκδήλωση. Κι όλοι πήγαν ικανοποιημένοι για ύπνο.

ΤΑ ΝΕΑ 26/01/2012

[Δρόμοι]

2012-01-31T14:15:00.000+02:00

Του Ρούσου Βραννά

Ούτε οι φυλετικές...
.. διακρίσεις εις βάρος των μαύρων ούτε ο ρατσισμός εις βάρος των μεταναστών. Η μεγαλύτερη πηγή έντασης στην αμερικανική κοινωνία δεν βρίσκεται πια σε αυτά, αλλά στη σύγκρουση πλούσιων και φτωχών.
Οι περισσότεροι...
... Αμερικανοί (δύο στους τρεις, σύμφωνα με σχετική δημοσκόπηση που έκανε το ερευνητικό κέντρο Pew) πιστεύουν ότι υπάρχει μια έντονη σύγκρουση πλουσίων και φτωχών. Και είναι αυτό μια ένδειξη πως το μήνυμα κατά των εισοδηματικών ανισοτήτων που στέλνουν κοινωνικά κινήματα όπως αυτό των καταλήψεων της Γουόλ Στριτ αρχίζει να πιάνει τόπο στην κοινωνική συνείδηση. «Οι εισοδηματικές ανισότητες δεν είναι πια ένα θέμα μόνο για οικονομολόγους» λέει ο Ρίτσαρντ Μόριν που συντόνισε τη δημοσκόπηση. «Εχουν βγει σήμερα από τις οικονομικές σελίδες και προβάλλονται στα πρωτοσέλιδα». Βέβαια, η αλήθεια είναι πως οι εισοδηματικές ανισότητες ποτέ δεν ήταν περιορισμένες μόνο στις οικονομικές σελίδες: πίσω από τις ρατσιστικές συγκρούσεις και τις εντάσεις με τους μετανάστες κρύβονταν πάντα ταξικά ζητήματα, παρατηρεί ο κοινωνιολόγος Τοντ Κρον. Τι έχει αλλάξει λοιπόν;
Ολοένα...
... και περισσότεροι Αμερικανοί, λέει ο Τοντ Κρον, αρχίζουν να αντιλαμβάνονται πως εκείνο που προκαλεί τις μεγαλύτερες συγκρούσεις στην κοινωνία είναι η διαίρεσή της σε τάξεις. Παραδοσιακά και αντίθετα με την Ευρώπη, το ζήτημα της ταξικής κοινωνίας δεν αποτελούσε ποτέ σημαντικό μέρος του αμερικανικού πολιτικού διαλόγου. Και ας ήταν πάντα ένα σημαντικό μέρος της καθημερινής ζωής των απλών Αμερικανών. «Οι Αμερικανοί πάντα γνώριζαν ότι υπάρχουν οι Ροκφέλερ και οι φουκαράδες» λέει ο Τομ Σμιθ, διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Δημοσκοπήσεων στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου. «Ομως πιστεύουν ότι αυτή η κατάσταση δεν είναι κάτι μόνιμο, αλλά κάτι μεταβατικό». Οι μαύροι συνειδητοποιούσαν πάντα πιο ξεκάθαρα την αντίθεση πλουσίων και φτωχών, όμως τώρα μοιάζει να τη συνειδητοποιούν και οι λευκοί σε όλο και πιο μεγάλους αριθμούς. Γενικότερα, οι άνθρωποι της μεσαίας τάξης που σήμερα συνθλίβεται κάτω από το βάρος της οικονομικής κρίσης έχουν αυξημένη επίγνωση αυτής της ταξικής σύγκρουσης πλουσίων και φτωχών - σε ποσοστό 71% έναντι 47% που έδειχναν οι αντίστοιχες δημοσκοπήσεις του 2009. «Οσο περισσότερο βαθαίνει η οικονομική ύφεση τόσο περισσότερο συνειδητοποιούν τη σύγκρουση πλουσίων και φτωχών» λέει ο Κρίστοφερ Τζενκς, καθηγητής της Κοινωνικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.
Στο πολιτικό...
... φάσμα, εκείνοι που δείχνουν συνήθως περισσότερη ευαισθησία στις ανισότητες είναι οι Δημοκρατικοί και οι Ανεξάρτητοι. Ομως, ενόψει των εκλογών, οι Ρεπουμπλικανοί παίζουν και αυτοί το «ταξικό χαρτί», με τον Μιτ Ρόμνεϊ και τον Νιουτ Γκίνγκριτς να προσπαθούν να πείσουν το κοινό τους ότι ο ένας είναι φτωχότερος από τον άλλο. Πλούσιοι εναντίον φτωχών και πλούσιοι εναντίον πλουσίων, ώσπου ο ένας να κατασπαράξει τον άλλο. Μπορεί ο απλός πολίτης να ελπίζει πως θα γλιτώσει από αυτή τη σφαγή; Μόνο αν δεν τρέφει αυταπάτες για την κοινωνική του θέση.

ΤΑ ΝΕΑ 26.01.2012

[Δρόμοι]

2012-01-31T14:12:00.001+02:00

Του Ρούσου Βραννά

Δεν βλέπει ...
... φως ούτε στην Ιταλία ούτε στην Ισπανία. Και η Πορτογαλία, που εξακολουθεί να δανείζεται χρεωμένη μέχρι τον λαιμό, δεν έχει πολλές ελπίδες να γλιτώσει. Οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου είναι δυσοίωνες και φέτος. Δεν έχει τέλος η τραγωδία του ευρώ.
Με κυβερνήσεις...
... δεμένες χειροπόδαρα, οι περιφερειακές χώρες της ευρωζώνης περιμένουν τη σωτηρία να έρθει ως διά μαγείας από απρόθυμες αγορές. Υστερα από αλλεπάλληλα και επίπονα πογκρόμ λιτότητας στον δημόσιο τομέα, με την ελπίδα πως θα έβρισκαν έτσι πιο εύκολα αγοραστές και για τις επόμενες εκδόσεις των ομολόγων τους. Και ας περιορίζονταν συνεχώς τα έσοδα του ιδιωτικού τομέα από τη μείωση των δημόσιων δαπανών και από τη βαριά άμεση και έμμεση φορολογία των μικρομεσαίων επιχειρηματιών, των μαγαζιών της διπλανής πόρτας και των νοικοκυριών. Και ας προέβλεπαν οι έντιμοι οικονομολόγοι πως μετά τη χρεοκοπία των εργαζομένων στον δημόσιο τομέα θα ακολουθούσε αναπόφευκτα και η χρεοκοπία των απασχολουμένων στον ιδιωτικό. Οι κυβερνήσεις των περιφερειακών χωρών εξακολουθούσαν να αφαιρούν δισεκατομμύρια από τις εθνικές οικονομίες τους, επιβάλλοντας περικοπές στους μισθούς του δημόσιου τομέα, στις συντάξεις, στα επιδόματα. Οπως ήταν φυσικό, χρόνο με τον χρόνο, τα φορολογικά έσοδα βούλιαζαν συνεχώς κάτω από τις προβλέψεις των κυβερνήσεων. Οι διεθνείς αγορές ομολόγων ήταν περήφανες γι' αυτές. Οχι όμως και οι πτωχευμένοι λαοί τους που, ύστερα από τη ληστεία των εισοδημάτων τους, διαπίστωσαν ότι αργά ή γρήγορα θα καλούνταν να πληρώνουν τους φόρους για τους τοκογλύφους με μισθούς σαν και αυτούς που καταβάλλονται στην Κίνα.
Το μέλλον...
... αυτών των χωρών είχε ήδη προδιαγραφεί από πολλούς έντιμους οικονομολόγους. Καμιά οικονομία δεν μπορεί να αντέξει για πολύ προειδοποιούσαν ο Μάρσαλ Οερμπακ και ο Ρομπ Παραντό. Γιατί λοιπόν οι κυβερνήσεις επέμειναν σε αυτόν τον φαύλο κύκλο; Γιατί, αντί να ανοίξουν τον δρόμο της ανάπτυξης χρηματοδοτώντας την εργασία, προτίμησαν να χρηματοδοτούν τους τοκογλύφους; Ισως η απάντηση σε αυτό να βρίσκεται σε όσα έγραφε πριν από μερικά χρόνια το περιοδικό «Νουβέλ Ομπζερβατέρ» για το πόσο ταπεινωμένος ένιωθε ο Σαρκοζί, το παιδί των μεταναστών που ζούσε σε μια φτωχογειτονιά του Νεϊγί, ώσπου να πάρει την εκδίκησή του: «Ακόμη και σήμερα δεν τολμάει να καλέσει φίλους στο σπίτι. Τον κυνηγά μια ανάμνηση: ο φθηνός καπνιστός σολομός που αγόραζε σε σελοφάν. Επειδή ο σολομός που έτρωγαν οι πλούσιοι φίλοι του προερχόταν από τα καλύτερα μαγαζιά».
Μας κυβερνούν...
... άνθρωποι που ξεθυμαίνουν στις πλάτες μας τα κόμπλεξ τους, πειθήνια υποχείρια του πρώτου τυχόντα που θα τους ανοίξει τις πόρτες των μεγάλων σαλονιών. Επιρρεπείς στη διαφθορά, σίγουρα θα αναρωτιούνται πώς τους ανέχονται ακόμη οι λαοί τους. «Αυτή η ανοχή όμως δεν είναι παρά προσωρινή» γράφει ο Σαντμπ Γουόλς στην εφημερίδα «Γκάρντιαν». «Η φτώχεια που βλέπουμε σήμερα δεν έχει φτάσει ακόμη στο επίπεδο που θα κάνει αναπόφευκτη την κοινωνική αναταραχή. Ομως οδεύουμε προς τα εκεί».

ΤΑ ΝΕΑ 23.01.2012

Η αναποφάσιστη αριστερή χλαίνη

2012-01-31T14:11:00.000+02:00

Του Δημήτρη Σεβαστάκη

Η λαϊκή προσδοκία θέλει τον εξοµολόγο της. Αλλά αυτό καθιστά ιστορικά αναγκαία την Aριστερά; Εγκλωβισµένη στην τρέχουσα αντιρρητική µυθοπλασία ή στα παρηγορητικά παραπήγµατα που στήνει το ξέπνοο πολιτικό lifestyle, η Aριστερά κοιµάται ή ατακτεί, ανάλογα µε το ρεύµα και την παράδοση που ενσωµατώνει. Από τη µία ο εµπειρισµός στην τρέχουσα πολιτική παραγωγή και από την άλλη η χρήση µεγάλων ιδεολογικών σχηµάτων, τελικά συγκροτούν το κενό. Καρφωµένη πάνω του η Aριστερά ζει στο πιο ιλιγγιώδες πρόβληµα που πρέπει να λύσει. Ή θα ξεχειλώσει ή θα ανασυσταθεί. Η Ιστορία εξάλλου υπήρξε και σκληρή και αβρόφρων µαζί της. Η αντοχή στις διώξεις, το ηθικό απόθεµα, αλλά και ο περιορισµένος συνθετικός της ορίζοντας είναι προϊόντα αυτής της διπλής αφοµοίωσης. Μια αβαθής Aριστερά λοιπόν, του πολιτικού επιµερισµού και των καθηµερινών στερεoτύπων, είναι µια εξηµερωµένη και εθιµοτυπική Aριστερά που ισορροπεί απλώς καλύτερα τις συµβολικές ροπές του συστήµατος. ∆εν διαµορφώνει την πραγµατικότητα.

Με αυτά τα δραµατικά δεδοµένα πρέπει να δούµε την κυβερνητική δυνατότητα της σηµερινής Αριστεράς. Ποιο είναι το πολιτικό αγαθό που µπορεί να προσφέρει µέσα στα διασταυρούµενα πολυαναφορικά και πολυεστιακά ιδεολογικά πλαίσια; Και µάλιστα σε συνθήκες οικονοµικού και θεσµικού κραχ; Θα γίνει ο λιγότερο ωµός απολογητής του κυρίαρχου οικονοµικού φορµαλισµού ή ο άτακτος, ανακουφιστικός για το συλλογικό θυµικό, αλλά αντιδηµιουργικός για τη χώρα, παράγοντας;

Για να απαντήσει κανείς στο εάν η Αριστερά µπορεί να προσφέρει κυβερνώντας και αναµορφώνοντας τους πολιτικούς κώδικες, πρέπει να δει το παραγωγικό µοντέλο της χώρας που καταρρέει και το παραγωγικό µοντέλο που πρέπει να αναδυθεί, αν χρειάζονται την Αριστερά ως γλώσσα, ως κοσµοεννόηση, ως κανονιστικό πρότυπο. Η κυβερνητική δυνατότητα της Αριστεράς δηλαδή δεν είναι ερώτηµα τεχνογνωσίας ούτε ηθικής, αλλά κατασκευής: Εάν η νέα συνθήκη πολιτικής και παραγωγής απονοηµατοδοτεί την Αριστερά, εάν δηλαδή η τελευταία αποδειχθεί ως µια ιστορικά πεπερασµένη αφήγηση, κάποιας, ορισµένης παραγωγικής φάσης, τότε είναι χαµένη, τότε δεν µπορεί να κυβερνήσει εκ κατασκευής. Εφόσον µάλιστα δεν έχει καταφέρει να διαρκέσει ως πολιτιστικό απόθεµα που καθορίζει ισχυρά αξιακά πρωτόκολλα και που υπερβαίνει τις δουλείες ενός πρωτόγονου παραγωγισµού (και συνακόλουθα εργατοσυνδικαλιστικής αντιπροσώπευσης, γλώσσας κτλ.), τότε µοιραία γίνεται όµηρος και όχι µέτοχος των ηγεµονικών µοντέλων µε τα οποία οργανώνεται η κοινωνία και αποκτούν περιεχόµενα τα υπερκείµενα: το δίκαιο, η τέχνη, οι συµπεριφορές. Πρόβληµα της Αριστεράς είναι η πολιτική της εκπαίδευση. Οτι δηλαδή συνήθισε να καθορίζεται σε αναφορά µε άλλους ιδεολογικοαισθητικούς σχηµατισµούς και όχι να αυτοσυστήνεται. Η πρόσληψη της πραγµατικότητας «διά µέσου» ενός έτοιµου θεσµικού συστήµατος (του κράτους ή των κοµµάτων εξουσίας συνήθως), οι ερµηνευτικές µεσιτείες από έτοιµα ιδεολογικά σχήµατα, παράγουν ένα αδύναµο αριστερό αφήγηµα, καθιστούν την πολιτική διατύπωση της Αριστεράς άνευρη και επισφαλή.

Μπορεί λοιπόν να δηµιουργήσει πολιτικά στροβιλιζόµενη µέσα στην κρίση του οικονοµικού φορµαλισµού; Ή µήπως η ενδεχόµενη κατάρρευση θα ενταφιάσει οριστικά την Αριστερά σε έναν παρηγορητικό, ανακουφιστικό και αποκρυφιστικό λόγο;

Μεγάλες παραγωγικές συνθέσεις µάλλον δεν µπορούν να λειτουργήσουν στον τόπο µας. Σε αντίθεση µε τη Φινλανδία ή τη Σουηδία, µια ελληνική υπερ-εταιρεία, π.χ., είναι απίθανο να υπάρξει. Η νόθα ελληνική αστυφιλική παραµόρφωση, που 50 χρόνια µετά την έκρηξή της γεννάει παραγωγικά πτώµατα, το µοντέλο πόλης (και παραγωγής) και η δοµική αντιδικία µε την ύπαιθρο αποτελούν το καταρρέον οµοίωµα ανάπτυξης. Με τέτοιο κληροδότηµα είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανασυγκροτηθεί η παραγωγική πυκνότητα της χώρας. Η αγροτική ευφυΐα, π.χ., και η προσαρµοστικότητα ως µοντέλα αγροτικής παραγωγής ευνοούνται από τη γεωλογική και χωροταξική οργάνωση του τόπου µας και όχι φυσικά από τις επιδοτήσεις. Μια νέα µικρή έντεχνη αγροτική παραγωγή σπάνιων προϊόντων χρειάζεται έναν σχεδιασµένο κρατικό πυρήνα που να την προωθεί, να λύνει προβλήµατα αγορών και πιστοποίησης.

Αυτό είναι όµως µέρος µιας αριστερής προβληµατοθεσίας; Ή είναι κάτι αδυσώπητα ρεφορµιστικό;

Μπορούµε να αναζητήσουµε απαντήσεις και προς τις δύο πλευρές: και της θέσης και της θεολογίας. Η πραγµατικότητα βέβαια χρειάζεται την παρηγοριά ενός βαθέος ρεαλισµού, την κυβερνητικότητα χωρίς καθεστωτικές παραµορφώσεις, την κριτική κατάφαση. Αυτός ο περίπλοκος συνδυασµός αντινοµιών είναι από τα δυσκολότερα µετεµφυλιακά εγχειρήµατα. Η κυβερνητική λοιπόν ευθύνη για την Αριστερά προϋποθέτει έναν σύνθετο εσωτερικό, ιδεολογικό ανακαθορισµό.

Η Αριστερά βέβαια µπορεί ή να περιµένει σαν πολιτικός Σκρουτζ πάνω στα ποσοστά της ή να δοκιµαστεί θυσιαστικά και δηµιουργικά µέσα στα κοινωνικά µέτρα. ∆εν θα την ευνοεί για πολύ ακόµα η σκιά της ατάλαντης και σκοτεινής πρωθυπουργίας του Γιώργου Παπανδρέου, ούτε ο αλλόφρων, απολίτικος και τυφλός γερµανικός δογµατισµός.

Ο κ. Δ. Α. Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ.

ΤΟ ΒΗΜΑ 22/01/2012
Νέες Εποχές

Τα τρία συγκριτικά πλεονεκτήµατα

2012-01-31T14:09:00.000+02:00

Του Ευκλείδη Τσακαλώτου

Μπορεί να δώσει λύσεις η Αριστερά; Μπορεί να ξαναγίνει µια ηγεµονική δύναµη από την οποία όχι µόνο περιµένει ο κόσµος πρωτοβουλίες, αλλά που επηρεάζει ακόµα και τη σκέψη και τις κινήσεις των αντιπάλων της; Τέτοια ερωτήµατα δεν απαντιούνται εύκολα µε ένα «ναι» ή ένα «όχι». Αλλά για πρώτη φορά ύστερα από αρκετές γενιές διαφαίνεται ότι η Αριστερά, στο σύνολό της, έχει κάποια συγκριτικά πλεονεκτήµατα.

Το πρώτο έχει να κάνει µε την ερµηνεία της κρίσης. Υπάρχουν βέβαια και στοχαστές του συστήµατος που έχουν πλήρη κατανόηση για τα βαθιά δοµικά προβλήµατα του καπιταλισµού. Το πρόσφατο βιβλίο του Raghuram Rajan, οικονοµολόγου του Σικάγου και παλαιότερα του ∆ΝΤ, για τις ρωγµές που ακόµα απειλούν την παγκόσµια οικονοµία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγµα. Οπως επίσης η σειρά άρθρων των «Financial Times» για τον «καπιταλισµό σε κρίση» (ποιος θα φανταζόταν µια τέτοια σειρά πριν από λίγα χρόνια;). Αλλά οι προβληµατισµοί για το αχαλίνωτο χρηµατοπιστωτικό σύστηµα, για τις κοινωνικές ανισότητες και το πρόβληµα της δηµοκρατικής νοµιµοποίησης, για τις παγκόσµιες µακροοικονοµικές ανισορροπίες, για τη µη λύση της λιτότητας δεν φαίνονται να επηρεάζουν τις ελίτ και για αυτόν τον λόγο οι προβλέψεις τους πέφτουν συνεχώς έξω: για την αποτελεσµατικότητα των προγραµµάτων λιτότητας και των ταµείων στήριξης, για το βάθος της ύφεσης, για τη συνεισφορά των µειώσεων µισθών στην ανταγωνιστικότητα της οικονοµίας. Σε αυτό το πλαίσιο η Αριστερά έχει ένα σοβαρό συγκριτικό πλεονέκτηµα. ∆εν είναι µόνο ότι προβλέπει καλύτερα από τους αντιπάλους της. ∆εν λέει γενικώς ότι οι λύσεις που προτείνονται δεν θα βγουν, αλλά αναδεικνύει κάθε φορά τους µηχανισµούς πίσω από την αποτυχία. Κατανοεί, για παράδειγµα, το πώς η οικονοµική και χρηµατοπιστωτική αρχιτεκτονική της ευρωζώνης χειροτερεύει τα δοµικά προβλήµατα που αναφέραµε παραπάνω, ενισχύοντας και τις κοινωνικές αλλά και τις γεωγραφικές ανισότητες του σύγχρονου καπιταλισµού.

Το δεύτερο συγκριτικό πλεονέκτηµα είναι ότι η Αριστερά έχει τη δυνατότητα να αντιπροσωπεύσει στο πολιτικό πεδίο τον κόσµο της εργασίας που εγκαταλείπει, προσωρινά τουλάχιστον, τα κόµµατα της Κεντροαριστεράς και της Κεντροδεξιάς. ∆εν είναι προφανές πώς αυτά τα κόµµατα σκοπεύουν να αναδιαµορφώσουν τις σχέσεις τους µε τη λαϊκή τους βάση. Με το κοινωνικό κράτος; Μέσω δανεισµού από το χρηµατοπιστωτικό σύστηµα; Με την αναστήλωση του πελατειακού κράτους; Και οι τρεις λύσεις χρησιµοποιήθηκαν στη µεταπολεµική περίοδο, µε διαφορετικές δοσολογίες σε διαφορετικές χώρες, αλλά και οι τρεις έχουν έρθει σε δοκιµασία από τις δύο µεταπολεµικές κρίσεις του καπιταλισµού. Αλλά µέχρι να βρεθεί νέα λύση (υποθέτοντας ότι ο στόχος δεν είναι µια µορφή αυταρχικότερου καπιταλισµού που «ξεµπερδεύει» µε τον συµβιβασµό µε τη δηµοκρατία), η Αριστερά έχει ένα µεγάλο πεδίο παρέµβασης. Γιατί είναι η δύναµη αυτή που η πρακτική της και ο προγραµµατικός λόγος της όλο και περισσότερο βασίζονται στην επέκταση της δηµοκρατίας και στην αντιµετώπιση των αναγκών των πολλών.

Το τρίτο συγκριτικό πλεονέκτηµα έχει να κάνει µε το λαϊκό στοιχείο. Στην εκσυγχρονιστική σκέψη το λαϊκό στοιχείο ταυτίζεται µε τον λαϊκισµό. Μόνο που ο λαϊκισµός υπάρχει ακριβώς επειδή υπάρχουν προβλήµατα, όχι µόνο οικονοµικά αλλά και πολιτιστικά: οι από κάτω δεν θέλουν µόνο οικονοµικές τακτοποιήσεις, όπως ισχυρίζονται οι εκσυγχρονιστές, αλλά µια αίσθηση ότι ανήκουν κάπου, ότι µπορούν να συµµετέχουν σε συλλογικότητες που δίνουν νόηµα στη ζωή τους. Η σύγχρονη Αριστερά ξέρει ότι οι πιο µεγάλες θετικές κοινωνικές αλλαγές ήρθαν µε πιέσεις από τα κάτω: η ενεργή συµµετοχή, ο ακτιβισµός και η διεκδίκηση δεν αποτελούν µια στείρα άρνηση, αλλά την προϋπόθεση για µια αλλαγή ατζέντας. Η συγκρότηση του ευρωπαϊκού λαού, µας λέει ο Balibar, αποτελεί αναγκαίο όρο σε µια Ευρώπη που θέλει τη συνεργασία για να προστατέψει τα δικαιώµατα, να επεκτείνει τη δηµοκρατία και να ενθαρρύνει όλα αυτά τα κοινωνικά και οικονοµικά πειράµατα που βάζουν τον άνθρωπο πάνω από τα κέρδη.

Στη πρώτη µεταπολεµική εποχή ο καπιταλισµός διεκδικούσε, σε σχέση µε τη Σοβιετική Ενωση, τον πλουραλισµό. Τώρα πια έχει περιοριστεί στη µονοκαλλιέργεια της αγοράς, της επιχειρηµατικότητας και των µεθόδων του µάνατζµεντ στον δηµόσιο τοµέα. Το νέο υπόδειγµα της Αριστεράς µπορεί να διεκδικήσει τον τίτλο της πλουραλιστικής δύναµης, υποστηρίζοντας και τον δηµόσιο τοµέα και την κοινωνική οικονοµία, και τις δηµόσιες επιχειρήσεις και την αυτοδιαχείριση, και τους αγροτικούς συνεταιρισµούς και την αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων. Με αυτή την έννοια, τα τρία συγκριτικά πλεονεκτήµατα της Αριστεράς αποτελούν µια βάση ενότητας µε τον εαυτό της, απαραίτητη προϋπόθεση για να ενώσει έναν κόσµο που έχει όλο και λιγότερα να περιµένει από τους από πάνω.

Ο κ. Ευκλείδης Τσακαλώτος είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

ΤΟ ΒΗΜΑ 22/01/2012
Νέες Εποχές

Πώς θα ξηλωθεί το υφάδι της κρίσης

2012-01-31T14:07:00.000+02:00

Του Αντώνη Λιακου

Η κρίση αυτή θα κάψει πολλές κυβερνήσεις διαδοχικά. Ακόµη κι αν κληθεί η Αριστερά να κυβερνήσει, θα πρέπει να αποφύγει να γίνει εφεδρεία στα καύσιµα. ∆εν όρισε η ίδια το πρόβληµα, κατά συνέπεια θα αποτύχει αν δοκιµάσει να το λύσει, και θα κάψει τις όποιες δυνατότητες έχει να επηρεάσει το µέλλον. Η Αριστερά δεν πρέπει να αναλάβει την παραµικρή ευθύνη για την κρίση. Η ευθύνη της είναι απέναντι σε αυτούς που υποφέρουν από την κρίση και απέναντι στο µέλλον. Πρέπει να υπερασπίσει την κοινωνία, να υπερασπίσει τη δηµοκρατία, να υπερασπίσει το ευρωπαϊκό κοινωνικό µοντέλο και τις θετικές αξίες της Μεταπολίτευσης, όλα αυτά δηλαδή που κινδυνεύουν σήµερα, τόσο από τις έκτακτες συνθήκες που επιβάλλει η κρίση όσο και από την πολιτική µετατόπιση των ελίτ προς πολύ πιο συντηρητικές θέσεις από εκείνες που είχαν υιοθετήσει τα προηγούµενα χρόνια.

Εκείνο που χρειάζεται είναι η αποδόµηση του αφηγήµατος της κρίσης που έχει επιβληθεί, ότι δηλαδή η κρίση είναι καρπός της ελληνικής κακοδαιµονίας. Φυσικά και η κρίση βγάζει άλυτα προβλήµατα στην επιφάνεια και απελευθερώνει την κριτική, και αυτό είναι θετικό και σηµαντικό, αλλά πραγµατοποιείται σε ένα πλαίσιο που δεν ορίζεται µόνο από το εθνικό, και χρησιµοποιείται προσχηµατικά. Ακούγαµε έως τώρα ότι δεν είχαµε καλή Παιδεία, ικανή να στηρίξει την οικονοµία. Βλέπουµε σήµερα ότι οι µορφωµένοι νέοι µεταναστεύουν γιατί ακριβώς δεν µπορεί να τους απορροφήσει η οικονοµία. Ακούγαµε έως τώρα για τα προνόµια των συνδικαλιστών, αλλά κατεδαφίστηκαν ο ελάχιστος µισθός και κάθε έννοια εργασιακής νοµοθεσίας. Η συσσώρευση των χρεών, η αδυναµία της φορολόγησης, ο ακριβός δανεισµός και η κερδοσκοπία σε βάρος της χώρας εν ώρα κρίσης, είναι πλευρές µιας µεταβολής στη διαχείριση των δηµόσιων οικονοµικών, µιας αντίληψης του κράτους και των σχέσεών του µε την κοινωνία. Ανήκουν σε µια φιλοσοφία που προηγήθηκε της κρίσης. Γύρω από αυτή τη µεγάλη µεταβολή που άλλοι την ονόµασαν νεοφιλελευθερισµό, άλλοι µεταδηµοκρατία, άλλοι της έδωσαν επί µέρους ονόµατα, όπως νεοκλασική θεωρία, new public management ή new governance, πλέχτηκε ένας λόγος – λογοθετικές πρακτικές που παρήγαγαν κριτική, εγκλίσεις των ατόµων, κυβερνονοοτροπίες και κυβερνολογικές. Αυτή η µεταβολή, η οποία είναι µεταβολή στο χρηµατοπιστωτικό σύστηµα, στους θεσµούς και στον λόγο, αλλαγή της αίσθησης του εαυτού, ορίζει τις προκείµενες του προβλήµατος. Το ορίζει µάλιστα τόσο ασφυκτικά, ώστε, παρά τις διαφορές από χώρα σε χώρα, το φάρµακο είναι το ίδιο: λιτότητα και απελευθέρωση της αγοράς, δηλαδή µεγαλύτερη συµµόρφωση σε εκείνες τις µεταβολές που προκάλεσαν την κρίση. Αυτό το υφάδι η Αριστερά πρέπει να το ξηλώσει. Και εδώ είναι η ευθύνη των διανοουµένων της. Οχι αγνοώντας, ούτε παρακάµπτοντας τις τοπικές δυσκαµψίες, τα προνόµια, τη διαφθορά και όλα όσα σωστά καταγγέλλονται, αλλά αρνούµενη να τα κάνει προσχήµατα, σαν και αυτά που χρησιµοποιούσε το λιοντάρι για να φάει τον αµαρτωλό γάιδαρο στον µύθο του Αισώπου.

Η προσχηµατική επίκληση της ελληνικής κακοδαιµονίας κρύβει το βασικό πρόβληµα της ελληνικής κοινωνίας που είναι τι µπορεί να παράγει µέσα σε συνθήκες οι οποίες πιέζουν αφόρητα προς τα κάτω το εργατικό κόστος και το επίπεδο ζωής. Θα πρέπει να σκεφτούµε τι και πώς µπορεί να παράγει η χώρα όταν αντιµετωπίζει τον ανταγωνισµό της Γερµανίας, µέσα στην Ευρώπη, και των αναδυοµένων αγορών, στο ευρύ πλαίσιο της παγκοσµιοποίησης. Η κατεδάφιση των εργασιακών θεσµών και του κοινωνικού κράτους δείχνει ότι η ∆ύση είναι υποχρεωµένη να κατεβάσει σηµαντικά το επίπεδό της. Εχει πάτο το βαρέλι, και τι µπορεί να κάνει η Αριστερά; ∆ύσκολα ερωτήµατα, χωρίς άµεση απάντηση. Η Αριστερά χρειάζεται το Κεφάλαιο του Μαρξ, αλλά δεν πρέπει να µείνει εγκλωβισµένη εκεί. Η κρίση αυτή δεν είναι απλώς µια µεγάλη κρίση του καπιταλισµού. Είναι µια κρίση µετάβασης σε µια κοινωνία που δεν θα µοιάζει µε τον φιλελεύθερο καπιταλισµό που ξέραµε, είναι µια κρίση µετάβασης σε µια άλλη διάταξη των παγκόσµιων δυνάµεων και σχέσεων. Ούτε µπορεί να σκεφτεί κανείς µια επανάληψη της πορείας εκβιοµηχάνισης της Ευρώπης που έφερε ευηµερία και δηµοκρατία, σε όλον τον κόσµο. Γιατί ένα µέρος του παγκόσµιου πληθυσµού ήδη ζει σε βάρος των δυνατοτήτων του πλανήτη. Η επέκταση της ευηµερίας και η οικονοµική ανάκαµψη θα σκοντάψουν στα όρια του πλανήτη, τόσο ως προς την εξάντληση των ενεργειακών πόρων – οι οποίοι γίνονται όλο και ακριβότεροι και µε διαδοχικές κρίσεις επιδεινώνουν τη διεθνή οικονοµική κρίση – όσο και ως προς τις εκποµπές διοξειδίου του άνθρακα, µε αποτέλεσµα την επέκταση του φαινοµένου του θερµοκηπίου και της ερήµωσης µεγάλων περιοχών µε πυκνό πληθυσµό. Εχει ιδέες η Αριστερά, και όχι µόνο η ελληνική, για τα προβλήµατα αυτά; Εκεί είναι που θα κριθεί ως ιστορικό ρεύµα κριτικής σκέψης και κοινωνικής κινητοποίησης. ∆εν κρίνεται η Αριστερά στα διάφορα φόρουµ όπου µετανοηµένοι αριστεροί ολοφύρονται για τις αµαρτίες τους προσκυνώντας όσα απέρριπταν, ούτε βέβαια στην επιδίωξη να συµµετάσχουν σε κυβερνητικά σχήµατα που θα διαχειριστούν την κρίση. Πολλοί βέβαια θα µιλήσουν για έλλειψη αισθήµατος ευθύνης. Είναι σαν ο πρόεδρος του χωριού που πουλάει το νερό στη διπλανή βιοµηχανία να κατηγορεί τους χωριανούς για ανευθυνότητα επειδή ποτίζουν τον κήπο τους. Κριτική ή υποκρισία; Η Αριστερά θα πρέπει να προετοιµαστεί για µια νέα µακρά πορεία, στην οποία δεν θα στοχαστεί µόνο πώς θα αλλάξει τον κόσµο, αλλά επίσης και πώς θα επαναεπινοήσει τον εαυτό της.

Ο κ. Αντώνης Λιάκος είναι καθηγητής της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

ΤΟ ΒΗΜΑ 22/01/2012
Νέες Εποχές

Αστεγοι με πλούσιο βιογραφικό

2012-01-31T14:05:00.000+02:00

Της Μαριλης Μαργωμενου

Στο γήπεδο του Ρουφ, μια παράξενη κατάσταση. Είκοσι αγόρια έχουν προπόνηση στο παρκέ, πετούν την μπάλα ψηλά, κάποιος φωνάζει «μπροστά», κάποιος σουτάρει, κάποιος πετάει μια πετσέτα στο πάτωμα. Εντεκα το βράδυ, στη σάλα μυρίζει ιδρώτας. Στην εξέδρα, άνθρωποι με γκρίζα ρούχα. Κάποιοι είναι εκεί μία ώρα, άλλοι δύο. Είναι ζήτημα αν έστω κι ένας βλέπει τα αγόρια που παίζουν μπάσκετ. Αυτοί οι άνθρωποι περιμένουν να πάει 11.30, να αδειάσει το κλειστό. Είναι η επόμενη βάρδια. Οι αθλητές του ΑΟΚ θα φύγουν, οι άστεγοι θα απλώσουν τις κουβέρτες τους στο παρκέ. Υστερα τα φώτα θα κλείσουν κι η νύχτα θα τα κάνει όλα να μοιάζουν λογικά. Τις μέρες της παγωνιάς, όποιος δεν έχει σπίτι μπορεί να μείνει στο κλειστό του Ρουφ. Απόψε ήρθαν 24 άνδρες και μια γυναίκα. «Οχι ρε! Οχι να πουλάτε φύλλα στην πλάτη των αστέγων!». Ενας κοντός άνδρας μου φωνάζει όσο μπορεί. «Δημοσιογράφοι, ε; Τι ήρθατε εδώ πέρα;». «Ελα ρε Μάρκο...» Ο Βασίλης από δίπλα, ο πιο παλιός στο Ιδρυμα Αστέγων, πάει να τον ηρεμήσει.
Ο Γιάννης ο φωτογράφος δεν βγάζει καν τη μηχανή. Ομως, ένας άλλος άνδρας απ' τις φωνές του Μάρκου έχει ήδη αρπάξει. «Θα βγάλω μαχαίρι άμα δω να τραβάς φωτογραφία», λέει. «Μα το Θεό θα σε μαχαιρώσω». Κανείς δεν μιλάει. Ο άνδρας παίρνει τη μερίδα του κι ένα κουτί γάλα και φεύγει προς τα πέρα.
Ο Μάρκος σαν να μετανιώνει. Πλησιάζει. «Βρε παιδιά, δεν εννοούσα εσάς προσωπικά», λέει. «Αλλά πού να τα πω κι εγώ;». Πενήντα χρόνων, πρώτα άνεργος, μετά άστεγος. Κούριερ, μεταφορέας, ντιλίβερι και τέλος. Τώρα, στο κλειστό του Ρουφ περιμένει να περάσει η παγωνιά. «Και μετά;». Ο Μάρκος με κοιτάζει πίσω απ' τα χοντρά γυαλιά του. Τώρα δεν έχει τίποτα να πει.
Δεν είναι πια αυτό που περιμένεις οι άστεγοι κι αυτό δεν μπορεί να μη σ' ενοχλεί. «Εχω πτυχίο ιπτάμενου μηχανικού», λέει ο Μιχάλης. Δεν μπορώ να μη σκεφτώ πόσους φίλους έχω που του μοιάζουν: γύρω στα 40, μιλάει γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, έχει μια γυναίκα κι ένα γιο. Θα μπορούσε να ήταν στο διπλανό μου γραφείο στη δουλειά. Αλλά δεν είναι. «Δουλεύω από μεταφραστής, ως χαμάλης, όπου μου πεις», λέει. «Ξέρω και να οδηγώ, ξέρω και να κουβαλάω. Κι έχω ζητήσει σε 530 δουλειές να με πάρουν μέχρι τώρα. Και με έχουν απορρίψει 530 φορές».
Οι άλλοι απλώνουν τις κουβέρτες ολόγυρα, στις γραμμές του γηπέδου. Ο Μιχάλης απλώνει κι αυτός. Τουλάχιστον εδώ μπορείς να κοιμηθείς χωρίς να φοβάσαι ποιο πλάσμα της πόλης θα σου επιτεθεί. «Ημουν στο Σύνταγμα», λέει ο Μάρκος, «και ήρθε ένας αστυνομικός και με κλώτσησε. «Τι κάνεις, ρε πρεζόνι, στο παγκάκι; Υπνωτήριο το πέρασες; ''. Με πέταξε κάτω, το πιστεύεις; Εγώ δεν έχω πάρει ναρκωτικά ούτε μια φορά στη ζωή μου».
Είκοσι πέντε άστεγοι εδώ, 25.000 άστεγοι στην Αθήνα. «Κι αν δεν ερχόσουν στο Ρουφ;» Ο Μάρκος δεν δυσκολεύεται. «Θα ήμουν στο 040», λέει. «Σύνταγμα - Πειραιάς και πάλι πίσω. Για να μένω ζεστός, πηγαίνω με το λεωφορείο πάνω - κάτω. Εκεί ήμουν όταν άλλαξε ο χρόνος. Εκεί έκανα και τα Χριστούγεννα». Το τσιγάρο τελειώνει, οι δύο πλάτες χάνονται στο σκοτάδι του κλειστού.
Περπατώντας προς το αυτοκίνητο, τα πόδια μου απ' το κρύο δεν τα νιώθω. Ο Μάρκος και ο Μιχάλης θα πρέπει να έχουν ξαπλώσει ήδη στο παρκέ. Δεν έχει θέρμανση το κλειστό. Εμένα το καλοριφέρ του αυτοκινήτου θα με ζεστάνει.
Και γι' απόψε, η πόρτα του σπιτιού μου θα κλείσει τον κόσμο τους έξω. Αλλά ποιος μπορεί να πει για πόσο ακόμα;

Kαθημερινή 22/01/2012
Ελλάδα

Θαμπώνει το τουρκικό «θαύμα» του Ιωαννη Ν. Γρηγοριαδη

2012-01-31T13:29:00.001+02:00

Ενώ η οικονομική κρίση επεκτείνεται σταδιακώς σε όλο και περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης, η Τουρκία εμφανίζεται ως ανέλπιστη νησίδα οικονομικής αναπτύξεως. Με ποσοστό ανόδου του ΑΕΠ άνω του 8% κατά το τρίτο τρίμηνο του 2011, η Τουρκία υπήρξε μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες του πλανήτη. Ωστόσο, η συνέχιση αυτής της ανοδικής πορείας το 2012 δεν είναι αυτονόητη. Παρά τη μέθη της οικονομικής επιτυχίας, η οποία οδήγησε και σε υπερεκτίμηση των διπλωματικών δυνατοτήτων της χώρας, η νέα χρονιά προοιωνίζεται δυσκολίες σε πολλά επίπεδα.
Στο επίπεδο της οικονομίας, η περίοδος των «παχιών αγελάδων» δείχνει να πλησιάζει στο τέλος της. Ηδη καταγράφονται οι πρώτες αρνητικές ενδείξεις. Η τουρκική λίρα υποτιμήθηκε έναντι του δολαρίου κατά περίπου 20% τους τελευταίους μήνες. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών έφθασε στο 10%, και οι επικριτικές φωνές προς τη νομισματική πολιτική της κεντρικής τραπέζης αυξάνονται. Η άρνησή της να αυξήσει τα επιτόκια συνέβαλε και στην άνοδο του πληθωρισμού τους τελευταίους μήνες του 2011 σε διψήφια επίπεδα για πρώτη φορά μετά το 2004.
Η πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας αποτελεί έναν πρόσθετο παράγοντα αβεβαιότητος. Καθώς η Ευρωπαϊκή Ενωση αποτελεί τον κυριότερο εμπορικό εταίρο της Τουρκίας, είναι αδύνατον η ύφεση και η πτώση της ζητήσεως στην ευρωπαϊκή οικονομία να αφήσουν ανεπηρέαστη την τουρκική οικονομία.
Πέραν του οικονομικού ρίσκου, ούτε οι πολιτικοί κίνδυνοι είναι αμελητέοι. Οι αρνητικές εξελίξεις στο μέτωπο του κουρδικού ζητήματος συνεχίζονται. Η πρόσφατη δολοφονία τριάντα πέντε αμάχων νεαρών Κούρδων από τις τουρκικές Ενοπλες Δυνάμεις, τους οποίους εξέλαβαν -κατά την επίσημη ενημέρωση- για αντάρτες του ΡΚΚ, όξυνε ακόμη περισσότερο τις ήδη τεταμένες σχέσεις μεταξύ της τουρκικής κυβερνήσεως και του κουρδικού στοιχείου. Η πρόσφατη σύλληψη του τέως αρχηγού του τουρκικού Γενικού Επιτελείου, Ιλκέρ Μπασμπούγ, κίνηση αδιανόητη προ μερικών μόλις ετών, επανέφερε με δραματικό τρόπο στην επικαιρότητα τις σχέσεις στρατού και πολιτικής στην Τουρκία και είναι ενδεικτική των νέων πολιτικών ισορροπιών. Ενδεικτική της αδυναμίας στην οποία έχει περιέλθει ο τουρκικός στρατός, αλλά και των εσωκομματικών δυναμικών που αναπτύσσονται στο κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Τέλος, η πρόσφατη περιπέτεια της υγείας του πρωθυπουργού Ερντογάν προσέθεσε έναν ακόμη καίριο παράγοντα αβεβαιότητος. Η ανησυχία και η σπερμολογία για την πορεία της υγείας του δεν έχουν εξανεμισθεί παρά τις περί του αντιθέτου κυβερνητικές διαβεβαιώσεις. Δεδομένων του συγκεντρωτικού τρόπου διοικήσεως και της προσωποκεντρικής οργανώσεως του τουρκικού κομματικού συστήματος η υγεία του πρωθυπουργού Ερντογάν αποτελεί βασική προϋπόθεση πολιτικής σταθερότητος. Προ είκοσι περίπου ετών, ένα άλλο κόμμα που κυριάρχησε στην τουρκική πολιτική ζωή και επέφερε καίριες μεταρρυθμίσεις, το Κόμμα Μητέρας Πατρίδος, συρρικνώθηκε μετά την αποχώρηση του ηγέτη του Τουργκούτ Οζάλ, με αποτέλεσμα η χώρα να διέλθει αλλεπάλληλες πολιτικές και οικονομικές κρίσεις.
Αυτό δεν σημαίνει βεβαίως ότι όσα συνέβησαν τότε θα επαναληφθούν και στις μέρες μας. Τα θεμελιώδη μεγέθη της τουρκικής οικονομίας είναι σήμερα διαφορετικά και πολύ πιο υγιή. Ωστόσο, η πιθανή ανάκυψη θέματος διαδοχής στην ηγεσία του κυβερνώντος κόμματος της Τουρκίας εντός του 2012 θα δοκιμάσει τις αντοχές του τουρκικού οικονομικού «θαύματος».
* Ο κ. Ιωάννης Γρηγοριάδης είναι επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπιλκέντ (Αγκυρα).

Καθημερινή 22/01/2012

Πεντζίκης, όνειρα εν συνειδήσει της Μαργαριτας Πουρναρα

2012-01-23T14:09:00.002+02:00

Η έκθεση έρχεται να θυμίσει το πλούσιο και μοναδικό ζωγραφικό έργο του σπουδαίου πεζογράφου και ποιητή.
Η κάμερα σε αργή κίνηση καταγράφει το εσωτερικό του σπιτιού του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη. Κατάφορτες βιβλιοθήκες με χαρτόδετες εκδόσεις, σαν προστατευτικά τείχη γύρω από τον ποιητή. Μπροστά στο παράθυρο, με φόντο ανθισμένες γλάστρες, το γραφείο του. Σκυφτός σ’ ένα κείμενο με τον καθαρό, κυματιστό του γραφικό χαρακτήρα, μοιάζει να ζωγραφίζει. Ομως γράφει. Αργά, προσεκτικά, σχεδόν ευλαβικά. Είναι ένα απόσπασμα από την εκπομπή «Μονόγραμμα» της ΕΡΤ, που προβάλλεται στην γκαλερί Καλφαγιάν, η οποία φιλοξενεί ώς τις 28 Ιανουαρίου μια έκθεση με 40 εξαίρετα δείγματα της ζωγραφικής του.
Το λογοτεχνικό και ποιητικό έργο του είναι γνωστό. Η αγάπη του για τη ζωγραφική παραμένει, δυστυχώς, ένα υποφωτισμένο κεφάλαιο, μας εξηγεί ο επιμελητής της έκθεσης, Ερρίκος Σοφράς, που μας υποδέχεται στην οδό Χάρητος. Αν κάποιος θέλει να γνωρίσει σε βάθος τη μοναδική πνευματική προσωπικότητα που κατάφερε να συγκεράσει τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό με τη βυζαντινή παράδοση, δεν μπορεί να παρακάμψει τις εναργείς εικόνες του Πεντζίκη.

50 χρόνια

Γεννημένος σε αστική οικογένεια της Θεσσαλονίκης το 1908, ο Ν.Γ.Π. ήταν ο γιος του πρώτου φαρμακοποιού της πόλης. Διδάχθηκε κατ’ οίκον, πήγε σχολείο σε μεγάλη ηλικία, όπου φάνηκαν οι ιδιαίτερες ικανότητές του. Ταξίδεψε αρκετά στη νιότη του και σπούδασε οπτική φαρμακευτική και βοτανολογία στο εξωτερικό. Ξεκίνησε να γράφει ποιήματα πολύ νωρίς και πρωτοεμφανίστηκε στον χώρο της λογοτεχνίας το 1934. Η πρώτη του έκθεση ζωγραφικής έγινε μία δεκαετία αργότερα σε ένα ανθοπωλείο της Θεσσαλονίκης.
«Ζωγραφική, ποίηση και λογοτεχνία είναι τρεις δρόμοι, οι οποίοι εξελίσσονται παράλληλα και αλληλοδιαπλέκονται στον εσωτερικό κόσμο του Πεντζίκη», τονίζει ο Σοφράς. «Η έκθεση αρχίζει με έναν πίνακα από εκείνη την πρώτη παρουσίαση και ολοκληρώνεται με έργα που έκανε λίγο πριν από τον θάνατό του το 1993, όπου τα πατερικά κείμενα είναι η έμπνευσή του. Σε αυτά τα 50 χρόνια, ο θεατής διαπιστώνει όχι μόνο την αλλαγή στην τεχνοτροπία, αλλά και το πώς συμβαδίζει η ζωγραφική με τον λόγο. Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία, αν σκεφτεί κανείς ότι τόσο στην Αθήνα όσο και στη γενέτειρά του Θεσσαλονίκη δεν έχουν γίνει αναδρομικές εκθέσεις για πάνω από μία 20ετία. Δυστυχώς, είναι ένα πρόσωπο που παραμένει μισοειδωμένο», επισημαίνει ο Σοφράς. «Ο Ν.Γ.Π. είναι ένα παράξενο κράμα», συνεχίζει. «Ανοιχτό, τολμηρό μυαλό που κατάφερε να γεφυρώσει τη βυζαντινή ατμόσφαιρα της Θεσσαλονίκης με τις επιταγές των ευρωπαϊκών ρευμάτων. Εντάχθηκε στην περίφημη γενιά του ’30, της οποίας αποτελεί στερνοπαίδι. Η μεγάλη συνεισφορά του είναι ότι ανέδειξε τον πλούτο της βυζαντινής γραμματείας σε μια εποχή που κανένας δεν γνώριζε την αξία αυτών των λαμπρών κειμένων. Στην πεζογραφία, όπως και στη ζωγραφική, ακολουθεί μια συνειρμική γραφή, μια συνειδησιακή ροή, τον εσωτερικό μονόλογο όπως τον αιχμαλώτισαν στα βιβλία τους ο Τζόις και η Γουλφ, που τον είχαν επηρεάσει. Ολα τα ζωγραφικά έργα του Πεντζίκη είναι ένα παλίμψηστο διότι εμπεριέχουν πολλούς συμβολισμούς», μας εξηγεί.
Για να κατανοήσει κανείς τη θεματολογία και τις τεχνικές του ΝΓΠ, χρειάζονται ορισμένα βιογραφικά στοιχεία. Ηταν αυτοδίδακτος ζωγράφος, μα κάθε άλλο απλοϊκός ή άτσαλος. Τον έθρεψε η αγάπη του στο Αγιον Ορος, το οποίο είχε επισκεφθεί δεκάδες φορές, η αφοσίωσή του στη Μακεδονία, την οποία γνώρισε πέτρα πέτρα όταν έγινε πλασιέ φαρμακευτικής εταιρείας, η ακλόνητη πίστη του ότι στην Ορθόδοξη Εκκλησία συναντώνται ο τόπος και ο χρόνος, «οι τρομακτικές αυτές διαστάσεις για το άτομο που το κάνουν να συνειδητοποιήσει ότι δεν υπάρχει θάνατος, διότι το παρελθόν είναι παρόν και το μέλλον είναι παρόν», όπως έλεγε και ο ίδιος. Μέσα από την Ορθοδοξία, ο Πεντζίκης «ένας κοπρίτης της σύγχρονης εποχής» όπως αυτοχαρακτηριζόταν, ανακάλυψε ότι μπορεί να ζει, όνειρα εν συνειδήσει και εγρηγόρσει. Η ζωγραφική του Ν.Γ.Π. είναι μια περιήγηση στον δικό του σύμπαν: «Με τη Μικρασιατική Καταστροφή οδηγηθήκαμε σε πτώχευση», θυμάται. «Τότε ανακάλυψα την αρετή της φτώχειας και υπομένοντάς την, βρήκα έναν άλλο κόσμο, καθαρά πνευματικό, που είναι ο κήπος της ζωής».Αυτές ακριβώς οι εικόνες κοσμούν τα ζωγραφικά έργα του. Εκκλησίες, τοπία, προσωπογραφίες φίλων του. Ακόμα και πορτρέτα του Κωνσταντίνου Καραμανλή, τον οποίο θαύμαζε βαθύτατα.

Μικρών διαστάσεων

Ετσι, με αγάπη, ταπεινότητα και αφάνταστη υπομονή, ο Πεντζίκης, φτιάχνει έργα μικρών διαστάσεων με τέμπερα ή σινική. «Ακριβώς σαν κεντήστρα», λέει ο Σοφράς. Χρησιμοποιεί την τεχνική της ψηφαρίθμησης, μια δική του επινόηση όπου τα γράμματα μετατρέπονται σε αριθμούς και χρώματα («Τα δίχρονα αποδίδονται με λευκό ή ουρανί ή σταχτί, τα βραχέα με τριανταφυλλί, κίτρινο ή λεμονί κ.ο.κ.»).Η ξενάγηση τελειώνει και λίγο πριν φύγουμε, ανακαλύπτουμε ότι μια τεράστια ακρίδα βρίσκεται γαντζωμένη κοντά σε έναν πίνακα. «Θα είναι η ψυχή του Πεντζίκη», λέει ο Σοφράς λίγο πριν κλείσουμε την πόρτα.

Καθημερινή 07/01/2012
Τέχνες & Γράμματα

Το δίχτυ ήταν τρύπιο, το λίπος κάηκε του Νίκου Γ. Ξυδάκη

2012-01-23T14:04:00.001+02:00

Το δριμύ ψύχος του Ιανουαρίου 2012 αποκαλύπτει πελώριες τις τρύπες στο δίχτυ κοινωνικής προστασίας. Οι επείγουσες εκκλήσεις για ρούχα, κουβέρτες και υπνόσακους από τις οργανώσεις αλληλεγγύης για άστεγους, άνεργους και εν γένει αναξιοπαθούντες συνανθρώπους μας πυκνώνουν. Σε αρκετούς ναούς οι ιερείς αναπέμπουν ευχές υπέρ ανέργων και ξενιτεμένων. Στα ενοριακά και συνοικιακά συσσίτια βρίσκουν ζεστό καταφύγιο και παρηγοριά μοναχικοί συνταξιούχοι, εξουθενωμένοι μεσήλικες, αξιοπρεπείς νοικοκυραίοι που αδυνατούν να τα βγάλουν πέρα. Συχνά ταξιδεύουν πολλά χιλιόμετρα από τη γειτονιά τους και καταφεύγουν σε συσσίτια απομακρυσμένα, στην άλλη άκρη της μεγαλούπολης, για να απαλύνουν την πολλαπλή απορία τους και την ντροπή για την ανημπόρια.
Το λίπος κάηκε. Δύο χρόνια περικοπών, ανεργίας, ύφεσης, ήταν αρκετά για να κάμψουν τις υλικές αντοχές των αδύναμων και να σαρώσουν τις αποταμιεύσεις ανάγκης. Η κρίση κατέδειξε ρηχό και σαθρό τον παραγωγικό ιστό, διάτρητο το δίχτυ κοινωνικής προστασίας, εξαρθρωμένο τον κρατικό μηχανισμό. Το χειρότερο είναι ο τρομερός αιφνιδιασμός που υπέστη η κοινωνία, καθώς το σοκ του 2010 τη βρήκε εντελώς απροετοίμαστη και απαράσκευη, ανυποψίαστη, για το βάθος και τη διάρκεια της κρίσης. Μάλιστα, το ψυχοπνευματικό σοκ είναι η πιο καταστροφική εκδήλωση της κρίσης, στο μέτρο που θολώνει τον νου και παγώνει τη συλλογική ψυχή. Σύγχυση και φόβος κυριαρχούν, όχι μόνο μεταξύ των ήδη πληγέντων και απεγνωσμένων, αλλά και μεταξύ όσων βλέπουν μαζί με το εισόδημά τους να υποβαθμίζεται και η κοινωνική τους θέση: αυτός είναι ο τρόμος του χθεσινού μικρομεσαίου, που σήμερα διαπιστώνει ότι έχει γλιστρήσει απότομα στα κατώτερα σημεία της κοινωνικής κλίμακας.
Η βίαιη εσωτερική υποτίμηση καταρχάς πιέζει τον μισθό, εν συνεχεία καθιστά δυσχερή την κατοχή ακινήτων ή τα απαξιώνει, κάτι που αφορά άμεσα τη συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων, τέλος, περικόπτει δραστικά βασικές κοινωνικές παροχές όπως η εκπαίδευση και η περίθαλψη. Η ακολουθία της εσωτερικής υποτίμησης αποτυπώνεται στο κοινωνικό status: ο σχετικά αυτεξούσιος και ανθεκτικός μικρομεσαίος μεταπίπτει σε έντρομο πληβείο. Ο μετασχηματισμός αυτός, βίαιος, ταχύς, αναπότρεπτος, βιώνεται τραυματικά, σαν ξεπεσμός, σαν πτώση. Τραυματίζεται η αξιοπρέπεια και η αυτοεκτίμηση. Ο τραυματισμένος πεπτωκώς εγκλωβίζεται στην ίδια του την πτώση, αδυνατεί να αναστοχαστεί τα αίτιά της· την αποδίδει είτε σε ξένη χείρα, αδύνατον να αντιμετωπιστεί, είτε στη δική του κακοδαιμονία. Και στις δύο περιπτώσεις, το κακό είναι υπέρτερο, δαιμονικό, μη αντιμετωπίσιμο. Εξ ου και η παράλυση, η βουβαμάρα, η παγωνιά και η καθολικευμένη απαισιοδοξία που διαποτίζουν την καθημερινότητα και καταγράφουν οι δημοσκοπήσεις.
Είναι σαν κακό όνειρο. Δεν θα διαλυθεί όμως μόνο του. Η υπέρβαση της δυσμενούς πραγματικότητας απαιτεί κατανόηση των αιτίων, του πώς φτάσαμε ώς εδώ, και προπάντων παρρησία, αποφάσεις και πράξεις.

Καθημερινή 17/01/2012

Δρόμοι του Ρούσσου Βρανά

2012-01-17T12:32:00.001+02:00

Το καθοριστικό
... πολιτικό ερώτημα στο οποίο θα δοθεί απάντηση το 2012, όπως προβλέπει ο Ρόμπερτ Ράιχ, δεν είναι το πόσο μεγάλο ή μικρό ρόλο πρέπει να έχει το κράτος στην οικονομία, αλλά σε ποιον ανήκει αυτό το κράτος. Οι λαοί έχουν αρχίσει ήδη να δίνουν τη δική τους απάντηση σε αυτό, με μια γενικευμένη δυσπιστία.
Σε πρόσφατη...
... δημοσκόπηση του αμερικανικού Ιδρύματος Πιου, το 77% των ερωτηθέντων είπε πως μια χούφτα πάμπλουτων ανθρώπων και μεγάλων επιχειρήσεων έχουν συγκεντρώσει στα χέρια τους υπερεξουσίες. Και με το δίκιο τους, λέει ο Ρόμπερτ Ράιχ, καθηγητής της Δημόσιας Πολιτικής στο Μπέρκλεϊ. «Οι μεγαλοτραπεζίτες διασώθηκαν, όχι όμως και οι άνθρωποι που χρωστούσαν τα σπίτια τους», γράφει. «Η μεγάλη γεωργική βιομηχανία εξακολουθεί να απομυζά δισεκατομμύρια από κρατικές επιδοτήσεις. Η μεγάλη φαρμακευτική βιομηχανία έχει κρατική προστασία για τις πατέντες της, που ανεβάζουν στα ύψη τις τιμές των φαρμάκων. Η μεγάλη πετρελαϊκή βιομηχανία εισπράττει τις δικές της κρατικές ενισχύσεις. Ωστόσο, οι μικρές επιχειρήσεις στις ΗΠΑ μόλις που τα βγάζουν πέρα».
Σε ποιον...
... ανήκει το κράτος; Η απάντηση είναι μάλλον προφανής και στην Ευρώπη. Τον περασμένο Δεκέμβριο διορίστηκε στην Ιταλία μια κυβέρνηση την οποία δεν εξέλεξε κανένας. Αυτή η κυβέρνηση ούτε λογοδοτεί στον ιταλικό λαό ούτε έχει δεσμευτεί σε κάποια χρονικά καθορισμένη θητεία. Επικεφαλής της είναι ο οικονομολόγος Μάριο Μόντι που υπήρξε έμμισθο στέλεχος της επενδυτικής τράπεζας Γκόλντμαν Σακς και επιστήθιος φίλος του Μάριο Ντράγκι, επίσης πρώην στελέχους της Γκόλντμαν Σακς, ο οποίος απέπεμψε την κυβέρνηση του Μπερλουσκόνι μόλις λίγες ημέρες αφότου ανέλαβε την ηγεσία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Σε ποιον ανήκει λοιπόν σήμερα το ιταλικό κράτος; Ας δούμε καλύτερα τις πολιτικές πίσω από τα πρόσωπα. Πριν από δέκα χρόνια ακριβώς, ο Ρομάνο Πρόντι, ένας από τους αρχιτέκτονες του ευρώ, αποκάλυπτε ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τις μακροπρόθεσμες προθέσεις εκείνων που τελικά επέβαλαν την υπονόμευση της πολιτικής εξουσίας στην Ευρώπη: «Είμαι βέβαιος ότι το ευρώ θα μας υποχρεώσει να εισαγάγουμε νέα εργαλεία οικονομικής πολιτικής. Σήμερα είναι πολιτικά αδύνατον να τα προτείνουμε. Κάποια μέρα όμως θα ξεσπάσει μια κρίση και τότε θα δημιουργηθούν τα νέα εργαλεία». Ο Πρόντι είναι σήμερα ένας από τους στενότερους συνεργάτες του Μόντι. Ενα από τα κυριότερα εργαλεία που προτείνει για την αντιμετώπιση της «ιταλικής κρίσης», είναι η απαγόρευση των συναλλαγών σε ρευστό για ποσά άνω των 1.000 ευρώ (βαθμιαία, αυτό το ποσό θα περιοριστεί στα 300 ευρώ). Με δυο λόγια, σχεδόν όλες οι συναλλαγές θα διεξάγονται μέσω τραπεζών, παρέχοντας έτσι στους τραπεζίτες άφθονα κεφάλαια κίνησης και επιβαρύνοντας τους συναλλασσόμενους με προμήθειες.
Για πρώτη...
... ίσως φορά στην Ιστορία, το φυσικό χρήμα τίθεται εκτός νόμου. Στα κράτη που δεν ανήκουν στον λαό, είτε από τη νομιμότητα είτε από την παρανομία, κερδισμένοι βγαίνουν πάντοτε οι ολιγαρχίες και οι μεγαλοτραπεζίτες.

ΤΑ ΝΕΑ 11.01.2012

Πόσο άσχηµα είναι τα πράγµατα; του Roger Cohen

2012-01-11T15:09:00.001+02:00

Η Ιταλία, µια πλούσια χώρα, επιβιώνει µετά τον ανίκανο Σίλβιο Μπερλουσκόνι, κατά τον ίδιο τρόπο που το Βέλγιο τα πάει µια χαρά µετά την παρατεταµένη ανικανότητα να σχηµατίσει την οποιαδήποτε κυβέρνηση. Καθώς ο κόσµος ξεπερνάει το ορόσηµο των 7 δισ. κατοίκων, υπάρχουν περισσότεροι παχύσαρκοι παρά πεινασµένοι άνθρωποι στον πλανήτη. Πολλοί από αυτούς τους παχύσαρκους είναι φτωχοί. Οι προηγούµενες γενιές µπορούσαν µόνο να ονειρευτούν τέτοια προβλήµατα.

Τεράστιος αριθµός ανθρώπων βγήκε από τη φτώχεια την περασµένη δεκαετία. Η αύξηση του πληθυσµού επιβραδύνεται. Οι χειρότερες προβλέψεις για λιµούς, θανατηφόρες ασθένειες και µια δηλητηριασµένη ατµόσφαιρα αποδείχθηκαν υπερβολικές. Η Κίνα, η Ινδία, και η Βραζιλία δεν είναι οι µόνες που αισθάνονται ότι το ρεύµα της ιστορίας κινείται προς το µέρος τους.

Πόσο άσχηµα είναι λοιπόν στην πραγµατικότητα τα πράγµατα; Εξαρτάται από το πού κάθεσαι. Ο κόσµος µοιάζει ιδιαιτέρως απρόβλεπτος επειδή αυτό που παρουσιάζεται σαν µια χρηµατοπιστωτική κρίση στη Φραγκφούρτη και στη Νέα Υόρκη είναι σε ένα βαθύτερο επίπεδο µια κρίση µετάβασης σε άλλη εποχή. «Εχουµε συνηθίσει να κάνει κουµάντο µία µικρή οµάδα δηµοκρατιών που έχουν ίδιες ιδέες, αλλά αυτές οι δηµοκρατίες ασκούν τώρα όλο και µικρότερη επιρροή στην παγκόσµια πολιτική» είπε ο Τσαρλς Κάπτσαν, καθηγητής ∆ιεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήµιο Georgetown στην Ουάσιγκτον. «Κατευθυνόµαστε προς τον κόσµο του κανενός, έναν κόσµο αλληλοεξαρτώµενο και παγκοσµιοποιηµένο, χωρίς ένα κυρίαρχο πολιτικό κέντρο ή µοντέλο».

∆εν είναι περίεργο που η οργή κατοικεί στο µεγαλύτερο µέρος της ∆ύσης. Για τους πολίτες της ευρωζώνης (των 17 κρατών που έχουν κοινό νόµισµα το ευρώ) τα πράγµατα είναι σκούρα. Ο Νικολά Σαρκοζί, ο πρόεδρος της Γαλλίας, λέει τώρα ότι ήταν «σφάλµα» η ένταξη της Ελλάδας στο ευρώ. Οι Γάλλοι ξέρουν. Το κοινό νόµισµα ήταν εν πολλοίς δική τους ιδέα. Ηταν ένα µέσο για να προσδεθεί η Γερµανία στην Ευρώπη. Και υπήρχε καλύτερος τρόπος για την Ευρώπη να στέψει αυτή την πολιτική απόφαση από το να συµπεριλάβει στην αδελφότητα του κοινού νοµίσµατος το λίκνο του πολιτισµού της, την Ελλάδα;

Η Ακρόπολη είχε πολύ µεγαλύτερο βάρος, τότε, από τον υπερµεγέθη δηµόσιο τοµέα ή από την υπερπρόχειρη ηθική της εργασίας. Το ρίσκο µπήκε στην άκρη. Φυσικά και θα µπορούσε η Ελλάδα να προσδεθεί στο ίδιο οικονοµικό άρµα µε τη Γερµανία! Η ανθρώπινη ικανότητα να αψηφά τα γεγονότα και να πιστεύει ότι πετάει-πετάει ο γάιδαρος είναι απύθµενη.

Η ευρωζώνη, µε το κοινό νόµισµά της και τις πολλές εθνικές κυριαρχίες, αναγκάστηκε τώρα να πάει µε ανοιχτή παλάµη στην Κίνα, της οποίας τα 3,2 τρισ. δολάρια σε συναλλαγµατικά αποθέµατα θα µπορούσαν να ενισχύσουν ένα µεγαλύτερο ταµείο διάσωσης. ∆ύσκολα θα βρισκόταν πιο ισχυρό σύµβολο για το προς τα πού πηγαίνει η δύναµη. Οι Κινέζοι αγοράζουν τα πάντα που µπορούν να αγοράσουν. Η Κίνα είναι το µέρος για να γίνεις πλούσιος.

Στη ∆ύση τα πράγµατα είναι διαφορετικά.

Τι είναι αυτός ο σίφουνας; Είναι οι θέσεις εργασίας που εξαφανίζονται και δεν πρόκειται να επιστρέψουν. Τι είναι αυτό που δεν κοιµάται τα βράδια; Τα βουνά του χρέους που έχει συσσωρευτεί την τελευταία δεκαετία. Τι είναι αυτό το πανδαιµόνιο στους δρόµους; Τα πλήθη του κινήµατος των καταληψιών που έχουν αγανακτήσει µε την ασυλία των ισχυρών. Τι είναι αυτός ο τριγµός; Η αγωνία της Ευρωπαϊκής Ενωσης που βρίσκεται κάπου ανάµεσα στα έθνη και στον φεντεραλισµό.

Κανένας δεν ξέρει ακόµα πώς να διοικήσει έναν παγκοσµιοποιηµένο κόσµο, ή πώς να τον κάνει πιο οµοιόµορφο. Αυτό είναι το ζήτηµα των καιρών µας, ένα ζήτηµα για το οποίο η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία και άλλες νέες δυνάµεις θα πρέπει να κάνουν πολύ πιο σηµαντικές συνεισφορές απ’ ό,τι έχουν κάνει. Η Αµερική, διχασµένη στο εσωτερικό, δεν µπορεί πλέον να επιβάλει τη βούλησή της, και όµως οι πυλώνες του κόσµου στηρίζονται ακόµα στην Pax Americana.

Η Κίνα είναι έτοιµη να συµφωνήσει µε αυτό, προς το παρόν, στο όνοµα της σταθερότητας που είναι αναγκαία για την πλήρη ανάπτυξή της ως το 2050. Υπάρχει µια δίψα για κάποια νέα τάξη, αλλά όχι προθυµία για την υιοθέτησή της. Αυτό µεταφράζεται σε ανησυχία.

Οι διαδηλωτές στη Νέα Υόρκη και στη Μαδρίτη ξέρουν τι δεν θέλουν, αλλά το τι είναι αυτό που θέλουν είναι πολύ λιγότερο σαφές. Η ανατροπή του καπιταλισµού ακούγεται σαν να βγήκε από τον 20ό, ακόµη και από τον 19ο αιώνα. Η µεταρρύθµιση του καπιταλισµού για να αντισταθµιστούν οι πιο σκληρές πλευρές του είναι επίσης µπαγιάτικη είδηση. ∆οκιµάστηκε µε τη µορφή του κράτους Πρόνοιας – και αυτά τα συστήµατα βρίσκονται υπό µεγάλη πίεση, καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερα χρόνια.

Οχι, το πραγµατικό, αν και όχι καλά διατυπωµένο, επίκεντρο των κινηµάτων κατάληψης είναι η µεταρρύθµιση της παγκοσµιοποίησης – ιδίως του τρόπου µε τον οποίον η παγκοσµιοποίηση ευνοεί τους πλουσίους.

Μια έµπνευση για αυτό το κίνηµα ήρθε από τον αραβικό κόσµο. Αλλά υπάρχει µία διαφορά, οι καταληψίες της πλατείας Ταχρίρ, των δρόµων της Βεγγάζης και των λεωφόρων της Τύνιδας ήξεραν τι ήθελαν: πιο αντιπροσωπευτικές κοινωνίες. Ο δρόµος προς αυτόν τον στόχο έχει ήδη αποδειχθεί άνισος, καθώς µαίνεται η συζήτηση για το πώς θα συµφιλιωθεί µε τον µοντερνισµό η πίστη στο Ισλάµ.

∆ύο διδάγµατα από τον κόσµο σήµερα είναι τα εξής: τα πράγµατα δεν είναι ακριβώς όπως φαίνονται και η αλλαγή µπορεί να είναι αιφνιδιαστική. Η ξαφνική γέννηση µιας νέας αραβικής υπερηφάνειας είναι σηµαντική. Μεταφέρει το κέντρο βάρους. Αραβες που είναι κύριοι της ζωής τους δεν είναι πλέον Αραβες που πρέπει να αναζητήσουν σε έναν εχθρό, το Ισραήλ, την εξήγηση για τα δεινά τους. Η ταπείνωση οδηγεί σε περισσότερο πόλεµο: συνέβη στην Ευρώπη όταν η Συνθήκη των Βερσαλιών τιµώρησε τη Γερµανία, το 1919. Η Ευρώπη έβαλε τέλος στον πόλεµο µόνον όταν άρχισε να ενοποιείται.

Οι δυσκολίες της ευρωζώνης έχουν γίνει αντικείµενο εύκολης διακωµώδησης, αλλά το µοντέλο της είναι µία έµπνευση και µπορεί να γίνει χρήσιµο στον νέο αραβικό κόσµο. Οπως στην ευρωζώνη, όπως σε ολόκληρο τον παγκοσµιοποιηµένο κόσµο, η ενοποίηση είναι αναπόφευκτη στη Μέση Ανατολή. Το µόνο ερώτηµα; Ποιο θα είναι το περαιτέρω τίµηµα σε αίµα και χρήµα, προτού επιτευχθεί αυτή η ενοποίηση.

© 2011 The New York Times

Ο Ρότζερ Κόεν είναι αρθρογράφος στην «International Herald Tribune» και στους «New York Times».

Ενθετο Νεες Εποχές / ΒΗΜΑ της Κυριακής 08/01/2012

∆ώστε κόκκινο µελάνι στους διαδηλωτές της Wall Street! του Slavoj Zizek

2012-01-11T15:06:00.001+02:00

Σκεπτόµενος τις διαµαρτυρίες του κινήµατος «Καταλάβετε τη Γουόλ Στριτ» και τις ανάλογες εκδηλώσεις κατακραυγής σε ολόκληρο τον κόσµο, θυµήθηκα ότι πριν από µερικά χρόνια ο βρετανός συγγραφέας Τζον Μπέργκερ έγραψε ότι «τα πλήθη των ανθρώπων έχουν απαντήσεις σε ερωτήµατα που δεν έχουν τεθεί ακόµη...

Τα ερωτήµατα δεν έχουν τεθεί ακόµη επειδή το να τα θέσουµε απαιτεί λέξεις και έννοιες που ακούγονται σαν αληθινές, και αυτές που χρησιµοποιούνται τώρα για να κατονοµάσουν γεγονότα κατάντησαν κενές νοήµατος:

∆ηµοκρατία, Ελευθερία, Παραγωγικότητα κ.λπ. Με νέες έννοιες τα ερωτήµατα θα τεθούν γρήγορα, επειδή η Ιστορία συνεπάγεται ακριβώς µια τέτοια διαδικασία θέσεως ερωτηµάτων». Ας αρχίσουµε να ρωτάµε.

Οι διαδηλωτές του «Καταλάβετε τη Γουόλ Στριτ» και οι οπαδοί τους έχουν τις απαντήσεις. Στην πραγµατικότητα έχουµε βοµβαρδίσει τους διαδηλωτές µε ερωτήσεις, αλλά όχι ακόµη µε τις σωστές ερωτήσεις.

«Μα τι θέλετε;» τους ρωτάµε. «Ποια είναι τα συγκεκριµένα αιτήµατά σας;». Αυτό είναι το αρχέτυπο ερώτηµα που θέτει ένας άνδρας αφεντικό σε µια υστερική γυναίκα, µια σκηνή από ηµέρες που έχουν παρέλθει: «Ολο γκρίνια και παράπονα είσαι – ξέρεις τι θες πραγµατικά;».

Μια τέτοια ερώτηση στοχεύει ακριβώς στον αποκλεισµό της αληθινής απάντησης. Στην ουσία λέει «Πες το µε τους δικούς µου όρους ή βούλωσέ το!». Είναι ένα ερώτηµα που, στην πραγµατικότητα, αποτρέπει τη διαδικασία της µετάφρασης µιας ατελούς διαµαρτυρίας σε συγκεκριµένο σχέδιο.

Οι διαδηλωτές του «Καταλάβετε τη Γουόλ Στριτ» εφιστούν την προσοχή σε δύο σηµεία-κλειδιά. Πρώτον, ότι το παγκόσµιο καπιταλιστικό σύστηµα έχει καταστροφικές επιπτώσεις: Σκεφθείτε τα εκατοντάδες δισεκατοµµύρια που χάθηκαν εξαιτίας της αχαλίνωτης χρηµατοπιστωτικής κερδοσκοπίας. ∆εύτερον, ότι η οικονοµική παγκοσµιοποίηση υπονοµεύει, σταδιακά αλλά ανελέητα, τη νοµιµοποίηση των ∆υτικών δηµοκρατιών. Μεγάλες οικονοµικές συναλλαγές που εξαρτώνται από διεθνείς παίκτες δεν µπορούν να ελεγχθούν από δηµοκρατικούς µηχανισµούς, οι οποίοι εξ ορισµού περιορίζονται σε εθνικά κράτη. Κατά συνέπεια, οι θεσµικές δηµοκρατικές µορφές είναι όλο και πιο ανίκανες να εννοήσουν τα ζωτικά συµφέροντα του λαού. Η ουσία των διαδηλώσεων της Γουόλ Στριτ είναι η εξής: Πώς θα επεκτείνουµε τη δηµοκρατία πέραν της κρατικής-πολυκοµµατικής πολιτικής µορφής της, η οποία είναι καταφανώς ανί σχυρη όταν έρχεται αντιµέτωπη µε τις καταστροφικές επιπτώσεις της οικονοµικής ζωής;

∆εν υπάρχει έλλειψη αντικαπιταλιστικού φρονήµατος σήµερα. Υπάρχει πληθώρα κριτικής για τη φρίκη του καπιταλισµού: Βιβλία, εις βάθος δηµοσιογραφικές έρευνες και τηλεοπτικές ειδήσεις βρίθουν επιχειρήσεων που µολύνουν ανελέητα το περιβάλλον µας, διεφθαρµένων τραπεζιτών που συνεχίζουν να παίρνουν παχυλά µπόνους, ενώ οι τράπεζές τους διασώζονται µε δηµόσιο χρήµα, µαγαζιών εκµετάλλευσης του ανθρώπινου µόχθου, όπου παιδιά δουλεύουν ατέλειωτες ώρες.

Αυτό που κατά κανόνα δεν αµφισβητείται είναι το δηµοκρατικόφιλελεύθερο πλαίσιο του αγώνα εναντίον αυτών των καταχρήσεων. Ο ρητός ή υπονοούµενος στόχος µιας τέτοιας κριτικής είναι να εκδηµοκρατιστεί ο καπιταλισµός, να επεκτείνουµε τον δηµοκρατικό έλεγχο στην οικονοµία µέσω πίεσης από τα ΜΜΕ, κοινοβουλευτικών εξεταστικών επιτροπών, πιο αυστηρής νοµοθεσίας, εντίµων αστυνοµικών ερευνών και ούτω καθεξής.

Αλλά ποτέ, µα ποτέ, δεν αµφισβητούµε το δηµοκρατικό θεσµικό πλαίσιο του κράτους δικαίου. Αυτή είναι η ιερή αγελάδα που ακόµη και οι πιο ριζοσπαστικές µορφές του ηθικού αντικαπιταλισµού – σκεφθείτε το φόρουµ του Πόρτο Αλέγκρε, το κίνηµα του Σιάτλ – δεν τολµούν να αγγίξουν.

Πάρτε για παράδειγµα την ισπανική εκδοχή των διαδηλωτών του κινήµατος «Καταλάβετε τη Γουόλ Στριτ», τους Ιndignados (τους «Αγανακτισµένους»). Απορρίπτουν ολόκληρη την πολιτική τάξη, Αριστερά και ∆εξιά, ως διεφθαρµένη και ελεγχόµενη από τη λαγνεία για εξουσία. Και όµως, οι «Αγανακτισµένοι» απευθύνουν τα αιτήµατά τους για αλλαγή σε ποιον; Οχι στον ίδιο τον λαό: οι «Αγανακτισµένοι» δεν λένε (προς το παρόν) ότι κανένας δεν θα φέρει την αλλαγή αν δεν τη φέρει ο ίδιος ο λαός, ότι (για να παραφράσουµε τον Γκάντι) ο ίδιος ο λαός πρέπει να γίνει η αλλαγή την οποία θέλει να δει. Τα αιτήµατά τους απευθύνονται προς αυτούς που έχουν τον έλεγχο – ακριβώς προς εκείνους εναντίον των οποίων διαµαρτύρονται.

Ο Μαρξ δεν πίστευε στην τοποθέτηση του ερωτήµατος περί ελευθερίας στην πολιτική σφαίρα καθαυτή.

∆εν θα συµφωνούσε µε τον τρόπο µε τον οποίο οι δυτικοί θεσµοί αποτιµούν συνήθως τους βαθµούς της ελευθερίας όταν θέλουν να κρίνουν µια χώρα: Γίνονται ελεύθερες εκλογές; Είναι ανεξάρτητοι οι δικαστές; Είναι ο Τύπος ελεύθερος από κρυφές πιέσεις; Γίνονται σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώµατα;

Το κλειδί για την πραγµατική ελευθερία, πίστευε ο Μαρξ, βρίσκεται στο «απολιτικό» δίκτυο των προσωπικών σχέσεων, από την αγορά ως την οικογένεια. Είναι ψευδαίσθηση να περιµένεις ότι µπορεί κάποιος να αλλάξει αποτελεσµατικά τα πράγµατα µέσω της «επέκτασης» της δηµοκρατίας. Οι ριζοσπαστικές αλλαγές θα έπρεπε να γίνονται εκτός της σφαίρας των νοµικών δικαιωµάτων. «Η δηµοκρατική ψευδαίσθηση», η αποδοχή θεσµικών δηµοκρατικών µηχανισµών ως της µοναδικής, της «σωστής» δύναµης για αλλαγή, απλώς αποτρέπει τη ριζοσπαστική αλλαγή.

Στα µέσα Απριλίου του 2011 οι ειδήσεις µετέδωσαν ότι η κυβέρνηση στην Κίνα είχε απαγορεύσει ταινίες και τηλεοπτικές σειρές µε θέµα ταξίδια στον χρόνο και εναλλακτικές θεωρίες περί Ιστορίας, καταγγέλλοντας ότι εισάγουν επιπολαιότητα σε σοβαρά ιστορικά ζητήµατα. Οι Κινέζοι θεωρούν άκρως επικίνδυνη ακόµη και τη µυθοπλαστική δραπέτευση στην εναλλακτική πραγµατικότητα.

Στη φιλελεύθερη ∆ύση δεν έχουµε ανάγκη από τέτοιες ρητές απαγορεύσεις. Η ιδεολογία ασκεί τόση εξουσία επάνω µας ώστε µας εµποδίζει να παίρνουµε στα σοβαρά εναλλακτικές αφηγήσεις της Ιστορίας. Αυτολογοκρινόµαστε. Υπάρχουν κάποιες ερωτήσεις που δεν θα τις θέταµε ποτέ.

Σε ένα παλιό ανέκδοτο, που αποδίδεται συχνά στην αποθανούσα Λαϊκή ∆ηµοκρατία της Γερµανίας, ένας γερµανός εργάτης βρίσκει δουλειά στη Σιβηρία. Γνωρίζοντας ότι λογοκριτές θα διαβάζουν όλη την αλληλογραφία του, λέει στους φίλους του: «Ας βάλουµε έναν κώδικα: αν ένα γράµµα που σας στέλνω είναι γραµµένο µε κανονικό µπλε µελάνι, ό,τι γράφω είναι αλήθεια. Αν είναι γραµµένο µε κόκκινο µελάνι, είναι ψέµατα».

Υστερα από έναν µήνα, οι φίλοι του λαµβάνουν το πρώτο γράµµα, µε µπλε µελάνι: «Ολα είναι υπέροχα εδώ: τα µαγαζιά είναι γεµάτα, το φαγητό µπόλικο, τα διαµερίσµατα µεγάλα και µε καλή θέρµανση, τα σινεµά δείχνουν ταινίες από τη ∆ύση, υπάρχουν πολλά ωραία κορίτσια πρόθυµα για ερωτικές σχέσεις – το µόνο πράγµα που δεν έχουµε είναι κόκκινο µελάνι».

Αυτή δεν είναι η κατάστασή µας σήµερα;

Εχουµε όλες τις ελευθερίες που θέλει κανείς – το µόνο πράγµα που λείπει είναι το κόκκινο µελάνι.

Αυτό που σηµαίνει η έλλειψη κόκκινου µελανιού σήµερα, είναι ότι οι όροι που χρησιµοποιούµε για να προσδιορίσουµε τις συγκρούσεις γύρω µας – «πόλεµος κατά της τροµοκρατίας», «δηµοκρατία και ελευθερία», «ανθρώπινα δικαιώµατα» – δεν ανταποκρίνονται στη νέα πραγµατικότητα. Προκαλούν σύγχυση στην αντίληψη που έχουµε για την κατάσταση, αντί να µας επιτρέπουν να στοχαζόµαστε γι’ αυτή.

«Νιώθουµε ελεύθεροι» επειδή µας λείπει η γλώσσα για να αρθρώσουµε την ανελευθερία µας.

Ας δώσουµε κόκκινο µελάνι στους διαδηλωτές.

© 2011 The New York Times

Ο σλοβένος πολιτικός φιλόσοφος και κριτικός Πολιτισμού Σλαβόι Ζίζεκ είναι ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Λιουμπλιάνας στη Σλοβενία, καθηγητής στο European Graduate School στην Ελβετία και επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια στις ΗΠΑ.

Ενθετο Νέες Εποχές / ΒΗΜΑ της Κυριακής 08/01/2012

Το Ισλάµ απειλεί την Αραβική Ανοιξη; του Ed Husain

2012-01-11T15:04:00.001+02:00

«Επιτρέπεται να φορέσω γραβάτα;». Ηµουν ένας 17χρονος µουσουλµάνος που µεγάλωνε στην Αγγλία στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και ερωτήσεις σαν αυτή ήταν µέρος της καθηµερινής ζωής µου. Γέννηµα-θρέµµα του Λονδίνου, ήµουν Βρετανός. Αλλά οι γονείς µου ήταν από την Ινδία και η εµφάνισή µου ήταν διαφορετική: σκούρο δέρµα, µαύρα µαλλιά. Την ίδια ώρα, χιλιάδες ξανθοί, Ευρωπαίοι, µε γαλάζια µάτια, σκοτώνονταν επειδή ήταν µουσουλµάνοι, στη Βοσνία.

Στη διάρκεια εκείνης της εφηβικής κρίσης ταυτότητας, ένας µεγαλύτερος φίλος τον οποίον γνώρισα σε ένα τζαµί µού έδωσε ένα περιοδικό µε µια φωτογραφία ενός αιγύπτιου ιµάµη από τη δεκατία του 1940. Φορούσε γραβάτα και σακάκι, αλλά µε παραδοσιακό φέσι! Ολοι οι ιµάµηδες που γνώριζα στα τζαµιά του Λονδίνου φορούσαν αραβικές κελεµπίες. Στην τηλεόραση, εκπρόσωποι της «Ισλαµικής ∆ηµοκρατίας του Ιράν» αρνούνταν να φορέσουν γραβάτες. Οι βασιλιάδες της Σαουδικής Αραβίας δεν φορούσαν ποτέ δυτικά ρούχα.

Οταν έβλεπα τη φωτογραφία του, δεν φανταζόµουν πόσο βαθιά θα επηρέαζε τόσο πολλούς από εµάς εκείνος ο συµπαθητικός, χαµογελαστός δάσκαλος δηµοτικού. Ακόµη και σήµερα, λίγοι εκτός του αραβικού κόσµου τον γνωρίζουν, αλλά ο Χασάν αλ Μπάνα ίσως είναι ο Αραβας µε τη µεγαλύτερη επιρροή του περασµένου αιώνα.

Αρχισα να τον διαβάζω. Μιλούσε εναντίον των βρετανικών και ευρωπαϊκών επιρροών στη µουσουλµανική ζωή στην Αίγυπτο. Ζητούσε να επιστρέψουν οι µουσουλµάνοι σε µια µορφή πουριτανικού Ισλάµ, ελεύθερου από τις επιρροές του κοσµικού χαρακτήρα του κράτους. Η δική του ζωή ήταν υπόδειγµα αντίστασης, εξέγερσης και ακτιβισµού. Παρακαταθήκη του ήταν η Μουσουλµανική Αδελφότητα, ο πρόδροµος σχεδόν όλων των ισλαµιστικών κινηµάτων στη Μέση Ανατολή σήµερα. Είναι η πιο παλαιά και αποτελεσµατική πολιτική δύναµη στον αραβικό κόσµο.

Σήµερα υπάρχει ένας διάχυτος φόβος στη ∆ύση ότι οι ισλαµιστές θα επιχειρήσουν να καπελώσουν τις επαναστάσεις της Αραβικής Ανοιξης.

Τους ερχόµενους µήνες, στην Αίγυπτο και σε άλλες χώρες στην περιοχή, θα µαίνεται ο ιδεολογικός πόλεµος ανάµεσα στους φιλελεύθερους οπαδούς του κοσµικού χαρακτήρα του κράτους και στους ισλαµιστές για το ποια θα είναι η διάδοχη κατάσταση µετά την πτώση των δικτατορικών κοσµικών καθεστώτων.

Αλλά πώς µοιάζει ένα ισλαµικό κράτος; Τι σηµαίνει, στην πράξη, για χώρες όπως η Αίγυπτος, η Λιβύη και η Τυνησία;

Πήγα στην Αίγυπτο µετά την επανάσταση για να θέσω αυτές τις ερωτήσεις σε ηγέτες της Μουσουλµανικής Αδελφότητας – σκληροπυρηνικούς της παλαιάς σχολής που είχαν φυλακιστεί για τον αγώνα, φιλελευθέρους, νεότερα µέλη και βουλευτές.

Ρώτησα τον καθένα «τι είναι ένα ισλαµικό κράτος». Οι απαντήσεις ήταν πολύ διαφορετικές. Για τους σκληροπυρηνικούς ήταν να γίνει η σαρία νόµος του κράτους. Για τους φιλελευθέρους ήταν γενικώς και αορίστως κάτι περί κοινωνικής δικαιοσύνης, για κάποιους βουλευτές ήταν ένα φιλελεύθερο κράτος που θα απηχεί ισλαµικές αξίες. Οταν τους πίεσα, όµως, κανένας δεν µπόρεσε να πει κάτι πιο συγκεκριµένο για το πώς θα µπορούσε να µοιάζει αυτή η νέα κοινωνία.

Οπως οι µαρξιστές, ασκούσαν κάθε είδους κριτική στο κράτος και την κοινωνία, αλλά όταν τους πίεζες να µιλήσουν για το πώς θα µειωθεί η φτώχεια στην Αίγυπτο, δεν είχαν καµία απάντηση. Στον νου µου αυτό συµβαίνει επειδή το Ισλάµ δεν έχει καµία συγκεκριµένη συνταγή για τη διακυβέρνηση.

Η συναισθηµατική αντίδραση του Χασάν αλ Μπάνα εναντίον της βρετανικής αυτοκρατορίας και η επιθυµία του να διαφοροποιηθεί από καπιταλισµό και κοµµουνισµό βοήθησαν στη γέννηση µιας σύγχρονης ιδεολογίας – του ισλαµισµού – που προσπάθησε να πολιτικοποιήσει το Ισλάµ. Αλλά βρήκε πολύ λίγα σε αυτή την αρχαία θρησκεία που να ανταποκρίνονται στις οικονοµικές και πολιτικές ανάγκες ενός σύγχρονου κόσµου.

Γνωρίζω ότι τα µέλη της Μουσουλµανικής Αδελφότητας πέρασαν πέντε δεκαετίες προσπαθώντας να επιβιώσουν, να γλιτώσουν από διώξεις στρατιωτικών δικτατοριών στον αραβικό κόσµο. ∆εν είχαν τον χρόνο και την άνεση να στοχαστούν και να αναπτυχθούν στον πραγµατικό κόσµο. Οπου τα είχαν αυτά – για παράδειγµα στην Τουρκία – οι ισλαµιστές τείνουν να γίνονται πιο κεντρώοι και πιο ρεαλιστές.

Ο ισλαµισµός και το νόηµα ενός ισλαµικού κράτους, εποµένως, είναι ένα έργο εν προόδω. Το Ισλάµ είναι αρκετά πλούσιο για να προσφέρει εναλλακτικές αναγνώσεις των Γραφών για να υπονοµεύσει τον ισχυρισµό των σκληροπυρηνικών ότι σαρία πρέπει οπωσδήποτε να σηµαίνει βάρβαρες τιµωρίες. Πράγµατι, τα περισσότερα µουσουλµανικά έθνη έχουν κινηθεί πέρα από τέτοιες πρακτικές.

Ενώ η Μουσουλµανική Αδελφότητα µπορεί να είναι βαθιά διχασµένη για σχεδόν όλα τα ζητήµατα της εποχής, υπάρχει ένα ερώτηµα για το οποίο έχει µια σχεδόν καθολική, εχθρική απάντηση: το Ισραήλ. Μιλώντας µε εκπροσώπους όλων των αποχρώσεων του ισλαµιστικού φάσµατος στην Αίγυπτο, δεν άκουσα από κανέναν µια λέξη συµφιλίωσης µε τον εβραίο γείτονα.

Αυτό το σκοτεινό σύννεφο είναι µια πραγµατική αιτία για ανησυχία. Η Αίγυπτος, όπως άλλα αραβικά έθνη, συνεχίζει να νιώθει ταπεινωµένη για ό,τι νιώθει ως ισραηλινές αδικίες.

Με την ισχυρή πιθανότητα τώρα ότι ισλαµιστές θα αναλάβουν θέσεις εξουσίας σε αραβικές χώρες, υπάρχει µια πραγµατική ευκαιρία µεγαλύτερης σύγκρουσης, και κατά συνέπεια περαιτέρω ριζοσπαστικοποίησης στην περιοχή. Η σύγκρουση µε το Ισραήλ δεν εξαγριώνει µόνο τους ισλαµιστές, αλλά και τους φιλελευθέρους.

Υπάρχει και ο µικρότερος αδελφός του Χασάν αλ Μπάνα, ο 90χρονος Γκαµάλ. Τον συνάντησα πριν από δύο χρόνια. Οσοι αποστασιοποιηθήκαµε από τα ισλαµιστικά κινήµατα, βλέπουµε σε εκείνον κάτι από τον εαυτό µας: την ικανότητα να σκεπτόµαστε ελεύθερα και να αψηφούµε τις επιταγές του ισλαµιστικού κινήµατος. Αλλά ακόµη και ο Γκαµάλ, εκ πεποιθήσεως φιλελεύθερος για τα πάντα, από την ισότητα των φύλων ως τον θρησκευτικό πλουραλισµό, µίλησε υπέρ των βοµβιστών αυτοκτονίας που επιτίθενται σε Ισραηλινούς. ∆εν είναι ο µόνος που εγκαταλείπει την κοινή λογική και τον ορθολογισµό και αγκαλιάζει το συναίσθηµα και την οργή στο θέµα της σύγκρουσης Αράβων και εβραίων.

Το τέλος αυτής της σύγκρουσης, ή τουλάχιστον των βίαιων λύσεων για αυτήν, είναι η πραγµατική πρόκληση. Ο κόσµος εντυπωσιάστηκε από τις αραβικές εξεγέρσεις στις οποίες το κάψιµο αµερικανικών ή ισραηλινών σηµαιών δεν ήταν το κεντρικό σηµείο αναφοράς. Οι διαδηλωτές επικεντρώθηκαν σε εσωτερικά, εθνικά προβλήµατα. Ετσι πρέπει να συνεχίσουν. Με τον καιρό, και οι ισλαµιστές πιθανόν να προσανατολιστούν προς έναν συνδυασµΌΙΣΛΆµ και κοσµικής δηµοκρατίας α λα τουρκικά. Αλλά αυτή η πορεία κινδυνεύει να εκτροχιαστεί από µια αναζωπύρωση της αραβο-ισραηλινής σύγκρουσης, που θα στρέψει το µυαλό των νέων µακριά από την ανάπτυξη και τη δηµοκρατία, προς τον πόλεµο και την εκδίκηση.

© 2011 The New York Times

Ο Εντ Χουσεΐν είναι ειδικός στη Μέση Ανατολή στο think tank «Council on Foreign Relations» και συγγραφέας του «Ο Ισλαμιστής» (σελίδα στο Twitter: @Ed_Husain.)

Ενθετο Νέες Εποχές / ΒΗΜΑ της Κυριακής 08/01/2012

Λείπει η γνώση, όχι µόνο τα χρήµατα του Hernando De Soto

2012-01-11T15:02:00.001+02:00

Επειτα από τρία χρόνια παγκόσµιας χρηµατοπιστωτικής κρίσης, πετάµε ακόµη στα τυφλά. ∆εν γνωρίζουµε καν τι είναι αυτό που δεν γνωρίζουµε.

Αυτό που όντως γνωρίζουµε είναι ότι έχουµε βαλτώσει σε µια τεράστια συρρίκνωση της πίστωσης από ιδιώτες. Κανείς δεν δίνει αρκετά δάνεια και δεν κάνει αρκετές επενδύσεις στις επιχειρήσεις ώστε να αρχίσει να αυξάνεται η οικονοµία.

Οι θεραπείες που εφάρµοσαν οι κυβερνήσεις στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη προσπάθησαν να αντιµετωπίσουν τα συµπτώµατα – κακά δάνεια, παραπαίουσες τράπεζες και επιχειρήσεις, ανθρώπους που χάνουν τα σπίτια τους, αύξηση της ανεργίας, πολέµους νοµισµάτων – και όχι την ασθένεια.

Αν αυτά τα συµπτώµατα ήταν η πραγµατική αιτία της κρίσης, «άρπαγες-καπιταλιστές» θα είχαν ήδη κάνει την εµφάνισή τους. Θα είχαν διακρίνει τα σηµάδια που δείχνουν ποιος έχει πρόβληµα και – ακολουθώντας τους νόµους της προσφοράς και της ζήτησης – θα είχαν εξαγοράσει, πολύ φθηνά, τα επικερδή αποµεινάρια περιουσιακών στοιχείων και συναλλαγών, διορθώνοντας τις ανεπάρκειες που οδήγησαν στο πρόβληµα.

Θα είχαν εξαγοράσει, ας πούµε, µια αεροπορική εταιρεία που δεν µπορεί να βρει πελάτες για την πρώτη θέση και θα την είχαν µετατρέψει σε µια εταιρεία χαµηλού κόστους µε διπλάσιο αριθµό θέσεων ανά αεροπλάνο.

Αυτό δεν έχει συµβεί σε κάποιον σηµαντικό βαθµό. Γιατί;

Στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, µηχανισµοί που καταγράφουν και δείχνουν την κρίσιµη γνώση, η οποία καθορίζει αν είναι εύλογο να χορηγηθεί ιδιωτική πίστωση – ποιος έχει τα δικαιώµατα ιδιοκτησίας στα περιουσιακά στοιχεία, στις µετοχές και τις οφειλές –, δεν είναι πλέον αξιόπιστοι. Αυτό το σύστηµα της γνώσης δεν λειτουργεί.

Ισολογισµοί που κάποτε κατέγραφαν µε σαφήνεια τα στοιχεία, επιτρέποντας να συµπεράνει κανείς τι κατείχε – και τι χρωστούσε – µια επιχείρηση, έχουν παραµορφωθεί. Η γνώση για χρέη δισ. δολαρίων από αποτυχηµένες συναλλαγές και µεταβιβάσεις περιουσίας, που κάποτε ήταν εύκολα διαθέσιµη στο κοινό, έχει διαστρεβλωθεί ή αποκρυβεί, όπως στη διαβόητη κατάρρευση της Enron.

Χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία έχουν δανειστεί ποσά µέσω των βραχυπρόθεσµων επενδυτικών κεφαλαίων των «αγορών ρέπος», τα οποία δεν χρειάζεται να τα αναφέρουν στις αρχές ως δάνεια, γεγο νός που κάνει αυτές τις χώρες να εµφανίζονται πιο αξιόχρεες από ό,τι είναι στην πραγµατικότητα.

Πώς µπορεί κάποιος να δώσει δάνεια αν οι ισολογισµοί δεν καταγράφουν όλα τα στοιχεία; Αν δεν µπορούν να εντοπιστούν εύκολα εκείνοι που κατέχουν τα περιουσιακά στοιχεία και το ρίσκο; Πώς µπορείς να ξέρεις ποιες τράπεζες και χώρες δεν έχουν πρόβληµα ρευστότητας;

Αυτή, λοιπόν, δεν είναι µια συνηθισµένη οικονοµική κρίση. Η κάτω βόλτα της οικονοµίας είναι το σύµπτωµα. Η ασθένεια είναι η µειωµένη γνώση. Χωρίς αρχεία που καταγράφουν περιουσίες και συναλλαγές, και µας επιτρέπουν να συµπεραίνουµε για ενδεχόµενα κέρδη και ζηµιές, δεν µπορούν να λειτουργήσουν οι αγορές: τα αξιόπιστα στοιχεία που χρειάζονται για να δοθεί η πίστωση απλώς δεν υπάρχουν.

Αυτό προσπαθούµε να κάνουµε στις αναδυόµενες αγορές σήµερα – και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αναπτυσσόµαστε, από την πατρίδα µου το Περού ως την Τανζανία, την Ινδία και την Κίνα. Προσπαθούµε να καταγράψουµε τα στοιχεία και να θέσουµε έτσι τις µαύρες οικονοµίες µας υπό την κυριαρχία του νόµου.

Εµείς στο Περού κάναµε µεταρρυθµίσεις µε στόχο να γίνουν ορατές στον νόµο οι επιχειρήσεις της µαύρης οικονοµίας. Σχεδόν όλες οι αναδυόµενες αγορές – ακόµη και η Ρωσία και η Κίνα, έχουν θεσπίσει τα τελευταία χρόνια νόµους για να καταγράφονται περιουσιακά στοιχεία και συναλλαγές.

Στις αναδυόµενες αγορές έχουµε τώρα περισσότερη γνώση για τις επίσηµες οικονοµίες µας παρά ποτέ. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον το δράµα µε τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου, που σήµανε την αρχή της κρίσης στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, είναι απίθανο να συµβεί σε εµάς.

Οταν αυτά τα καταγεγραµµένα στοιχεία σταµατούν να είναι αξιόπιστα, όταν δεν λειτουργούν πια σαν αξιόπιστη ασφάλεια, ή σαν εύλογο µέτρο ρίσκου, τότε – ΟΥΠΣ! – η πίστωση από τους ιδιώτες εξαφανίζεται.

Αυτό συνέβη όταν ξέσπασε η κρίση µε τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου: απείλησε τόσο πολύ τις τράπεζες επειδή υπήρχαν – και εξακολουθούν να υπάρχουν – τόσο λίγες πληροφορίες για αυτές τις ιδιοκτησίες.

Στις αναδυόµενες και σε µετάβαση αγορές, αφού επενδύθηκαν µάταια τόσα χρήµατα στις οικονοµίες µας, µας είναι εύκολο να καταλάβουµε γιατί δεν υπάρχει πίστωση χωρίς γνώση – το ζήτηµα δεν είναι αποκλειστικά χρηµατικό. Κλείστε τα βιβλία σας, κάντε µια βόλτα σε έναν εµπορικό δρόµο και θα δείτε ότι οι επιχειρήσεις και τα κτίρια που δεν µπορούν να λάβουν σηµαντική πίστωση είναι εκείνα που βρίσκονται στην ανεπίσηµη οικονοµία, που δεν είναι καταγεγραµµένα στα συστήµατα ιδιοκτησίας: εκείνοι τους οποίους δεν γνωρίζουµε. Ενστικτωδώς, αντιλαµβανόµαστε πως ό,τι γνωρίζουµε για την οικονοµία είναι περίπου ό,τι έχουµε καταγράψει. Χωρίς αρχεία, δεν υπάρχει µνήµη, δεν υπάρχει γνώση – και εποµένως δεν υπάρχει λόγος να εµπιστευθούµε τις αγορές.

Η αποκατάσταση της τάξης στη ∆ύση είναι πέραν της δικαιοδοσίας των ειδικών στα χρηµατοπιστωτικά, οι οποίοι δεν έχουν απαραιτήτως τη γνώση, τη διάθεση ή τα κίνητρα για να καταπιαστούν µε την επίπονη και βρώµικη δουλειά της επιδιόρθωσης των συστηµάτων γνώσης.

Αυτή είναι δουλειά για πολιτικούς. Οι πολιτικοί πρέπει να βρουν το κουράγιο να αρθούν υπεράνω της στενής οπτικής των δηµοσιονοµικών προσαρµογών και να άρουν το ζήτηµα της ύφεσης στο πιο υψηλό επίπεδο: πρέπει να αντιµετωπίσουν παγιωµένα θεσµικά προβλήµατα µιας ελαττωµατικής τάξης πραγµάτων.

∆εν ζητώ περισσότερη ή λιγότερη ρύθµιση, ή να ρίξουµε περισσότερα χρήµατα στην οικονοµία, ή να µειώσουµε τις δαπάνες. Προτείνω απλώς να θέσουµε τον χρηµατοπιστωτικό τοµέα υπό την κυριαρχία του νόµου και να χύσουµε φως σε σκοτεινά και ακατάστατα µέρη. Οι φίλοι µου στον χρηµατοπιστωτικό τοµέα επιµένουν: «Είναι πολύ περίπλοκο για να το ξεµπερδέψουµε».

Ανοησίες.

Εχει γίνει και στο παρελθόν. Αυτό έκαναν οι τολµηροί µεταρρυθµιστές για να ξεκαθαρίσουν αντικρουόµενες περιουσιακές διεκδικήσεις µετά τον Πυρετό του Χρυσού στην Καλιφόρνια, για να δαµάσουν την Αγρια ∆ύση, για να ανοικοδοµήσουν τη µεταπολεµική Ευρώπη, για να µεταµορφώσουν τη φεουδαρχική τάξη της Ιαπωνίας σε µια οικονοµία της αγοράς – και για να ωθήσουν την Κίνα προς µια τέτοια οικονοµία – και για να ανοίξουν την Ανατολική Ευρώπη στον κόσµο µετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Οι αγορές δεν µπορούν να λειτουργήσουν χωρίς τη γνώση, την οποία παράγουν τα οργανωµένα συστήµατα ιδιοκτησίας. Ετσι οικοδοµήθηκε ο καπιταλισµός. Από τη στιγµή που θα γίνει σαφές ότι αυτή η ύφεση σχετίζεται µε την οργάνωση της γνώσης, ή για να είµαστε πιο ακριβείς, µε την έλλειψη της οργάνωσης, οι δυτικές κυβερνήσεις θα µπορούν να παρέµβουν για να συλλέξουν τα στοιχεία. Αυτό θα τους επιτρέψει να βρουν και να στοχοποιήσουν την ασθένεια, χωρίς να παγιδευθούν στην πολεµική Αριστεράς – εναντίον – ∆εξιάς για την αύξηση της ρύθµισης και της κυβερνητικής εποπτείας.

Χρειάζεται να πούµε όλη την αλήθεια: χρειαζόµαστε περισσότερη γνώση για το τι υπάρχει και σε ποιον ανήκει.

ΤΟ ΒΗΜΑ - © 2011 The New York Times

Ο Ερνάντο ντε Σότο, συγγραφέας των «The Mystery of Caπtal» και «The Other Path», είναι πρόεδρος του Ινστιτούτου για την Ελευθερία και τη uni0394ημοκρατία στο Περού.

Eνθετο Νέες Εποχές / ΒΗΜΑ της Κυριακής 08/01/2012

Οι πριγκίπισσες του 21ου αιώνα της Naomi Wolf

2012-01-11T14:59:00.001+02:00

Η εικόνα ήταν τόσο γνώριµη: µια καλοντυµένη νεαρή Βρετανίδα, που γονάτιζε µε ένα λαµπρό χαµόγελο. Αλλά αυτή τη φορά ο γάµος ήταν της Κέιτ Μίντλετον, της νέας πριγκίπισσας της Βρετανίας, η οποία φόρεσε τον µανδύα που άφησε πίσω της η µητέρα του πρίγκιπα Γουίλιαµ, η λαίδη Νταϊάνα Σπένσερ.

Οπως εκείνος της µακαρίτισσας πεθεράς της, ο γάµος της Κέιτ Μίντλετον έγινεένα φετίχ λουσµένο στη χρυσόσκονη, που το παρακολούθησαν εκατοµµύρια άνθρωποι σε όλον τον πλανήτη. Αλλά δεν υπάρχει κάτι παράδοξα ρετρό σε αυτή την εµµονή µε τη νέα µας πριγκίπισσα; Μήπως δεν χρειαζόµαστε καν το «επάγγελµα πριγκίπισσα» όταν οι ειδήσεις γύρω µας είναι τόσο θλιβερές, κανένας δεν πιστεύει στα παραµύθια µε ευτυχισµένο τέλος, και οι γυναίκες δεν περιµένουν πια στην ουρά για να δουν αν τους κάνει το γοβάκι;

Θα έλεγα ότι, σε ένα επίπεδο, η γοητεία που ασκούν οι πριγκίπισσες δεν πρόκειται να τελειώσει ποτέ. Αλλά η εικόνα της πριγκίπισσας αλλάζει. Κάθε µητέρα που έχει κοριτσάκι ξέρει ότι στην ηλικίατων 3-4 ετών η µικρή µπορεί να αναπτύξει µια έντονη ταύτιση µε τις πριγκίπισσες. Θέλει την τιάρα, το αστραφτερό σκήπτρο, τα λαµπερά γοβάκια και το µακρύ µεταξωτό φόρεµα. Ετσι συνδέεται µε τις πριγκίπισσες της Disney, που προστίθενται στο πάνθεον µε κάθε νέα γενιά: τη Σταχτοπούτα, που το µικροσκοπικό πέλµα της την προορίζει για τον θρόνο, την Αναστασία, τη µυστική πριγκίπισσα που δεν γνώριζε ούτε η ίδια τη βασιλική τηςκαταγωγή, την Ωραία, την οποία ανακαλύπτει ένας πρίγκιπας παγιδευµένη στο σώµα ενός Τέρατος και την προβιβάζει σε πριγκίπισσα.

Το δεύτερο κύµα του φεµινισµού αποδόµησε το αφήγηµα της Ωραίας Κοιµωµένης και άλλους πριγκιπικούς µύθους σαν µια µορφή υπνωτισµού, σχεδιασµένου να αποπλανήσει τις γυναίκες προς τον γάµο και την παθητικότητα, και δοµηµένου να τις διδάξει ότι η πραγµατική ζωή αρχίζει µόνο µε το φιλί ενός πρίγκιπα. Ακόµη και σήµερα, συναντώ φεµινίστριες µαµάδες τροµοκρατηµένες µε το πόσο ταυτίζονται µε αυτή την ιστορία οι κορούλες τους που πάνε στο Νηπιαγωγείο. Γιατί, µε ρωτάνε, έχει η κόρη µου τέτοια εµµονή µε τις πριγκίπισσες;

Θα τους έλεγα να µην ανησυχούν: οι φεµινίστριες του δευτέρου κύµατος κάνουν λάθος. Αν κοιτάξεις µε προσοχή, το αρχέτυπο της πριγκίπισσας δεν έχει σχέση µε την παθητικότητα και τον καλλωπισµό: έχει σχέση µε τη δύναµη και την αναγνώριση του πραγµατικού εαυτού.

Οι πριγκίπισσες είναι πιο καλοπροαίρετες από τις σταρ της ποπ και παίρνουν λιγότερα ναρκωτικά. Είναι πιο ισχυρές από τη Χίλαρι Κλίντον ή την Κοντολίζα Ράις και είναι πιο καλοντυµένες. Είναι λιγότερο αναλώσιµες από τα τοπ µόντελ και τουλάχιστον µοιάζουν λιγότερο αγχωµένες από τις εργαζόµενες µητέρες των ίδιων των κοριτσιών, ακόµη και αν αυτές οι γυναίκες βρίσκονται στην κορυφή της επαγγελµατικής ιεραρχίας.

Σε αυτό το σενάριο µπήκαν δύο σηµαντικές πρόσφατες πριγκίπισσες. Η καθεµία, µε τον δικό της τρόπο, ήταν πρωτοπόρος: η Νταϊάνα έκανε µια γνήσια ανατροπή ως προς το ταξικό σύστηµα της Βρετανίας.

Πιστεύω ότι η Νταϊάνα ήξερε πως η Βρετανία και οι ελίτ της έπρεπε να αλλάξουν για να µπει η χώρα σε µια αυθεντική σχέση µε τον κόσµο και την Ιστορία, και ανέλαβε, µε την προσωπικότητά της, το έργο της ενσάρκωσης αυτής της αλλαγής. Εκανε ένα είδος συνειδητού, σηµειολογικού πολέµου εναντίον της καθεστηκυίας τάξης. Προς τιµήν της, κατανόησε – όπως οι εξίσου συνειδητές βασίλισσες προκάτοχοί της Ελισάβετ Α’ και Βικτωρία – τη δύναµη που είχε.

Η Κέιτ µεταφέρει τον ρόλο, κατά µία γενιά, στο µέλλον – σε µια Βρετανία που έχει αλλάξει πολύ, όπως θα ήθελε η Νταϊάνα. Η Κέιτ έγινε πριγκίπισσα σε ένα πολύ πιο ενοποιηµένο, πολυεθνικό και πιο ισοπεδωµένο κοινωνικώς τοπίο στο Ηνωµένο Βασίλειο.

Η ίδια η µεσαία τάξη των Μίντλετον, οι φιλοδοξίες της οικογένειάς της – ο προπάππους της ήταν ανθρακωρύχος – αποκαλύπτει µια πολύ πιο κοινωνικώς κινητική Βρετανία από αυτή που γνώριζε η Νταϊάνα.

Το έργο της θα είναι, κατά έναν τρόπο, πιο αποτελεσµατικό αν συνεχίσει απλώς να κάνει ό,τι κατάφερε µε επιτυχία ως εδώ: να φέρει τη «λαϊκή» καταγωγή της σκληρής εργασίας, της αυτοβελτίωσης και της µετριοφροσύνης του βρετανού πολίτη µέσα στις πύλες των ανακτόρων του Μπάκιγχαµ.

Θα πρέπει να ανησυχούµε, ως φεµινίστριες µητέρες, όταν οι δυναµικές κόρες µας έχουν µανία µε τις πριγκίπισσες; Καθόλου. Το να είσαι πριγκίπισσα αυτές τις ηµέρες είναι µια έντιµη, σκληρή δουλειά.

Οι πριγκίπισσες του σήµερα είναι πολυάσχολες, ακριβώς όπως εµείς οι υπόλοιπες εργαζόµενες σύζυγοι και άγαµες ή παντρεµένες µητέρες.

Ισως η αντανακλαστική αποδοκιµασία για τις πριγκίπισσες είναι λίγο παρωχηµένη.

Αυτό είναι αλήθεια επειδή πιο σηµαντικός από τον «πραγµατικό» ρόλο µιας πριγκίπισσας είναι ο αρχετυπικός, ο ρόλος τον οποίο εξυπηρετεί «η πριγκίπισσα». Στο κάτω-κάτω, τι κάνουν αυτές οι πριγκίπισσες της Disney; ∆ραστηριοποιούνται εντατικά για να γίνουν ηρωίδες της ίδιας της ζωής τους. Η Αναστασία σκοτώνει τον κακό Ρασπούτιν – και σώζει τη Ρωσία. Η Μουλάν, µεταµφιεσµένη σε άνδρα, βοηθάει να ηττηθούν οι ούννοι κατακτητές – επίσης σώζοντας την οικογένεια και την πατρίδα της. Η Ωραία απελευθερώνει τον δέσµιο αγαπηµένο της από τη µαγική κατάρα.

Ακόµηκαι εκείνη, η κάπως εκνευριστική Σταχτοπούτα από την ταινία κινουµένων σχεδίων του 1950 δεν είναι τόσο κακή αν δούµε ότι το γοβάκι τής κάνει επειδή δείχνει καλοσύνη στα µικρά πλάσµατα – και δεν ταιριάζει µε τις ετεροθαλείς αδελφές της, όχι τόσο επειδή είναι «άσχηµες» όσο επειδή είναι βάναυσες.

Μην ανησυχείτε αν η 5χρονη κόρη σας επιµένει στο ροζ πριγκιπικό φόρεµα µε τους φραµπαλάδες. Σηµαίνει απλώς κάτι που φαίνεται λογικό στα µάτια της: ότι θέλει να κατακτήσει τον κόσµο.

© 2011 The New York Times

Η Ναόμι Γουλφ είναι συγγραφέας, κοινωνική κριτικός και ακτιβίστρια. Το επόμενο βιβλίο της «Αιδοίο: Μια πολιτισμική ιστορία» θα κυκλοφορήσει το 2012.

Ενθετο Νέες Εποχές / ΒΗΜΑ της Κυριακής 08/01/2012

Από την κρίση στην κριτική του Αντώνη Λιάκου

2012-01-11T14:56:00.002+02:00

Ο φόβος είναι συναίσθηµα πολύ ισχυρότερο της ελπίδας. Οχι µόνο σήµερα. Η νευροϊστορία, που εξερευνά τη δηµιουργία του ανθρώπινου είδους σε µεγάλο βάθος χρόνου, ισχυρίζεται πως ο φόβος έχει εγγραφεί στους νευρώνες µέσα από διαδοχικά, απρόβλεπτα και ανεξήγητα σοκ τρόµου. Από το κυρίαρχο αρσενικό ανθρωποειδές που τροµοκρατούσε περιοδικά την οµάδα για να εδραιώσει την κυριαρχία του ως τους µεσαιωνικούς ιππότες που έσπερναν τον τρόµο στους αγρότες αρπάζοντας, σκοτώνοντας, βιάζοντας και καίγοντας τα χωριά τους. Από τους εξαναγκασµούς σε θάνατο του πληθυσµού από λιµό ως τις οικονοµικές κρίσεις που απαιτούν αίµα και θυσίες, πάνω στον φόβο βασίστηκε η δηµιουργία των κοινωνικών ιεραρχιών, συµπυκνώθηκαν εξουσίες, δηµιουργήθηκαν κράτη. Σοκ και δέος ονοµάστηκε ο πόλεµος στο Ιράκ. Ο φόβος είναι συστατικό στοιχείο της εξέλιξης των ανθρώπινων κοινωνιών, κυκλοφορεί µέσα στις φλέβες της Ιστορίας. Και το υπερθετικό του είναι η απελπισία. Η παντελής έλλειψη κάθε ελπίδας. Η συστροφή της οδύνης στον εαυτό της.

Η µόνη χαραµάδα εξόδου προς την ελπίδα είναι πόνος και βάσανα να αποκτήσουν νόηµα. Γιατί αβάσταχτη είναι η οδύνη εκείνη που δεν καταλαβαίνουµε. Εκείνη που δεν έχει νόηµα. Το µαρτύριο του Σίσυφου ήταν χειρότερο από εκείνο του Προµηθέα. Γιατί του Προµηθέα το µαρτύριο είχε νόηµα: έδωσε τη φωτιά στους ανθρώπους, δηλαδή τη δυνατότητα δηµιουργίας. Για να υπάρξει νόηµα λοιπόν πρέπει να υπάρξει διανοητικό πλαίσιο. Τοπλαίσιο αυτό, έχοντας ως κεντρικό του σηµείο τη Λύτρωση, ήταν αυτό που πρόσφερε ο Χριστιανισµός. Η συνάντηση µε το κακό, η νίκη του κακού δεν µπορούσε να είναι οριστική. Τα βάσανα των ανθρώπων, τα τωρινά και τα µελλούµενα, είναι το αντίτιµο της σωτηρίας τους. Η χριστιανική διδασκαλία προσέφερε το ισχυρότερο αντίδοτο στον φόβο: το νόηµα. ∆ηλαδή τη νοητική και ψυχική επεξεργασία η οποία τον ακύ ρωνε. ∆εν ακύρωνε τον πόνο, του έδινε νόηµα, και έτσι δηµιουργούσε αντίδοτο στον φόβο. Ο φόβος παρέµενε ισχυρός για όσους ήταν εκτός πλαισίου. Για όσους δεν είχαν «φόβο Κυρίου».

Ο ∆ιαφωτισµός ήταν µια γιγάντια επιχείρηση αποτίναξης του φόβου από τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, την ίδια εποχή βέβαια που οι λευκοί κυρίαρχοι έσπερναν τρόµο στις άλλες ηπείρους του πλανήτη. Η πρόοδος ήταν µια καινούργια έννοια σταδιακής βελτίωσης. Τα πράγµατα πάνε από το καλό στο καλύτερο, ένα αόρατο χέρι τα οδηγεί, και αν φαίνονται αντιφατικά πολλές φορές, τελικά το καλό πάντα νικάει το κακό. Πολλές δεκαετίες πορεύτηκαν µε την αισιοδοξία αυτή οι ευρωπαϊκές κοινωνίες, έως ότου συνειδητοποίησαν, και συνειδητοποιούν σιγά-σιγά, ότι ο φόβος πια δεν έδρευε έξω, µακριά από την ελπίδα, αλλά µερικές φορές ήταν συνυφασµένος µαζί της. Αυτή η τροµερή συνειδητοποίηση ότι πηγή του φόβου είναι η ίδια η νεωτερικότητα, δηµιούργησε µια τεράστια αµφιθυµία. Ελπίζουµε εκείνο που φοβόµαστε, ή φοβόµαστε εκείνο που ελπίζουµε.

Ας δούµε µερικά παραδείγµατα:

Η διατήρηση της υγείας και η επιµήκυνση της ζωής είναι από τις πιο παλιές, µύχιες και ισχυρές προσδοκίες, ατοµικές και συλλογικές. Η επέµβαση στο ανθρώπινο γονιδίωµα, η δηµιουργία κλώνων για µεταµοσχεύσεις, η σε προοπτική «βελτίωση» του ανθρώπινου είδους απελευθερωµένου από τον πόνο, η χειραφέτηση από τους περιορισµούς της βιολογίας, αποτελούν ταυτόχρονα και πηγή ελπίδας, και πηγή φόβου. Κι αν καταλήξει σε πολλά είδη ανθρώπων και υπερανθρώπων; Το όνειρο γίνεται εφιάλτης ενός µελλοντικού ανθρώπινου Jurassic Park. Αλλά δεν είναι κάτι µελλοντικό, ούτε κάτι που δεν µας ακουµπάει, καθώς εισερχόµαστε στην ιατρική τεχνοεπιστήµη σε κάποια φάση της ζωής µας, και χάνουµε το νήµα στους λαβυρίνθους µιας απίστευτης περιπέτειας, όπου κάθε ελπίδα µας βυθίζει πιο βαθιά στο υποφέρειν. ∆εύτερο παράδειγµα: Αν όλοι οι άνθρωποι που κατοικούν στον πλανήτη συµµεριστούν έστω και στο ελάχιστο τον τρόπο ζωής όχι των πλουσίων, αλλά των µικροµεσαίων κατοίκων των δυτικών χωρών, ο πλανήτης θα πεθάνει, παρασύροντας µαζί του το ανθρώπινο είδος. Γιατί η ανθρωπότητα δεν «φιλοξενείται» πλέον πάνω στον πλανήτη, αλλά από τον καιρό που η µηχανή της προόδου µπήκε σε κίνηση µετατράπηκε σε µια γεωλογική δύναµη που συνδιαµορφώνει το βιοκλιµατικό µέλλον της Γης. Τρίτο παράδειγµα, η σύγχρονη οικονοµική κρίση: Αν αγνοήσουµε τη γνωστή στερεοτυπική σκέψη, θα αντιληφθούµε πως είµαστε παγιδευµένοι σε ένα σύστηµα του οποίου η µεγέθυνση οδηγεί στη συρρίκνωση. Θα αντιληφθούµε πώς µια κοινωνία που ευαγγελιζόταν την ανάπτυξη, την αφθονία και την ευηµερία δεν µπορεί να διατηρήσει ένα στοιχειώδες κράτος προνοίας. Θα καταλάβουµε πως η προσφερόµενη θεραπεία έχει τίµηµα τη διεύρυνση των ανισοτήτων, που προκαλούν µε τη σειρά τους νέες κρίσεις και νέες ανισότητες.

∆εν υπάρχει λοιπόν ελπίδα; Αν το αντίδοτο του φόβου είναι το νόηµα, τότε εκεί που βρίσκεται η ελπίδα είναι στην αναζήτηση του νοήµατος.

∆ηλαδή σε µια µεγάλη διανοητική κινητοποίηση για να καταλάβουµε τι µας συµβαίνει. Αυτό είναι ιδιαίτερα σηµαντικό για την Ελλάδα. Το global υπάρχει στο local και η ιδιαιτερότητα αντικατοπτρίζει τον τρόπο που παγκόσµιες τάσεις αποκρυσταλλώνονται σε συγκεκριµένες συνθήκες. Βρισκόµαστε σε ένα καταπληκτικό παρατηρητήριο της µεγάλης κρίσης της νεωτερικότητας, όσο και αν βιώνεται οδυνηρά. Η µεγάλη ελπίδα είναι να µετατρέψουµε την κρίση σε κριτική. Σε διανοητική και έµπρακτη κριτική. Η ελπίδα βρίσκεται στο να µετατρέψουµε τη διαµαρτυρία σε δηµιουργικότητα, σε µια δηµιουργικότητα που θα κυκλοφορεί στο αίµα αυτής της κοινωνίας, αντίδοτο στις ενέσεις φόβου που τις προκαλούν κρίσεις πανικού κάθε λίγο και λιγάκι.

Ο κ. Αντώνης Λιάκος είναι καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Οι σκέψεις αυτές αναπτύσσονται εκτενέστερα στο πρόσφατο βιβλίο του «Αποκάλυψη, Ουτοπία και Ιστορία» (εκδόσεις Πόλις)

Ένθετο Νέες Εποχές / ΒΗΜΑ της Κυριακής 08/01/2012

Ο Ερικ Χόμπσμπαουμ ξαναδιαβάζει Μαρξ του Γιάννη Ν. Μπασκόζου

2012-01-11T14:52:00.001+02:00

Ο διαβόητος επενδυτής Τζορτζ Σόρος στη στροφή του αιώνα πλησίασε σε ένα γεύµα τον ιστορικό Ερικ Χόµπσµπαουµ και τον ρώτησε τη γνώµη του για τον Μαρξ. Ο ιστορικός, θέλοντας να αποφύγει µια λογοµαχία, του απάντησε µε έναν γενικό χαρακτηρισµό, για να συµπληρώσει ο µεγαλοεπενδυτής: «Αυτός ο άνθρωπος ανακάλυψε κάτι για τον καπιταλισµό πριν από 150 χρόνια που οφείλουµε να το προσέξουµε». Το 2008 οι «Financial Times» του Λονδίνου είχαν βάλει πρωτοσέλιδο τίτλο «Ο καπιταλισµός σε αναταραχή». Ο Χόµπσµπαουµ δεν έχει αµφιβολία, ο Μαρξ γίνεται και πάλι επίκαιρος. Και αυτή την επικαιρότητά του προσπαθεί να αναδείξει στο βιβλίο του Πώς να αλλάξουµε τον κόσµο. Ο Χόµπσµπαουµ πιστεύει ότι υπάρχουν δύο σοβαροί λόγοι για να ξαναδούµε τη θεωρία του Μαρξ. Ο πρώτος είναι ότι η πτώση του «υπαρκτού» απελευθέρωσε τον Μαρξ από τους πάσης λογής ερµηνευτές του και «κυρίως από την καθολική ταύτισή του µε τη λενινιστική θεωρία και τα λενινιστικά καθεστώτα». Ο δεύτερος λόγος είναι ότι κατά τη εκτίµησή του «ο παγκοσµιοποιηµένος καπιταλιστικός κόσµος που αναδύθηκε τη δεκαετία του 1990 ήταν αλλόκοτα παρόµοιος µε αυτόν που προέβλεπε ο Μαρξ στο “Κοµµουνιστικό µανιφέστο”». Ο Ερικ Χόµπσµπαουµ θέτει το έργο του Μαρξ ατόφιο µπροστά του και προσπαθεί να το δει από την αρχή. ∆ιαπιστώνει ότι πολλά από όσα έγραψε ο Μαρξ «είναι παρωχηµένα και κάποια δεν είναι πλέον αποδεκτά». Καταλήγει ότι πρέπει να απορρίψουµε την ιδέα ότι υπάρχει σηµαντική διαφορά ανάµεσα στον «ορθό» και τον «λάθος» µαρξισµό λέγοντας ότι ο τρόπος που ο µαρξισµός εξετάζει τα πράγµατα θα µπορούσε να αποδώσει διαφορετικά συµπεράσµατα και πολιτικές απόψεις.

Ο Χόµπσµπαουµ θα σταθεί ιδιαίτερα στα σηµεία ανάλυσης του Μαρξ που παραµένουν βάσιµα και ουσιώδη. Το πρώτο αφορά την ανάλυση της παγκόσµιας δυναµικής του καπιταλισµού να αναπτύσσεται καταστρέφοντας όλα όσα προηγήθηκαν, ακόµη και εκείνα από τα οποία ο καπιταλισµός ωφελήθηκε, όπως η δοµή της οικογένειας. Το δεύτερο αφορά την ανάλυση του µηχανισµού της καπιταλιστικής ανάπτυξης που επιτυγχάνεται µε τη γέννηση εσωτερικών αντιφάσεων – ατέρµονες περιόδους εντάσεων και πρόσκαιρες λύσεις.

Πρόκειται για µια δίχως τέλος «δηµιουργική καταστροφή» όπως έλεγε ο Σουµπέτερ, που θα οδηγούσε σε µια υπερβολικά συγκεντρωτική οικονοµία. Οχι όµως όπως την αντιλαµβάνονταν οι σχεδιαστές της σοβιετικής οικονοµίας αλλά όπως τη γνωρίζουµε σήµερα όπου µερικές χιλιάδες άνθρωποι καθορίζουν σε παγκόσµιο επίπεδο την οικονοµία όλου του κόσµου. Το τρίτο σηµείο, που αποτελεί και διαπίστωση του νοµπελίστα οικονοµίας σερ Τζον Χικς, είναι ότι ο µαρξισµός είναι η αναπόφευκτη θεωρία για όλους όσοι προσπαθούν να εντάξουν σε ένα γενικό πλαίσιο τη γενική διαδροµή της Ιστορίας, καθώς είναι αναγκασµένοι να χρησιµοποιήσουν τις µαρξιστικές κατηγορίες ή κάποια τροποποιηµένη εκδοχή τους, εφόσον είναι ελάχιστες οι διαθέσιµες εναλλακτικές εκδοχές.

Το ερώτηµα που θέτει ο Χόµπσµπαουµ µε τον τίτλο του βιβλίου του ανακαλεί τη γνωστή ενδέκατη θέση του Μαρξ για τον Φόιερµπαχ: «Οι φιλόσοφοι δεν έκαναν τίποτε άλλο παρά να εξηγούν τον κόσµο µε τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Το πρόβληµα είναι να τον αλλάξουµε», για να διαπιστώσει ότι οι ερµηνευτές του Μαρξ απέτυχαν να τον αλλάξουν. Αλλά και ο ίδιος ο Μαρξ έπεσε έξω στην πρόβλεψή του ότι η αντικατάσταση του καπιταλισµού θα πραγµατοποιούνταν από την «απαλλοτρίωση των απαλλοτριωτών», που βασιζόταν στην a priori υπόθεση (και όχι στην ανάλυση του µηχανισµού του καπιταλισµού) ότι η εκβιοµηχάνιση θα δηµιουργούσε πληθυσµούς χειρωνακτών προλετάριων. Ωστόσο, διαπιστώνει ο Χόµπσµπαουµ, η εξαθλίωση δεν οδηγεί αναγκαστικά στην «απαλλοτρίωση των απαλλοτριωτών». Με λίγα λόγια, στην ανάλυση του Μαρξ εντοπίστηκαν ελπίδες για το µέλλον οι οποίες όµως δεν απέρρεαν από αυτήν.

Το εργατικό κίνηµα και το µέλλον του

Μια παρερµηνεία επίσης του Μαρξ ήταν η θέση ότι τα εργατικά κινήµατα πρέπει να γίνουν ή να παραµείνουν επαναστατικά.

Η πράξη απέδειξε ότι «το προλεταριάτο ήταν ή θα γινόταν µια πραγµατικά επαναστατική τάξη ήταν προφανές πως ήταν αβάσιµη». Στις περισσότερες χώρες του αναπτυγµένου καπιταλισµού τα εργατικά κινήµατα συµβίωναν µε το ανθηρό οικονοµικό σύστηµα των αρχών του 20ού αιώνα.

Οι εργάτες, διαπιστώνει ο άγγλος ιστορικός, στη χρυσή εποχή του ρεφορµισµού (1947-2973) ήταν σε ασύγκριτα καλύτερη κατάσταση από ό,τι θα µπορούσαν να φανταστούν και οι πιο αισιόδοξοι εκπρόσωποί τους πριν από το 1914. Μετά το 1970, όµως, οι σοσιαλδηµοκράτες και τα ρεφορµιστικά συνδικάτα έχασαν τα βασικά τους θεµέλια: πρώτον, συρρικνώθηκε η χειρωνακτική εργατική τάξη µε αποτέλεσµα να χάσει τη δυνατότητά της να ενώνει. ∆εύτερον, µε την πτώση του «υπαρκτού» εξέλιπεν ο φόβος του κοµµουνισµού, ο οποίος τροφοδοτούσε τα ρεφορµιστικά συνδικάτα και τρίτον, η κοινωνική πολιτική των κυβερνήσεων άρχισε να µειώνεται και να κερδίζει οφέλη ο οικονοµικός φιλελευθερισµός.

Ο Χόµπσµπαουµ διαπιστώνει όµως ότι και σήµερα εξακολουθεί να υπάρχει χάσµα µεταξύ κοινωνικών οµάδων µε διαφορετικά συµφέροντα, έστω και αν αυτές τις οµάδες δεν τις αποκαλούµε «τάξεις». Το κράτος και οι θεσµοί του είναι αυτοί που διανέµουν το κοινωνικό προϊόν, συνεπώς η πολιτική παραµένει µια απαραίτητη διάσταση του αγώνα.

Οµως η κρίση δεν σηµαίνει και αναπόφευκτη άνοδο της ιδεολογικής Αριστεράς. Ο άγγλος ιστορικός θυµίζει πως µετά την κρίση του 1929 -1933 σηµειώθηκε µια δραµατική αποµάκρυνση από τα εργατικά κινήµατα και την Αριστερά.

Πιο προφανές φαίνεται σε αυτή την εποχή του συνδυασµού της παγκοσµιοποίησης και της µεγάλης µαζικής ανεργίας η ανάπτυξη του πολιτικού εθνικισµού που µπορεί να κολακεύει τα ξενοφοβικά και προστατευτικά αιτήµατα της λαϊκής εργατικής τάξης. ∆εν είναι τυχαίο ότι ο Χόµπσµπαουµ από όλους τους µαρξιστές επιλέγει να µνηµονεύσει αναλυτικά τη σκέψη του Γκράµσι, του µόνου θεωρητικού που ανέπτυξε µια πολιτική θεωρία ικανή να δουλέψει για τον κοινωνικό µετασχηµατισµό χωρίς ιδεοληψίες και ανέφικτα οράµατα.

Ο Χόµπσµπαουµ θα κλείσει το βιβλίο του µε µια αισιόδοξη νότα. Θα πει ότι ανακαλύψαµε και πάλι ότι ο καπιταλισµός δεν είναι η απάντηση αλλά το ερώτηµα και αυτό είναι φανερό από την κατάρρευση των θεωριών του «τέλους της Ιστορίας», την απαξίωση της δήθεν απτόητης νίκης του οικονοµικού και πολιτικού φιλελευθερισµού. Ως ιστορικός θα εκτιµήσει ότι οι απόπειρες του 20ού αιώνα να χειριστεί την ιστορία ως οικονοµικό παιχνίδι µηδενικού αθροίσµατος µεταξύ ιδιωτικού και ∆ηµόσιου απέτυχαν. Οπως απέτυχαν και οι υποσχόµενοι την εναλλακτική λύση του σοσιαλισµού µέσω της επανάστασης της χειρωνακτικής εργατικής τάξης. Και καταλήγει ότι «ένα σύστηµα εναλλακτικό µπορεί να µην είναι στον ορίζοντα, αλλά το ενδεχόµενο της διάλυσης, ακόµη και της κατάρρευσης του υπάρχοντος συστήµατος δεν πρέπει πλέον να αποκλείεται. Καµία πλευρά δεν ξέρει τι θα συνέβαινε ή τι θα µπορούσε να συµβεί στην περίπτωση αυτή». Την πεποίθησή του ότι κάτι µπορεί να αλλάξει τροφοδοτεί η εκτίµηση που δέχονται αριστεροί και δεξιοί ότι η απεριόριστη ανάπτυξη για την επιδίωξη ενός συνεχώς µεγαλύτερου κέρδους αποβαίνει σε βάρος των ανθρώπινων και φυσικών πόρων του πλανήτη.

ΒΗΜΑ της Κυριακής

08/01/2012

Δρόμοι του Ρούσσου Βρανά

2012-01-04T16:20:00.002+02:00

Και οι πιο απλοί...

... άνθρωποι, ακόμη και αυτοί, βυθίζονται σε τέτοιους στοχασμούς στην αρχή κάθε νέας χρονιάς, ξεφυλλίζοντας τις μέρες της χρονιάς που πέρασε με νοερούς απολογισμούς οι οποίοι μοιάζουν με εκείνους που γράφουν οι λογιστές στα τεφτέρια τους. Στους δύσκολους καιρούς που ζούμε, σίγουρα θα αναρωτιούνται σε τι έφταιξαν και τους πήραν μέσα από τα χέρια όσα είχαν δουλέψει με χίλιους κόπους. Σαν να μην άξιζαν τόσο τα «πλούτη».

Οι άνθρωποι...

... δεν εκτιμούν όλοι με τον ίδιο τρόπο την αξία τους. Ούτε την αξία των άλλων. Οι πιο προνομιούχοι πιστεύουν ότι αξίζουν τα πλούτη τους είτε επειδή διαθέτουν σπάνια χαρίσματα είτε επειδή εργάζονται πολύ. Αυτή η συλλογιστική είναι βολική, όταν βρίσκεται κανείς από τη μεριά των νικητών. Εκείνο που την κάνει ανησυχητική είναι οι συνέπειές της. Επειδή σημαίνει πως αν δεν είναι κανείς πλούσιος πάει να πει πως δεν έχει ξεχωριστά χαρίσματα και πως δεν εργάζεται αρκετά. Σημαίνει επίσης πως όσοι νιώθουν επιτυχημένοι, δεν είναι υποχρεωμένοι να δείχνουν συμπόνια στους ηττημένους αυτής της ζωής. «Οι ηττημένοι άξιζαν την ήττα τους. Οι νικητές άξιζαν τη νίκη τους» συνοψίζει σε αυτό το κυνικό σλόγκαν τη συλλογιστική του καιρού μας ο συγγραφέας Ντάνκαν Μπάουεν Μπλακ. Εστω και αν αυτοί ήταν νικητές από γεννησιμιού τους, χωρίς ποτέ να χρειάστηκε να αποδείξουν κάποιο ξεχωριστό χάρισμα ή να εργάστηκαν για τα πλούτη που βρήκαν έτοιμα. Μπορεί κανείς να γίνει πλούσιος κερδίζοντας τη λοταρία, ληστεύοντας μια τράπεζα ή κλέβοντας με τόκους. Αραγε πάει να πει αυτό πως έχει αξία;

Η αξία...

... δεν έχει νόημα όταν αυτή εξαρτάται από έναν δρόμο ταχύτητας στον οποίο άλλοι τρέχουν σε αυτόν με τα πόδια λυτά και άλλοι με τα πόδια δεμένα. Είναι αλήθεια πως μερικές φορές η κοινωνία ανταμείβει την αξία και πως τα χαρίσματα και η εργασία είναι πράγματα καλά. Ομως αυτό δεν σημαίνει πως όποιος δεν είναι μεταξύ των «νικητών» δεν έχει αξία. Ζούμε με μύθους. Ενας από αυτούς λέει πως η αξία πάντα ανταμείβεται. Η ζωή τον διέψευσε και αυτόν. Στους δρόμους των πόλεών μας, οι κλειστές πόρτες των μαγαζιών της διπλανής πόρτας μοιάζουν με όρθια φέρετρα, που μέσα τους η οικονομική κρίση έθαψε τα όνειρα χιλιάδων χαρισματικών αυτοδημιούργητων ανθρώπων. Και ας είχαμε ακούσει αμέτρητες ιστορίες για ανθρώπους που ξεκίνησαν φτωχοί και που, αφού εργάστηκαν σκληρά, έγιναν δισεκατομμυριούχοι. Το πρόβλημα με αυτή τη μυθολογία βρίσκεται στο τέλος της. Δεν μας λέει τίποτα για εκατομμύρια άλλους εργατικούς ανθρώπους με σπουδαία χαρίσματα που παρ' όλα αυτά δεν έφτασαν πουθενά. Η ειρωνεία είναι πως όταν οι «νικητές» μιλούν σήμερα για την αξία αυτών των ανθρώπων, στην πραγματικότητα εννοούν το κόστος, σαν είναι αυτοί ένα αφόρητο βάρος για την κοινωνία.

Σε ένα μονάχα...

... μπορούν να ελπίζουν αυτοί οι «άνθρωποι δίχως αξία»: πως οι νικητές σπάνια μένουν οι ίδιοι στο πέρασμα του χρόνου.

Τα Νέα 04/01/2012

Διαστάσεις του Μιχάλη Μητσού

2012-01-04T16:15:00.003+02:00

Οταν ο πολίτης γίνεται πελάτης

Τις προάλλες μπήκε σ' ένα κατάστημα με είδη design, ομολογουμένως αρκετά σικ. Διάλεξε ένα αντικείμενο, κι όταν πήγε να πληρώσει ο άνθρωπος στο ταμείο τού έκανε έκπτωση, λέγοντάς του: «Εσύ κι εγώ ήμασταν στην ίδια πλευρά».

Απ' όλο το ακροαριστερό κίνημα της «Lotta Continua» κατά τη δεκαετία του '70, απ' όλες τις μάχες που έδωσε η γενιά του για να αλλάξει τον κόσμο, ο Ερρι ντε Λούκα θεωρεί πως το μόνο που έμεινε είναι αυτή η θολή αδελφοσύνη. Σε πολιτικό επίπεδο δεν έμεινε απολύτως τίποτα. Το κατάλαβε όταν διαδήλωσε μαζί με εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη «Αγανακτισμένους» στη Ρώμη: ελάχιστοι τον γνώριζαν. Δεν υπάρχει καμιά συνέχεια. Αν ο ίδιος και οι σύντροφοί του θεωρούσαν τους εαυτούς τους κληρονόμους των αντιφασιστικών αγώνων, η σημερινή γενιά διαδηλωτών θεωρεί ότι ο κόσμος αρχίζει μ' αυτούς.

Γεννημένος το 1950, ο Ερρι ντε Λούκα είναι σήμερα ένας από τους πιο γνωστούς συγγραφείς της Ιταλίας (στην Ελλάδα είναι γνωστός από τη «Μουσική της θάλασσας», εκδ. Περίπλους, και από τα «Τρία Αλογα», εκδ. Αλεξάνδρεια). Ακόμη και βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης έχει μεταφράσει. Αλλά η κρίση του για την πολιτική είναι άτεγκτη. «Οταν βλέπω τον Σαρκοζί και τη Μέρκελ να γελούν με την Ιταλία, παγώνει το αίμα μου», λέει σε συνέντευξή του στη «Μοντ». «Δεν καταλαβαίνουν λοιπόν ότι αυτό που συμβαίνει είναι μια προφητεία; Στην εποχή μας, οι προφητείες δεν είναι έργο προφητών, αλλά παλιάτσων. Κι αυτό που αναγγέλλει η Ιταλία είναι η μετατροπή του πολίτη σε πελάτη. Ο πολίτης αξιολογείται με βάση την αγοραστική του δύναμη, που του επιτρέπει να αγοράζει μια λίγο καλύτερη δικαιοσύνη, υγεία ή εκπαίδευση. Χάσαμε την έννοια του κράτους. Η παράπλευρη συνέπεια της φράσης "Πλουτίστε!" είναι το "Ο καθένας για τον εαυτό του"».

Οταν μερικοί από τους συντρόφους του πήραν τα όπλα, εκείνος έγινε εργάτης, πρώτα στη FIAT και στη συνέχεια σε διάφορα άλλα εργοστάσια, κυρίως στα περίχωρα του Παρισιού. Παράλληλα έγραφε τα βιβλία του, συνέθετε ποιητικο-μουσικά θεάματα κι ασχολιόταν με τον αλπινισμό. Δεν ψηφίζει, ανήκει σε μια γενιά και μια δεκαετία που δεν έχουν κανέναν πολιτικό εκπρόσωπο. Και έχει απόλυτη επίγνωση της ήττας του. «Αυτοί που πέρασαν δεκαετίες στη φυλακή δεν μπορούν να μιλήσουν, ακόμη κι αν εξέτισαν την ποινή τους», τονίζει. «Ο Αντόνιο Ταμπούκι, για παράδειγμα, διαμαρτυρήθηκε επειδή ο εκδοτικός οίκος Feltrinelli εξέδωσε ένα βιβλίο της Μπάρμπαρα Μπαλτσεράνι, πρώην στελέχους των Ερυθρών Ταξιαρχιών. Ο ρόλος ενός διανοούμενου δεν είναι όμως να εγγυάται την ελευθερία της έκφρασης του καθενός; Ο διανοούμενος που λέει "Εσύ πρέπει να το βουλώσεις" απαρνείται τη μοναδική δημόσια χρησιμότητά του».

Ο Ερρι ντε Λούκα δεν έχει χάσει πάντως την ελπίδα του για την Ιταλία. Οσο υπάρχουν στη χώρα αυτή μαχητικές γυναίκες και υπέροχοι άνδρες - λέει - εκείνος θα ελπίζει.

Τα Νέα 04/01/2011

Ιδαίον Αντρον στην Κρήτη του Παναγιώτη Γεωργουδή

2012-01-03T14:35:00.001+02:00

Στα άδυτα του αρχαιότερου Αστεροσκοπείου

Ο εξωτερικός περίβολος του Ιδαίου Αντρου στον Ψηλορείτη ήταν ένα οργανωμένο σε επιστημονική βάση Αστεροσκοπείο τουλάχιστον από τη Μινωική περίοδο, με όργανα επιστημονικών μετρήσεων των ηλιοστασίων το βωμό του Δία καθώς και τις βάσεις των αγαλμάτων που βρίσκονταν έξω από την είσοδο του ιερού σπηλαίου.

Αυτή είναι η επιστημονική ανακοίνωση -που αποτελεί πολιτισμική ανατροπή για τον αρχαίο κόσμο- του μηχανικού και ερευνητή Νίκου Λεβεντάκη, που έγινε στο 11ο Διεθνές Κρητολογικό Επιστημονικό Συνέδριο το οποίο πραγματοποιείται στο Ρέθυμνο, ανακοίνωση που βασίζεται στην «ανάγνωση» των μη κατανοητών αρχαιολογικών συμβολικών δεδομένων με βάση παραμέτρους των Θετικών Επιστημών.

Ετσι βεβαιώνεται πως πρώτοι οι αρχαίοι Ελληνες είχαν ένα ολοκληρωμένο ημερολογιακό έτος. Προτείνει μάλιστα ο κ. Λεβεντάκης το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα, που βρίσκεται στον Ψηλορείτη, να ονομαστεί Αστεροσκοπείο της Ιδαίας Αρτέμιδος, αφού αυτή η θεά επόπτευε τα μονοπάτια στην ευρύτερη περιοχή, του Ψηλορείτη και φυσικά του Ιδαίου Αντρου, εκτός του κυρίαρχου ρόλου του Κρηταγενούς Δία.

Κύριε Λεβεντάκη, ποια είναι τα ημερολογιακά δεδομένα της Μινωικής περιόδου;

«Από στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από ιερά σπήλαια της Κρήτης βρέθηκε ότι, όπως οι Αιγύπτιοι έτσι και οι Μινωίτες διέθεταν χωριστό ηλιακό διοικητικό ημερολόγιο. Για τις θρησκευτικές τους τελετές οι Μινωίτες χρησιμοποιούσαν, παράλληλα, και σεληνιακό μηνολόγιο, το οποίο όμως διόρθωναν ηλιακά. Ειδικότερα η καταγραφή των βασικών σταθμών της πορείας του Ηλιου, δηλαδή των ισημεριών και των ηλιοστασίων, επιτυγχανόταν με κατασκευές στην αυλή του Ιδαίου Αντρου.

Ηδη αρχαίες μαρτυρίες (Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ιστορικής) πληροφορούν ότι η αυλή του Ιδαίου θεωρούνταν το ίδιο ιερή όπως και η σπηλιά. Ο Σπυρίδων Μαρινάτος λ.χ. που έκαμε ανασκαφές στο Ιδαίον, διαπίστωνε το 1956 με θαυμασμό ότι "ανοίγεται προς ανατολάς με το ευρύχωρον στόμιόν του και βλέπει προς τον ουρανόν. Μεγαλοπρεπές είναι το θέαμα του βραδέως στρεφομένου στερεώματος από του ύψους τούτου, οπόθεν οι αστέρες λάμπουν μετά στίλβης ασυνήθους".

Κατά σύμπτωση το Αστεροσκοπείο του Πανεπιστημίου Κρήτης, δίπλα στην κορυφή του Σκίνακα και στα 6.210 μ. από την είσοδο του Ιδαίου, βρίσκεται σε απόσταση μόλις 230 μ. από τον άξονα των ισημεριών, που παρατηρούσαν οι ιερείς του. Ο εντοπισμός των κατασκευών που τοποθέτησαν οι ιερείς του Ιδαίου στην αυλή για να παρατηρούν την πορεία του Ηλιου, ανατρέπει τις επικρατούσες μέχρι σήμερα αντιλήψεις, ότι τα αρχαία ελληνικά ημερολόγια ήταν καθυστερημένα σε σύγκριση με τα αντίστοιχα των Αιγυπτίων και των Βαβυλωνίων (G. Thomson, 1943).

Μηνολόγια

Αντίθετα, οι προσαρμογές των ελληνικών σεληνιακών μηνολογίων στα ηλιακά δεδομένα είναι παλαιότερες των βαβυλωνιακών, που τοποθετούνται στο 528 π.Χ. Πιθανό δε ήταν πιο αξιόπιστες και από αυτές του αιγυπτιακού ημερολογίου, αν κρίνει κανείς από τη φήμη που κατέκτησε το Ιδαίον στους Ρωμαϊκούς χρόνους, πιθανό διότι χρησιμοποιήθηκαν οι παρατηρήσεις του για διόρθωση του Ρωμαϊκού ημερολογίου, που την περίοδο της Δημοκρατίας είχε οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Φαίνεται δε ότι, αντίθετα πάλι με τη θρυλούμενη οκταετηριδική διόρθωση που χρησιμοποιούσαν άλλοι λαοί, είναι ακριβής η πληροφορία του Ρωμαίου Διδύμου, πως τα πολύ παλιά χρόνια οι Ελληνες προσάρμοζαν "κατά το τρίτο και πέμπτο και όγδοο έτος", με υπόδειξη προφανώς των ιερέων του Ιδαίου».

Αυτό το αστρονομικό υλικό ως γνώση κυκλοφορούσε στην υπόλοιπη Ελλάδα;

«Οι πληροφορίες που συγκεντρώνονταν στο Ιδαίον για τη διοικητική οργάνωση του χρόνου φαίνεται πως με διάφορους τρόπους διαχέονταν σε όλη την Ελλάδα. Μ' αυτές σχετίζονται οι επίμονες πληροφορίες του Ομηρικού Υμνου στον Απόλλωνα, ότι το Μαντείο των Δελφών -με ηλιακό, επίσης, παρατηρητήριο- ιδρύθηκε από Κρήτες ναυτικούς. Παράλληλα, φαίνεται πως στη Βοιωτία υπήρχε σταθερός δεσμός με την Κρήτη. Ετσι εξηγούνται η φήμη του ημερολογίου της, αλλά και πολλές πληροφορίες του Ησιόδου, ιδιαίτερα για τις καλλιεργητικές υποχρεώσεις. Μάλιστα με λεπτομερή διαφοροποίηση των δεδομένων, που πρέπει ασφαλώς να αποδοθεί σε εμπεδωμένη γνώση των ημερολογιακών χαρακτηριστικών, διευκρινίζεται στον Ησίοδο πως "αυτός είναι ο νόμος των πεδιάδων και όποιων κατοικούν κοντά στη θάλασσα και στα δασωμένα φαράγγια" (Εργα και Ημέρες 388-), σε αντιδιαστολή με τα ορεινά μέρη, προφανώς.

Η δυσκολία του εγχειρήματος και η συχνότητα προσαρμογής του μηνολογίου στα ηλιακά δεδομένα περιλαμβανόταν στους λόγους των μεγάλων διαφοροποιήσεων των ημερολογίων στις ελληνικές πόλεις-κράτη. Ομως, σε τελική ανάλυση, ήταν εξαιρετικά ακριβής από τα παλιά ο χρόνος τέλεσης των μεγάλων κοινών τους εορτών, λ.χ. των Ολυμπιακών Αγώνων κ.ά. Εξάλλου η διασπορά των ημερολογιακών δεδομένων αποτελούσε, μάλλον, κριτήριο αυστηρής λεπτομερούς τήρησης παρά χαλαρότητας στην προσαρμογή.

Για τις μετρήσεις που μπόρεσε να πραγματοποιεί το ιερατείο του Ιδαίου, διέθετε ένα σταθερό παρατηρητήριο καταγραφής των ουράνιων φαινομένων γενικά και της πορείας του Ηλιου ειδικότερα. Ετσι εντόπιζαν τα σημεία ανατολής του Ηλιου κάθε φορά σ' όλη τη διάρκεια του χρόνου. Εξηγείται λοιπόν η πληροφορία του Σολίνου, ενός συγγραφέα των ύστερων Ρωμαϊκών χρόνων, που υποστηρίζει ότι "ο Ψηλορείτης γνωρίζει τη θέση εμφάνισης της ανατολής του Ηλιου πριν βγει"».

Κύριε Λεβεντάκη, ποια είναι τα αντικειμενικά στοιχεία που στοιχειοθετούν την πρότασή σας;

«Οι μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου το 2009, από κοινού με τους αγρονόμους τοπογράφους μηχανικούς Νίκο και Γιώργο Ξυλούρη: εξαρτήθηκαν οι κρίσιμες θέσεις στην αυλή του Ιδαίου Αντρου από τριγωνομετρικά σημεία της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) στις κορυφές "Κουροπητός", "Μυίγα", "Μαύρος Κούμος", "Πίπερος" και "Σωρός". Χρησιμοποιήθηκε μάλιστα για τις μετρήσεις γεωδαιτικός σταθμός τύπου "Topcon", ακρίβειας έξι δευτερολέπτων.

Τα βάθρα αγαλμάτων και το αστρονομικό παρατηρητήριο, που ώς τώρα θεωρούσαμε ότι ήταν ένας απλός βωμός, αποτυπώθηκαν στο ΕΓΣΑ '87 (Εθνικό Γεωγραφικό Σύστημα Αναφοράς). Διαπιστώθηκε μετά και τη θεωρητική επεξεργασία πληροφοριών που αντλήθηκαν από το Google, ότι ο άξονας των ισημεριών ουσιαστικά ταυτίζεται με το διαμήκη άξονα του βωμού. Ο άξονας επίσης του θερινού ηλιοστασίου περνά από τις θέσεις και των δύο βάθρων». *

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 28/10/2011

Μεσαίοι Έλληνες της Μέσα Ελλάδας του Νίκου Γ. Ξυδάκη

2012-01-03T14:33:00.000+02:00

Μια ώρα δρόμος. Σε μια ώρα έχεις εγκαταλείψει τη θηριώδη μητρόπολη κι έχεις προσγειωθεί σε άλλο κόσμο, ελληνικό, οικείο, παρόμοιο, αλλά και διαφορετικό. Η θάλασσα, η ευρύχωρη πλατεία, οι ήρεμοι πεζόδρομοι, τα χαλαρά καφενεία, οι άνθρωποι που περπατούν χωρίς νεύρα, όλα όσα αντικρίσαμε Κυριακή πρωί στην Κόρινθο μετέδιδαν μιαν ηρεμία που μας λείπει στην Αθήνα. Και όλα οικεία: τα μαγαζιά με κόσμο λιγοστό, σχεδόν μελαγχολικά λιγοστό για τελευταία εμπορική Κυριακή του έτους, μαγαζιά εγκαταλελειμμένα, ένα σούπερ μάρκετ μεγάλης αλυσίδας ερημωμένο.

Μα το θερμότερο στοιχείο της προσγείωσης στην πόλη είναι οι άνθρωποι: «Τα μεν ουν χωρία και τα δένδρα ουδέν μ’ εθέλει διδάσκειν, οι δ’ εν τω άστει άνθρωποι». Ο Σωκράτης επανέρχεται διαρκώς από τον «Φαίδρο». Μας υποδέχονται άνθρωποι που δεν τους έχουμε ξανασυναντήσει, αλλά που ακαριαία τους αισθανόμαστε γνώριμους, σχεδόν οικείους. Βρισκόμαστε στο Εμπορικό Επιμελητήριο, οίκο φιλόπονων εμπόρων και βιοτεχνών, και γνωρίζω ήδη ότι βρίσκομαι ανάμεσα σε ανθρώπους που μου μοιάζουν, με τους οποίους μιλάμε κοινή γλώσσα, μοιραζόμαστε κοινό ανθρωπολογικό υπέδαφος, παρόμοιες ανησυχίες για το παρόν και το μέλλον. Θυμήθηκα πώς περιέγραψε τον αρχαιογνώστη Σωκράτη Κουγέα ο Ζήσιμος Λορεντζάτος: σαν άνθρωπο της Μέσα Ελλάδας. Ο Κουγέας τόπωνε στην κάτω άκρη του Μωριά, στην έξω Μάνη, οι άνθρωποί μου βρίσκονταν στην άνω άκρη, στον ομφαλό που δένει τον Μωριά με τη Ρούμελη.

Μετά τέσσερις, τεσσερισήμισι ώρες θερμής, πολυκύμαντης, αδιάκοπης συνομιλίας, είχε επιβεβαιωθεί ο αρχικός σπινθηρισμός. Πράγματι, μια ώρα δρόμο από τη βασανισμένη νευρωτική μητρόπολη είχα αγγίξει τη Μέσα Ελλάδα. Επαλλε εκεί, στο μικρό αμφιθέατρο του Επιμελητηρίου της οδού Ερμού (σαν την Ερμού της Ερμούπολης), και στη μισοσκότεινη ταβέρνα αργότερα, όπου στήθηκε τραπέζι κυκλοτερές γύρω απ’ τη μασίνα. Γιατροί, δικηγόροι, εκπαιδευτικοί, αιρετοί στην αυτοδιοίκηση, λίγο πριν, λίγο μετά τα πενήντα, άντρες και γυναίκες, τέκνα της μεταπολίτευσης, της δημοκρατίας και της ευημερούσας Ελλάδας, απόφοιτοι δημόσιων σχολείων και πανεπιστημίων, διαβασμένοι, καλλιεργημένοι, ενημερωμένοι, ανήσυχα ζώα πολιτικά. Οικογενειάρχες, εργαζόμενοι, νοικοκυραίοι, μικροϊδιοκτήτες. Ικανοί να αναλύσουν με οξυδέρκεια ό,τι συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα, να αναλύσουν λόγους και πράξεις πολιτικών, λόγους εφημερίδων και τηλεοράσεων, να τα διυλίσουν και να φτάσουν σε στέρεες κρίσεις, με επιχειρήματα και στοχαστικές προσαρμογές. Ολη η συζήτηση ήταν βαθύτατα πολιτική, υπαρξιακή, με ιστορικές ρίζες. Με ενάργεια εκπλήσσουσα ανελύοντο τα αίτια και οι παθογένειες, με αυτοκριτική διάθεση, για το πώς έφτασε η Ελλάδα στον γκρεμό. Χωρίς ψευδαισθήσεις. Αλλά και με εκπλήσσουσα βούληση για τομές και ρήξεις και συγκρούσεις, για νέα αρχή, για παραγωγική, πολιτική και πνευματική ανασυγκρότηση. Οι «Αθηναίοι» στεκόμασταν πιο διστακτικοί, αμφιβάλλοντες, αμφίβουλοι, με μειωμένη ζωτικότητα. Αυτή η ζωτικότητα, η αποφασιστικότητα, η ορμή για ρήξη και επανεκκίνηση ήταν η γνώση που αποκομίσαμε, μετά τη χαρά της οικειότητας.

Βγήκαμε από την ακατάπαυστη τύρβη της κεντρικής σκηνής και είδαμε την όλη εικόνα έξω από τη μητρόπολη, μέσα στην όλη Ελλάδα. Η εικόνα της όλης Ελλάδας συντίθεται από τέτοιους ανθρώπους, αυτοί είναι ο πυρήνας και η ουσία της, η κινώσα δύναμή της: μεσαίας τάξης, εγγράμματοι, παραγωγικοί, έντιμοι, ανεξάρτητοι, υπερήφανοι για ό,τι ακριβώς είναι. Αυτοί κρατάνε τη χώρα ακόμη στις πλάτες τους. Και αυτοί ακριβώς απειλούνται με αφανισμό - όχι μόνο διότι υπονομεύονται οι υλικοί όροι της αυτόνομης ύπαρξής τους, αλλά κυρίως διότι απειλείται η πολιτική τους ελευθερία, η πνευματική και ψυχική τους αυτονομία, η αυτόφωτη ταυτότητα. Απόλαυσαν όλα τα αγαθά της μεταπολεμικής ευημερίας και της ειρήνης, θα μπορούσαν ωστόσο να αντέξουν την απομείωσή τους, τη λιτότητα, ακόμη και τη φτώχεια. Δεν μπορούν όμως να υπομείνουν την ανελευθερία, την αναξιοπρέπεια, την ταπείνωση, την κοροϊδία, την αδικία. Το λένε με κάθε τρόπο: ήρεμα, σταθερά, οργισμένα.

Πνευματικά και ψυχικά αυτοί οι Ελληνες πολίτες βρίσκονται πολύ πιο μπροστά από τους παρόντες ηγέτες τους. Και πλέον το γνωρίζουν. Δεν αισθάνονται καν οργή για τους πολιτικούς, απλώς τους περιφρονούν και προσπερνάνε. Αντιλαμβάνονται ότι πρέπει να πάρουν το τιμόνι στα χέρια τους. Η πλησιάζουσα καταστροφή δεν τους νάρκωσε, δεν τους φόβισε. Αισθάνονται με όλα τα κύτταρά τους ότι βρίσκονται εν κινδύνω, ατομικά και συλλογικά, ότι η πατρίδα βρίσκεται εν κινδύνω. Είναι έτοιμοι για την τρομερή συνάντηση με την Ιστορία.

Καθημερινή 24-25/12/2011

Εκτιμώντας την αβεβαιότητα της Suzanne Moore

2012-01-03T14:28:00.001+02:00

Δεν ξέρω για ποιο πράγμα μιλάω. Και, ειλικρινά, αυτό δεν πρέπει να σας δυσαρεστεί. Ο κόσμος έχει γεμίσει από ανθρώπους που αποφαίνονται για πράγματα που ελάχιστα γνωρίζουν. Το επάγγελμα του δημοσιογράφου είναι εξαρτημένο απ’ αυτό. Διανοούμενοι, πολιτικοί και οικονομολόγοι, επίσης, καταφεύγουν όλοι σε κάποιο είδος φλύαρης μετα-ανάλυσης για να μας εντυπωσιάσουν. Στην πραγματικότητα, απλώς παριστάνουν τους ειδήμονες.

Συχνά παρακολουθώ στην τηλεόραση οικονομολόγους να τους φέρονται με σεβασμό που δεν τον αξίζουν. «Η οικονομολογία είναι, ως επί το πλείστον, μια επινοημένη ψευδοεπιστήμη!» Θέλω να ουρλιάξω. Στο κάτω κάτω, αποδείχθηκε εντελώς άχρηστη στο να προβλέψει το σημερινό χάλι μας. Μάλιστα, κάνοντας χονδροειδείς υπολογισμούς σύμφωνα με τους οποίους οι επενδύσεις των πλούσιων ήταν εντελώς απαλλαγμένες από κινδύνους και χρηματοδοτημένες από τις δουλειές και τα σπίτια των φτωχών, πολλοί οικονομολόγοι δεν ήταν παρά γελοίες μαζορέτες πριν από την κρίση.

Δεν πρόκειται εδώ για άλλο ένα αντι-τραπεζικό παραλήρημα. Είναι αυταπόδεικτο τώρα ότι οι τράπεζες έκαναν αρκετά άσχημα πράγματα. Αλλά η διπλωματική ασυλία που τους δόθηκε δεν ήταν απλώς πολιτική. Οποιος ισχυρίζεται ότι ξέρει τι κάνει και ότι μπορεί να βγάλει εύκολα λεφτά, όποιος πιστεύει επίμονα σε κάτι, σε οτιδήποτε, διευκολύνεται από την κοινωνία.

Εκείνο που εκτιμάται είναι η βεβαιότητα. Εκείνο που υποτιμάται είναι η αβεβαιότητα. Οσοι δεν είναι σίγουροι είναι αδύναμοι. Φτωχοί. Χωρίς αυτοπεποίθηση. Η αβεβαιότητα συχνά θεωρείτε γυναικεία αδυναμία. Οι αληθινοί άντρες ξέρουν τα αληθινά πράγματα. Ετσι και τώρα στέκονται στην ουρά για να μας πουν ότι η άρνηση του Ντέιβιντ Κάμερον να υπογράψει τη συνθήκη της Ε.Ε. είναι το καλύτερο πράγμα που συνέβη ποτέ ή το χειρότερο πράγμα που συνέβη ποτέ, ενώ στην πραγματικότητα κανένας δεν είναι εντελώς σίγουρος. Η δυσκολία να συμφιλιώσεις την πίστη στη δημοκρατική διαδικασία με την παραδοχή ότι το ευρώ βρίσκεται ακόμα σε δεινή κατάσταση και ότι η Ελλάδα μπορεί έτσι κι αλλιώς να αποσυνδεθεί, σημαίνει ότι είναι αδύνατον να ενταχθείς με σαφήνεια στην ευρωσκεπτιστική ή στην ευρωφιλική παράταξη σ’ αυτή τη σκιαμαχία. Ολα είναι στον αέρα. Εκείνοι που περισσότερο απ’ όλους καταλαβαίνουν την αξία της αβεβαιότητας είναι οι ίδιοι οι επιστήμονες. Οπως έγραψε πρόσφατα ο Τζον Μπάτεργουορθ, η επιστήμη δεν έχει τίποτα να φοβηθεί από την αβεβαιότητα. Το μποζόνιο του Χιγκς, που εμφανίστηκε στα δεδομένα του Cern, σημαίνει ότι ακούσαμε τους φυσικούς να μας λένε με ενθουσιασμό πόσο πολλά δεν ξέρουμε.

Ηταν το αντίθετο του πολιτικού λόγου: να ακούς ευφυείς ανθρώπους να μιλούν για τα όρια της δικής τους γνώσης. Η έμφαση στη βεβαιότητα βαραίνει τη δημόσια ζωή. Οι μεγάλες διαχωριστικές γραμμές δεν είναι ανάμεσα στις διαφορετικές πεποιθήσεις, αλλά στον διαφορετικό βαθμό σιγουριάς που τις στηρίζει. Ο Κρίστοφερ Χίτσενς, όταν ερωτήθηκε ποια λέξη έχει χρησιμοποιήσει υπερβολικά, είπε ότι ήταν η λέξη «ίσως». Στον καιρό μας, η λέξη αυτή είναι, ίσως, η καλύτερη. Ισως.

Καθημερινη 24-25/12/2011

Πρόσωπα του Γιώργου Αγγελόπουλου

2011-12-29T15:02:00.002+02:00

Το ... "χάμστερ του Διαδικτύου

Μερικοί τον θεωρούν ικανό να εκλεγεί ακόμη και πρόεδρος της Ρωσίας. «Γιατί όχι;», απάντησε τις προάλλες ο Αλεξέι Ναβάλνι, προσθέτοντας ότι θα ήταν έτοιμος να θέσει υποψηφιότητα ως αντίπαλος του Βλαντίμιρ Πούτιν, αν το καθεστώς υιοθετούσε μεταρρυθμίσεις που θα εγγυούνταν μια δημοκρατική ψηφοφορία. «Είμαι έτοιμος να αγωνιστώ για να διεξαχθούν ελεύθερες εκλογές», πρόσθεσε. «Και όταν θα έχουμε μια αληθινή ευκαιρία συμμετοχής στις εκλογές, είμαι έτοιμος να αγωνιστώ για μια ηγετική θέση, ακόμη και την προεδρία». Οπως όμως έχουν σήμερα τα πράγματα, πρόσθεσε, η προεδρική εκλογή της 4ης Μαρτίου δεν μπορεί να είναι δημοκρατική. «Αυτή η προγραμματισμένη ψηφοφορία δεν μπορεί να θεωρηθεί εκλογές. Δεν θα είναι νόμιμη ό,τι κι αν γίνει. Δεν θα την αναγνωρίσουμε ποτέ», υπογράμμισε.

Το BBC έχει περιγράψει αυτόν τον 35χρονο δικηγόρο και μπλόγκερ ως «τη μείζονα φυσιογνωμία της αντιπολίτευσης που έχει αναδειχθεί τα πέντε τελευταία χρόνια στη Ρωσία». Μέχρι πριν από τρία χρόνια δεν ήταν γνωστός παρά μόνο στους κύκλους των μυημένων της ρωσικής «μπλογκόσφαιρας», όμως έγινε διάσημος σε όλη τη χώρα ιδρύοντας τον ιστότοπο RosPil («λεηλασία της Ρωσίας»), ο οποίος επιτρέπει στους πολίτες να καταγγέλλουν κρούσματα διαφθοράς και καταχρήσεων. Το μπλογκ του, για το οποίο λέει πως «υπάρχει μόνο και μόνο επειδή τα μέσα ενημέρωσης λογοκρίνονται», είναι σήμερα ένα από τα δημοφιλέστερα στη Ρωσία.

Ο Ναβάλνι, ο οποίος επονομάζεται «το χάμστερ του Διαδικτύου» («Μας λένε πως είμαστε χάμστερ στραμμένα στους υπολογιστές τους. Ναι, είμαι ένα χάμστερ του Διαδικτύου και θα τραγανίσω τον λαιμό αυτών των καθαρμάτων», είχε δηλώσει μετά τις αμφισβητούμενες από την αντιπολίτευση βουλευτικές εκλογές του Δεκεμβρίου), ήταν επίσης ο πρώτος που έκανε λόγο για «το κόμμα των απατεώνων και των κλεφτών», μια έκφραση που χρησιμοποιείται πλέον ευρέως ως συνώνυμη του κόμματος Ενωμένη Ρωσία του Πούτιν. Απέκτησε τα εύσημα του «πολιτικού κρατουμένου» όταν συνελήφθη στις 5 Δεκεμβρίου, κατά την πρώτη συγκέντρωση διαμαρτυρίας της αντιπολίτευσης για νοθεία στις βουλευτικές εκλογές, και καταδικάστηκε σε φυλάκιση 15 ημερών.

Ωστόσο αυτός ο κήνσορας της διαφθοράς έχει και τις σκοτεινές πλευρές του. Πριν από δύο μήνες συμμετείχε στη φασιστικής χροιάς «Ρωσική Πορεία» των υπερεθνικιστών. «Να σταματήσουμε να τρέφουμε τον Καύκασο!», φώναζαν οι συμμετέχοντες στην πορεία αυτή, προκαλώντας τουλάχιστον αμηχανία στους φιλελεύθερους συμμάχους του Ναβάλνι, που διαπιστώνουν στο σύνθημα αυτό μια πρωτόγονη ξενοφοβία. Σύμφωνα πάντως με τον δημοσιογράφο της «Κομερσάντ» Ολεγκ Κασίν, η στάση του Ναβάλνι δείχνει... πολιτικό ρεαλισμό. «Ο Ναβάλνι είναι ένας ευφυής άνθρωπος», εξηγεί. «Βλέπει πως η φιλελεύθερη αντιπολίτευση δεν μπορεί να συνασπίσει τους πολίτες, πηγαίνει λοιπόν να αναζητήσει χέρια εκεί που υπάρχουν, δηλαδή στους Ρώσους της μεσαίας τάξης που αισθάνονται πως απειλούνται από τη μετανάστευση»...

ΤΑ ΝΕΑ 28/12/2011

Διαστάσεις του Alain Frachon

2011-12-29T14:58:00.002+02:00

Τιμωρήστε τους αμαρτωλούς

Στην κρίση του ευρώ, ειδικοί και πολιτικοί παραγνωρίζουν έναν παράγοντα: τον Θεό, τη θρησκεία, τον λουθηρανικό προτεσταντισμό. Κόρη ενός πάστορα, η Ανγκελα Μέρκελ διαπνέεται από την έννοια της αμαρτίας. Το ίδιο και πολλοί συμπατριώτες της. Και αυτό έχει συνέπειες στην αναζήτηση λύσεων για τη σωτηρία της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης. Ορθώς το Βερολίνο δεν θέλει η ευρωζώνη να αποτελεί πλέον έναν μηχανισμό παραγωγής χρέους, όπως συνέβαινε τα δέκα τελευταία χρόνια. H επιχειρηματολογία που αναπτύσσεται όμως στη Γερμανία διακρίνεται με σαφήνεια και από μια επιθυμία τιμωρίας, μια διαλεκτική της αμαρτίας και της εξιλέωσης.

Σε μια τραπεζική νομισματική ένωση, όπως είναι η ευρωζώνη, το Κακό είναι το χρέος, αποτέλεσμα μιας φολκλορικής διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών. Το χρέος δυσφημεί το νόμισμα και υπονομεύει την εμπιστοσύνη σε όλη την ευρωζώνη. Πρέπει να υπάρξουν λοιπόν κυρώσεις, κυρώσεις σοβαρές, ώστε ο αμαρτωλός να σωφρονιστεί. Και οι κυρώσεις αυτές επιβάλλονται μέσα από τα επιτόκια. «Θα ήταν μοιραίο να διαγραφεί εντελώς η σωφρονιστική επίδραση των αυξανόμενων επιτοκίων», είπε τον περασμένο μήνα στο Βερολίνο ο διοικητής της Μπούντεσμπανκ Γενς Βάιντμαν.

Το πρώτο στάδιο της τιμωρίας είναι η υποβάθμιση από τους οίκους αξιολόγησης. Ακολουθεί η άνοδος των επιτοκίων. Αν η χώρα βρίσκεται σε πολύ κακή κατάσταση, το τίμημα που ζητούν οι επενδυτές για να αγοράσουν τα κρατικά της ομόλογα φτάνει σε δυσθεώρητα επίπεδα. Ο αμαρτωλός τίθεται υπό εποπτεία, όπως έγινε με την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία. Αν πάλι η χώρα είναι λίγο καλύτερος μαθητής, βρίσκει μεν επενδυτές αλλά σε κόστος ευθέως ανάλογο με το χρέος της: η Ισπανία και η Ιταλία καλούνται έτσι να πληρώσουν επιτόκιο άνω του 6% για τα ομόλογά τους. Οι χώρες αυτές εισέρχονται σε έναν φαύλο κύκλο που καταλήγει στην αμφισβήτηση της πιστοληπτικής τους ικανότητας: για να εξασφαλίσουν την αποπληρωμή του χρέους τους πρέπει να δανειστούν, το κόστος του δανεισμού όμως επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το χρέος τους.

Ο Γενς Βάιντμαν δεν κρύβει την ικανοποίησή του: «Η ορθή δημοσιονομική πολιτική πρέπει να ανταμείβεται με το κόστος δανεισμού και η λανθασμένη πολιτική πρέπει να τιμωρείται με το ίδιο μέσο».

Κανείς δεν πρέπει να διαταράσσει αυτή τη γυμναστική των επιτοκίων: επιβραβεύει το Καλό και τιμωρεί το Κακό. Με άλλα λόγια, το Βερολίνο αρνείται να χρησιμοποιήσει το όπλο που έχει αποτελέσματα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Βρετανία (τη «χρηματοποίηση» του χρέους) τόσο για ηθικούς λόγους όσο και λόγω των τραυμάτων που άφησε στη Γερμανία ο προπολεμικός πληθωρισμός. Να λοιπόν γιατί το Βερολίνο αρνείται έναν πιο ενεργό ρόλο της ΕΚΤ και μια μεγαλύτερη οικονομική αλληλεγγύη μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης. Και ας επισημαίνουν πολλοί ότι η συνταγή του Βερολίνου - η λιτότητα - θα οδηγήσει σε μια τρομακτική ύφεση...

ΤΑ ΝΕΑ / LE MONDE 28/12/2011

Δρόμοι του Ρούσσου Βρανά

2011-12-29T14:57:00.000+02:00

Μισό εκατομμύριο

.. Τουλάχιστον. Μισό εκατομμύριο άνθρωποι που ήταν άνεργοι στις δικές τους χώρες (τις νοτιοευρωπαϊκές χώρες που εδώ και μερικά χρόνια μαστίζονται από την κρίση) έκαναν φέτος Χριστούγεννα στη Γερμανία. Μισό εκατομμύριο άνθρωποι βρήκαν εκεί τη δουλειά και το σπίτι που δεν μπορούσαν να βρουν στις πατρίδες τους. Γιατί δεν μπορούσαν; Επειδή εκεί η ανελέητη λιτότητα και οι «διαρθρωτικές αλλαγές» έχουν διαλύσει την παραγωγική βάση τους.

Οι αμερικανοί...

... εργαζόμενοι, την ίδια ώρα, προσπαθούν να εξηγήσουν έναν γρίφο που δεν είναι άσχετος με όλα αυτά: Γιατί η Γερμανία παράγει διπλάσια αυτοκίνητα από όσα παράγουν οι ΗΠΑ, ενώ πληρώνει τους εργαζομένους της τα διπλά; Το 2010 η Γερμανία παρήγαγε 5,5 εκατομμύρια αυτοκίνητα. Και οι ΗΠΑ 2,7 εκατομμύρια. Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με το περιοδικό «Φορμπς», το ωρομίσθιο του γερμανού εργάτη (μαζί με τα επιδόματα) ήταν 67,14 δολάρια. Και του αμερικανού εργάτη 33,77 δολάρια. Πώς είναι δυνατόν; Η εξήγηση βρίσκεται στο εργασιακό περιβάλλον. Στη Γερμανία υπάρχουν δύο θεσμοί που εγγυώνται καλούς μισθούς και καλές συνθήκες εργασίας. Ο ένας είναι το συνδικάτο IG Metall, στο οποίο είναι μέλη όλοι οι εργαζόμενοι στην αυτοκινητοβιομηχανία. Ο άλλος είναι το Σύνταγμα της χώρας, που προβλέπει την επίλυση των διαφορών εργαζομένων και εργοδοτών από εργοστασιακά συμβούλια τα οποία λειτουργούν σε κάθε εργοστάσιο. Τι συμβαίνει όμως στις γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες που έχουν εγκαταστήσει εργοστάσια σε αμερικανικό έδαφος; Είναι άραγε οι σχέσεις εργαζομένων και εργοδοτών το ίδιο αρμονικές και εκεί, όπου οι συνθήκες εργασίας είναι πολύ χειρότερες από τις γερμανικές και όπου ελάχιστοι εργαζόμενοι συμμετέχουν σε συνδικάτα;

Οχι...

... Η BMW που έχει εγκατασταθεί στο Σπάρτανμπεργκ των ΗΠΑ, λέει ο ιστορικός Μάρκο Μονούλα, «προσαρμόστηκε εξαιρετικά εύκολα στην τοπική επιχειρηματική κουλτούρα», όπου η εργασία έχει ελάχιστη προστασία από το κράτος. Και στο εργοστάσιο της Volkswagen στη Σατανούγκα το ωρομίσθιο του νεοπροσλαμβανόμενου εργάτη δεν ξεπερνάει τα 14,5 δολάρια. Γιατί οι γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες συμπεριφέρονται τόσο διαφορετικά στις ΗΠΑ; Επειδή μπορούν να το κάνουν ατιμωρητί. «Στη Γερμανία έχουμε ισχυρά συνδικάτα, ισχυρή κοινωνική προστασία και υψηλούς μισθούς», λέει στο περιοδικό «Φορμπς» ο Χορστ Μουντ, στέλεχος της IG Metall. «Αν ήταν να πιστέψουμε σε όσα λένε οι νεοφιλελεύθεροι, σήμερα θα έπρεπε να είμαστε χρεοκοπημένοι. Κάθε άλλο. Η οικονομία μας λειτουργεί μια χαρά». Κρίμα που δεν μπορούν να πουν το ίδιο και οι πολίτες των περιφερειακών χωρών της ευρωζώνης. Η ισχυρότερη και πλουσιότερη χώρας της τους υποχρεώνει να καταπίνουν το πικρό χάπι της λιτότητας, που το μόνο που υπόσχεται είναι ολοένα και περισσότερα δύσκολα χρόνια.

Ποιο είναι...

... λοιπόν το μυστικό της γερμανικής οικονομικής επιτυχίας; Από όσα είπε ο Χορστ Μουντ προκύπτει αυτό: Πως την ίδια ώρα που η Γερμανία διατηρεί το κοινωνικό κράτος για τον εαυτό της, επιβάλλει στις περιφερειακές χώρες της ευρωζώνης τον νεοφιλελευθερισμό. Και είναι αυτό σήμερα ο ορισμός μιας νέας αποικιοκρατίας στα χρόνια του ευρώ.

ΤΑ ΝΕΑ 28/12/2011

Το μέλλον έχει πολλή ξηρασία της Ρούλας Παππά - Σουλουνια

2011-12-29T14:55:00.001+02:00

Απέναντι στις κλιματικές αλλαγές, η Ελλάδα είναι, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, μια από τις 18 πιο τρωτές χώρες του πλανήτη.

Ωστόσο, η πολιτεία αγνοεί πλήρως τη Λευκή Βίβλο για την προσαρμογή των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στην αλλαγή του κλίματος, την οποία εξέδωσε η Ε.Ε. το 2009.

Αντιθέτως, αρκετές χώρες μέλη της Ε.Ε. έχουν ήδη εκπονήσει εθνικά σχέδια, στα οποία περιγράφονται οι στρατηγικές και οι ενδεδειγμένες προσπάθειες αντιμετώπισης των κλιματικών αλλαγών. Οπως σχολιάζει ο Α. Πληθάρας, υπεύθυνος εκστρατειών πολιτικής του WWF Ελλάς, η Ελλάδα μέχρι σήμερα όχι μόνο δεν έχει παρουσιάσει μια συνεκτική ερευνητική προσπάθεια για την παροχή προτάσεων προσαρμογής, αλλά και η ίδια η έρευνα για τις επιπτώσεις έχει μείνει αρκετά πίσω.

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Περιβαλλοντικής Ερευνας και Κατάρτισης (ΕΚεΠΕΚ) του Πάντειου Πανεπιστημίου, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας και η περιβαλλοντική οργάνωση WWF Ελλάς κατέθεσαν στον υπουργό Περιβάλλοντος «Οδικό χάρτη για την προσαρμογή της Ελλάδας στην κλιματική αλλαγή», προτείνοντας σειρά μέτρων για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, τη βιοποικιλότητα, το θαλάσσιο περιβάλλον, τα δάση, την ερημοποίηση, τη γεωργία και τον τουρισμό. Επίσης, όπως τονίζει ο Κ. Κατσιμπάρδης, συντονιστής του Παρατηρητηρίου Πολιτικής και Δικαίου για την Κλιματική Αλλαγή του ΕΚεΠΕΚ, η έκθεση περιέχει και προτάσεις για την αντιμετώπιση της κακίστης διαχείρισης των φυσικών μας πόρων.

Κατ' αρχήν, προτείνεται η δημιουργία μιας διυπουργικής επιτροπής ή ενός εθνικού συμβουλίου. Η Ισπανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα, καθώς έχουν ήδη εκπονήσει και εφαρμόζουν στρατηγικές για την προσαρμογή. Συγκεκριμένα, η διυπουργική επιτροπή στην Ισπανία ιδρύθηκε το 2004 και συστήνεται από επιτελείς των υπουργείων Οικονομικών, Μεταφορών, Βιομηχανίας, Γεωργίας, Εργασίας, Περιβάλλοντος και Χωροταξίας. Τη θεσμική εικόνα συμπληρώνει το Εθνικό Συμβούλιο για το Κλίμα, το οποίο επίσης λειτουργεί σε διυπουργικό επίπεδο.

Η εξάρτηση της Ελλάδας από το φυσικό περιβάλλον είναι εξαιρετικά μεγάλη για να αγνοηθεί, ειδικά σε συνθήκες οικονομικής κρίσης. Αξίζει εδώ να αναφερθούμε στον πίνακα που παρουσιάζει ο «οδικός χάρτης», από πρόσφατη έρευνα που εκπόνησε το Αστεροσκοπείο Αθηνών σε συνεργασία με το WWF Ελλάς, τα στοιχεία της οποίας αφορούν το χρονικό διάστημα μεταξύ 2020 και 2050: Οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης, της Λάρισας και της Πάτρας θα βιώνουν 20 επιπλέον ημέρες καύσωνα τον χρόνο. Επίσης, η συνολική ετήσια βροχόπτωση θα μειωθεί και αναμένεται να αυξηθούν κατά 10%-20% οι ακραίες βροχοπτώσεις. Στην Εύβοια αναμένονται περισσότερες από 25 ξηρές ημέρες σε σχέση με σήμερα, ενώ στο Ηράκλειο οι βροχοπτώσεις τον χειμώνα θα μειωθούν κατά 15%. Στη Ρόδο και τα Χανιά αναμένεται να αυξηθούν οι νύχτες που η θερμοκρασία δεν θα πέφτει κάτω από τους 20 βαθμούς Κελσίου.

Η κλιματική αλλαγή θα θέσει σε τρομερή δοκιμασία τους εθνικούς δρυμούς, καθώς προβλέπεται να αυξηθούν οι ημέρες με υψηλό ρίσκο πυρκαγιάς. Ηδη στα δασικά οικοσυστήματα εμφανίζεται ξήρανση των δέντρων, ανατροπές στους αναπαραγωγικούς κύκλους στα δάση καθώς επίσης και μετανάστευση των ειδών. Οπως τονίζουν οι ειδικοί στην προσαρμογή, επιβάλλεται να δημιουργηθούν στρατηγικές διατήρησης των γενετικών πόρων που προέρχονται από τα δασικά μας οικοσυστήματα, καθώς η ένταση της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται να μειώσει την πυκνότητα και το μέγεθος του πληθυσμού τους.

Στα οικοσυστήματα που αναμένεται να πληγούν περισσότερο περιλαμβάνονται οι παράκτιοι υγρότοποι. Μελέτη του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, η οποία εκπονήθηκε σε συνεργασία με το WWF Ελλάς, εκτιμά πως στη Ζάκυνθο, σε περίπτωση ανόδου της στάθμης της θάλασσας κατά 40 εκατοστά, θα χαθεί το 11% των παραλίων ωοτοκίας της χελώνας καρέτα-καρέτα του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου. Είναι αναγκαία η εκπόνηση μελέτης διεπιστημονικού χαρακτήρα, όπου θα εντοπίζονται οι πιο ευπαθείς παράκτιες περιοχές και θα υπολογίζεται αναλυτικά το κόστος προσαρμογής.

Τομέας που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή είναι επίσης ο τουρισμός. Χρειάζεται συντονισμένη επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, ώστε να αμβλυνθούν οι περιβαλλοντικές πιέσεις κατά τους θερινούς μήνες. Εκτιμάται πως, εάν η μέση θερμοκρασία αυξηθεί κατά 2,5 βαθμούς Κελσίου στην Ισπανία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία, θα παρουσιαστεί μείωση των διανυκτερεύσεων κατά 1% και απώλειες εσόδων της τάξης των 825 εκατ. ευρώ. Σε περίπτωση που η αύξηση ξεπεράσει τους 5 βαθμούς Κελσίου, οι απώλειες εσόδων θα αγγίξουν τα 5 δισ. ετησίως.

Ο ενεργειακός τομέας δεν πρόκειται να μείνει ανεπηρέαστος, καθώς αύξηση της θερμοκρασίας σημαίνει αύξηση κατανάλωσης ρεύματος, ενώ μείωση των βροχοπτώσεων σημαίνει μειωμένη παραγωγική ικανότητα των υδροηλεκτρικών φραγμάτων.

Ωστόσο, αν και η προσαρμογή του ενεργειακού τομέα στην κλιματική αλλαγή είναι σημαντική, η μείωση των εκπομπών αερίων στον ίδιο τομέα παραμένει η μεγαλύτερη προτεραιότητα. Για να αποφύγουμε τις χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ο παγκόσμιος ενεργειακός τομέας πρέπει να μηδενίσει σχεδόν τις εκπομπές του μέχρι το 2050.

Οσον αφορά την πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία, ο «οδικός χάρτης» αναφέρει ως αναγκαία, εκτός από την αύξηση των μέσων μαζικής μεταφοράς, και τη μείωση των αυτοκινήτων ή την αντικατάσταση των Ι.Χ. με μικρού κυβισμού αυτοκίνητα. Δημιουργία πράσινων οάσεων, προστασία των αδόμητων χώρων, κυρίως στην Αθήνα, χρήση ψυχρών χρωμάτων, κατασκευή πράσινων στεγών, αύξηση φυτών και ενδυνάμωση του κανονισμού ενεργειακής απόδοσης (ΚΕΝΑΚ) για την ενεργειακή συμπεριφορά των κτιρίων είναι ορισμένα από τα μέτρα που επίσης προτείνονται.

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 18/12/2011

Επιστροφή στις διατροφικές ... ρίζες της Δήμητρας Μανιφαβα

2011-12-29T14:52:00.001+02:00

Μπίρα από ελληνικά κριθάρια, γαλακτοκομικά προϊόντα αποκλειστικά από ελληνικό γάλα, προϊόντα αγροτικών συνεταιρισμών σε ξένες εκπτωτικές αλυσίδες. Την αξία των ελληνικών προϊόντων, των πρώτων υλών που παράγονται εντός Ελλάδος ανακαλύπτουν όχι μόνο οι καταναλωτές, αλλά και η βιομηχανία τροφίμων, είτε πρόκειται για αμιγώς ελληνικές είτε για πολυεθνικές επιχειρήσεις.

Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις η βιομηχανία τροφίμων προηγήθηκε της καταναλωτικής τάσης που καταγράφεται το τελευταίο διάστημα. Εκτός από τη χρήση πρώτων υλών από την Ελλάδα, η βιομηχανία τροφίμων επιχειρεί να μας φέρει σε επαφή με το παρελθόν για να ανακαλύψουμε ξεχασμένες γεύσεις, όπως τα παραδοσιακά ζυμαρικά ή γεύσεις που τις είχαμε συνδέσει μόνο με εισαγόμενα προϊόντα, όπως το βούτυρο.

Μπίρα από ντόπιο κριθάρι

Τον δρόμο για τη χρήση ελληνικών κριθαριών στην παρασκευή της μπίρας άνοιξε το 2008 η Αθηναϊκή Ζυθοποιία. Από τότε μέχρι και σήμερα η εταιρεία για τις ανάγκες της παρασκευής της Amstel και της Αλφα προμηθεύεται κριθάρι από παραγωγούς της βόρειας και κεντρικής Ελλάδας. Την περίοδο 2008 - 2010 προμηθεύτηκε περίπου 40.000 τόνους κριθαριού αξίας 8 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2011 υπολογίζεται ότι προμηθεύτηκε άλλους 18.000 τόνους. Στόχος της εταιρείας είναι μέχρι το 2014 να φτάσει τους 70.000 τόνους. Ομως, δεν περιορίστηκε εκεί. Φέτος εγκαινίασε στη Λαμία, τη Νιγρίτα Σερρών, τη Νίκαια Λάρισας και τη Λιβαδειά πειραματικές καλλιέργειες κριθαριού με στόχο τη δημιουργία νέων ποικιλιών με καλύτερα χαρακτηριστικά και ανώτερη ποιότητα.

Φέτος, ωστόσο, ήταν και η σειρά της Ολυμπιακής Ζυθοποιίας, που παράγει την μπίρα FIX, να δραστηριοποιηθεί στην παραγωγή ελληνικού κριθαριού, δημιουργώντας στη Θήβα πειραματικό αγρό έκτασης 200.000 τ.μ. Στον αγρό αναπτύσσονται δύο διαφορετικές ποικιλίες κριθαριού και η εταιρεία προσδοκά στην παραγωγή 100.000 κιλών έως τις αρχές του καλοκαιριού του 2012. Στόχος της είναι τα επόμενα χρόνια οι ανάγκες της σε κριθάρι να καλύπτονται κατά 100% από την εγχώρια παραγωγή μέσω προγραμμάτων συμβολαιακής γεωργίας.

Εγχώριο γάλα

Αποκλειστικά ελληνικό γάλα, το 15% της εγχώριας γαλακτοπαραγωγής, χρησιμοποιεί πλέον στη νέα της μονάδα στην Πάτρα μια από τις πιο γνωστές παγκοσμίως εταιρείες γαλακτοκομικών προϊόντων, η FrieslandCampina. Με τη βιομηχανία συνεργάζονται οι κτηνοτρόφοι του θεσσαλικού συνεταιρισμού ΘΕΣγάλα που δημιουργήθηκε πρόσφατα, καθώς και 40 μεμονωμένοι παραγωγοί.

Το ολιγοπώλιο των εισαγόμενων προϊόντων στην κατηγορία του βούτυρου (ζωικού και όχι φυτικού) αποφάσισε να «σπάσει» η Μινέρβα φέρνοντάς μας ξανά στο μυαλό μυρωδιές και γεύσεις χωριού με το ομώνυμο προϊόν της. Μάλιστα, αν και η εταιρεία στο ελληνικό κοινό είναι γνωστή για το ελαιόλαδό της, οι πωλήσεις βούτυρου «τρέχουν» με διψήφιο ποσοστό.

Ελληνικά σιτηρά

Τη στροφή των καταναλωτών στα ελληνικά προϊόντα επιχειρεί να αξιοποιήσει η Misko. Βεβαίως, όλα τα προϊόντα της εταιρείας παράγονται στην Ελλάδα από ελληνικά σιτηρά, αλλά η εταιρεία αποφάσισε να λανσάρει τη σειρά προϊόντων Misko Παραδοσιακά, τα οποία μοιάζουν με χειροποίητα ζυμαρικά από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.

Την ίδια ώρα εξαιρετικά δημοφιλή, παρά το γεγονός μάλιστα ότι οι τιμές τους είναι υψηλότερες, έχουν γίνει προϊόντα μικρότερων ελληνικών εταιρειών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα χειροποίητα ζυμαρικά και άλλα προϊόντα της εταιρείας Μυλέλια ή τα προϊόντα της εταιρείας Gaea (ελαιόλαδο, σάλτσες κ.ά.), που κατακτούν την ελληνική αλλά και ξένες αγορές.

Η ίδια τάση εμφανίζεται το τελευταίο διάστημα τόσο στον κλάδο της εστίασης όσο και στα ξενοδοχεία. Η κυρίαρχη τάση είναι πλέον η κουζίνα που βασίζεται στη μεσογειακή διατροφή και στα παραδοσιακά ελληνικά προϊόντα. Στα ξενοδοχεία από την άλλη είτε μέσα από οργανωμένες πρωτοβουλίες του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος είτε μέσω κινήσεων μεμονωμένων ξενοδόχων τα ελληνικά προϊόντα βρίσκονται στο επίκεντρο. Τελευταίο παράδειγμα η υπογραφή μνημονίου συνεργασίας μεταξύ του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΞΕΕ) και του Συνδέσμου Ελληνικού Οίνου, ενώ πριν από λίγους μήνες είχε εγκαινιασθεί η πρωτοβουλία «Ελληνικό Πρωινό».

Πριν από κάποια χρόνια η επιστροφή στις ρίζες θα ήταν μάλλον μόδα και σαν τέτοια παροδική. Ισως τώρα, που έχει προκύψει περισσότερο από ανάγκη, να αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια και βάθος. Οσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος, λέει ο λαός. Στην περίπτωση αυτή μάλλον ισχύει το «όσα φέρνει η κρίση δεν τα φέρνει ο χρόνος».

Ο κρίσιμος παράγοντας «made in Greece»

Την τάση των καταναλωτών, αλλά και των επιχειρήσεων, για επιστροφή στα ελληνικά προϊόντα ερμηνεύει, μιλώντας στην «Κ», ο κ. Γεώργιος Μπάλτας, καθηγητής του Μάρκετινγκ στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Αθήνας:

«Αντιμετωπίζουμε σήμερα την κρίση και την κατάρρευση ενός μη βιώσιμου μοντέλου βασιζόμενου σε εισαγωγές και εξωτερικό δανεισμό. Τα σκληρά βιώματα και οι συζητήσεις της κρίσης έκαναν αντιληπτή σε πολύ μεγάλο τμήμα του πληθυσμού την κρισιμότητα της αγροτικής και βιομηχανικής παραγωγής για την οικονομία και την κοινωνία. Οι καταναλωτές δείχνουν σήμερα, μέσα στην κρίση, έντονο ενδιαφέρον για το “made in Greece”. Θέλουν μέσα από τις αγορές τους να στηρίξουν τη δοκιμαζόμενη ελληνική αγροτική και βιομηχανική παραγωγή και τις συνδεδεμένες θέσεις εργασίας. Καθώς η προέλευση των προϊόντων αναδεικνύεται ένα βασικό αγοραστικό κριτήριο, οι επιχειρήσεις δίνουν με τη σειρά τους έμφαση στον παράγοντα “made in Greece”, που διαδραματίζει πλέον σημαντικό ρόλο στην προϊοντική και επικοινωνιακή στρατηγική παραγωγών και εμπόρων. Οι εξελίξεις αυτές είναι θετικές. Οι ενισχυμένες προτιμήσεις των καταναλωτών για ελληνικά προϊόντα μπορούν να συμβάλουν στην απασχόληση και στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας».

Καθημερινή 24/12/2011

Διαστάσεις της Masha Gessen

2011-12-29T14:48:00.002+02:00

Από τη Ρωσία με ανακούφιση

Κάθε νύχτα την περασμένη εβδομάδα συγγραφείς, καλλιτέχνες, ηθοποιοί, διαφημιστές, μάνατζερ επιχειρήσεων και πολλοί άλλοι ανέβαιναν τις σκάλες στον πέμπτο όροφο ενός παλιού εργοστασίου της Μόσχας για να κάνουν κάποια δήλωση. Ο Πάβελ Μπαρντίν, γνωστός νεαρός σκηνοθέτης, είχε στήσει μια κάμερα σε ένα δωμάτιο συνεδριάσεων εκεί μέσα. Οποιος ερχόταν - κάποιοι έπειτα από πρόσκληση, κάποιοι έχοντας μάθει για το γύρισμα από φίλους ή από το facebook - έγραφε το όνομα και το επάγγελμά του σε ένα χαρτί καθώς και τον λόγο για τον οποίο σκόπευε να πάρει μέρος στην τεράστια διαδήλωση του Σαββάτου 24 Δεκεμβρίου.

Καθένας ακολουθούσε μια απλή συνταγή: έκανε μια δήλωση που βασιζόταν στη λογική «ένα ρήμα σε πρώτο πρόσωπο» και μετά μια - δυο φράσεις. «Αγαπώ», «Γνωρίζω», «Φοβάμαι», «Θέλω», «Μπορώ»... Δηλαδή, «Αγαπώ τα παιδιά μου...», «Γνωρίζω πώς να μιλώ με τους ανθρώπους...», «Φοβάμαι τη βία...», «Θέλω να είμαι περήφανος για τη χώρα μου...», «Μπορώ να φανταστώ ένα διαφορετικό μέλλον...» και κατόπιν «... γι' αυτό θα πάρω μέρος στη διαδήλωση της 24ης».

Εγώ είπα: «Αγαπώ τους φίλους μου, το σπίτι και τη δουλειά μου, και γι' αυτό ζω σε αυτή τη χώρα και θα πάρω μέρος στη διαδήλωση της 24ης Δεκεμβρίου». Ολοι κάτι παρόμοιο είπαμε. Αλλωστε το θέμα δεν ήταν να πούμε κάτι πρωτότυπο, ήταν να ενισχύσουμε το ίδιο μήνυμα, ένα άτομο τη φορά. Αφότου έγραψα τα 15 δευτερόλεπτά μου την Τετάρτη, πήγα σπίτι και παρακολούθησα όλα τα βιντεάκια που είχαν ανέβει στο Διαδίκτυο. Δεν θα μπορούσε κάποιος να ισχυρισθεί ότι ήταν καλοφτιαγμένα: ο φωτισμός ήταν λίγος και ο ήχος χανόταν κάποιες φορές. Ομως μου έφεραν δάκρυα στα μάτια. Το ίδιο συνέβη όταν είδα τα καινούργια βιντεάκια την επομένη και τη μεθεπομένη.

Γιατί άραγε αυτά τα απλά βίντεο, κάποια ανθρώπων που ξέρω και κάποια εντελώς αγνώστων ήταν τόσο συγκινητικά; Επειδή με έκαναν να αισθανθώ κομμάτι ενός τεράστιου συνόλου. Μέχρι τώρα αισθανόμουν μέρος μιας μικρής μειονότητας. Οταν μεγάλωνα στη Μόσχα τη δεκαετία του '70, οι γονείς μου ενημερώνονταν και εμπνέονταν από τη Δύση και από τα σαμιζντάτ (παράνομα έντυπα) που διακινούσαν. Μου έλεγαν πάντα να προσέχω με ποιους μοιραζόμουν τις πληροφορίες που μάθαινα στο σπίτι. Για τα τελευταία 12 χρόνια, από τότε που πήρε ο Πούτιν την εξουσία στη Ρωσία, αισθανόμουν πολύ παρόμοια με όλα όσα θυμόμουν ως παιδί: σαν τις βασικές μου απόψεις να τις συμμερίζονταν μόνο λίγοι άνθρωποι, τους οποίους ήξερα με το όνομά τους και ο κόσμος εκτός του μικρού μας κύκλου έμοιαζε εχθρικός και επικίνδυνος.

Δεν καταλάβαινα πόσο βαρύ φορτίο ήταν αυτή η απομόνωση ώσπου εξαφανίσθηκε - και αυτή η καινούργια αίσθηση απελευθέρωσης και «ελαφράδας» με έκανε να κλάψω από ανακούφιση.

Η Μάσα Γκέσεν είναι δημοσιογράφος στη Μόσχα.

Η βιογραφία του Βλαντίμιρ Πούτιν «Ο άνθρωπος χωρίς πρόσωπο» που έγραψε θα κυκλοφορήσει μέσα στο 2012.

ΤΑ ΝΕΑ / THE NEW YORK TIMES 27/12/2011

Διαστάσεις του Μιχάλη Μιτσού

2011-12-29T14:45:00.001+02:00

Μια αραβική πραγματικότητα

Ο Αμπντελιλά Μπενκιράν, 57 ετών, δεν φορά ποτέ γραβάτα αλλά θα κάνει μια εξαίρεση όταν τον καλέσει για ακρόαση ο βασιλιάς. Εχει μετριοπαθείς απόψεις. Πριν από τρία χρόνια ανέλαβε την ηγεσία του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, το οποίο ήλθε πρώτο στις βουλευτικές εκλογές της περασμένης Παρασκευής. Πιστεύει, κατά συνέπεια, ότι θα του ανατεθεί η εντολή σχηματισμού της νέας κυβέρνησης του Μαρόκου, και για τον σκοπό αυτό έχει ζητήσει συνεργασία από τους εθνικιστές του κόμματος Ιστικλάκ, τους σοσιαλιστές και τους πρώην κομμουνιστές. Υπάρχει μία λεπτομέρεια: είναι ισλαμιστής. Και λοιπόν;

Στις εκλογές που έγιναν πρόσφατα στην Τυνησία, τις πρώτες μετά την ανατροπή του δικτάτορα Μπεν Αλι, νικητής αναδείχθηκε το επίσης ισλαμικό κόμμα Ενάχντα. Ο αρχηγός του, ο Ρασίντ Γανούσι, έχει ξεκινήσει συνομιλίες με κοσμικά κόμματα προκειμένου να σχηματίσει μια κυβέρνηση συνεργασίας. Εγιναν κάποια παρατράγουδα, όπως η επίθεση εναντίον ενός κινηματογράφου που πρόβαλλε το Περσέπολις, αλλά σε γενικές γραμμές το κλίμα στη χώρα είναι καλό.

Στις εκλογές που ξεκίνησαν χθες στην Αίγυπτο, τις πρώτες μετά την ανατροπή του δικτάτορα Μουμπάρακ, νικητής αναμένεται να αναδειχθεί η Μουσουλμανική Αδελφότητα. Το κόμμα αυτό υπήρξε στο παρελθόν φονταμενταλιστικό, στη συνέχεια όμως υιοθέτησε μια πιο μετριοπαθή στάση και σήμερα θεωρείται συγγενές προς το κόμμα του Ταγίπ Ερντογάν. Οι στρατηγοί δεν βλέπουν με καλό μάτι την προοπτική να αναλάβει την εξουσία. Θα ήταν έγκλημα όμως αν προσπαθήσουν να το εμποδίσουν.

Πριν από την Αραβική Ανοιξη, τα αυταρχικά καθεστώτα του αραβικού κόσμου παραβίαζαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, καταδίωκαν τις μειονότητες και χαρακτήριζαν κάθε διαφωνούντα «πράκτορα ξένων δυνάμεων». Το ίδιο κάνουν ακόμη και σήμερα τα καθεστώτα της Συρίας, του Μπαχρέιν, της Σαουδικής Αραβίας. Πρόκειται για μύθο, επισημαίνουν με άρθρο τους στη Χέραλντ Τρίμπιουν οι αναλυτές Εμίλ Νάχλεχ και Αουγκούστους Ρίτσαρντ Νόρτον. Η Αραβική Ανοιξη αποτελεί μια αραβική πραγματικότητα, όχι ένα ξένο μόσχευμα. Οι Αραβες λένε στους ηγέτες τους: «Αρκετά. Θέλουμε να διαχειριστούμε τις υποθέσεις μας ως ελεύθεροι πολίτες».

Μα είναι δυνατόν να συμβιβαστούν οι ισλαμιστές με τη δημοκρατία; Μήπως θέλουμε να γίνουν όλες οι αραβικές χώρες σαν τη Λιβύη, το επόμενο Σύνταγμα της οποίας θα στηρίζεται στη σαρία; Πρώτα απ' όλα, το τελευταίο δεν είναι βέβαιο: το πρότεινε ο πρόεδρος του Εθνικού Μεταβατικού Συμβουλίου, ο Μουσταφά Αμπντούλ - Τζαλίλ αλλά εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων. Υστερα, μια σειρά από ισλαμικά κόμματα κυβερνούν ήδη ή μετέχουν στις κυβερνήσεις χωρών όπως η Ινδονησία, η Μαλαισία και η Τουρκία, χωρίς να απειλούν τη σταθερότητα ή την εθνική ασφάλεια. Σε κάθε περίπτωση, τίποτα δεν είναι προδιαγεγραμμένο: οι λαοί έχουν αποδείξει την ωριμότητά τους και οι δυτικές κυβερνήσεις επαγρυπνούν.

Είναι αλήθεια πως το σύνθημα «Ala΄ u Akbar» (ο Αλλάχ είναι μεγάλος) στα στόματα χιλιάδων διαδηλωτών ακούγεται κάπως απειλητικό. Ομως η ελευθερία της έκφρασης είναι η ουσία της δημοκρατίας.

ΤΑ ΝΕΑ 29/11/2011

Δρόμοι του Ρούσσου Βρανά

2011-12-29T14:43:00.001+02:00

Μια γενιά ...

... «οργισμένων νέων», πριν από εξήντα χρόνια, προσπαθούσε να ξυπνήσει την αποπροσανατολισμένη μεταπολεμική κοινωνία με λόγια που αντηχούσαν σαν βόμβες. Στη σημερινή Γερμανία, μια γενιά «οργισμένων γέρων» εκφράζει τις ίδιες ανησυχίες που εξέφραζαν τότε, όταν ήταν ακόμη νέοι. Ανάμεσά τους, ο φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας, 82 ετών πια, δεν κρύβει τον φόβο του πως οι λύσεις που προτείνει η σημερινή γερμανική ηγεσία για την κρίση της ευρωζώνης «θα καταστρέψουν το ευρωπαϊκό σχέδιο που προοριζόταν να είναι η απάντηση του εικοστού πρώτου αιώνα στις τραγωδίες του εικοστού».

Το σχέδιο...

... που έχει σήμερα υπόψη της η γερμανική ηγεσία είναι άλλο και βρισκόταν στα σκαριά από το 1994. Τότε, ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε και ο Καρλ Λάμερς είχαν υποστηρίξει την ιδέα ενός ενιαίου νομίσματος που θα αφορούσε μόνο τον οικονομικό και στρατηγικό πυρήνα της Ευρώπης (Kerneuropa), δηλαδή τη Γερμανία, τη Γαλλία και τις χώρες της Μπενελούξ. Σήμερα, η ιδέα του αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά. Τότε, ο Μιτεράν είχε προειδοποιήσει τον καγκελάριο Κολ ότι για να πει η Γαλλία το «Ναι» σε μια μεγαλύτερη Γερμανία, αυτή θα έπρεπε να εκχωρήσει το μάρκο της και την κεντρική τράπεζά της σε ένα ευρωπαϊκό νόμισμα και μια ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα. Η γερμανική πλευρά διαβεβαίωνε πως ο στόχος της γερμανικής επανένωσης δεν ήταν η δημιουργία μιας γερμανικής Ευρώπης αλλά μιας ευρωπαϊκής Γερμανίας. Είχε όμως καταστήσει σαφές ότι το ευρώ θα έπρεπε να συμπεριφέρεται σαν το μάρκο και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σαν την Μπούντεσμπανκ. Ετσι προέκυψαν τα εξοντωτικά δημοσιονομικά κριτήρια του Μάαστριχτ. Σήμερα αποδεικνύεται πως το σχέδιο του Μιτεράν ήταν ασθενέστερο από το σχέδιο του Κολ. Μια ενιαία πια Γερμανία επιδιώκει να αποσυρθεί από τις συνέπειες της κρίσης, μαζί με τις χώρες που αποτελούσαν παραδοσιακά τον ζωτικό χώρο της. Θα κρατήσει γι' αυτήν ένα «ευρωμάρκο», που για να το προσεγγίσουν οι ασθενέστερες χώρες της ευρωζώνης θα πρέπει οι λαοί τους να υποστούν ακόμη βαρύτερες θυσίες από όσες έχουν υποστεί με την κρίση.

Το γερμανικό...

... σχέδιο φοβίζει ακόμη και τη Γαλλία. Φοβάται πως αν μείνει προσκολλημένη στον σκληρό ευρωπυρήνα, το ισχυρό ευρώ θα σημάνει τον θάνατο της οικονομίας της, καθώς οι περιφερειακές χώρες της ευρωζώνης θα μετατρέπονται σε μικρές Κίνες. «Η γαλλική βιομηχανία δεν θα αντέξει» γράφει ο γάλλος πολιτικός Ζαν-Πιερ Σεβενμάν στην εφημερίδα «Λεζ Εκό». «Και θα γίνουμε τότε ένα πάρκο αναψυχής, όπου θα έρχονται για ανάπαυση οι κουρασμένοι γερμανοί, κινέζοι, γιαπωνέζοι και αμερικανοί πολεμιστές του παγκόσμιου οικονομικού πολέμου».

Plan B...

... Το είχε η Γερμανία από το 1994. Το ζητάει ο Σεβενμάν από τη Γαλλία. Σε μια συμμαχία, όσο και αν είναι αυτή στενή, οι χώρες - μέλη της έχουν πάντα στον νου τους ένα Plan B. Αραγε έχουν στον νου τους ένα τέτοιο σχέδιο και οι χώρες των οποίων οι λαοί κινδυνεύουν να μεταλλαχθούν σε μικρούς Κινέζους;

ΤΑ ΝΕΑ 29/11/2011

Δρόμοι του Ρούσσου Βρανά

2011-12-29T14:39:00.002+02:00

Xρόνια τώρα ...

... αρχίζει μια νέα χρονιά όπως ακριβώς η προηγούμενη. Με την προσμονή μιας ανάκαμψης που δεν έρχεται ποτέ. Μήπως έχει δίκιο ο Μάρτιν Γουλφ που γράφει στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ότι «το μέλλον δεν είναι πια αυτό που ήταν άλλοτε»;

Η ανάπτυξη...

... λένε, αργά ή γρήγορα θα φέρει αύξηση στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν και στα φορολογικά έσοδα των χωρών και μείωση στα ελλείμματα και τα χρέη τους. Επειδή έτσι τελειώνει πάντα κάθε κρίση. Αυτό είναι το φυσιολογικό. Είναι; Ή μήπως έχουμε μπει σε μια νέα περίοδο, ύστερα από τρεις αιώνες, που τα χαμένα χρόνια τα οποία ζούμε τώρα είναι το νέο φυσιολογικό; Αλλωστε, μέχρι πριν από δύο εβδομάδες όλοι νομίζαμε πως υπάρχουμε σε αυτόν τον πλανήτη εδώ και 100.000 χρόνια. Τώρα οι αρχαιολόγοι υπολογίζουν την ύπαρξή μας στο διπλάσιο. Τι σημαίνει αυτό; Πως η μέση ανάπτυξή μας είναι στην πραγματικότητα η μισή από όση νομίζαμε. Με άλλα λόγια, πως ο άνθρωπος δεν χρειάστηκε 99.700 αλλά 199.700 χρόνια για να επινοήσει την ατμομηχανή. Μήπως πηγαίνουμε πίσω αντί για μπροστά; βάζει το ανησυχητικό ερώτημα ο συγγραφέας Μπιλ Μπόνερ. Μήπως η νέα εποχή μοιάζει πιο πολύ με την παλαιά, που δεν γνώριζε τι πάει να πει πρόοδος και ανάπτυξη;

Εχουμε...

... και λέμε. Η πρόοδος από το 200000 π.Χ., όταν πρωτοεμφανίστηκε η ανθρωπότητα, μέχρι το 1765, όταν ο Βατ παρουσίασε την πρώτη ατμομηχανή του, υπήρξε εξαιρετικά αργή. Από χρόνο σε χρόνο ήταν ανεπαίσθητη, αμελητέα σε χώρες με στατικούς πληθυσμούς, που είχαν ένα στατικό βιοτικό επίπεδο. Υστερα, μετά το 1765, η πρόοδος εκτοξεύτηκε. Τα τελευταία χρόνια, η ζωή των ανθρώπων του ανεπτυγμένου κόσμου άλλαξε εντελώς. Χρειάστηκαν 199.700 χρόνια για να φτάσει ο ανθρώπινος πληθυσμός από το μηδέν στα 125 εκατομμύρια. Ομως, τα τελευταία 250 χρόνια προστέθηκαν σε αυτόν άλλα 6 δισεκατομμύρια. Χάρη στην πρόοδο. Οι άνθρωποι είχαν περισσότερο φαΐ. Καλύτερη υγεία. Καλύτερες μεταφορές, που εξάλειψαν τους λιμούς. Η πρόοδος κατήργησε την πείνα, αύξησε τον πληθυσμό και βελτίωσε τους μισθούς και το βιοτικό επίπεδο. Ισως γι' αυτό σήμερα παίρνουμε την πρόοδο και την ανάπτυξη ως δεδομένα. Οι χώρες χρεώνονται, υπολογίζοντας ότι θα ξεχρεώσουν με μελλοντική ανάπτυξη. Το ίδιο κάνουν οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Ολοι βασίζονται στην ανάπτυξη. Οι κυβερνητικές και οι φορολογικές πολιτικές σχεδιάζονται για να την ενθαρρύνουν. Δεν υπάρχει μετοχή, ομόλογο, προϋπολογισμός, δάνειο, σύνταξη, επιχειρηματικό σχέδιο, ασφαλιστικό πρόγραμμα, προεκλογική εκστρατεία που να μη στηρίζεται στην ανάπτυξη. Ολοι προσδοκούν να ξαναρχίσει η ανάπτυξη μόλις αυτή η κρίση θα μας έχει πια αφήσει χρόνους. Ολοι πιστεύουν ότι η ανάπτυξη είναι το φυσιολογικό.

Και αν πέφτουν...

... έξω; επιμένει ο Μπιλ Μπόνερ. Αν η ανάπτυξη δεν είναι παρά κάτι που συμβαίνει μόνο μια φορά στα 200.000 χρόνια; Μόνο τρεις αιώνες φωτεινοί φτάνουν άραγε για να μας παρηγορήσουν στη σκέψη πως θα μπορούσαν να ακολουθήσουν 99.700 σκοτεινά χρόνια;

ΤΑ ΝΕΑ 27/12/2011

Ανάµεσα στα κόµµατα και στην αγορά του Νίκου Μουζέλη

2011-12-24T13:30:00.002+02:00

Η κοινωνία πολιτών είναι µία έννοια που παίζει κεντρικό ρόλο σήµερα και στο επίπεδο της πολιτικής πρακτικής και σε αυτό του θεωρητικού λόγου. Οπως όλες οι βασικές έννοιες στις κοινωνικές επιστήµες, ο όρος κοινωνία πολιτών (ΚΠ) είναι πολύσηµος. ∆ηλαδή έχει διαφορετικό νόηµα ανάλογα µε το θεωρητικό και το ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο µέσα στο οποίο εντάσσεται. Ο κυρίαρχος ορισµός σήµερα εννοιολογεί την ΚΠ ως έναν τρίτο, ενδιάµεσο χώρο µεταξύ κοµµατικοκρατικού συστήµατος και αγοράς. Αυτός οχώρος,κανονιστικά τουλάχιστον, δεν λειτουργεί ούτε στη βάση της κοµµατικοκρατικής λογικής ούτε σεαυτή της αγοράς και του κέρδους. Στη χώρα µας η ΚΠ, µε την παραπάνω έννοια του όρου, είναι εξαιρετικά καχεκτική. Ενας από τουςλόγους αυτής της καχεξίας έχει να κάνει µε την κοµµατικοκρατία. ∆ηλαδή µε την τάση των κοµµάτων να διεισδύουν σε όλους τους θεσµικούς χώρους της κοινωνίας υποσκάπτοντας έτσι τις αυτόνοµες λογικές και αξίες τους. Στη σηµερινή περίοδο της κρίσης βλέπουµε από τηµια µεριά την πλήρη απαξίωση των κοµµάτων, ενώ από την άλλη η καταναλωτική κουλτούρα της αγοράς, λόγω της ένδειας µιας µεγάλης µερίδας του πληθυσµού, έχει σηµαντικά αµβλυνθεί. Μέσα σε αυτή την κατάσταση παρατηρούµε στον χώρο της ΚΠ καιθετικές αλλά και αρνητικές εξελίξεις.

Ξεκινώνταςαπό τις τελευταίες (που αποτελούν κατά κάποιον τρόπο τη σκοτεινή πλευρά της ΚΠ) εντείνεται η πολιτική απάθεια, η παραβατικότητα, η κοινωνική ανοµία και η φυγή πολλών νέων στους τεχνητούς παραδείσους των ουσιών. Εντείνεται επίσης η ισχύς οµάδων και οργανώσεων, όπως η «Χρυσή Αυγή», που προωθούν ρατσιστικές αξίες και νοοτροπίες, ενώ καταφεύγουν σεαποδιοποµπαίους τράγους για να εξηγήσουν την τωρινή δυσπραγία.

|||||||| Ο εθελοντισμός

Αντιθέτως µε τις παραπάνω εξελίξεις, παρατηρούµε αντιδράσεις στην κρίση που έχουν έναν πολύ πιο θετικό και αισιόδοξο χαρακτήρα. Η συρρίκνωση των κοινωνικών υπηρεσιών του κράτους οδήγησε στην ενεργοποίηση και στον πολλαπλασιασµό οµάδων βοηθείας προς άτοµα που έχουν ανάγκη κοινωνικής πρόνοιας και προστασίας. Από εθελοντικές οµάδες που παρέχουν οικονοµική βοήθεια, ρούχα και τρόφιµα µέχρι αυτές που προσφέρουν ιατρικές και νοµικές υπηρεσίες, βλέπουµε την ανάπτυξη µιας κουλτούρας αλληλεγγύης που δεν εκδηλώνεται µέσω του κράτους αλλά πολύ πιο άµεσα και αυθόρµητα «από τα κάτω», από πολίτες που ανταποκρίνονται στον συνάνθρωπο που ζητάει βοήθεια. Ετσι µία άλλη Ελλάδα που οι περισσότεροι αγνοούσαµε πριν από την κρίση έρχεται τώρα σταδιακά στο προσκήνιο.

Υπάρχουν βέβαια και αυτοί που βλέπουν µε κριτικό µάτι τις παραπάνω εξελίξεις. Σε ό,τι αφορά την εθελοντική κοινωνική βοήθεια, αυτή θεωρείται πως ενθαρρύνει µια νεοφιλελεύθερη στρατηγική που στοχεύει, ανεξάρτητα από την κρίση, στο πέρασµα λειτουργιών του κοινωνικού κράτους στον ιδιωτικό τοµέα. Νοµίζω ότι η παραπάνω κριτική δεν ευσταθεί. Ο κοινωνικός εθελοντισµός δεν θέλει τη συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας. Απλώς προσπαθεί, τόσο σε περιόδους κρίσης όσο και σε περιόδους που δεν Υπάρχει κρίση, να συµπληρώσει τις κρατικές κοινωνικές υπηρεσίες µε το να προσφέρει βοήθεια η οποία δεν έχει τον απρόσωπο γραφειοκρατικό χαρακτήρα της κρατικής πρόνοιας.

|||||||| Ο πολιτικός ρόλος

Περνώντας τώρα από τον κοινωνικό στον πολιτικό χώρο της ΚΠ, και εδώ παρατηρούµε πολιτικοποιηµένα άτοµα που στρέφουν την πλάτη τους στα κόµµατα και αποφασίζουν να συµµετάσχουν στον δηµόσιο χώρο µέσω µη κυβερνητικών οργανώσεων. Οργανώσεων που προωθούν τα ανθρώπινα δικαιώµατα, τον εκδηµοκρατισµό των θεσµών, τη διαφάνεια στην πολιτική, την προστασία αδύναµων οµάδων από τον κρατικό αυταρχισµό, την πάταξη της διάχυτης διαφθοράς στο ∆ηµόσιο κτλ. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να αναφέρει κάποιος και τις ανεξάρτητες αρχές, οι οποίες, όταν είναι πραγµατικά ανεξάρτητες από την εκάστοτε κυβέρνηση, βάζουν φρένο και στην κρατική αυθαιρεσία και στη µονοπωλιακή ασυδοσία των αγορών. ∆εν Υπάρχει αµφιβολία πως η κρίση δηµιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη τέτοιου είδους οργανισµών που αµβλύνουν την ανισορροπία µεταξύ κράτους και κοινωνίας.

Υπάρχουν όµως καιενστάσεις εναντίον των ανεξάρτητων αρχών. Η κριτική εδώ συνίσταται στο ότι αυτές οι οργανώσεις δεν έχουν δηµοκρατική νοµιµοποίηση, αφού έχουν ηγεσίες που δεν εκλέγονται από τον λαό. Αρα δεν εκπροσωπούν κανέναν εκτός από τον εαυτό τους. Κανένας όµως σοβαρός αναλυτής των δηµοκρατικών θεσµών δεν πρεσβεύει ότι ο µόνος τρόπος συµµετοχής στις πολιτικές διαδικασίες πρέπει να είναι αποκλειστικά µέσω κοµµάτων ή δηµοψηφισµάτων. Στις κοινωνίες όπου η κοινοβουλευτική δηµοκρατία έχει βαθιές ρίζες οι πολίτες συµµετέχουν στον πολιτικό χώρο και µέσω µιας πληθώρας οργανώσεων που εντάσσονται στον χώρο της ΚΠ. Είναι ακριβώς όταν οι τελευταίες δεν υπάρχουν ή είναι αδύναµες που Υπάρχει σοβαρό δηµοκρατικό έλλειµµα, το οποίο διευρύνει το χάσµα µεταξύ κοµµάτων και πολιτών.

Τέλος, στον πολιτικό χώροτης ΚΠ εντάσσεται και το κίνηµατων «Αγανακτισµένων» που, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αµφισβήτησε και τα κόµµατα εξουσίας και τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές της ευρωζώνης – πολιτικές που εντείνουν την ύφεση, τηνανεργία και την κοινωνικοοικονοµική περιθωριοποίηση. Τα κινήµατα των «Αγανακτισµένων» και στον τόπο µας και αλλού αποτελούν συνέχεια των κινηµάτων τύπου Σιάτλ και Γένοβας. Παρ’ όλο που αυτά δεν οδήγησαν άµεσα σε θεσµικές αλλαγές, έχουν αλλάξει την πολιτική κουλτούρα.

Εχουν οδηγήσει σε νέες µορφές και τρόπους αµφισβήτησης πουαναπτύσσονται εκτός κοµµάτων.Βάζουν τα θεµέλια µιας µορφήςδηµοκρατικής διακυβέρνησης στην οποία πέρα από τα κόµµατα πρέπει να υπάρχουν και εναλλακτικοί τρόποι συµµετοχής στα κοινά. Τρόποι που δεν υποσκάπτουν αλλά που µπορούν να αναζωογονήσουν στη σηµερινή συγκυρία την κοινοβουλευτική δηµοκρατία.

∆εν έχω χώρο για να αναφερθώ σε µη κυβερνητικές οργανώσεις στον οικολογικό καθώς και στον πολιτισµικό χώρο – που και αυτές λόγω της κρίσης αναπτύσσονται ραγδαία. Το µόνο που θέλω να τονίσω τελειώνοντας είναι πως η κρίση µέσα στα µύρια κακά που επιφέρει, έχει δηµιουργήσει και θετικές συνθήκες που µπορούν να οδηγήσουν σε µια πιο ανθρώπινη, πιο δηµοκρατική, πιο πολιτισµένη κοινωνία.

Ο κ. Νίκος Μουζέλης είναι ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας της London School of Economics.

BHMA 24/12/2011

Διαστάσεις Μιχάλη Μιτσού

2011-12-19T13:32:00.001+02:00

Σε αναζήτηση του Θεού

Είναι αλήθεια ότι ο τίτλος του δημοσιεύματος των «ΝΕΩΝ» για την πολυαναμενόμενη ανακοίνωση που έκανε αυτή την εβδομάδα το CERN μας εξέπληξε. «Εστειλε», λέει, «ο Θεός σημάδι μέσω CERN». Υστερα από πολλά εκατομμύρια χρόνια, οι επιστήμονες είδαν το μποζόνιο Χιγκς, επονομαζόμενο και «σωματίδιο του Θεού», σε μια από τις οθόνες της αίθουσας ελέγχου του Μεγάλου Επιταχυντή Αδρονίων. Σύμφωνα μάλιστα με τον Ρόμπερτ Σρίμσλεϊ των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς, οι επιστήμονες είναι πεισμένοι ότι το μποζόνιο βρίσκεται για φορολογικούς λόγους στη Γενεύη, στην ελβετική δηλαδή πλευρά των συνόρων. Ο λόγος μάλιστα που δεν μπόρεσαν να μάθουν περισσότερες πληροφορίες γι' αυτό είναι οι αυστηροί ελβετικοί νόμοι περί τραπεζικού απορρήτου.

Για την αναζήτηση του δυσδιάκριτου σωματιδίου, που θεωρείται ότι προσδίδει μάζα στο Σύμπαν, έχουν ήδη δαπανηθεί δισεκατομμύρια ευρώ. Πολλοί είναι αυτοί που εκφράζουν τις αντιρρήσεις τους, όχι γιατί πιστεύουν ότι τα χρήματα αυτά θα έπρεπε να δοθούν για την καταπολέμηση της φτώχειας, αλλά γιατί θεωρούν πως στόχος όλης αυτής της περιπέτειας είναι να διατηρηθεί η πίστη σε επιστημονικές θεωρίες που παρουσιάζουν μεγάλα κενά. Εξέχοντες βρετανοί αμφισβητίες, μάλιστα, εξόργισαν πρόσφατα την επιστημονική κοινότητα τοποθετώντας διαφημίσεις στα λεωφορεία που έγραφαν: «Το σωματίδιο του Θεού μάλλον δεν υπάρχει. Σταματήστε λοιπόν να ανησυχείτε και απολαύστε τη ζωή σας».

Ενώ όμως οι επιστήμονες έχουν συγκεντρωμένο το ενδιαφέρον τους στο CERN, ο βρετανός δημοσιογράφος έχει να αναφέρει σημαντικές εξελίξεις στον Μεγάλο Επιταχυντή Παραισθήσεων του Βατικανού. Οι μυστικιστές που εργάζονται εκεί ανακοίνωσαν ότι βρίσκονται πολύ κοντά στην απόδειξη της ύπαρξης του λεγόμενου «Θεού». Γνωστή και ως «μποζόνιο άλφα και ωμέγα», η θεότητα αυτή θεωρείται ο ελλείπων κρίκος στο μοντέλο του μυστικισμού που εξηγεί τη δημιουργία του Σύμπαντος, και ιδιαίτερα τον τρόπο με τον οποίο το σκοτάδι έγινε φως. Φαίνεται πως όταν το απέραντο σκοτάδι πέρασε μέσα από την έννοια του Θεού, απέκτησε μάζα και μετατράπηκε σε φως. Κατά τον ίδιο τρόπο, η αλληλεπίδραση με τον Θεό μετέτρεψε τις απέραντες δέσμες χρόνου στις επτά ημέρες της εβδομάδας και γέμισε θλίψη όλους εκείνους που μισούν τη Δευτέρα και θα προτιμούσαν ο Θεός να έχει ξεκινήσει την εβδομάδα από την Τρίτη.

Ο Επιταχυντής αυτός είναι ένα τούνελ μήκους 35 χιλιομέτρων, όπου διοχετεύονται καλόγεροι με μεγάλη ταχύτητα, με την ελπίδα πως όταν συγκρουστούν μπορεί να αντικρύσουν τον Θεό. Τα πρώτα αποτελέσματα ήταν αποθαρρυντικά. Οι καλόγεροι συγκρούονταν αλλά αντί να δουν το φως περιορίζονταν να ζητούν συγγνώμη και να μιλούν για τον καιρό ή για το φαγητό στο μοναστήρι. Οι επιστήμονες έκριναν σκόπιμο λοιπόν να τους αντικαταστήσουν με Τραππιστές μοναχούς, προκειμένου να μειωθεί τουλάχιστον ο θόρυβος.

Τα πειράματα συνεχίζονται, τόσο στο Βατικανό όσο και στη Γενεύη. Ο Θεός εξακολουθεί να αντιστέκεται, αλλά οι ερευνητές τον πλησιάζουν όλο και περισσότερο, μια μέρα θα τον πιάσουν, τον ίδιο ή το σωματίδιό του.

ΤΑ ΝΕΑ 16/12/2011

Δρόμοι Ρούσσος Βρανάς

2011-12-19T13:30:00.001+02:00

Σε ένα νέο

.. με το στόμα και τη μύτη σκεπασμένα με ένα μαντίλι και με τα μαλλιά μαζεμένα μέσα σε ένα σκουφάκι αφιέρωσε το εξώφυλλό του το αμερικανικό περιοδικό «Τάιμ». Σε έναν νέο σαν κι αυτούς που βλέπουμε να πλημμυρίζουν κάθε τόσο τους δρόμους από την Αθήνα μέχρι το Κάιρο και τη Γουόλ Στριτ. Τέτοιους νέους θα δούμε ίσως προσεχώς ακόμη και μέσα στο ίδιο μας το σπίτι (αν η τράπεζα που το χρωστάμε τολμήσει να το πάρει πίσω).

Το κίνημα...

... των καταλήψεων που εξαπλώνεται στις ΗΠΑ έχει σήμερα μεταφερθεί και στα σπίτια και τα διαμερίσματα που οι ένοικοί τους απειλούνται με έξωση από τις τράπεζες στις οποίες χρωστούν τις δόσεις των στεγαστικών δανείων τους. Υστερα από τις καταλήψεις της Γουόλ Στριτ, αυτό το κίνημα αναζητεί νέες στρατηγικές και νέες κλιμακώσεις. Σε συνεργασία με το κίνημα «Ανακτήστε τη γη», στρέφεται τώρα εναντίον των τραπεζιτών οι οποίοι χορήγησαν κερδοσκοπικά στεγαστικά δάνεια σε ανθρώπους με χαμηλά εισοδήματα που ήταν από την αρχή γνωστό πως δεν θα μπορούσαν ποτέ να τα αποπληρώσουν. Γιατί όμως αυτό το κίνημα αλλάζει στρατηγική; «Μολονότι ολοένα και περισσότεροι Αμερικανοί πέφτουν θύματα των εισοδηματικών ανισοτήτων και αγανακτούν για τη συμπεριφορά των μεγάλων τραπεζών, ο νέος στόχος που έχει βάλει το κίνημα των καταλήψεων δεν είναι εύκολος», γράφει το περιοδικό «Νέισον». «Αν και το δημόσιο αίσθημα συμβαδίζει μαζί του, είναι δύσκολο να οργανωθεί κανείς εναντίον μιας κατάστασης τόσο αφηρημένης όσο είναι το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο. Πώς να αντιμετωπίσεις κάτι που βρίσκεται ταυτόχρονα παντού και πουθενά;». Ομως, στην κορύφωση της στεγαστικής κρίσης, η νέα στρατηγική των νέων με τα μαντίλια και τους σκούφους δείχνει να έχει προοπτική.

Οταν κάνεις...

... κατάληψη σε ένα σπίτι που ανήκει στην Τράπεζα της Αμερικής, είναι σαν να καταλαμβάνεις τη Γουόλ Στριτ, εξηγεί ο Ράιαν Ακαφ που συμμετέχει στο κίνημα «Ανακτήστε τη γη». Είναι σαν να καταλαμβάνεις τη Γουόλ Στριτ μέσα στην ίδια τη γειτονιά σου. Οι καταλήψεις σε σπίτια υπερχρεωμένων ανθρώπων, που βρέθηκαν από τη μια μέρα στην άλλη στον δρόμο με άδικες εξώσεις, φέρνουν στο φως ευρύτερα οικονομικά ζητήματα, όπως την απελευθέρωση των αγορών και την ασυλία που παρέχει η νομοθεσία στις έκνομες πρακτικές των μεγαλοτραπεζιτών. Σε πολλούς ανθρώπους δεν περνούσε καν από τον νου τους ότι θα μπορούσαν να αντισταθούν στις εξώσεις. Ομως σήμερα μαθαίνουν γρήγορα.

Η αντίσταση...

... έχει μεταφερθεί στο κατώφλι των σπιτιών τους. Ολόκληρες γειτονιές, ολόκληρες κοινότητες οργανώνουν οι ίδιες την άμυνά τους. Η Τάσα Γκλάσκοου, που πρόσφατα μετακόμισε σε ένα «απελευθερωμένο σπίτι» μαζί με τα δύο παιδιά της, λέει στο αμερικανικό περιοδικό: «Υπάρχουν χιλιάδες άστεγοι που, αν τα δουν αυτά, θα καταλάβουν ότι είναι στο χέρι τους να αλλάξουν τον κόσμο. Μπορεί να μην είμαι ένας Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, αλλά για πρώτη φορά νιώθω πως δεν είμαι ένα τίποτα».

ΤΑ ΝΕΑ 16/12/2011

Δρόμοι του Ρούσσου Βρανά

2011-12-13T13:43:00.002+02:00

Γεμάτο

... «μαύρες τρύπες» είναι το σώμα της ζωής μας. Και πάντα κάποιοι βρίσκουν τρόπους να κερδίζουν από αυτό, είτε είμαστε νεκροί είτε ζωντανοί.

Με επιδρομές...

... στα συνταξιοδοτικά ταμεία, οι κυβερνήσεις της Ιρλανδίας και της Ουγγαρίας προσπαθούν να στηρίξουν τα ομόλογά τους και να καλύψουν τα δημοσιονομικά τους ελλείμματα. Μειωμένη κατά 20% υπολογίζεται σήμερα η καθαρή τρέχουσα αξία των αποθεματικών που έχουν απομείνει στα χέρια των συνταξιούχων των περιφερειακών χωρών της Ευρώπης. Και τις προάλλες ήρθε και η σειρά της Πορτογαλίας να προστεθεί στον κατάλογο των επιδρομέων. «Η Πορτογαλία έβαλε χέρι σε 5,6 δισ. ευρώ από τα αποθεματικά των συνταξιοδοτικών ταμείων προκειμένου να καλύψει τους δημοσιονομικούς στόχους της», έγραφε η εφημερίδα «Ντέιλι Τέλεγκραφ». Το χειρότερο από όλα είναι πως πρόκειται για χρήματα που μπαλώνουν με αυτά αποτυχημένα δημοσιονομικά μοντέλα, χρήματα χαμένα που από τη μια στιγμή στην άλλη καταπίνονται από «μαύρες τρύπες», καθώς απεγνωσμένες κυβερνήσεις δεν διστάζουν να σπάσουν ακόμη και τους κουμπαράδες των εργαζομένων και των συνταξιούχων. Για να καλύψει τα χρέη της, η γαλλική κυβέρνηση έβαλε πέρυσι χέρι σε 36 δισ. ευρώ των Ταμείων αναγκάζοντας το συνδικάτο Εργατική Δύναμη να την κατηγορήσει ότι έτσι «προκαλεί τον κλινικό τους θάνατο». Τα χρήματα αυτά παραδόθηκαν σε διαχειριστές κεφαλαίων προκειμένου να ενισχυθούν τα γαλλικά ομόλογα. Ομως και στη Βρετανία κάνουν τα ίδια, όπου οι αποταμιεύσεις 11 εκατομμυρίων εργαζομένων αναμένεται να πέσουν και αυτές θύματα της χειρότερης επένδυσης την οποία θα μπορούσε να κάνει κανείς σήμερα: της αγοράς ομολόγων. Στην Ιρλανδία ανακοινώθηκε πως 24 δισ. ευρώ από τα αποθεματικά των συνταξιοδοτικών ταμείων θα χρησιμοποιηθούν για «να στηριχτεί το πρόγραμμα χρηματοδότησης του υπουργείου Οικονομικών». Και στην Ουγγαρία, τα ελλείμματα και τα χρέη της χώρας θα καταπιούν 15 δισ. ευρώ από τα αποθεματικά των ιδιωτικών συνταξιοδοτικών ταμείων. Αραγε για πόσο ακόμη θα συνεχίζεται αυτή η ληστεία από τις κυβερνήσεις και τις αγορές εις βάρος των εργαζομένων και των συνταξιούχων της Ευρώπης; Ισως ώσπου δεν θα έχουν τίποτα άλλο πια να χάσουν. Ή μήπως ούτε τότε;

Οι αγορές...

... έχουν προνοήσει. Με τα ομόλογα θανάτου. Και είναι αυτό ακριβώς που προδίδει το όνομά τους. Επενδυτικά εργαλεία που προωθούν, μεταξύ άλλων, η Γκόλντμαν Σακς και η Ντόιτσε Μπανκ (με τέτοια εργαλεία επενδυτές είχαν θησαυρίσει, στοιχηματίζοντας πόσοι θα ήταν οι νεκροί από τον κυκλώνα που πριν από μερικά χρόνια είχε πλήξει τη Νέα Ορλεάνη). Με αυτά οι επενδυτές στοιχηματίζουν ότι ένας άνθρωπος θα πεθάνει νωρίτερα από το προσδοκώμενο. Αν πράγματι πεθάνει, οι επενδυτές κερδίζουν. Αν ζήσει παραπάνω, το συνταξιοδοτικό ταμείο του έχει καλύψει τις παραπανίσιες συντάξεις που θα του καταβάλει.

Ετσι νοσηρά...

... και μακάβρια οι αγορές έχουν προνοήσει να κερδίζουν από τους ανθρώπους, όχι μονάχα από τη ζωή τους, αλλά ακόμη και από τον θάνατό τους.

07.12.2011 ΤΑ ΝΕΑ

Αυγή 06/11/2011

2011-11-09T12:15:00.002+02:00

Γιούργκεν Χάμπερμας: «Το κυνικό νόημα του ελληνικού δράματος: Λιγότερη δημοκρατία είναι καλύτερη για τις αγορές»

Η πρωτοβουλία του Γιώργου Παπανδρέου να αναγγείλει ως πρωθυπουργός της χώρας δημοψήφισμα για την αποδοχή ή μη της νέας δανειακής σύμβασης, μόλις είχε συναποφασίσει για την κατάρτισή της στη σύνοδο κορυφής της Ευρωζώνης, προκάλεσε τις γνωστές αντιδράσεις που τον ανάγκασαν μέσα σε τρεις μέρες να το αποσύρει. Δεν πρέπει να είχε σταθμίσει σωστά ούτε τον κλονισμό που θα επέφερε στις αγορές σε παγκόσμια κλίμακα πλήττοντας και άλλες ευάλωτες οικονομίες - ας σημειώσουμε εδώ μόνο το παράπονο του εκπροσώπου της κυβέρνησης Θαπατέρο: «κακά νέα για την Ισπανία, κακά νέα για την Ευρώπη», είπε βλέποντας τα spreads να εκτοξεύονται. Αλλά ούτε τη σκλήρυνση των Ευρωπαίων ηγετών απέναντι στη χώρα μας, οι οποίοι, εγκαταλείποντας κάθε ρητορική αλληλεγγύης, πέρασαν στον ανοικτό εκβιασμό, μαζί και με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, για την έκτη δόση, μας διατυπώνουν πια τελεσίγραφο να υλοποιήσουμε τη συμφωνία ως έχει, αμέσως. Ούτε, τέλος, την έκταση της δυσφορίας και της ανησυχίας μέσα στην Ελλάδα, στο ίδιο του το κόμμα.

Αλλά όσο κι αν ατύχησε, η πρωτοβουλία Παπανδρέου πυροδότησε μια διεθνή συζήτηση για την υπόσταση της δημοκρατίας στον κόσμο που κυβερνούν οι αγορές. Βρήκε υποστηρικτές, όχι μόνο μεταξύ φίλων και ομοϊδεατών του, όπως, για παράδειγμα, ο Ρόμπερτ Ράιχ, ο προοδευτικός υπουργός Εργασίας της πρώτης κυβέρνησης Κλίντον, καθηγητής στο Μπέρκλεϊ σήμερα, που θα ήθελε να είχε μιμητές στις ΗΠΑ. Ή ο Άντονι Μπαρνέτ της ιστοσελίδας openDemocracy, ο οποίος την εισέπραξε σαν «ανάσα δημοκρατίας στην κρίση του ευρωπαϊκού νομίσματος και απόπειρα ειλικρίνειας».

Απέχοντας από αξιολογικές κρίσεις ο διευθυντής του Brugel Ζαν Πιζανί-Φερύ, κατά κανόνα αυστηρός απέναντι στη χώρα μας, αναγνώρισε ότι το δημοψήφισμα ήταν εισβολή της πολιτικής σε μια διαδικασία τεχνοκρατική. «Ήταν αναπόφευκτο», είπε σε συνέντευξή του στη Le Monde, «κάποια στιγμή η πολιτική να εκδικηθεί».

Μέσα στην επικρατούσα κατακραυγή, εγκωμιάστηκε ωστόσο από σοβαρούς σχολιαστές σε ένα ευρύ φάσμα του Τύπου. Έτσι ο Φρανκ Σιρμάχερ, εκδότης της Frankfurter Allgemeine Zeitung, μιας μεγάλης φιλελεύθερης, κεντροδεξιάς εφημερίδας, που μάχεται κατά της μετατροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε «Ένωση Μεταβιβάσεων Πόρων» (όπου οι πλούσιοι πειθαρχημένοι Γερμανοί θα πλήρωναν για τα χρέη άλλων), επεσήμαινε την 1η Νοεμβρίου: «Ο υποτιθέμενος ορθολογισμός χρηματοοικονομικών διαδικασιών βοήθησε να αναδειχτεί το αταβιστικό υποσυνείδητο. Το να μπορεί κανείς να βρίζει χώρες ολόκληρες τεμπέληδες και απατεώνες, έμοιαζε να είχε ξεπεραστεί οριστικά με το τέλος της εποχής του εθνικισμού. Τώρα η συμπεριφορά αυτή είναι πάλι εδώ, με μιαν υποτιθέμενη 'λογική' στο πλευρό της. Η διαστρέβλωση του κοινοβουλευτισμού από την εξαναγκασμένη συμμόρφωση στις αγορές δεν νομιμοποιεί μόνο τον λαό ως 'έκτακτο νομοθέτη', στην περίπτωση της Ελλάδας επιβάλλει αυτήν την έκφραση βούλησης». Και προσέθετε: «Ο Παπανδρέου δεν πράττει ορθά μόνο αναθέτοντας το καθήκον στον λαό. Δείχνει επίσης ένα δρόμο στην Ευρώπη. Γιατί στη νέα αυτή κατάσταση η Ευρώπη θα έπρεπε να κάνει τα πάντα για να πείσει τους Έλληνες γιατί ο δρόμος που υποδεικνύει είναι ο σωστός. Και θα έπρεπε τότε να πείσει και τον εαυτό της».

Πολύ πιο πέρα προχωράει όμως ο κορυφαίος φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας, απαντώντας στον Σιρμάχερ χθες με τίτλο «Σώστε την αξιοπρέπεια της Δημοκρατίας». Σαρκάζοντας τις «ανεγκέφαλες αντιδράσεις των πολιτικών μας ελίτ στην πρόθεση του Παπανδρέου να βάλει τον ελληνικό λαό μπροστά στην απελπιστική επιλογή μεταξύ πανώλης και χολέρας», γράφει: «Οι κύριοι παίκτες στη σκηνή της κρίσης της Ε.Ε. και του ευρώ, που από το 2008 σπαρταρούν πιασμένοι στις πετονιές της χρηματοοικονομικής βιομηχανίας, φουσκώνουν αγανακτισμένοι ενάντια σε έναν συμπαίκτη ο οποίος τολμά να αερίσει το πέπλο πάνω από τους τάχα μυώδεις αγώνες τους». Αυτός στο μεταξύ κάμφθηκε, αλλά ο Χάμπερμας μας καλεί να διδαχθούμε από το έργο. "Ενόψει της επικείμενης κατάρρευσης της κυβέρνησης Παπανδρέου" το ευρώ ανέβηκε, μετέδιδε το Reuter's, οι δείκτες των μετοχών στα ευρωπαϊκά Χρηματιστήρια επίσης. Αποκαλύφθηκε έτσι «το κυνικό νόημα αυτού του ελληνικού δράματος - λιγότερη δημοκρατία είναι καλύτερη για τις αγορές.»

Και εξηγεί: «Σε φιλελεύθερα συγκροτημένα κράτη που φορολογούν πάντοτε υπήρχε μια σχέση έντασης μεταξύ δημοκρατίας και καπιταλισμού. Δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις μπορούν να κερδίσουν και να διατηρήσουν νομιμοποίηση μόνον εφόσον ανιχνεύουν ευφυώς τους δρόμους όπου οι επιταγές των δύο πλευρών μπορούν κάπως να έρθουν σε ισορροπία - οι προσδοκίες κέρδους των επενδυτών και οι προσδοκίες των ψηφοφόρων που θέλουν το βιοτικό τους επίπεδο, η κατανομή του εισοδήματος και η κοινωνική ασφάλεια να εξελίσσονται κάπως καλά. Αλλά το χαρακτηριστικό των εποχών κρίσεων είναι ότι τέτοιοι δρόμοι κλείνουν. Και τότε οι πολιτικοί πρέπει να δηλώσουν το χρώμα τους. [...] Πολιτικοί που φορτώνουν την τραπεζική κρίση στα υπερχρεωμένα κράτη και επιβάλλουν σε όλη την Ευρώπη προγράμματα λιτότητας αδιαφορώντας για τις απώλειες βλέπουν μόνο τη μία πλευρά. [...] Το νόμιμο αίτημα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες της ευημερίας να μην υπάρχει δίπλα στον ιδιωτικό πλούτο δημόσια φτώχεια και περιθωριοποιημένος φτωχός πληθυσμός δεν απαξιώνεται επειδή το πλεόνασμα ρευστού κεφαλαίου αναζητεί ευκαιρίες τοποθέτησης και κάποτε τα κέρδη πρέπει να 'απορροφηθούν' εις βάρος των πολιτών».

«Ο Παπανδρέου κατάφερε για μια στιγμή τρόμου να επαναφέρει την κεντρική σύγκρουση, μετατοπισμένη σήμερα σε απροσπέλαστες διαπραγματεύσεις μεταξύ ευρω-κρατών και τραπεζιτών, στο φως εκείνου του στίβου όπου οι θιγόμενοι μπορούν να γίνουν συμμετέχοντες. Ακριβώς όταν η επιλογή υφίσταται μόνο μεταξύ πανώλης και χολέρας, δεν πρέπει η απόφαση να λαμβάνεται πάνω από τα κεφάλια ενός δημοκρατικού πληθυσμού. Δεν είναι μόνο ζήτημα δημοκρατίας, εδώ διακυβεύεται η αξιοπρέπεια. [...] Δεν θα έπρεπε ο πληθυσμός της Ελλάδας να ψηφίσει έστω εκ των υστέρων για μιαν απώλεια κυριαρχίας που, όπως και στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία, είχε επισυμβεί ήδη προ πολλού με τις επιταγές της τρόικας Ε.Ε., ΔΝΤ και ΕΚΤ;»

Θεωρώντας ωστόσο ότι οι αλλεπάλληλες διασώσεις χρεωμένων χωρών απλώς αναβάλλουν το πρόβλημα, ο Χάμπερμας επανέρχεται στο αίτημα ενός Συντάγματος για την Ευρώπη. «Η ελληνική καταστροφή είναι μια σαφής προειδοποίηση ενάντια στο μετα-δημοκρατικό δρόμο που άνοιξαν η Μέρκελ και ο Σαρκοζί», λέει. «Η συγκέντρωση της ισχύος σε ένα διακυβερνητικό συμβούλιο των πρωθυπουργών, που επιβάλλουν τις συμφωνίες τους στα εθνικά κοινοβούλια, είναι ο λάθος δρόμος. Μια δημοκρατική Ευρώπη, που δεν χρειάζεται να πάρει τη μορφή ομοσπονδιακού κράτους, πρέπει να έχει άλλη όψη».

Εδώ περιγράφει τους πολιτικούς που θα απαιτούσε μια πρωτοβουλία σε τέτοια κατεύθυνση, μακριά από τη ρουτίνα του οπορτουνισμού της ισχύος, που θα έπαιρναν ρίσκα και θα μιλούσαν στο πρώτο πρόσωπο για να πείθουν τους πολίτες, δεν θα κλείνονταν σε ένα αυτοαναφορικό σύστημα, καταλαβαίνοντας τους γύρω τους διοικητικά μόνο, ως δεξαμενή ψήφων. Διαφορετικά αυτό που θεωρείται αυτονόητο στη δημόσια σφαίρα μπορεί να το αλλάξει μόνο ένα κοινωνικό κίνημα. Όποιος παρακολουθήσει τον αμερικανικό Τύπο, θα εκπλαγεί με τις αντιδράσεις που έχει προκαλέσει το "Occupy Wall Street", καταλήγει ο Χάμπερμας.

Της Παπαδάκη Ε.

Ελευθεροτυπία 29.10.2011

2011-11-04T15:52:00.001+02:00

"Όχι άλλο αυτομαστίγωμα"

Της Σταυρούλας Παπασπύρου

Τι κάνουν οι έχοντες τον τελευταίο καιρό; Η Ιωάννα Καρυστιάνη υποψιάζεται πως έχουν κι αυτοί τα προβλήματά τους. Αν μάλιστα κρατάνε από εκείνη τη γενιά που πέρασε τα φοιτητικά της χρόνια στα κουτουκάκια -«τότε που μάζευαν με την κόρα του ψωμιού το τζατζίκι και βουτούσαν παπάρες στη χωριάτικη», μια γενιά στην οποία περίσσευαν όσοι δήλωναν «ντούροι αριστεροί»- δεν αποκλείεται να σκέφτονται πως πήραν τη ζωή τους λάθος, όσο καλοκουρδισμένη, όσο γουστόζικα σκηνοθετημένη κι αν ήταν αυτή.
Ωστόσο, «ο χαβαλές του πλούτου είναι ένας δρόμος χωρίς επιστροφή, μόνο μια χρεοκοπία μπορεί να σώσει τους αφασικούς λεφτάδες» μονολογεί αυτομαστιγωνόμενη μια από τις ηρωίδες του νέου της βιβλίου, καθώς οργανώνει ένα «λιτό» χριστουγεννιάτικο ρεβεγιόν, στην 250 τετραγωνικών βίλα της, κάπου στις Κυκλάδες. Αλλο σοκ, όμως, επιφυλάσσεται από τη συγγραφέα σ' αυτήν την όψιμα ενοχική αστή...

Εναν χρόνο μετά τα σπαρακτικά «Σακιά», όπου μια μάνα προσπαθεί να καταλάβει πώς το μοναχοπαίδι της έγινε δολοφόνος, η Ιωάννα Καρυστιάνη επιστρέφει με το «Καιρός σκεπτικός»: μια συλλογή εννέα διηγημάτων που κυκλοφορούν αύριο από τον «Καστανιώτη», όλα τους με φόντο τα περσινά μουντά Χριστούγεννα, τα περισσότερα με ηλικιωμένους πρωταγωνιστές που ζουν εκτός των τειχών. Ανάμεσά τους, μια ακαταπόνητη παζαριώτισσα από την Ελασσόνα, φίρμα για την καπατσοσύνη και την μπέσα της, ένας κολλημένος με την μπάλα Τρικαλιώτης, με μοναδική συντροφιά του μια αφίσα του Μέσι, ένα ζευγάρι ομοφυλόφιλων οχυρωμένο επί δεκαετίες στην Κινέτα, μακριά απ' τα καχύποπτα βλέμματα, ένας συνταξιούχος φιλόλογος που γιατροπορεύει ως το τέλος το «θεριό», τον σχιζοφρενή γιο του, καθώς και λεβέντισσες γιαγιάδες από την Κρήτη, χήρες και με τα παιδιά τους ξενιτεμένα, που η έλλειψη σωματικής επαφής τούς ανακατεύει τα σωθικά.

«Με τα διηγήματα αυτά, σαν να ήθελα να χτυπήσω ξανά μερικές πόρτες» εξηγεί η Καρυστιάνη, καθώς μας υποδέχεται στα Μελίσσια, με το τζάκι αναμμένο -«εν αναμονή του πετρελαίου...»- παραμονές των μαζικών συλλαλητηρίων στο κέντρο της Αθήνας, λίγες ώρες πριν φύγει για το Μεσολόγγι κι από κει για την Πάτρα, τ' Ασπρα Σπίτια, το Λεβίδι, την Καλαμάτα, μιας κι ακόμα διοργανώνονται εκδηλώσεις για τα «Σακιά». «Πουθενά δεν ξέρουν για το καινούριο βιβλίο» λέει. «Το 'γραψα μέσα στον τελευταίο ενάμιση χρόνο, αποζητώντας να ξαναβρώ τους ήρωες της "Κυρίας Κατάκη", να δω πώς τα φέρνουν βόλτα αυτήν την κρίσιμη εποχή. Δεν πρόκειται βέβαια για μονολόγους, αλλά και πάλι είναι ιστορίες ταπεινών ανθρώπων τους οποίους επιμένω ν' αγαπώ μ' όλα τους τα καλά κι όλα τους τα στραβά. Κάποιες, όπως το "Μπάρδο", το "Θεριό" ή η "Κινέτα", θα μπορούσαν να γίνουν μυθιστορήματα, αλλά ούτε ο χρόνος με φτάνει ούτε οι αντοχές μου...»

- Εχετε πάθος με τους ηλικιωμένους, έτσι δεν είναι;

«Από μικρή, όχι τώρα που κοντεύω να φτάσω τα χρόνια τους! Πολλές φορές τους παίρνω από πίσω, κυριολεκτικά πάω γυρεύοντας να τους συναντήσω και να τους πιάσω την κουβέντα σε καφενεδάκια, σε πλατείες, σε νεκροταφεία, σε μαγαζιά. Οχι μόνο εδώ, στις γειτονιές, αλλά και στην επαρχία, όπου ταξιδεύω συχνά. Οταν χάσαμε την πεθερά μου και με λίγους μήνες διαφορά δυο ξαδέλφες της, αισθάνθηκα ότι η οικογένεια δεν πατούσε το ίδιο στέρεα πια. Είναι καλό να συνυπάρχουν όλες οι ηλικίες σε μια οικογένεια...»

- Ολο και συχνότερα ακούμε ανθρώπους να δηλώνουν ότι αν τα βρούνε σκούρα θα γυρίσουν στο χωριό. Τι βλέπετε να συμβαίνει τελευταία στην επαρχία;

«Για να είμαι ειλικρινής, πολλές φορές αναρωτιέμαι αν αγαπώ την Ελλάδα που υπάρχει μόνο στο μυαλό μου, αν δηλαδή παρακάμπτω κάποιες καταστάσεις σαπίλας, κι επιμένω όχι απλώς να βλέπω αλλά και να μεγεθύνω τα καλά. Κάνω αγώνα, γιατί ένα σωρό ντροπαλές κωμοπόλεις θυσίασαν τις ιδιαιτερότητές τους και τις μνήμες που φώλιαζαν στα κτίρια και τις ψυχές των ανθρώπων και μεγαλοπιάστηκαν. Οι αροκάριες που έστεκαν κάποτε σαν κορυφές τους, μοιάζουν τώρα με γλαστράκια περικυκλωμένα από τα εμπορικά κέντρα που ξεφυτρώνουν στις πλατείες και τα περίχωρα. Υπάρχει ωστόσο η ευλογημένη γη! Οι περισσότεροι έχουν ένα περιβολάκι. Κι απ' ό,τι διαπιστώνω, η έννοια της ανταλλαγής αναπτύσσεται όλο και πιο πολύ. Θα σου δώσω λάδι, θα μου δώσεις φρούτα, θα σου φτιάξω μαρμελάδα, θα μου δώσεις αβγά. Δεν είναι απλώς ένας τρόπος να κάνεις οικονομία, είναι και μια ευκαιρία γι' ανθρώπινη επαφή».

- Αυτό λαχταράνε κι οι ήρωές σας. Η μοναξιά τους είναι τρομακτική...

«Δεν καμουφλάρεται η μοναξιά. Είναι ένα αχανές τοπίο, το οποίο κάποιοι, δυστυχώς, δεν θ' αξιωθούν να διασχίσουν ποτέ. Η συνειδητή δρασκελιά σ' αυτό σε αναγκάζει να σκεφτείς, να δεις και τον εαυτό σου και τους άλλους ξανά. Καθένας μας οφείλει να περιφρουρήσει την αυτονομία της ατομικής του περισυλλογής. Ειδικά τώρα, που ζούμε σε συνθήκες απανωτών σοκ, που κλονίζονται συθέμελα βεβαιότητες, που το υπεσχημένο μέλλον αποδεικνύεται όνειρο απατηλό, δεν πρέπει να μείνουμε με ζαρωμένες καρδιές. Η αντοχή και η αντίσταση προϋποθέτουν το σθένος της καρδιάς και το σφρίγος της αλληλεγγύης. Αυτά πρέπει ν' αναζητήσουμε και μάλιστα επειγόντως».

- Εσείς που έχετε ζήσει ζόρικες εποχές, δικαιολογείτε όσους μιλάνε σήμερα για «πόλεμο», «χούντα», «κατοχή»; Μήπως υπερβάλλουν;

«Δεν ξέρω... Οσο ερειπωμένη κι αν ήταν μεταπολεμικά η Ελλάδα, οι άνθρωποι ήξεραν πως τα χειρότερα ήταν πίσω τους. Τώρα, όμως, νιώθουμε πως τ' ακόμη χειρότερα είναι μπροστά. Εκεί που νομίζαμε ότι αποχαιρετήσαμε οριστικά τη φτώχεια, να 'μαστε ξαφνικά αντιμέτωποι με τη βιαιότητα της ανεργίας, με τον φόβο ότι θα μεταναστεύσουν τα παιδιά μας, πατικωμένοι στα σπίτια μας μέσα σε στίβες χαρτιών, κάτω από τη δικτατορία των αριθμών, δακτυλοδεικτούμενοι ως πολίτες μιας "διεφθαρμένης" χώρας, όπως δηλώνει ανά την Ευρώπη ο ίδιος ο πρωθυπουργός. Πόσοι τέλος πάντως καταχράστηκαν δημόσιο πλούτο; Εκατό χιλιάδες; Υπάρχουν δέκα εκατομμύρια που δεν το έκαναν. Πώς να κάνουμε κουράγιο δίχως περηφάνια και αξιοπρέπεια; Αυτό που συμβαίνει είναι απολύτως βάρβαρο και νοσηρό. Και, ενώ καλούμαστε να δούμε πού δεν ήμασταν εντάξει, πόσο μεγαλύτερη ήταν η δρασκελιά απ' τη σκιά μας, οι από πάνω -αναρωτιέμαι- τι κάνουν ακριβώς; Υπουργούς έχουμε ή οδηγούς βομβαρδιστικών;»

- Κι όμως ισχυρίζονται πως αγωνίζονται να μας σώσουν από τη χρεοκοπία.

«Αυτή η επιχειρηματολογία έχει καταντήσει ανέκδοτο. Συγνώμη που θα το πω, αλλά η σημερινή κυβέρνηση δεν έχει νομιμοποίηση. Εξαπατήθηκε ο κόσμος κι έδωσε την ψήφο του. Το ίδιο ισχύει και για όλη τη Βουλή όταν, προστατευμένη από σιδερένια πλέγματα κι από χιλιάδες ΜΑΤ, ψηφίζει αντισυνταγματικούς νόμους, περιστέλλοντας το κοινωνικό κράτος και τα εργασιακά δικαιώματα. Δημοκρατία δεν σημαίνει μια ψήφος κάθε τέσσερα χρόνια που καταντάει πρόσχημα για την υπεράσπιση των ισχυρών. Η δημοκρατία πρέπει απαραιτήτως να έχει οικονομική διάσταση για τους πολλούς».

- Παρένθεση: οι φήμες ότι σας είχε προταθεί από τον Καραμανλή η προεδρία της δημοκρατίας πόση βάση είχαν;

«Καμία. Εκείνη την περίοδο βρισκόμουν στην Κρήτη, πλάι στη μάνα μου, στο νοσοκομείο, και πρέπει να πρόσφερα το πλέον αλλόκοτο θέαμα σε αρρώστους και συγγενείς. Μ' άκουγαν -είχαν σπάσει τα τηλέφωνα- να διαψεύδω τα πάντα σε Χατζηνικολάου και κομπανία, και θα νόμιζαν πως είχαν μπροστά τους μια ψυχασθενή! Παραμονές των τελευταίων εκλογών, εν τούτοις, μου προτάθηκε μια θέση στο ψηφοδέλτιο επικρατείας του ΠΑΣΟΚ, και μάλιστα ψηλά... "Είμαι της αριστεράς. Τελεία" απάντησα. Τι να 'λεγα; Κατά βάθος πιστεύω πως άλλη ήταν η φιλοδοξία του Παπανδρέου -να γίνει γενικός γραμματέας του ΟΗΕ. Γι' αυτό κι έκανε τόσα χατίρια, γι' αυτό δρομολόγησε την ιστορία του ΔΝΤ, γι' αυτό αποφάσισε να πει σε όλα "ναι"».

- Επρεπε, λέτε, να κάνει πίσω;

«Φυσικά. Το ίδιο και τα μέλη της κυβέρνησής του. Εμείς οι καλλιτέχνες, όταν δεν πάει καλά το βιβλίο, το cd, η ταινία μας, σπάμε το κεφάλι μας να βρούμε πού αστοχήσαμε, κάνουμε καιρό για να συνέλθουμε, πληρώνουμε αδρά το τίμημα της αποτυχίας. Αντίθετα, οι πολιτικοί, ατιμώρητοι χάρη σε νόμους που οι ίδιοι ψηφίσανε, ούτε που χασομερούν από ενοχές. Συνεχίζουν το έργο τους ακάθεκτοι, ενώ έπρεπε κάποιοι να έχουν ήδη αποσυρθεί. Κι ο Σαμαράς να 'ρθει, πόσο διαφορετικά θα 'ναι τα πράγματα; Αν όμως πέσει αυτή η κυβέρνηση και γλυκαθεί ο κόσμος από την ανατροπή της, ο επόμενος πρωθυπουργός, που θα κάνει τα ίδια, ούτε τρεις μήνες δεν θ' αντέξει».

- Σε πείσμα του κλισέ που σας θέλει σιωπηλούς, όλο και περισσότεροι συγγραφείς και καλλιτέχνες παρεμβαίνετε στον δημόσιο βίο. Πώς σας φάνηκε η πρωτοβουλία των 32 διανοουμένων να ζητήσουν μεγαλύτερη τόλμη από την κυβέρνηση ως προς τις διαρθρωτικές αλλαγές;

«Σαν ένας βραχίονας στο πολιτικό σύστημα. Ετσι μου φάνηκε. Σέβομαι κάθε άποψη, αλλά στο κείμενό τους δεν υπήρχε ούτε μία παράγραφος για τον κόσμο που δοκιμάζεται. Θέλω να ελπίζω ότι μερικοί θα το ξανασκεφτούν· δεν θεωρώ όλες τις υπογραφές τελεσίδικες. Ομως κι εμείς που κατεβαίνουμε στους δρόμους βλέπουμε τις ταμπέλες να καραδοκούν. Πότε "εθνικιστές" μας λένε, πότε "γκρινιάρηδες" κι "οπισθοδρομικούς". Οσο για το κλισέ, ας το διευκρινίσουμε: οι θιασώτες του έχουν μαύρα μεσάνυχτα από πολιτισμό. Ζητήματα όπως η έκπτωση των αξιών, η ευτέλεια του πελατειακού πολιτικού συστήματος, η στάση μας απέναντι στους μετανάστες, χρόνια τώρα, έχουν τεθεί ξεκάθαρα από τους έλληνες δημιουργούς».

- Υπάρχουν συγγραφείς που ανυπομονείτε να διαβάσετε το επόμενο βιβλίο τους;

«Αν υπάρχουν λέει; Η Δούκα, ο Κουμανταρέας, ο Νόλλας, η Ζατέλη, ο Δημητρίου... Από τους νεότερους, ο Μακριδάκης κι ο Χρήστος Οικονόμου. Κι από ξένους, πρόσφατα ανακάλυψα την Αννι Πρου και τον Σεμπάστιαν Μπάρι, κι έχω εντυπωσιαστεί. Επιστρέφω όμως συχνά και στους ποιητές μας, όπως και στους κλασικούς -στον Παπαδιαμάντη, τον Ντοστογέφσκι, τον Τσέχοφ. Γράφοντας και διαβάζοντας, άλλωστε, έμαθα σιγά σιγά ν' αναζητώ την έσω-φωνή, αυτή με την οποία ψελλίζει κανείς στον εαυτό του τους πιο μύχιους φόβους, τις πιο τρελές ελπίδες του, τις πιο βαριές ενοχές. Γι' αυτό και στα διηγήματα της συλλογής, πέρα από την οικονομική συγκυρία, ήθελα να υπάρχει κι ο απεγνωσμένος έρωτας ενός νεαρού, η τακτοποίηση μιας εκκρεμότητας τριάντα χρόνων, ο θρήνος ενός πατέρα για τον γιο του, καταστάσεις ανθρώπινες και διαχρονικές».

- Πόσο αποτελεσματικές μπορεί να είναι στις μέρες μας αυτές οι εσωτερικές φωνές;

«Εξαρτάται. Σήμερα δείχνουν να σκεπάζονται από στεντόρειες κραυγές διαμαρτυρίας. Δεν έπρεπε, όμως, να μείνουμε με την ελπίδα της επιστροφής στην προηγούμενη κατάσταση. Μας περνάει άραγε απ' το μυαλό ότι είμαστε ικανοί για το καλύτερο; Θα επιδιώξουμε να το δοκιμάσουμε; Θα στραφούμε σε πιο ουσιαστικές απαιτήσεις και από τους εαυτούς μας και από το πολιτικό σύστημα; Αυτό εύχομαι. Και, επιτέλους, όχι άλλο αυτομαστίγωμα! Θα 'θελα ν' ακούσω για την Ελλάδα και δυο λόγια θετικά».

Η Καθημερινή 29.10.2011

2011-11-04T15:49:00.001+02:00

Taste the waste

Της Μαρίας Κατσουνάκη

Τα στοιχεία αφοπλίζουν: κάθε χρόνο πετάγονται από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης 90 εκατ. τόνοι φαγητού, από τα οποία 3 εκατ. τόνοι είναι ψωμί. Κάθε χρόνο, τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά πετούν φαγητό αξίας 100 δισ. ευρώ. Η Ευρώπη θα μπορούσε να καλύψει από το περίσσευμά της όλους τους πεινασμένους του κόσμου… Το γερμανικό ντοκιμαντέρ με τον εύγλωττο τίτλο «Taste the waste» του Valentin Thurn (προβάλλεται την ερχόμενη Τετάρτη, στις 7 μ.μ., στο Γαλλικό Ινστιτούτο) συνέβαλε –διαβάζουμε– ώστε πολλοί καταναλωτές να αλλάξουν συνήθειες. Και έτσι να μην είναι, και ένας μόνο θεατής να επηρεάστηκε, πάλι κέρδος είναι.

Οι εικόνες του, αποτέλεσμα επίπονης έρευνας σε διαφορετικές χώρες, αφήνουν εφιαλτικά αναπάντητο το ερώτημα: πόσα τρόφιμα πετάμε καθημερινά στα σκουπίδια και πώς μπορούμε να σταματήσουμε αυτήν τη σπατάλη; «Στη διαδρομή από το χωράφι μέχρι το τραπέζι μας, πάνω από τη μισή ποσότητα των τροφίμων καταλήγει στη χωματερή. Λαχανικά, φρούτα, σιτηρά, κρέας, γαλακτοκομικά, ψάρια, στο μεγαλύτερο ποσοστό τους πετιούνται πριν καν φτάσουν στο πιάτο μας». Από τα σκουπίδια των σούπερ μάρκετ ανασύρονται πλήρη… γεύματα, συσκευασμένα, καλοδιατηρημένα, τα οποία αποσύρονται στο τέλος κάθε μέρας από τα ράφια, για να αντικατασταθούν την επομένη με φρεσκότερα. Κάποιος, που κατοικεί σε τροχόσπιτο, μαγειρεύει γευστικότατα μύδια αχνιστά που ανέσυρε από κάδο, ένα νεαρό ζευγάρι γεμίζει καθημερινά το δίχτυ για ψώνια με λαχταριστά φρούτα και λαχανικά. Ο πληθυσμός που θρέφεται από τα περισσεύματα της ημέρας δεν είναι ούτε μόνο φτωχοί ούτε μόνο υποσιτισμένοι. Ορισμένοι επιλέγουν αυτήν τη διαδικασία από άποψη: η υπερκατανάλωση καταστρέφει το περιβάλλον.

Σήμερα, που οι κοινωνίες της αφθονίας γεύονται τις συνέπειες της υπερδιογκωμένης απληστίας, το γερμανικό ντοκιμαντέρ μάς φέρνει αντιμέτωπους με το, κατ’ εξοχήν, καταστροφικό ψεύδος: την αλόγιστη δαπάνη.

Η Ελλάδα, που πληρώνει οδυνηρά το κόστος της υπερκαταναλωτικής φούσκας, έχει έναν επιπλέον λόγο για να συντονιστεί με τη λογική τού «taste the waste»: να ενισχύσει δραστηριότητες που θα συμβάλουν αποφασιστικά σε μια νέα αντίληψη ζωής. Στις γειτονιές της Αθήνας, η αλληλεγγύη κάνει ζωηρά την εμφάνισή της μέσα από διάφορες πρωτοβουλίες. Τα αντανακλαστικά των τοπικών κοινωνιών στην ελληνική επαρχία ενεργοποιούνται.

Αρχές της εβδομάδας δημοσιοποιήθηκε ένα περιστατικό σε δημοτικό σχολείο του Μεσολογγίου. Ο σύλλογος γονέων και κηδεμόνων μαζί με τους εκπαιδευτικούς ανέλαβε να στείλει τρόφιμα σε πενταμελή οικογένεια, που δεν μπορούσε να ανταποκριθεί, λόγω σοβαρών οικονομικών προβλημάτων, με επάρκεια, στις ανάγκες σίτισης των παιδιών. Στην Αθήνα, ένας διαδικτυακός κόμβος (www.mporoume.gr) αναλαμβάνει –εθελοντικά– να αξιοποιήσει το περισσευούμενο (από μαγειρεία, φούρνους κ.ο.κ.) φαγητό. Οι άνθρωποι που εργάζονται γι’ αυτόν τον κοινωφελή σκοπό φέρνουν κοντά τους δύο πόλους: όσους έχουν παραπανίσιο φαγητό και όσους δεν έχουν καθόλου. Οι τελευταίοι όλο και πληθαίνουν. Η ιστοσελίδα μάς πληροφορεί ότι ένας στους έντεκα κατοίκους της Αττικής πηγαίνει σε συσσίτια. Η ζωή στην Αθήνα παρουσιάζει πλευρές και συμπεριφορές που δεν είχαμε συνηθίσει. Ανταλλαγές ρούχων, τροφίμων, ένα εμπόριο αλληλεγγύης κάνει την εμφάνισή του και υιοθετείται από τους πολίτες με προθυμία.

«Το τράνταγμα μπορεί να μας συνεφέρει και να δούμε την ανωριμότητά μας ως άτομα και ως κοινωνία», υποστηρίζουν ορισμένοι ψυχαναλυτές. Μπορεί. Το βέβαιο είναι ότι υπάρχουν λύσεις σε προβλήματα, πρόσκαιρες έστω και εμβαλωματικές, που δεν εξαρτώνται από την πολιτική εξουσία. Βασίζονται στην αποφασιστικότητα, αυτοοργάνωση, διάθεση φροντίδας και προσφοράς, στα αντισώματα που αναπτύσσουν οι άνθρωποι για να αντεπεξέλθουν στο ζόφο, στην κατήφεια, στην άρνηση, στη διάλυση των καιρών. Είναι μια επένδυση, ένα κοινωνικό κεφάλαιο που στην Ελλάδα παρέμενε υποβαθμισμένο.

Με τις αντιφάσεις θα προχωρήσουμε. Με τον κατακερματισμό, τους αλλεπάλληλους εμφύλιους, αλλά και την, ισχνή ακόμα σε όγκο αλλά ρωμαλέα σε διάθεση, εθελοντική προσφορά και αλληλεγγύη. Είναι ο ανθρώπινος παράγοντας που παρεμβαίνει ρυθμιστικά, ενισχύοντας την συνοχή και εξασφαλίζοντας τη συνέχεια μιας κοινωνίας. Είναι «η πνοή», του στίχου, που έχει τη δύναμη να «μας μεταμορφώνει».

Ελευθεροτυπία 29.10.2011

2011-11-04T15:45:00.002+02:00

Εκεί που τα παιδιά δεν είναι ευλογία

Της Χριστίνας Πάντζου

Η 37χρονη Μα Τζιχόνγκ ήταν έξι μηνών έγκυος όταν μια δεκαμελής ομάδα της κινεζικής τοπικής Επιτροπής Οικογενειακού Προγραμματισμού του Λιντζί την πήρε με τη βία από το σπίτι της.
Το έγκλημά της ήταν ότι, κατά παράβαση του νόμου για ένα παιδί ανά οικογένεια, εγκυμονούσε το τρίτο της παιδί. Και η τιμωρία της ήταν να οδηγηθεί για υποχρεωτική άμβλωση σε ένα νοσοκομείο, όπου τελικά έχασε τη ζωή της.Κανείς δεν γνωρίζει πόσες γυναίκες στην Κίνα, θύματα της πολιτικής του ενός παιδιού (ΠΕΠ), χάνουν τη ζωή τους σαν τη Μα Τζιχόνγκ, αφού οι στατιστικές για τις αναγκαστικές αμβλώσεις ή τους θανάτους που σχετίζονται με τον υποχρεωτικό οικογενειακό προγραμματισμό παραμένουν επτασφράγιστο μυστικό. Πόσο μάλλον όταν πλέον είναι παράνομες οι αναγκαστικές αμβλώσεις ή στειρώσεις γυναικών που κάποτε αποτέλεσαν βασική συνιστώσα της πολιτικής δημογραφικού ελέγχου της Κίνας. Αλλά, ακόμη και σήμερα, τοπικοί αξιωματούχοι, αδημονώντας να πιάσουν τους στόχους του πλάνου ελέγχου γεννήσεων στις περιοχές τους, καταφεύγουν σε κάθε είδους ακρότητες, ιδίως στις αγροτικές περιοχές, όπου ο νόμος επιτρέπει την απόκτηση και δεύτερου παιδιού αν το πρώτο είναι κορίτσι ή ανάπηρο, αλλά πολλοί κάτοικοι αψηφούν τις αρχές και αποκτούν κι άλλα.

Οι τοπικές αρχές δήλωσαν πως θα ερευνήσουν το συμβάν και ο σύζυγος της άτυχης γυναίκας δήλωνε στον «Guardian» ότι θα ήθελε να προσφύγει στη Δικαιοσύνη, αλλά δεν βρίσκει δικηγόρο πρόθυμο να αναλάβει την υπόθεση. Ο δικηγόρος Τσεν Γκουανγκτσένγκ, που κατέγραψε σωρεία κρουσμάτων αναγκαστικών αμβλώσεων σε προχωρημένη εγκυμοσύνη, στειρώσεις και άλλες καταχρήσεις στο Λιντζίν, πέτυχε μεν να αναγνωρίσουν οι αρχές ότι κάποιοι αξιωματούχοι είχαν παρανομήσει αλλά, λίγο μετά, επειδή οργάνωσε εκδήλωση διαμαρτυρίας, φυλακίστηκε με την κατηγορία της «πρόκλησης ζημιών σε κρατική ιδιοκτησία» και της «παρακώλυσης της κυκλοφορίας».

Σήμερα, η παράβαση του νόμου για το ένα παιδί τιμωρείται με πρόστιμο και διοικητικές κυρώσεις, αλλά και αυτή η πολιτική οδηγεί συχνά σε δράματα. Πέρσι έκανε το γύρο του κόσμου η αγγελία που ανάρτησε στο Διαδίκτυο ο Γιανγκ Ζινζού με τίτλο «Πωλούμαι ως σκλάβος». Είναι ο μόνος τρόπος, λέει, που του απομένει για να μπορέσει κάποτε να αποπληρώσει το πρόστιμο των 26.000 ευρώ που του επιβλήθηκε επειδή απέκτησε δεύτερο παιδί, μαζί με πάγωμα μισθού για έναν χρόνο και προαγωγής για τρία. Ο καθηγητής Δικαίου στο Πολιτικό Πανεπιστήμιο του Πεκίνου διαμαρτυρήθηκε γι' αυτό το πρόστιμο που ισοδυναμεί με εννέα φορές τις ετήσιες αποδοχές του και απολύθηκε. «Πληρώνω τους φόρους μου, το ίδιο θα κάνουν οι κόρες μου. Τρέφω την οικογένειά μου, δεν το κάνει η κυβέρνηση ούτε η κοινωνία. Γιατί αυτό το πρόστιμο;» έγραφε στο μπλογκ του που έκτοτε έχει δεχθεί δεκάδες χιλιάδες μηνύματα, τα περισσότερα από πολίτες που εξέφραζαν την αλληλεγγύη τους και διαμαρτύρονταν για τις κοινωνικές αδικίες που εδραιώνει αυτή η νομοθεσία.

Οι αρχές επιμένουν πως αυτή η πολιτική εξακολουθεί να είναι αναγκαία, ενώ η Ρου Χσιαομέγκ της Εθνικής Επιτροπής Οικογενειακού Προγραμματισμού υποστηρίζει πως επιπλέον είναι και δίκαιο: «Το πρόστιμο αρκεί και είναι σωστό. Αν κάνουν παραπάνω παιδιά, χρησιμοποιούν περισσότερους πόρους, γι' αυτό και πρέπει να πληρώσουν περισσότερα».

Αλλά η κοινωνική δυσφορία αυξάνει. Οι νεόπλουτοι Κινέζοι δεν έχουν κανένα πρόβλημα να πληρώνουν το υπέρογκο πρόστιμο και να αποκτούν όσα παιδιά επιθυμούν. Αντίθετα, οι φτωχοί που παραβαίνουν το νόμο, αδυνατώντας να πληρώσουν, απλώς δεν δηλώνουν τα «παράνομα παιδιά» τους, με συνέπεια να μην έχουν πρόσβαση σε καμιά δημόσια υπηρεσία, περιλαμβανομένης της εκπαίδευσης και της υγείας. Διαμορφώνεται έτσι μια στρατιά νέων απόκληρων και περιθωριοποιημένων που θα μπορούσε να απειλήσει σοβαρά την πολυπόθητη «κοινωνική αρμονία».