Δαγκωτό στον κυνηγό!

Στην ουσία η ηγεσία αποτελεί μια απάντηση στην ανάγκη συλλογικής δράσης. Πώς τα μέλη μιας ομάδας αποφασίζουν τι να κάνουν, όπως και το πώς και πότε να το κάνουν; Μια προφανής λύση είναι ότι ένα άτομο αναλαμβάνει την πρωτοβουλία και προσφέρει καθοδήγηση ενώ οι υπόλοιποι συμφωνούν να ακολουθήσουν. Αν η στρατηγική αυτή προωθεί την επιβίωση, τότε το πιθανότερο είναι ότι θα εξελιχθούν ψυχολογικές προσαρμογές, τόσο για την ηγεσία όσο και για τον «οπαδισμό». Στους ανθρώπους οι προσαρμογές αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν εξειδικευμένους νοητικούς μηχανισμούς για τον σχεδιασμό, την επικοινωνία, την ομαδική λήψη αποφάσεων, την αναγνώριση της ικανότητας, την κοινωνική εκμάθηση και τη διαχείριση συγκρούσεων. Παρ΄ ότι τέτοιου είδους χαρακτηριστικά συνδέονται γενικά με τον ανώτερο συλλογισμό, οι γνωσιακές προαπαιτούμενες προσαρμογές για την ηγεσία μάλλον εξελίχθηκαν πολύ προτού οι σύγχρονοι άνθρωποι εμφανιστούν στη σκηνή. Τα πρότυπα αναζήτησης τροφής πολλών εντόμων, η εκπαίδευση των ψαριών και τα πρότυπα πτήσης των πουλιών δείχνουν ότι είδη τα οποία δεν διαθέτουν σύνθετες γνωσιακές ικανότητες μπορούν να επιδεικνύουν χαρακτηριστικά ηγεσίας και οπαδισμού- ίσως χρησιμοποιώντας τον απλό κανόνα «ακολούθησε όποιον κινηθεί πρώτος». Οι στενότεροι συγγενείς μας, οι χιμπαντζήδες, χρησιμοποιούν επίσης την ηγεσία για να συντονίσουν την ομαδική κίνηση και να διατηρήσουν την ειρήνη ή να κάνουν πόλεμο.

Επιστροφή στην ισονομία
Τα στοιχεία από τα ζώα υποστηρίζουν την ιδέα ότι οι προσαρμογές για την ηγεσία και τον οπαδισμό τείνουν να εξελίσσονται στα κοινωνικά είδη. Στους ανθρώπους προχώρησαν περισσότερο χάρη στη μοναδική εξελικτική ιστορία μας, και μπορούν να χωριστούν σε τρία διαφορετικά στάδια στα οποία η φύση της ηγεσίας άλλαξε για να αντικατοπτρίσει κοινωνικές αλλαγές.

Η πρώτη και κατά πολύ μακρότερη φάση διήρκεσε από την εμφάνιση του είδους Ηomo, περίπου πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια, ως το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων, περίπου πριν από 13.000

χρόνια. Η φυσική επιλογή ορισμένων επιτυχημένων στρατηγικών ηγεσίας και οπαδισμού κατά τη διάρκειά της μάλλον διαμόρφωσε την ξεχωριστή ανθρώπινη ψυχολογία ηγεσίας που εξακολουθούμε να έχουμε σήμερα. Σε όλη αυτή την περίοδο οι πρόγονοί μας ζούσαν μάλλον σε ημινομαδικές ομάδες κυνηγών-συλλεκτών 50-150 ατόμων με στενή σχέση μεταξύ τους. Ο τρόπος ζωής τους έμοιαζε με αυτόν των σημερινών κοινωνιών κυνηγών-συλλεκτών, όπως οι Κουνγκ Χαν της ερήμου Καλαχάρι και οι Γιανομάμι του Αμαζονίου. Στις ομάδες αυτές επικρατεί η ισονομία, χωρίς να υπάρχει ένας επίσημος ηγέτης. Υπάρχουν παρ΄ όλα αυτά οι «Μεγάλοι Ανδρες» - οι καλύτεροι κυνηγοί και πολεμιστές ή οι σοφότεροι πρεσβύτεροι, για παράδειγμα- των οποίων η επιρροή περιορίζεται στους τομείς ειδίκευσης του καθενός και, πολύ σημαντικό, παραχωρείται μόνο με την έγκριση των οπαδών. Αυτό υποδηλώνει ότι η συνεργασία μεταξύ των κατώτερων βαθμίδων επέτρεψε στους πρώτους ανθρώπους να προχωρήσουν πέρα από τις κυριαρχικές ιεραρχίες που συναντώνται σε άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά, σε μια πολύ πιο επίπεδη, βασισμένη στο κύρος ιεραρχία με ένα πιο δημοκρατικό στυλ ηγεσίας.

Με την ανάπτυξη της γεωργίας πριν από περίπου 13.000 χρόνια οι ομάδες εγκαταστάθηκαν μόνιμα, οι πληθυσμοί αυξήθηκαν ταχέως και για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία οι κοινότητες συσσώρευσαν πλεόνασμα πόρων. Χρειάζονταν ηγέτες για να ανακατανείμουν αυτό το πλεόνασμα και να αντιμετωπίσουν τις αυξανόμενες συγκρούσεις, τόσο στο εσωτερικό όσο και μεταξύ των ομάδων. Η εξουσία των ηγετών αυξήθηκε ανάλογα και, μαζί με αυτήν, η δυνατότητα κατάχρησής της. Οι ηγέτες μπορούσαν τώρα να απορροφήσουν πόρους και να τους χρησιμοποιήσουν για να δημιουργήσουν πολιτισμικές ελίτ, ενώ οι δυσαρεστημένοι οπαδοί ήταν λιγότερο ελεύθεροι να απομακρυνθούν από τους εκμεταλλευτές άρχοντες. Το αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών ήταν ένα περισσότερο επισημοποιημένο, αυταρχικό στυλ ηγεσίας και η εμφάνιση των πρώτων αρχηγών και βασιλέων, καθώς και πολεμάρχων με τάσεις απόσπασης των πόρων με τη βία.

Η Βιομηχανική Επανάσταση, πριν από περίπου 250 χρόνια, άνοιξε τον δρόμο για την τελική φάση της ηγεσίας- αυτή στην οποία αναφέρονται σχεδόν αποκλειστικά οι πανεπιστημιακές μελέτες και συζητήσεις, οι οποίες τείνουν να εστιάζονται στις επιχειρήσεις και στην πολιτική. Στην αρχή αυτής της εποχής οι οπαδοί ήταν κάτι λίγο πιο πάνω από τους σκλάβους, καθώς όμως οι πολίτες και οι εργαζόμενοι απέκτησαν περισσότερη ελευθερία ώστε να ξεφύγουν από τους δεσποτικούς ηγέτες η πλάστιγγα της εξουσίας απομακρύνθηκε από τον αυταρχισμό επιστρέφοντας προς κάτι που έμοιαζε περισσότερο με την ισοπολιτική προσέγγιση της εποχής των προγόνων μας.

Το ύψος μετράει...
Τι μπορεί να μας πει η εξέλιξη για τη σύγχρονη ηγεσία; Το προγονικό περιβάλλον ίσως μας έχει εξοπλίσει με εγγενείς προτιμήσεις για ορισμένα χαρακτηριστικά στους ηγέτες μας. Κατ΄ αρχήν, τους θέλουμε να είναι ταυτοχρόνως ικανοί και φιλάγα θοι, γιατί αυτό το είδος ανθρώπων θα είναι καλύτερο στην απόκτηση πόρων και περισσότερο πρόθυμο να τους μοιραστεί. Επίσης, τείνουμε να επιλέγουμε ηγέτες με ορισμένα φυσικά χαρακτηριστικά. Αλλες θεωρίες ηγεσίας έχουν αποτύχει να εδραιώσουν τη σημασία φαινομενικά αυθαίρετων χαρακτηριστικών όπως το ύψος, η ηλικία, το βάρος και η υγεία, όλα αυτά όμως έχουν νόημα υπό την εξελικτική προοπτική. Για παράδειγμα, οι προγονικοί Μεγάλοι Ανδρες ήταν μάλλον κυριολεκτικά τέτοιοι: εξαιτίας του επιβλητικού παρουσιαστικού τους οι ψηλοί άνθρωποι θα ήταν πιο αποτελεσματικοί ειρηνοποιοί και πιο επίφοβοι αντίπαλοι. Ακόμη και σήμερα έχουμε μια ροπή προς τους ψηλότερους ηγέτες. Στους καιρούς των προγόνων οι πρεσβύτεροι ήταν πιθανότερο να έχουν εξειδικευμένες γνώσεις και στον σύγχρονο κόσμο οι πιο ηλικιωμένοι ηγέτες προτιμώνται σε καταστάσεις όπου η γνώση είναι καθοριστική, όπως στη διεύθυνση των μεγάλων εταιρειών. Οι οπαδοί φαίνονται να έχουν επίσης εξελίξει μια προτίμηση για τους σωματικά γυμνασμένους και υγιείς ηγέτες σε καταστάσεις στις οποίες η δύναμη και το σθένος έχουν σημασία. Αυτός είναι ίσως ο λόγος για τον οποίο οι σύγχρονοι ψηφοφόροι προτιμούν τους υποψήφιους που είναι υγιείς και δυναμικοί.

Γυναίκες: ηγέτιδες της ειρήνης

Σε ένα ακόμη πιο αμφιλεγόμενο ζήτημα, η εξέλιξη ίσως εξηγεί τη ροπή μας προς άνδρες ηγέτες στις περισσότερες περιστάσεις. Οταν οι άνδρες και οι γυναίκες συνεργάζονται, οι άνδρες διεκδικούν πιο γρήγορα ρόλους ηγεσίας ακόμη και όταν οι γυναίκες έχουν περισσότερα προσόντα. Επιπλέον ένα πρόσφατο πείραμα που διεξήγαγα ο ίδιος με τον Μπράιαν Σπάιζακ, συνεργάτη μου στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, αποκάλυψε ότι οι ομάδες τείνουν να αναζητούν ηγεσία στους άνδρες όταν αντιμετωπίζουν μια απειλή από άλλη ομάδα, πιθανώς επειδή οι συγκρούσεις μεταξύ των ομάδων θα πρέπει να επιλύονταν με τη βία στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας. Ωστόσο διαπιστώσαμε επίσης ότι σε καταστάσεις εσωτερικής σύγκρουσης εντός της ομάδας οι προτιμώμενοι και πιο αποτελεσματικοί ηγέτες είναι οι γυναίκες. Αυτό επιβεβαιώνεται από μια πρόσφατη μελέτη με εικονικές εκλογές, η οποία διεπίστωσε ότι οι συμμετέχοντες έτειναν να ψηφίζουν άνδρα υποψήφιο για το αξίωμα του προέδρου όταν η χώρα τους βρισκόταν σε πόλεμο, αλλά γυναίκα σε καιρό ειρήνης. Μια μακρά ιστορία συγκρούσεων μεταξύ ομάδων ίσως δημιούργησε στους άνδρες την προδιάθεση να υιοθετούν ένα ιεραρχικό στυλ ηγεσίας, ενώ μια ανάγκη για κοινωνική ενότητα ίσως εξόπλισε τις γυναίκες με ένα στυλ που προάγει περισσότερο την ισονομία, την εξατομικευμένη προσέγγιση και την έννοια της κοινότητας. Αν η κυριαρχία των ανδρών ηγετών σε πολλούς τομείς της σύγχρονης ζωής αποτελεί ένα κατάλοιπο του παρελθόντος μας, το κατάλοιπο αυτό θα αποβεί ασύμφορο σε έναν διασυνδεδεμένο κόσμο στον οποίο η έμφαση δίδεται στις διαπροσωπικές ικανότητες και στη δημιουργία δικτύων.

Αυτό αναδεικνύει μιαν άλλη σημαντική όψη της ηγεσίας που συχνά παραβλέπεται- ότι αυτό το οποίο συνιστά μια καλή ηγεσία ποικίλλει ανάλογα με την κατάσταση. Τα διαφορετικά στυλ ηγεσίας που υιοθετούνται από διάφορους οργανισμούς, κράτη και πολιτισμούς μπορούν να γίνουν κατανοητά σε έναν βαθμό αν εξετάσει κανείς τις συγκεκριμένες προκλήσεις που τίθενται από το ιδιαίτερο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον του καθενός. Στην Ολλανδία και στην Αυστραλία, για παράδειγμα, όπου οι σκληρές φυσικές συνθήκες αναγκάζουν τις Αρχές να συνεργαστούν στενά με τους πολίτες, υπάρχουν ισχυρές αξίες ισονομίας. Σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης όπως οι πόλεμοι και οι φυσικές καταστροφές οι οπαδοί πρόθυμα αποδέχονται τις αποφάσεις ενός μεμονωμένου αυταρχικού ατόμου. Πράγματι, οι αμερικανοί ψηφοφόροι τείνουν να επιλέγουν προέδρους-«γεράκια» όταν απειλούνται από πόλεμο.

Ζητείται εμπνευσμένος προϊστάμενος
Ολα αυτά υποδηλώνουν ότι η ηγεσία και ο οπαδισμός αποτελούν ευέλικτες στρατηγικές οι οποίες διαμορφώθηκαν από τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε αρχαίες εξελικτικές πιέσεις και σε σύγχρονες περιβαλλοντικές και πολιτισμικές απαιτήσεις. Παρ΄ όλα αυτά υπάρχουν μεγάλες διαφορές ανάμεσα στους σύγχρονους ρόλους ηγεσίας και στο είδος ηγεσίας στο οποίο είναι προσαρμοσμένη η ψυχολογία μας, και αυτό μπορεί να είναι προβληματικό. Κατ΄ αρχήν, οι κυνηγοίσυλλέκτες πρόγονοί μας θα είχαν στραφεί προς διαφορετικούς ηγέτες ανάλογα με τη φύση του προβλήματος που είχαν να αντιμετωπίσουν. Ωστόσο σήμερα ένα μόνο άτομο είναι συχνά υπεύθυνο για τη διοίκηση όλων των πλευρών μιας επιχείρησης. Ελάχιστοι ηγέτες έχουν το εύρος των ικανοτήτων που απαιτούνται, κάτι το οποίο μπορεί να ευθύνεται για το υψηλό ποσοστό αποτυχίας των ανώτερων μάνατζερ - στις αμερικανικές εταιρείες ανέρχεται στο 50%.

Οι μελέτες δείχνουν σε μόνιμη βάση ότι σε ποσοστό 60%-70% οι εργαζόμενοι θεωρούν ότι το πιο δύσκολο μέρος της δουλειάς τους είναι η συναλλαγή με τον άμεσο προϊστάμενό τους. Αυτό ίσως οφείλεται σε έναν βαθμό στο ότι οι ηγέτες των προγόνων μας αποκτούσαν εξουσία μόνο με την έγκριση των οπαδών, ενώ στους σύγχρονους οργανισμούς οι ηγέτες συνήθως διορίζονται από τους ανωτέρους τους και είναι υπόλογοι σε αυτούς, ενώ οι κατώτεροι σπανίως επιτρέπεται να εγκρίνουν τους προϊσταμένους τους. Επίσης η ψυχολογία μας μάς έχει εξοπλίσει έτσι ώστε να λειτουργούμε καλύτερα σε μικρές ομάδες στενά συνδεδεμένων ατόμων, κάτι το οποίο μπορεί να εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι αισθάνονται αδιάφοροι για τους μεγάλους οργανισμούς και τους ηγέτες τους. Τέλος, στις κοινωνίες των προγόνων μας θα πρέπει να υπήρχαν ελάχιστες διαφορές ανάμεσα στην κοινωνική θέση των ηγετών και σε εκείνη των οπαδών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες οι μέσοι μισθοί των διευθυντικών στελεχών των μεγάλων εταιρειών είναι 179 φορές υψηλότεροι από αυτούς των υπαλλήλων τους.

Το ευχάριστο είναι ότι οι ενδείξεις από την εξέλιξη υποδεικνύουν επίσης πιο αποτελεσματικές στρατηγικές ηγεσίας. Τα τελευταία χρόνια υπήρξε αυξανόμενο ενδιαφέρον για την ιδέα της κοινής ή κατανεμημένης ηγεσίας. Ορισμένοι οργανισμοί διαπιστώνουν ότι τα στελέχη έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιτύχουν αν οι κατώτεροί τους έχουν συμπεριληφθεί στη διαδικασία επιλογής τους. Εν τω μεταξύ, οι αποτελεσματικές επιχειρήσεις- μεταξύ των οποίων η Τoyota και η Virgin- σχεδιάζουν και διαρθρώνουν την οργάνωσή τους έτσι ώστε να μοιάζει περισσότερο με τις ομάδες των κυνηγών-συλλεκτών. Για παράδειγμα, παρέχουν τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων σε μάνατζερ ως τις χαμηλότερες βαθμίδες της αλυσίδας της διοίκησης, δημιουργώντας λειτουργικές ομάδες των 50-150 ατόμων.

Δίνοντας έμφαση στην αλληλεξάρτηση, στα κοινά συμφέροντα, στις αξίες και στους στόχους, ένας πραγματικά μετασχηματιστικός ηγέτης μπορεί να μετατρέψει τους οπαδούς από ιδιοτελή άτομα σε αφοσιωμένους κολεκτιβιστές. Δυστυχώς, τέτοιου είδους άνθρωποι είναι ελάχιστοι. Αντιθέτως, συχνά χρειάζεται να αποδεχθούμε ηγέτες των οποίων η εξουσία και η συμπεριφορά δεν συμβαδίζουν με τις προσδοκίες ηγεσίας που έχουμε εξελίξει. Αυτό μπορεί να αποξενώσει τους οπαδούς, τουλάχιστον όμως οι τελευταίοι μπορούν να κάνουν κάτι γι΄ αυτό με την ψήφο τους.

ΓΙΑΤΙ ΓΙΝΟΜΑΣΤΕ ΟΠΑΔΟΙ
Η εξέταση της ηγεσίας από την εξελικτική πλευρά φέρνει στο επίκεντρο τους οπαδούς. Η ψυχολογία του οπαδού συνήθως παραμελείται, είναι όμως πιο ενδιαφέρουσα από αυτή της ηγεσίας. Οι περισσότεροι προοριζόμαστε να είμαστε οπαδοί, παρ΄ όλα αυτά τώρα μόλις αρχίζουμε να κατανοούμε τι κάνει έναν καλό οπαδό και πώς οι οπαδοί επηρεάζουν τους ηγέτες. Ενα βασικό αίνιγμα είναι ποιο είναι το κίνητρο των οπαδών. Γιατί οι άνθρωποι συμφωνούν να υποταχθούν όταν αυτό τους βάζει σε μειονεκτική θέση σε σχέση με τους ηγέτες από την άποψη της εξουσίας, του κύρους και των πόρων;

Η απόφαση να είναι κανείς οπαδός μπορεί απλώς να είναι ορθολογιστική: αν το κόστος του ανταγωνισμού για ανώτερη θέση είναι μεγαλύτερο από τα οφέλη, τότε αυτός που αποφασίζει να γίνει οπαδός εξοικονομεί χρόνο και ενέργεια που μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικότερα αλλού. Επίσης οι οπαδοί μπορούν να βελτιώσουν τη θέση τους σε σχέση με τους ηγέτες με τη συλλογική δράση. Μια άλλη ιδέα είναι ότι η υπακοή προς τους ηγέτες και η παρατήρησή τους επιτρέπει στους οπαδούς να προετοιμαστούν οι ίδιοι για τη μελλοντική ηγεσία. Τέλος, τα μειονεκτήματα του οπαδισμού αντισταθμίζονται από τα οφέλη τού να ανήκει κανείς σε μια καλά καθοδηγούμενη ομάδα. Ετσι ίσως η φυσική επιλογή στο ομαδικό επίπεδο εξηγεί την ηγεσία.

Η σχέση μεταξύ οπαδών και ηγετών είναι εγγενώς αμφιλεγόμενη επειδή πάντα υπάρχει ο κίνδυνος οι ηγέτες να προσπαθήσουν να εξαναγκάσουν ή να εκμεταλλευθούν τους οπαδούς τους και οι οπαδοί να συνωμοτήσουν για να απαλλαγούν από τους ηγέτες τους. Η ένταση αυτή μάλλον δημιούργησε μια εξελικτική κούρσα εξοπλισμών όσον αφορά τις στρατηγικές που χρησιμοποιούνται για την απόκτηση του ελέγχου. Παρ΄ όλα αυτά οι έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι υιοθετούν πρόθυμα συμπεριφορά ηγέτη/οπαδού σε καταστάσεις που αντικατοπτρίζουν προβλήματα προσαρμογής, όπως οι εσωτερικές συγκρούσεις σε μια ομάδα ή οι εξωτερικές απειλές.

Υπάρχουν ωστόσο καταστάσεις στις οποίες η ηγεσία δεν είναι απαραίτητη και μάλιστα γίνεται απεχθής στους οπαδούς. Πειράματα δείχνουν ότι η μη απαραίτητη ηγεσία μπορεί να υπονομεύσει τις επιδόσεις μιας ομάδας. Το μάθημα για τις επιχειρήσεις και τους πολιτικούς εδώ είναι ότι, όταν έχουν να αντιμετωπίσουν σχετικά απλά ή συνήθη προβλήματα συντονισμού, οι άνθρωποι συνήθως τα καταφέρνουν καλύτερα όταν αφήνονται να ενεργήσουν μόνοι τους.

Ο κ. Μark van Vugt είναι εξελικτικός κοινωνικός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κεντ της Βρετανίας.

Βαρβάρα Τερζάκη

Άρθρο Mark Van Vugt - εφ. Το Βήμα, 07-06-2009

Aλλάζουμε ή - όντως- βουλιάζουμε!

Το προεκλογικό σύνθημα της εγχώριας πολιτικής σκηνής αναφερόταν προφανώς στην οικονομική κρίση. Λίγες ημέρες όμως αργότερα το ίδιο σύνθημα έρχεται να απηχήσει - και μάλιστα στην κυριολεξία- την αγωνία για το μέλλον ολόκληρου του πλανήτη

Δράστες της παγκοσμιοποίησης του συνθήματος υπήρξαν οι πιο έγκριτοικαι άσχετοι με τα καθ΄ ημάς- ερευνητές του κλίματος. Μας προειδοποίησαν ότι ο 21ος αιώνας θα είναι πολύ πιο ζοφερός απ΄ ό,τι αναμενόταν: Η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας του πλανήτη ως το 2100 δεν θα ανεβεί μόνο κατά 2,4 βαθμούς Κελσίου (όπως προβλεπόταν το 2003) αλλά ως και 7,4 βαθμούς! Αντίστοιχα, οι πλημμύρες από την άνοδο του επιπέδου της θάλασσας είναι πλέον... εκτός προβλέψεων, αφενός διότι ο διαπιστούμενος ρυθμός ανόδου είναι ήδη διπλάσιος από τον προβλεπόμενο, αφετέρου διότι η περαιτέρω επιτάχυνση γεννά τον φόβο μιας βίαιης μετατόπισης των πόλων της Γης, με αποτέλεσμα να γίνουμε... κλυδωνιζόμενη μπανιέρα!

Οι τέσσερις καμπάνες
Η σειρήνα του συναγερμού πρωτοχτύπησε στις 10 Μαΐου, κατά τη διάρκεια συνεδρίου στην Κοπεγχάγη, όταν τέσσερις επιστήμονες από διεθνώς γνωστά ερευνητικά κέντρα του κλίματος επεσήμαναν μια σοβαρότατη έλλειψη στην αναφορά του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή, μόλις δύο χρόνια πριν. Συγκεκριμένα, είπαν πως η πρόβλεψη εκείνη δεν είχε προλάβει να πάρει υπόψη της το ότι οι πάγοι στη Γροιλανδία δεν λιώνουν απλώς αλλά «λιώνουν δυναμικά». Αυτό σημαίνει ότι επιταχύνουν το λιώσιμο των γειτονικών τους παγόβουνων και παγετώνων, άρα και το ανέβασμα της στάθμης των υδάτων θα γίνει πολύ πιο γρήγορα. Τι συνεπάγεται αυτό; Αμεσα, ότι οι παράκτιες περιοχές πολυπληθέστατων περιοχών του κόσμου- όπως η χώρα προέλευσης πάμπολλων μεταναστών και στη χώρα μας, το Μπανγκλαντέςθα γνωρίσουν τα επόμενα χρόνια κατακλυσμικές καταστροφές. Αν μάλιστα επαληθευθεί και η μελέτη που δημοσίευσαν στις 6 Φεβρουαρίου στο περιοδικό «Science» ερευνητές των Πανεπιστημίων του Ορεγκον και του Τορόντο, η απελευθέρωση της Ανταρκτικής από τους παγετώνες της μπορεί να μεταβάλει τις βαρυτικές παραμέτρους του πλανήτη και να μετατοπίσει τον άξονα των πόλων της κατά μισό χιλιόμετρο- πράγμα που αρκεί για να κλυδωνίσει τους ωκεανούς της! Τότε... κανείς δεν θα ξέρει πού θα σκάσει το επόμενο τσουνάμι.

Στις 19 Μαΐου η σειρήνα ήχησε για δεύτερη φορά, με συμπληρωματικάδυστυχώς- στοιχεία: Το Κέντρο Επιστημών Πλανητικής Αλλαγής (CGCS) του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της πληρέστερης προσομοίωσης οικονομικών δραστηριοτήτων και κλιματικών διεργασιών που έχει γίνει ποτέ. Αποτέλεσμα; Η μέση άνοδος της επιφανειακής θερμοκρασίας του πλανήτη ως το 2100 θα είναι 5,2 βαθμούς Κελσίου, με 90% πιθανότητα να κυμανθεί μεταξύ 3,5 και 7,4 βαθμών! Θυμηθείτε ότι το 2003 η αντίστοιχη επίσημη πρόβλεψη ήταν για μόλις 2,4 βαθμούς.

Ακολούθησε ο τρίτος ήχος σειρήνας, στη λήξη του τριημέρου 26-28 Μαΐου 2009, στο παλάτι St James του Λονδίνου, όπου ο οικολογικά ευαισθητοποιημένος Πρίγκιπας της Ουαλλίας είχε προσκαλέσει 19 νομπελίστες σε σύσκεψη. Συναθροίζοντας τις απόψεις τους σε ένα μνημόνιο που θα κατατεθεί στη Συνδιάσκεψη για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ, τον Δεκέμβριο στην Κοπεγχάγη, ο Κάρολος δήλωσε: «Οι λήπτες αποφάσεων διεθνώς πρέπει να πεισθούν ότι ισχυρή, αφοσιωμένη και συντονισμένη δράση χρειάζεται τώρα- όχι σε δέκα χρόνια,όχι σε πέντε,αλλάΤΩΡΑ!»Το εν λόγω μνημόνιο καλεί σε παγκόσμια συμφωνία για περικοπή στο μισό των εκπεμπόμενων αερίων του θερμοκηπίου ως το 2050, προκειμένου να μην αυξηθεί η μέση θερμοκρασία πάνω από 2 βαθμούς Κελσίου.

Μία μέρα μετά, την Παρασκευή 29 Μαΐου, η σειρήνα του συναγερμού χτύπησε για τέταρτη φορά: Το υπό τον πρώην ΓΓ του ΟΗΕ Κόφι Ανάν Global Ηumanitarian Forum παρουσίασε τα πορίσματα της μελέτης του «Ο ανθρώπινος αντίκτυπος της Κλιματικής Αλλαγής». Σύμφωνα με αυτά, η κλιματική αλλαγή σκοτώνει ήδη ετησίως 300.000 ανθρώπους, με το 90% αυτών στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η «γενοκτονία των φτωχών»

Με κόκκινο, το σενάριο πλημμυρών για την περιοχή μας αν η θάλασσα ανεβεί κατά 6 μέτρα. Είναι το χειρότερο; Οχι: Αν όλοι οι παγετώνες του πλανήτη λιώσουν, η άνοδος μπορεί να φθάσει και τα 75 μέτρα!(Πηγή:Center for Remote Sensing of Ιce Sheets, Ηaskell University)

Η τελευταία αυτή διαπίστωση αιτιολογεί απόλυτα την «παραφωνία» που σημειώθηκε στην προαναφερθείσα σύσκεψη των νομπελιστών. Εκεί, ο πρώην επιστημονικός σύμβουλος της βρετανικής κυβέρνησης Νίκολας Στερν (Νicholas Stern) εξέφρασε την έκπληξή του για το ότι είχαν προσκληθεί μόνο δύο «σοφοί» από τον αναπτυσσόμενο κόσμο.«Σε σαράντα χρόνια»είπε«τα 8 από τα 9 δισεκατομμύρια ανθρώπων του πλανήτη θα βρίσκονται σε αναπτυσσόμενες χώρες και θα είναι αυτοί που θα υποστούν τα περισσότερα από την κλιματική αλλαγή, όχι οι πλούσιοι δυτικοί».«Κατά την άποψή μου»συνέχισε«θα έπρεπε να είναι αυτοί που θα ηγηθούν της παγκόσμιας συμφωνίας για την αντιμετώπισή της».

Η πραγματικότητα, δυστυχώς, είναι αυτή που περιέγραψε ο Στερν. Οι κατά περιοχές του πλανήτη «κατακλυσμοί» που θα προκύψουν από την άνοδο της στάθμης των υδάτων θα πλήξουν ασφαλώς κάθε παράκτια περιοχή που βρίσκεται στο επίπεδο της θάλασσας ή και κάτω από αυτό. Ωστόσο άλλες δυνατότητες προετοιμασίας και αντιμετώπισης έχουν περιοχές όπως η Φλόριδα, η Βενετία και η Ολλανδία και άλλες χώρες όπως το Μπανγκλαντές και τα τροπικά νησιά. Ιδιαίτερα στις πολυάνθρωπες ακτές της ΝΑ Ασίας, οι εκατόμβες των θυμάτων θα είναι αμέτρητες και οι επιπτώσεις στην υγεία όσων επιβιώσουν ασύλληπτης κλίμακας. Η σημερινή παγκόσμια ανατριχίλα για τη διάδοση μιας πρωτόγνωρης γρίπης θα είναι... ανέκδοτο μπροστά στον τρόμο από μια ενδεχόμενη πανδημία που θα έχει ως όχημα άρρωστους και ρακένδυτους μετανάστες, σε αναζήτηση σωτηρίας σε όποιο στεγνό και πλούσιο μέρος της Γης. Οπως σημειώσαμε και πριν από χρόνια στο πρώτο μας δημοσίευμα για την απειλή κατακλυσμού, το Δέλτα του Νείλου θα είναι από τα πρώτα θύματα της κλιματικής αλλαγής, με 50 εκατομμύρια αιγύπτιους μετανάστες να γραπώνονται με αγωνία από τις «απέναντι στεριές» (...) Αρα; Αρα το «αλλάζουμε ή βουλιάζουμε» γίνεται όντως κραυγή αγωνίας προς όλους τους «λήπτες αποφάσεων διεθνώς», ώστε να σταματήσουν τα μεσοβέζικα κόλπα τύπου «πληρώνω, άρα μολύνω» και να συνομολογήσουν μια άτυπη έστω- αλλά λειτουργική- «οικουμενική διακυβέρνηση του κλίματος». Εντόπια, όμως, η κραυγή μοιάζει πλέον με επιθανάτιο ρόγχο: Ασχετα με το ποιος εφηύρε το σύνθημα, η χώρα μας βρίσκεται μπροστά στον εφιάλτη όχι απλώς να βουλιάξει οικονομικά, όχι απλώς να βουλιάξουν μεγάλες παράκτιες περιοχές της, αλλά και να βουλιάξει υπό την πλημμυρίδα εκατομμυρίων «καταραμένων του πλανήτη».

Αν όλα αυτά δεν συνιστούν έσχατο προσκλητήριο για μια μοναδικής ποιότητας παλιγγενεσία, τότε τι άλλο μπορεί να ξυπνήσει αυτόν τον στεγνωμένο από συνειδήσεις τόπο;

Βαρβάρα Τερζάκη

Άρθρο Τάσου Καφαντάρη - εφ. Το Βήμα, 07-06-2009

Ο «Γαστρονόμος» βραβεύει την ποιότητα

Παραγωγοί, μεταποιητές και έμποροι τιμήθηκαν γιατί συμβάλλουν, με ήθος και εντιμότητα, στη διαμόρφωση του διατροφικού πολιτισμού μας Η δεύτερη απονομή των ετήσιων Βραβείων Ποιότητας του «Γαστρονόμου» της «Καθημερινής» πραγματοποιήθηκε στον πανέμορφο κήπο του Βυζαντινού Μουσείου, παρουσία περίπου 700 προσωπικοτήτων από όλους τους χώρους. Πολιτικοί, επιχειρηματίες, καλλιτέχνες, πανεπιστημιακοί, επαγγελματίες του κλάδου των τροφίμων και της επικοινωνίας υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό την εκδήλωση κατά την οποία το περιοδικό τίμησε και βράβευσε 11 συμπολίτες μας που με μεράκι, φαντασία αλλά κυρίως με ήθος και εντιμότητα συμβάλλουν στη διαμόρφωση του διατροφικού μας πολιτισμού. «Την εποχή της ευκολίας, της ευτέλειας, της αρπαχτής και του κυνισμού, θα διαπιστώσετε ότι μπορούμε και αλλιώς. Θα διαπιστώσετε ότι υπάρχουν συμπατριώτες μας που δεν παράγουν, δεν διακινούν, δεν εμπορεύονται προϊόντα τυχαία, εύκολα, ευτελή, ανήθικα. Προϊόντα τα οποία δεν θα είχαν θέση στο τραπέζι της δικής τους οικογένειας. Αυτούς τους ανθρώπους τιμάμε απόψε», είπε μεταξύ άλλων στην ομιλία του ο διευθυντής των περιοδικών εκδόσεων της «Καθημερινής», Σωκράτης Τσιχλιάς. Μικρά βίντεο μας ταξίδεψαν ανά την Ελλάδα, εκεί όπου ο κάθε βραβευόμενος δραστηριοποιείται, δίνοντας την ευκαιρία στους παρευρισκόμενους να μάθουν περισσότερα για τους επιχειρηματίες, οι οποίοι, κάτω από αντίξοες συχνά συνθήκες παράγουν προϊόντα εκλεκτά, ποιοτικά και ασφαλή. Ο Διευθυντής της «Καθημερινής», Αλέξης Παπαχελάς αφού τόνισε πόσο σημαντικό είναι να διατηρείται ο πήχυς σταθερά ψηλά στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε, παρέδωσε το τιμητικό βραβείο στην κ. Σταυρούλα Κουράκου - Δραγώνα για τη συνολική προσφορά της στην Σύγχρονη Ελληνική Αμπελουργία και Οινοποιία. Η ίδια ιδιαίτερα συγκινημένη δήλωσε: «Εγώ απλά οραματίστηκα ένα καλύτερο μέλλον για την αμπελουργική οικονομία του τόπου μας, αλλά δεν δημιούργησα τα προϊόντα των οραματισμών μου. Αλλοι μόχθησαν και επένδυσαν τις οικονομίες τους, βέβαιοι ότι η ποιότητα και η ιδιαιτερότητα είναι τα μόνα αναχώματα στην απρόσωπη εξομοίωση που αναπόφευκτα επιφέρει η παγκοσμιοποίηση στον τομέα των τροφίμων και ποτών, στερώντας από τους καταναλωτές την απόλαυση της ιδιαιτερότητας». Ο υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Αρης Σπηλιωτόπουλος, απένειμε το βραβείο στο τυροκομείο του Ιδρύματος Βαρώνου Μ. Τοσίτσα τονίζοντας: «Παιδεία και πολιτισμός και κυρίως οι διατροφικές συνήθειες είναι αλληλένδετα και γι' αυτό όταν αναδεικνύονται με εκδόσεις όπως ο «Γαστρονόμος» και με πρωτοβουλίες όπως η σημερινή δεν είναι απλώς αξιέπαινες αλλά αξίζουν και τη στήριξη όλων μας». Το θερμό χειροκρότημα όλων απέσπασε ο Δημήτρης Παπακωνσταντίνου, Διευθύνων Σύμβουλος της τυροκομικής ΙΝΑΧΟΣ ΑΒΕΕ, ο οποίος αφού ευχαρίστησε για το βραβείο του, απευθυνόμενος στον υπουργό Παιδείας είπε: «Παλιότερα, που οι οικογένειες στα χωριά ήταν πολυμελείς, τα παιδιά που δεν έπαιρναν τα γράμματα ασχολούνταν με την παραγωγή. Φροντίστε, λοιπόν, κύριε υπουργέ στο εξής αυτοί που παίρνουν τα γράμματα να ασχολούνται με την παραγωγή». Η βραδιά έκλεισε με δείπνο με θέμα «Υψηλή γαστρονομία με ταπεινά υλικά». Οι μικρές και μεγάλες ιστορίες προσφοράς των έντεκα βραβευθέντων Τυροκομείο Ιδρύματος Βαρώνου Μ. Τοσίτσα Ενας τόπος, ένα όραμα Στα βουνά της Ηπείρου, στο ξακουστό Μέτσοβο, βρίσκεται το τυροκομείο του Ιδρύματος Τοσίτσα. Εδώ συνδυάζονται οι παραδοσιακοί τρόποι τυροκόμησης με ιταλικές τεχνικές, δημιουργώντας μια σειρά εξαίρετων τυριών. Το 1959 ιδρύεται και το τυροκομείο. Πρόθεση του Αβέρωφ δεν ήταν απλώς να δώσει άλλη μια επαγγελματική διέξοδο στους Μετσοβίτες αλλά να δημιουργήσει ένα είδος πρακτικής τυροκομικής σχολής που θα αποτελούσε υπόδειγμα για τους τυροκόμους της περιοχής. Για τον λόγο αυτό, στέλνει νεαρούς Μετσοβίτες, από οικογένειες κτηνοτρόφων, στην Ιταλία να σπουδάσουν την τέχνη της τυροκομίας σε ονομαστές σχολές όπως η Lodi. Καθημερινά φτάνουν στις δεξαμενές του τυροκομείου 10 τόνοι γάλακτος από τους κτηνοτρόφους της ευρύτερης περιοχής των Ιωαννίνων. Στην πλειοψηφία του πρόκειται για αγελαδινό γάλα, αλλά ένα μικρότερο ποσοστό -το 10% περίπου- είναι πρόβειο και ένα 4% γίδινο. Το πρόβειο το συλλέγουν κυρίως την άνοιξη όταν ολόκληρα κοπάδια επιστρέφουν στις βουνοπλαγιές του Μετσόβου από τις πεδιάδες της Θεσσαλίας όπου ξεχειμώνιαζαν. Η κοινωνική του προσφορά είναι σημαντική εκπληρώνοντας έτσι το όραμα του ιδρυτή του. Μέτσοβο, τηλ.: 26560-41205 Το βραβείο έδωσε ο Αρης Σπηλιωτόπουλος, υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Ενωση Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων Αρωμα Σαντορίνης Η ηφαιστιογενής γη της Σαντορίνης πυρώνεται από τον κυκλαδίτικο ήλιο και σαρώνεται από δυνατούς ανέμους. Εδώ -σε αυτό τον τόπο με τις ιδιαίτερες συνθήκες- συναντάς τον αρχαιότερο αμπελώνα στον κόσμο. Η φάβα του νησιού είναι μοναδική, ονομαστό όμως είναι και το τοματάκι της. Μικρόκαρπο το φυτό - ανθεκτικό στις ασθένειες αλλά και στις καιρικές συνθήκες. Ανυδρο, αναζητά ό,τι πολύτιμο έχει απομείνει από τις λιγοστές βροχές. Τα λαογραφικά κείμενα μαρτυρούν την παρουσία του εξαιρετικά νόστιμου και μυρωδάτου καρπού, στο νησί, από το 1885. Στις αρχές του 20ού αιώνα η καλλιέργειά του έφθανε τα 20.000 στρέμματα και μέχρι τον σεισμό -του 1952- λειτουργούσαν στο νησί 9 εργοστάσια. Σήμερα όμως η παραγωγή δεν καλύπτει πάνω από 250 στρέμματα και το μοναδικό εργοστάσιο που συνεχίζει τη λειτουργία του -από το 1952 που πρωτοϊδρύθηκε- είναι αυτό της «Ενωσης Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων», στο Μονόλιθο. Εδώ το σαντορινιό τοματάκι μεταποιείται σε 5 τύπους: από το γνωστό λιαστό μέχρι τον τοματοχυμό και τον μαγειρικό πελτέ. Πρόσφατα, οι άνθρωποι της Ενωσης, δημιούργησαν τον μοναδικά γευστικό, «τοματοπολτό τριπλής συμπύκνωσης». Δύο κουταλάκια, του γλυκού, πελτές αρκούν για να φτιαχτεί η σάλτσα φαγητού 4 ατόμων. Ο πρόεδρος της ένωσης Μάρκος Καφούρος παρέλαβε το βραβείο. Πύργος, Σαντορίνη, τηλ.: 22860-22.596, 25.218 Το βραβείο έδωσε ο Σταύρος Λαμπρινίδης, επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ στο Ευρωκοινοβούλιο. AGRINO - ΕΥ.ΓΕ. Πιστιόλας Πάντα πρώτη στις προτιμήσεις Μια εταιρεία που υπάρχει εδώ και τρεις γενιές και από το 1980 κρατά την πρώτη θέση στις προτιμήσεις του ελληνικού κοινού, δεν είναι μικρό πράγμα για τα δεδομένα του τόπου μας. Στα 54 χρόνια της πορείας της η εταιρεία, γνωστή σήμερα ως Agrino, επεκτάθηκε σταθερά. Σήμερα διαθέτει 2 σύγχρονα εργοστάσια και απασχολεί 170 υπαλλήλους. Εκτός από τη διάθεση των προϊόντων της στην Ελλάδα, πραγματοποιεί εξαγωγές σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, στις ΗΠΑ και στη Νότια Αφρική. Ηδη από τη δεκαετία του '70, η βιομηχανία περιλαμβάνει στην παραγωγή της όλες τις λευκές ελληνικές ποικιλίες ρυζιού, το ημιαποφλοιωμένο και το ρύζι parboiled. Το 1993, εισέρχεται και στην αγορά των οσπρίων ενώ πριν από τέσσερα χρόνια, βγάζει το πρώτο ελληνικό πιστοποιημένο όσπριό της. Η φιλοσοφία της εταιρείας συνίσταται σε δύο κυρίως στόχους: Ποιότητα από τη μια και σεβασμός στο περιβάλλον από την άλλη. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, δώδεκα χρόνια τώρα, η Agrino εφαρμόζει το «σύστημα της Ορθής Γεωργικής Πρακτικής». Το βραβείο παρέλαβε ο Κώστας Πιστιόλας, πρόεδρος της Εταιρείας. Λεωφ. Αμαρουσίου 45, Λυκόβρυση, τηλ.: 210-61.22.622. Το βραβείο έδωσε ο Αχιλλέας Γιαννήσης, αναπληρωτής Διευθυντής Λιανικής Τραπεζικής της Marfin Egnatia Bank. ΙΝΑΧΟΣ ΑΒΕΕ Ποιότητα από τη Ρούμελη Ο Δημήτρης Παπακωνσταντίνου είναι γιος και εγγονός τυροκόμου από το Περιβόλι Σπερχειάδος. Το 1960 άνοιξε το πρώτο τυροκομείο ο πατέρας του. Ακόμη δεν υπήρχε στην περιοχή ηλεκτρικό, ήρθε το 1975. Το 1995, η επιχείρηση περνάει στα χέρια του Δημήτρη. Συνεχίζει την παραγωγή της φέτας ΠΟΠ με τον ίδιο παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή σε ξύλινα βαρέλια, και προχωρεί στην παραγωγή μιας νέας σειράς προϊόντων από αγελαδινό γάλα. Πριν από λίγα χρόνια φέρνει ο ίδιος από το εξωτερικό 85 αγελάδες που εκτρέφονται στα Φάρσαλα στη φάρμα ενός εξαδέλφου του. Το γάλα τους, που εμφιαλώνει ο Ιναχος, βραβεύεται για την ξεχωριστή γεμάτη γεύση του και τη μυρωδιά του αληθινού γάλακτος που εντυπωσίασε την κριτική επιτροπή των αρχιμαγείρων του περιοδικού. Η εταιρεία παράγει επίσης μια σειρά τυριών, όπως το κεφαλοτύρι, τη γραβιέρα, το καπνιστό «Μούζδροβο» και διάφορα λευκά τυριά όπως η μυζήθρα, το γαλοτύρι, τσαλαφούτι όπως λέγεται στην περιοχή. Από κατσικίσιο γάλα παράγεται η σειρά Ερίφι που περιλαμβάνει ξινόγαλο, φρέσκο κατσικίσιο γάλα, γιαούρτι, κατσικίσιο βούτυρο. Ιναχος ΑΒΕΕ, 23ο χλμ. Λαμίας - Καρπενησίου, Μακρακώμη Λαμίας, τηλ.: 22360-51556 Το βραβείο έδωσε ο Aνδρέας Κατσανιώτης, Διευθύνων Σύμβουλος Ελληνικού Οργανισμού Εξωτερικού Εμπορίου (ΟΠΕ). Ελαιώνες Μερκούρη Το αληθινό ελαιόλαδο Σπάνια βλέπει κανείς στην Ελλάδα ένα χώρο τόσο «ολοκληρωμένο» και «περιεκτικό». Το κτήμα Μερκούρη, λίγο έξω από τον Πύργο της Ηλείας, είναι μια από αυτές τις παλιές ιδιοκτησίες που περιλαμβάνει ένα αρχοντικό με τα υποστατικά του, τις αποθήκες του, το οινοποιείο, το ελαιοτριβείο και το κτήμα, γεμάτο αμπέλια και ελιές. Εκεί παράγεται, από τη Χριστίνα Φράγκου, ένα από τα καλύτερα βιολογικά λάδια του ελληνικού ελαιώνα. Η ιστορία του κτήματος ξεκινά το 1860, όταν ο προπάππος της, Ηπειρώτης στην καταγωγή, αγοράζει γη στην περιοχή και αρχίζει να φυτεύει αμπέλια. Σήμερα, που το κτήμα έχει αναλάβει πια η τέταρτη γενιά, η φροντίδα του ελαιώνα έχει περάσει στη Χριστίνα Φράγκου. Γιατί όμως αυτό το λάδι είναι τόσο ξεχωριστό; Η ίδια το αποδίδει στην κορωνέικη ποικιλία, στο χώμα, στη βιολογική καλλιέργεια· εμείς θα συμπληρώσουμε ότι είναι ο άνθρωπος που παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο και που με το άγγιγμά του δίνει ζωή στον τόπο και παίρνει από αυτόν την ανταμοιβή του. Χριστίνα Φράγκου, τηλ.: 210/6106287, κιν.: 6944/65.44.73. Το βραβείο έδωσε ο Χρήστος Ζουράρις, συγγραφέας. Αγρόκτημα Φαρμάκη-Κάτρη Βιολογικό μοσχαράκι Η φάρμα Φαρμάκη - Κάτρη είναι ίσως η μεγαλύτερη βιολογική μονάδα εκτροφής βοοειδών στην Ελλάδα, με 330 ζώα. Ενας από τους ιδιοκτήτες της είναι ο Αγρινιώτης Γιάννης Φαρμάκης, η οικογένεια του οποίου ασχολείτο με την πάχυνση βοοειδών από το 1970. Τότε, το πρώτο ισχυρό παιδικό του πρότυπο ήταν ο κτηνίατρος που ερχόταν να φροντίσει τα ζώα. Ετσι, μεγαλώνοντας αποφάσισε και ο ίδιος να ακολουθήσει αυτό τον δρόμο. Αρχικά γράφτηκε σε μια σχολή της Ιταλίας, ενώ έπειτα από λίγο βρέθηκε με μεταγραφή στην Κτηνιατρική Θεσσαλονίκης. Μετά την αποφοίτησή του, άνοιξε το δικό του κτηνιατρείο, στο Αγρίνιο. Στην πορεία εμφανίστηκε ο μετέπειτα συνέταιρός του, ο Γιάννης Κάτρης. Oι δύο οικογένειες αποφάσισαν να συνεταιριστούν και να ενώσουν τα κοπάδια τους. Αφορμή για να κάνουν τη φάρμα τους βιολογική, στάθηκε ο μεγάλος βοσκότοπος στην Κατούνα. Πρόκειται για μια 100% κάθετη μονάδα που πρόσφατα κατέληξε και στη δημιουργία ενός βιολογικού κρεοπωλείου στον Γέρακα της Αττικής σε συνεργασία με τον Βασίλη Νίτσα. «Το Βιολογικό Κρεοπωλείο» (Βασίλης Νίτσας), Λασιθίου 29 και Εθνικής Αντιστάσεως, Γέρακας, τηλ.: 210-66.54.260. Το βραβείο έδωσε ο Γιάννης Μπουτάρης, οινοπαραγωγός. ΕΛΑΙΟΝ Πέλανος Αγήρων Το χρυσάφι της γης Στην Πελοπόννησο, λίγο έξω από το Κρανίδι της Αργολίδας, ξεκίνησε από το 2004 η εταιρεία «Ελαιον», παράγοντας και συσκευάζοντας εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και αγουρέλαιο. Ψυχή του εγχειρήματος ο Κωνσταντίνος Σκριβάνος. Ψάχνει σε όλη την επικράτεια για το κατάλληλο μέρος για τον ελαιώνα του και καταλήγει στην ευρύτερη περιοχή της Αργολίδας. Επισκέπτεται κάθε ελαιώνα του νομού, ορεινό ή πεδινό, μιλά με τους παραγωγούς. Επιλέγει την Κοθρέικη και την Κορωνέικη, ποικιλίες που δίνουν εξαίρετο ελαιόλαδο και αγουρέλαιο. Στέλνει τα δείγματα για αυστηρούς ελέγχους σε Ελλάδα και στο εξωτερικό και, ασφαλώς, επιβλέπει ο ίδιος ολόκληρη τη διαδικασία παραγωγής. Οραμά του να δει την Ελλάδα να ταυτίζεται με το λάδι όπως π.χ. η Ολλανδία με το γάλα. Ελαιον, Λεωφ. Πηγής 22, Μελίσσια, τηλ.: 210-62.53.887. Το βραβείο έδωσε ο Διονύσης Σαββόπουλος. Γιάννης Μέλλος, βιοκαλλιεργητής Οταν η Φύση δημιουργεί Εξω από την Καλλονή της Τροιζηνίας, βρίσκονται τα 100 περίπου στρέμματα του Γιάννη Μέλλου, παραγωγού βιολογικών κηπευτικών και φρούτων. Το 2000 αποφασίζει να κάνει βιολογικές καλλιέργειες. Επαιξε ρόλο και ένα πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης αλλά κυρίως η αίσθηση που είχε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με τις συμβατικές καλλιέργειες και τα φυτοφάρμακα που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα συμπτωματικά και όχι συστηματικά. Καταπολεμούν το αποτέλεσμα αλλά δεν εξαλείφουν την αιτία. Μαθαίνει μόνος του και με τη βοήθεια των παλιών αγροτών της γειτονιάς τα «κόλπα», όπως τα λέει ο ίδιος. Πιστεύει ότι η Φύση η ίδια έχει τα φάρμακα αλλά βέβαια συν Αθηνά και χείρα κίνει. Τα προϊόντά του τα δίνει στη λαϊκή αγορά ο ίδιος. Και όχι σε σούπερ μάρκετ γιατί όπως λέει: «Γι' αυτό πρέπει να είσαι έμπορος. Εγώ δεν είμαι έμπορος, εγώ είμαι βιοκαλλιεργητής. Μ' αρέσει η βόλτα στη Φύση, μ' αρέσει να καλλιεργώ, να προβλέπω τις αντιξοότητες και να τις αντιμετωπίζω». Γιάννης Μέλλος, Βιολογική λαϊκή Χαϊδαρίου - κάθε Δευτέρα, Βιολογική λαϊκή Πειραιά - κάθε Τετάρτη, τηλ.: 6974967909. Το βραβείο έδωσε η Μερόπη Παπαδοπούλου, Διευθύντρια Σύνταξης περιοδικού ΟΙΝΟΧΟΟΣ. Παραδοσιακά προϊόντα «ΡΑΓΙΑΝ» Από τον Πόντο με αγάπη «Ραγιάν» είναι το ποντιακό όνομα του ημιορεινού χωριού Βάθη, στο Κιλκίς. Είναι επίσης και το όνομα που επέλεξε ο παραγωγός Θεόφιλος Γεωργιάδης, για να βαφτίσει τα γαλακτοκομικά προϊόντα και ζυμαρικά που παρασκευάζει στο εργαστήριό του στο χωριό αυτό, εδώ και δύο δεκαετίες. Ξεκινώντας από το μηδέν αλλά με πείσμα και αποφασιστικότητα, ο ίδιος και η σύζυγός του Ελένη έβαλαν μπροστά τη μικρή οικοτεχνία με πέντε μόλις αγελάδες, παράγοντας χαρακτηριστικά παραδοσιακά ποντιακά προϊόντα, όπως το πασκιτάν, ένα αγελαδινό τυρί με υφή ανάμεσα σε ξινομυζήθρα και σφιχτό γιαούρτι. Οραματίζεται ένα μεγάλο αγρόκτημα με περισσότερα ζώα κι έχει στόχο τη δημιουργία μιας παραδοσιακής πρότυπης μονάδας, επισκέψιμης από κοινό, σχολεία και ταξιδιώτες. Τα προϊόντα Ραγιάν πωλούνται στο κατάστημά τους στη Θεσσαλονίκη αλλά και σε κάποια καλά παντοπωλεία στην Αθήνα, γνωρίζοντας σε όλους μας την Ποντιακή Γαστρονομία. Πρατήριο: Μπαλάνου 13, Πλ. Αθωνος, Θεσ/κη, τηλ.: 2310-279.459. Το βραβείο έδωσε ο Παναγιώτης Ροτζιώκος, Εμπορικός Διευθυντής της «Καθημερινής». Αρτοποιία - Ζαχαροπλαστική «Πνύκα» Η ιδέα του ψωμιού Ο Δημήτρης Κότσαρης φτιάχνει ψωμί εδώ και 60 χρόνια. Το πάθος του για το ψωμί ξεκίνησε νωρίς, στα δώδεκά του χρόνια. Από τότε και μέχρι σήμερα δεν σταμάτησε ποτέ. Ο Δημήτρης Κότσαρης γυρνάει ο ίδιος σε όλη την Ελλάδα για να ανακαλύψει το καλύτερο σιτάρι. Επιλέγει το «μαυραγάνι» από τη Θήβα ενώ την ποικιλία «ντίνκελ» και το «φαγόπυρο» τα προμηθεύεται από τη Γερμανία. Φιλότιμος και τελειομανής, όταν διάβασε στον Ιπποκράτη ότι το κριθάρι είναι ιδιαίτερα ωφέλιμο για τον οργανισμό, το προσέθεσε στη ζύμη του. Κι όταν αργότερα άκουσε -έναν καθηγητή καρδιολογίας- να εξάρει τις ευεργετικές ιδιότητες της βρώμης, άλλαξε πάλι τις αναλογίες. Για 200 κιλά ψωμί χρησιμοποιεί 30 κιλά προζύμι. Οσο για το άλεσμα, είναι προσωπική του υπόθεση και γίνεται στον δικό του πετρόμυλο, στο Παγκράτι, που τον αγόρασε όταν πρωτοάνοιξε το αρτοποιείο. Η τέχνη και το μεράκι του τον οδήγησαν, τον Μάη του 2008, μέχρι το Πανεπιστήμιο του Harvard. Τον κάλεσαν εκεί όχι απλώς να τους μιλήσει για το ψωμί αλλά και για να τους δείξει τον τρόπο που το παρασκευάζει. Πάντα εκεί, στον φούρνο του Παγκρατίου ή στο πρατήριο του Συντάγματος, ο Δημήτρης Κότσαρης σαν καπετάνιος στη γέφυρα του βαποριού, αγρυπνεί, ζυμώνει και προσφέρει από καρδιάς ένα αληθινό ψωμί. Πρατίνου 13, Παγκράτι, τηλ.: 210-72.51.941, Πετράκη 24, Σύνταγμα, τηλ.: 210-32.45.162 Τοσίτσα 26, Εξάρχεια, τηλ.: 210-38.12.817 Το βραβείο έδωσε ο Χρήστος Μποκόρος, ζωγράφος. Τιμητικό βραβείο Σταυρούλα Κουράκου- Δραγώνα Ανεκτίμητη προσφορά Η ζωή και το έργο της Σταυρούλας Κουράκου - Δραγώνα δύσκολα θα μπορούσε να χωρέσει μέσα σε λίγες λέξεις. Μπήκε στο Πανεπιστήμιο, στο Χημικό Τμήμα, στους δύσκολους μεταπολεμικούς καιρούς. Σχεδόν τυχαία βρέθηκε να εργάζεται στο υπουργείο Γεωργίας, στο Ινστιτούτο Οίνου. Η πρώτη γυναίκα με δίπλωμα οινολόγου στην Ευρώπη. Στα ευρωπαϊκά συμβούλια ανάμεσα σε άνδρες επιστήμονες συνέταξε και υπερασπίστηκε τις θέσεις της Ελλάδας. Εξελέγη παμψηφεί Πρόεδρος του Διεθνούς οργανισμού Αμπέλου και Οίνου. Υπερασπίσθηκε και κατοχύρωσε 27 ελληνικές ονομασίες προελεύσεως, με νεότερη αυτή του Vinsanto. Με προεδρικό διάταγμα η Σταυρούλα Κουράκου διορίστηκε αναπληρώτρια καθηγήτρια της Οινολογίας στη Γεωργική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παρασημοφορήθηκε από τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία για την προσφορά της στον ευρωπαϊκό αμπελώνα. Συμμετείχε και συμμετέχει σε πάμπολλα επιστημονικά συνέδρια. Τα βιβλία που έγραψε, δέκα τον αριθμό από το 1958 έως και το 2000, έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά και στα γερμανικά. Πολλά τα επιστημονικά και οινολογικά άρθρα σε διεθνή περιοδικά και στον διεθνή Τύπο αλλά και στην «Καθημερινή», όπου από το 1996 και για πέντε χρόνια έγραφε κάθε Κυριακή. Το βραβείο έδωσε ο Αλέξης Παπαχελάς, διευθυντής της «Καθημερινής». Βαρβάρα Τερζάκη εφ. Η Καθημερινή, 07-09-2009

Οι ζάπλουτοι που θέλουν να σώσουν τον κόσμο

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ, ΙΟΥΝΙΟΣ.
ΕΙΝΑΙ δισεκατομμυριούχοι, διάσημοι και θέλουν να σώσουν τον κόσμο- ή τουλάχιστον αυτό υποστηρίζουν οι ίδιοι. Και καθώς οι άκρως απόρρητες συνεδριάσεις των ισχυρών και φυσικά βαθύπλουτων ελίτ του πλανήτη σε ρόλο άτυπων κέντρων εξουσίας είναι της μόδας, οι «εκλεκτοί» φιλάνθρωποι των Ηνωμένων Πολιτειών πραγματοποίησαν προσφάτως την πρώτη τους συνάντηση στην καρδιά της Νέας Υόρκης, ονομάζοντας την οργάνωσή
τους Λέσχη των Καλών. Μεταξύ των μελών της συγκαταλέγεται η «αφρόκρεμα» του αμερικανικού επιχειρηματικού κόσμου και της σοουμπίζ: ο Μπιλ Γκέιτς, ο Γουόρεν Μπάφετ, ο Ντέιβιντ Ροκφέλερ, ο Τεντ Τέρνερ, ο Τζορτζ Σόρος και η Οπρα Γουίνφρεϊ. Αλλα λιγότερο γνωστά αλλά εξίσου πλούσια μέλη της λέσχης είναι οι «γίγαντες» των επιχειρήσεων Ελι και Εντιθ Μπρόουντ. Κατά τους υπολογισμούς η αξία των «καλών» αγγίζει συνολικά τα 125 δισ. δολάρια.

Η σύνοδος «διάσωσης του κόσμου», διοργανωτές της οποίας ήταν ο Γκέιτς, ο Μπάφετ και ο Ροκφέλερ, συγκλήθηκε με αφορμή την παγκόσμια οικονομική κρίση και τα αναρίθμητα προβλήματα που μαστίζουν τον πλανήτη και ειδικά τις χώρες του Τρίτου Κόσμου. Επομένως, όταν διέρρευσαν τα νέα για τη μυστική συνάντηση της Λέσχης των Καλών μέσω ιρλανδο-αμερικανικής ιστοσελίδας (www.irishcentral.com), ο επιχειρηματικός και πολιτικός κόσμος των ΗΠΑ ένιωσε τις «δονήσεις». «Είναι κάτι πρωτόγνωρο» σημείωσε ο Ιαν Γουίλελμ, συντάκτης του περιοδικού «Chronicle of Ρhilanthropy». «Για πρώτη φορά μια ομάδα δωρητών με τόσο μεγάλο πλούτο συναντιέται πίσω από κλειστές πόρτες, κάτι που στην πραγματικότητα αποτελεί λέσχη δισεκατομμυριούχων». Αν και η συγκέντρωση της Λέσχης των Καλών ενδεχομένως σηματοδοτεί μια νέα χρυσή εποχή στον κόσμο της φιλανθρωπίας- εποχή που θυμίζει τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν μεγάλοι φιλάνθρωποι έγιναν γνωστοί για το έργο τους-, οι διασυνδέσεις, η δύναμη και ο πλούτος της είναι χωρίς προηγούμενο. Οι άνθρωποι που κεκλεισμένων των θυρών συζητούν για τρόπους επίλυσης των προβλημάτων του πλανήτη έχουν τη δύναμη να διαμορφώσουν ολόκληρα κράτη κατά βούληση. Λίγοι αμφιβάλλουν για τις καλές προθέσεις του Γκέιτς ή της Γουίνφρεϊ οι οποίοι έχουν ήδη βελτιώσει τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων σε αναπτυσσόμενες χώρες και στις Ηνωμένες Πολιτείες- μπορούν όμως οι «πλούσιοι των πλουσίων» να σώσουν τον πλανήτη;

Η συνάντηση της Λέσχης των Καλών πραγματοποιήθηκε στις 5 Μαΐου στην επίσημη κατοικία του προέδρου του Πανεπιστημίου Ροκφέλερ στο Μανχάταν, λίγα τετράγωνα από το κτίριο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Η κατοικία του προέδρου συχνά χρησιμοποιείται για εκδηλώσεις του πανεπιστημίου αλλά σπάνια για να φιλοξενήσει ένα τόσο ισχυρό «κονκλάβιο». Επί έξι ολόκληρες ώρες το η λέσχη των δισεκατομμυριούχων συζητούσε για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κόσμος, όπως ο αναλφαβητισμός, η φτώχεια, η οικονομική ύφεση, ο υπερπληθυσμός και οι ασθένειες, ενώ εξετάστηκαν τρόποι κινητοποίησης των απλών πολιτών προκειμένου να προσφέρουν μικρά ποσά για τα παγκόσμια ζητήματα. Ο καθένας είχε 15λεπτο χρόνο ομιλίας. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Γκέιτς ήταν ο πιο εντυπωσιακός ομιλητής, ο Τέρνερ ο πιο «σταράτος», ενώ η Γουίνφρεϊ κράτησε πιο χαμηλούς τόνους. Το γεγονός ότι αυτοί οι άνθρωποι αποφάσισαν να συναντηθούν κατ΄ αυτόν τον τρόπο αντανακλά τις δραστικές αλλαγές που έχουν σημειωθεί στον κόσμο της φιλανθρωπίας τα τελευταία χρόνια. Πίσω από αυτή την αλλαγή κρύβεται ο Γκέιτς και η απόφασή του να προσφέρει σχεδόν ολόκληρη την περιουσία του για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Σε αντίθεση με φιλάνθρωπους προηγούμενων εποχών, ο Γκέιτς είναι αρκετά νέος και δραστήριος για να ασχολείται ενεργά με το φιλανθρωπικό του έργο και να το διαμορφώνει όπως εκείνος επιθυμεί. Το παράδειγμά του ακολούθησαν και άλλοι δισεκατομμυριούχοι, όπως ο Σόρος, ο Τέρνερ και ο Μπάφετ. Μάλιστα αυτό το νέο είδος φιλανθρωπίας έχει ονομαστεί «Μπιλανθρωπία» ή «φιλανθρωκαπιταλισμός».

Οι υποστηρικτές του «φιλανθρωκαπιταλισμού» διατείνονται ότι οι ίδιοι μπορούν να προσφέρουν βοήθεια στους ανθρώπους που έχουν ανάγκη πιο άμεσα και πιο αποτελεσματικά από τις εθνικές κυβερνήσεις. Τα τελευταία 12 χρόνια τα μέλη της Λέσχης των Καλών έχουν προσφέρει περισσότερα από 70 δισ. δολάρια σε φιλανθρωπίες. Το Ιδρυμα Μπιλ και Μελίντα Γκέιτς, με κληροδότημα που ξεπερνά τα 30 δισ. δολάρια, είναι ο μεγαλύτερος φιλανθρωπικός οργανισμός που ιδρύθηκε ποτέ. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι η συμμαχία GΑVΙ (Παγκόσμια Συμμαχία για τα Εμβόλια και την Ανοσοποίηση) του ιδρύματος απέτρεψε 3,4 εκατομμύρια θανάτους τα τελευταία οκτώ χρόνια. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η Γουίνφρεϊ ίδρυσε τη φιλανθρωπική οργάνωση «Οprah΄s Αngel Νetwork», σκοπός της οποίας είναι να ενθαρρύνει τους ανθρώπους να βοηθούν τους μη προνομιούχους του κόσμου. Οι διασυνδέσεις της με πολιτικούς, επιχειρηματίες αλλά και αστέρες από τον κόσμο του θεάματος βοήθησαν την οργάνωσή της να γίνει παγκοσμίως γνωστή, συγκεντρώνοντας περισσότερα από 51 εκατ. δολάρια για το φιλανθρωπικό της έργο (το διάσημο συγκρότημα Βon Jovi προσέφερε στο ίδρυμα ένα εκατομμύριο δολάρια για τα θύματα του τυφώνα Κατρίνα).

«Τα περιουσιακά στοιχεία της Λέσχης των Καλών ανταγωνίζονται τους προϋπολογισμούς για τις κοινωνικές δαπάνες πολλών κρατών» είπε ο καθηγητής Πολ Σέρβις, διευθυντής του Κέντρου για τον Πλούτο και τη Φιλανθρωπία του Κολεγίου της Βοστώνης. Η διοχέτευση πολλών εκατομμυρίων δολαρίων σε φιλανθρωπίες δεν αποκλείεται να ενέχει κινδύνους, καθώς τα χρήματα μπορεί να σπαταληθούν ή να γίνει κακοδιαχείριση. «Αν επενδύεις τεράστια χρηματικά ποσά σε μια κοινότητα που δεν μπορεί να αντεπεξέλθει, τότε μπορεί να βλάψεις αυτή την κοινότητα» εξήγησε ο Γκέιλ Πίτερσον, συνιδρυτής της Ηeadwaters Group Ρhilanthropic Services. Επίσης δεν είναι λίγοι αυτοί που ανησυχούν για τη διογκούμενη κυριαρχία μιας «χούφτας» ανθρώπων στον τομέα της ανάπτυξης. «Το πρόβλημα με οποιαδήποτε Λέσχη των Καλών είναι ότι μπορεί να μην είναι όλοι οι άνθρωποι “καλοί”. Τουλάχιστον όχι “καλοί” με καθολικά κριτήρια» είπε η Λουίζ Ουβάκου, ιδρύτρια της καναδικής φιλανθρωπικής οργάνωσης Ρositivision.

Επιπλέον ανακύπτει και το ζήτημα της υπευθυνότητας και της λογοδοσίας. Ακόμη και οι πιο καταπιεστικές κυβερνήσεις στον κόσμο υπό τον φόβο της λαϊκής πίεσης λογοδοτούν ως έναν βαθμό στους πολίτες τους. Η Λέσχη των Καλών όμως σε ποιους λογοδοτεί; Η άκρως μυστική φύση της συνάντησης της λέσχης, δεδομένης της φήμης αλλά και του πλούτου των μελών της, είναι ενμέρει κατανοητή, ωστόσο επιτείνει τον προβληματισμό γύρω από τους σκοπούς τέτοιου είδους οργανώσεων. Πολλοί χαρακτήρισαν τη Λέσχη των Καλών, λέσχη «Μπίλντερμπεργκ» της φιλανθρωπίας, υποστηρίζοντας ότι διατηρούν την ίδια «σκοτεινή» ατζέντα για την παγκόσμια πολιτική. Αυτή η ιδέα βρίσκει πολλούς υποστηρικτές στον κόσμο της Χριστιανικής Δεξιάς στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία αντιδρά με θυμό στην πιθανότητα η Λέσχη των Καλών να άγγιξε ζητήματα όπως αυτό της αντισύλληψης και του υπερπληθυσμού. Ειδικοί συνιστούν στη λέσχη των «πεφωτισμένων δισεκατομμυριούχων» να απαντήσει στις επικρίσεις διοργανώνοντας στο μέλλον πιο «ανοιχτές» συναντήσεις. «Αν συνεχίσουν τις συναντήσεις τους- και όλα δείχνουν ότι θα το κάνουν-, νομίζω ότι ο κόσμος θα ήθελε αυτές να έχουν έναν πιο δημόσιο χαρακτήρα» είπε ο Ιαν Γουίλελμκαι τόνισε: «Στο κάτω κάτω λαμβάνουν αποφάσεις οι οποίες επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές».

Βαρβάρα Τερζάκη

εφ. Το Βήμα, 07-09-2009

Ο κομμουνισμός πέθανε αλλά ο Μαρξ επιστρέφει

Είκοσι χρόνια μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, γεγονός που συμβόλιζε το τέλος ακόμη και της ιδέας του κομμουνισμού, η οικονομική κρίση ξαναζωντανεύει αυτή την ιδεολογία.

Εχουμε δει με έκπληξη σχεδόν, από την αρχή της κρίσης, την επαναφορά του ρόλου του κράτους, έχουμε ακούσει και διαβάσει σοβαρές επικρίσεις για το καπιταλιστικό σύστημα, όπως και συζητήσεις για την καλύτερη αναδιανομή, ενώ οι ιδέες του Μαρξ και άλλων ομοϊδεατών του να εξετάζονται με προσοχή. Ηδη τον περασμένο Μάρτιο στο Λονδίνο διοργανώθηκε ένα συνέδριο με θέμα «Η ιδέα του κομμουνισμού», όπου συμμετείχαν μεγάλα ονόματα της σύγχρονης φιλοσοφίας, όπως ο Ζακ Ρανσιέρ, ο Τόνι Νέγκρι, ο Μάικλ Χαρντ και ο Σλάβο Ζίζεκ, καθόλου οικεία, μέχρι τότε, στο ευρύ κοινό, αλλά που σήμερα προσεγγίζονται από τα ΜΜΕ επιζητώντας τις εκτιμήσεις τους.

Οποιες και αν ήταν οι διαφοροποιήσεις των ομιλητών, σε εκείνο το συνέδριο, υποστήριξαν πως «η λέξη "κομμουνισμός" μπορεί και οφείλει να ξαναποκτήσει σήμερα μια θετική αξία», όπως υποστηρίζει και ο φιλόσοφος Αλέν Μπαντιού στο τελευταίο βιβλίο του.

«Μαρξ, η Επιστροφή» θα μπορούσε, λοιπόν, να ήταν ο τίτλος μιας ταινίας που θα δούμε προσεχώς στην πολιτική σκηνή του δυτικού κόσμου. Κάποιοι ισχυρίζονται πως το σενάριο δεν έχει ακόμη γραφεί, αλλά κάποιες σκηνές έχουν αρχίσει να «γυρίζονται».

Στην πράξη, όμως, αυτό που αλλάζει είναι η οικονομική πραγματικότητα και φαίνεται πως η ίδια έχει αναλάβει την αποκατάσταση και επιβεβαίωση των μαρξιστικών θέσεων, μετά το θάνατο του εμπνευστή τους. Οι μαζικές εθνικοποιήσεις του τραπεζικού συστήματος στις ΗΠΑ και στη Βρετανία, η βοήθεια στις αυτοκινητοβιομηχανίες και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, ή ακόμη, και οι κάπως συγκρατημένες προσπάθειες για περιορισμό των εσόδων των μεγαλοστελεχών, αναιρούν τη «ριγκανο-θατσερική» πεποίθηση σύμφωνα με την οποία «το κράτος δεν είναι η λύση, αλλά το πρόβλημα». Η άλλοτε υπερεκτιμημένη αγορά στο εξής αντιμετωπίζεται ως πηγή απορυθμίσεων. «Οι πάσης φύσεως ιδιωτικοποιήσεις ωθούν τους ανθρώπους προς τον κομμουνισμό. Υπάρχει μια απότομη πτώση της νομιμότητας του φιλελεύθερου μύθου», ισχυρίζεται ο φιλόσοφος και οπαδός του νεοσύστατου γαλλικού Νέου Αντικαπιταλιστικού Κόμματος, Ντανιέλ Μπενσάιντ, όπως διαβάζουμε στο μεγάλο αφιέρωμα για την επανεμφάνιση του μαρξισμού, στην εφημερίδα «Λιμπερασιόν».

Παραδόξως, ορισμένοι ειδικοί επί των οικονομικών θεμάτων ξαναδιάβασαν βιβλία μαρξιστικού περιεχομένου για να καταλάβουν καλύτερα πώς μπόρεσε ο καπιταλισμός να κάνει τόσα λάθη.

Ομως ξαναδιαβάζουμε τον Μαρξ για να αναλύσουμε τον καπιταλισμό ή για να τον εξοντώσουμε; Για να καταλάβουμε τον κόσμο ή για τον αλλάξουμε; Οποιος κι αν είναι ο στόχος μας, η μεγαλύτερη αξία της επιστροφής της κομμουνιστικής ιδέας είναι ότι επανεισάγει στην πολιτική συζήτηση την άποψη πως δεν μπορούν να ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα. Πως υπάρχουν «κοινά αγαθά», αγαθά και υπηρεσίες στα οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση όλοι: φάρμακα, λογισμικό, μουσική, πανεπιστημιακή γνώση, αλλά και νερό, υγεία, παιδεία.

Ο Ερικ Χομπσμπάουμ, ο μεγαλύτερος Βρετανός ιστορικός, είναι και ένας από τους τελευταίους εκπροσώπους της παράδοσης των κομμουνιστών διανοουμένων, και να τι λέει σε συνέντευξή του στην ίδια εφημερίδα:

«Ως πρόγραμμα, ο κομμουνισμός δεν υπάρχει πια. Ο "υπαρκτός σοσιαλισμός" του σοβιετικού μπλοκ κατέρρευσε και δεν υπάρχει καμία περίπτωση να εφαρμόσουμε σήμερα την ιδέα μιας συγκεντρωτικής και οργανωμένης οικονομίας. Αλλωστε, ούτε ο ίδιος ο Μαρξ συμμεριζόταν μια τέτοια ιδέα. Στην πραγματικότητα, η ουσιαστικότερη συνδρομή του κομμουνισμού υπήρξε μια επαναστατική πρωτοπορία: το κόμμα. Τα κομμουνιστικά κόμματα ήταν κατασκευαστές κοινωνιών και κρατών. Μετά τον πόλεμο, το ιταλικό κομμουνιστικό κόμμα, των 5.000 μελών, μέσα σε δύο χρόνια μετατράπηκε σε ένα κόμμα εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, ικανό να προσελκύσει εκατομμύρια ψηφοφόρων. Στο Βιετνάμ, το κομμουνιστικό κόμμα δομήθηκε έτσι ώστε να γίνει η βάση για κάτι πιο μεγάλο: μια ολόκληρη κοινωνία. Ωστόσο, όλα αυτά έγιναν κάτω από οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που δεν υπάρχουν πια».

Δεν διαφαίνεται κάποια επιστροφή στον Λένιν;

«Ο νεοφιλελευθερισμός υποτίμησε τις ικανότητες και τις επιτυχίες των κομμουνιστικών κινημάτων. Θέλησε να τις πετάξει συνολικά στον σκουπιδοτενεκέ και να βρει δικαιολογίες για να δημιουργήσει γκουλάγκ. Αυτή η μυθολογία, που χρονολογείται από τον Ψυχρό Πόλεμο, δεν έχει πεθάνει ακόμη. Παραδείγματος χάριν, παραμένει ζωντανή στο Ευρωκοινοβούλιο, όπου λαμβάνονται ακόμη αποφάσεις εναντίον του ολοκληρωτισμού, λες και είμαστε στη δεκαετία του '60. Σήμερα που ο καπιταλισμός βρίσκεται σε κρίση, η επιστροφή της κομμουνιστικής ιδέας είναι κυρίως ένας τρόπος να απαντηθεί η νεοφιλελεύθερη προπαγάνδα».

Η σημερινή κρίση ανοίγει το δρόμο σε έναν πιθανό «μετα-καπιταλισμό»;

«Το τέλος του κομμουνισμού έχει συμβολιστεί με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου: τότε όλος ο κόσμος κατάλαβε πως εκείνη η εμπειρία είχε οριστικά τελειώσει. Ε, λοιπόν, ο καπιταλισμός ζει μια ανάλογη κατάσταση: από τον Σεπτέμβρη, ο καθένας γνωρίζει πως η επιστροφή στην ιδεολογία του οικονομικού laisser-faire δεν είναι πια δυνατή. Το laisser-faire βασίζεται στην ιδέα πως θεωρητικά κάθε άνθρωπος ακολουθεί ορθολογικά συμφέροντα, τα οποία ισορροπούν μέσα σε μια αυτορυθμιζόμενη αγορά. Αυτή είναι η θεωρία της "ορθολογικής επιλογής", και κάθε περιορισμός της αγοράς θεωρείται εμπόδιο σε ό,τι καλύτερο μπορεί να συμβεί στον κόσμο. Παίρνοντας κάποια απόσταση, τώρα, αυτό φαίνεται γελοίο. Αλλωστε, οι οικονομίες που γνώρισαν εδώ και τριάντα χρόνια υψηλή ανάπτυξη δεν υπακούουν καθόλου στη θεωρία της ελεύθερης επιλογής του καταναλωτή: η Ιαπωνία, η Κορέα, αργότερα η Κίνα. Μόνο το 1998 -1999, με την ασιατική κρίση, τα επιχειρηματικά κέντρα άρχισαν να παραδέχονται πως κάτι δεν πήγαινε καλά. Και να ανακαλύπτουν εκ νέου τον Μαρξ».

Η επιστροφή του Μαρξ ξεκίνησε από το City;

«Θυμάμαι, εκείνη την εποχή, είχα συναντηθεί να γευματίσω με τον κερδοσκόπο Τζορτζ Σόρος. Με είχε ρωτήσει ποια γνώμη είχα για τον Μαρξ και είχε πλέξει εγκώμιο για τις εκτιμήσεις στις οποίες είχε καταλήξει σχετικά με τη φρενήρη εξέλιξη του καπιταλισμού. Ηταν την εποχή που η Long Term Capital Management είχε χρεοκοπήσει. Τα κεφάλαια αυτής της εταιρείας τα διαχειρίζονταν δύο νομπελίστες οικονομολόγοι οι οποίοι είχαν υπολογίσει πως το ρίσκο κατάρρευσης των κεφαλαίων τους ήταν ένα στο εκατομμύριο. Ολοι γνωρίζουν πως πάντα υπάρχει ρίσκο. Οι τραπεζίτες ενδιαφέρονται για τον Μαρξ γιατί έχει πει πως η ουσία του καπιταλισμού δεν είναι η σταθερότητα αλλά η κρίση».

Λύσεις για την κρίση μπορούν να προέλθουν από την κομμουνιστική εμπειρία;

«Η κατάσταση σήμερα συγκρίνεται με αυτήν του 1929-1933, όταν το σύστημα που υπάκουε στο δόγμα του laisser-faire κατέρρευσε. Το "never again" έγινε το νέο σύνθημα. και πράγματι οι κυβερνήσεις έκαναν πολλά πράγματα που δεν μπορούσαν να φανταστούν οι φιλελεύθεροι. Οπως το να δώσουν απόλυτη προτεραιότητα στην πλήρη εργασία, να δεχτούν τη συμμετοχή των εργατικών κινημάτων στη διαχείριση της εταιρίας, να εγκαθιδρύσουν το κράτος πρόνοιας. Δανείστηκαν μάλιστα ορισμένους σοβιετικούς νεωτερισμούς, όπως τον υπολογισμό του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος. Σήμερα, το παράδειγμα της Κίνας είναι πολύ σαφές. Το παλαιό μαοϊκό σύστημα εξασφάλιζε την πλήρη εργασία και την κοινωνική πρόνοια χάρη στους δημόσιους συνεταιρισμούς. Από τότε που καταργήθηκαν, τα εκατομμύρια αγρότες που συρρέουν στις πόλεις δεν έχουν πια τίποτε. Σε περίοδο ανάπτυξης, το πρόβλημα δεν είναι δύσκολο να επιλυθεί. Ομως τώρα, που δεν υπάρχουν θέσεις εργασίας, αυτοί οι άνθρωποι έγιναν ένα πολιτικό πρόβλημα και όλες οι κυβερνήσεις θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους».

Εθνικοποιώντας την οικονομία;

Η αντίθεση μεταξύ αγοράς και προγραμματισμού, λες και το ένα είναι ασυμβίβαστο με το άλλο, δεν είναι επίκαιρη. Ο κρατισμός, ακραία εκδοχή του σοσιαλισμού, χρεοκόπησε. Ο νεοφιλελευθερισμός, ακραία εκδοχή του καπιταλισμού, θα έχει την ίδια τύχη. Οι οικονομίες του νέου αιώνα θα πρέπει να είναι μικτές. Η διαφορά δεν θα βρίσκεται στη δομή, όπως πιστεύαμε, αλλά στους στόχους που θα θέτουμε: θα είναι άραγε με την προώθηση του ατομικού κέρδους ή με τη μείωση των ανισοτήτων, τον πολλαπλασιασμό των ικανοτήτων όλων των ανθρώπων; Εδώ ξαναβρίσκουμε, όχι μόνο τον Μαρξ, αλλά και τη σοσιαλιστική παράδοση».

Βαρβάρα Τερζάκη

Άρθρο Βίκης Τσιώρου - Ελευθεροτυπία, 03-06-2009

Ισλάμ, παρθένες και σταφύλια

Στο Αφγανιστάν, 300 θαρραλέες γυναίκες τόλμησαν να κάνουν πορεία διαμαρτυρίας, ζητώντας ίσα δικαώματα με τους άντρες και προκαλώντας την οργή του όχλου. Περισσότεροι από 1.000 «αγανακτισμένοι πολίτες» φώναζαν, τις λιθοβολούσαν και τις αποκαλούσαν «πόρνες». Οι διαδηλώτριες είχαν το σθένος να υποστηρίξουν δημόσια ότι μια γυναίκα δεν χρειάζεται την άδεια του συζήγου της για να πάει σχολείο ή για να εργαστεί.

Στο Πακιστάν, οι Ταλιμπάν μαστίγωσαν δημόσια μια νεαρή έφηβη. Δύο άντρες κρατούσαν το κεφάλι της σκυμμένο στο χώμα. Η κοπέλα, μοναδικό έγκλημα της οποίας μπορεί να ήταν ότι βγήκε ασυνόδευτη από το σπίτι της, έκλαιγε με λυγμούς και ορκιζόταν ότι δεν θα παραβιάσει ξανά τους κανόνες.

Οι φανατικοί μουσουλμάνοι κάνουν περισσότερο κακό στο Ισλάμ απ’ότι όλοι οι δανοί σκιτσογράφοι μαζί, καθώς οι εξτρεμιστές είναι εκείνοι που προσελκύουν τα φώτα της δημοσιότητας.

Εντούτοις, ένας άνεμος πνευματικής αλλαγής αρχίζει να φυσά στον ισλαμικό κόσμπ. Μια όψη του νέου μεταρρυθμιστικού κινήματος εκφράστηκε σε παγκόσμια διάσκεψη που έγινε στο Πανεπιστήμιο Νοτρ Νταμ στην Ιντιάνα στο τέλος Απριλίου με θέμα τις τελευταίες μελέτες για το Κοράνι. «Παρατηρούμε αύξηση ενδιαφέροντος για τη μελέτη του Κορανίου, ανάλογη με εκείνη που είχε εκδηλωθεί για την κριτική μελέτη της Βίβλου τον 19^ο αιώνα», λέει ο καθηγητής εκ των διοργανωτών της διάσκεψης, Γκαμπριέλ Σεντ Ρεινολντς.

Η διαάσκεψη της Νοτρ Νταμ δεν θα μπορούσε, προφανώς, να έχει διεξαχθεί σε μουσουλμανική χώρα, γιατί η ιστορική μελέτη του Κορανίου είναι τόσο αμφιλεγόμενη στο μουσουλμανικό όσο ήταν στη Δύση η ιστορική μελέτη της Βίβλου, τον 19^ο αιώνα. Για πολλούς πιστούς χριστιανούς, ήταν τραυματική η αποκάλυψη ότι το τέλος του Κατά Μάρκον Ευαγγελίου, εκεί όπου περιγράφονται σκηνές με τον αναστημένο Ιησού, διαφέρει στιλιστικά από το υπόλοιπο κείμενο και αποτελεί όπως φαίνεται, ύστερη προσθήκη. Οι μελετητές της Βίβλου τάραξαν τους πιστούς, όταν άρχισαν να ανακαλύπτουν ασυνέχειες μεταξύ των Ευαγγελίων. Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο λέει ότι ο Ιούδας κρεμάστηκε, ενώ στις Πράξεις των Αποστόλων αναφέρονται η πτώση και ο θάνατος του Ιούδα σ’ένα χωράφι. Το Ευαγγέλιο του Ιωάννη διαφωνεί με τα άλλα Ευαγγέλια για την ημέρα της Σταύρωσης. Για όσους θεωρούσαν πως ό,τι είναι γραμμένο στη Βίβλο είναι κυριολεκτικά θείο, μελέτες και αναθεωρήσεις σαν αυτές που προαναφέραμε αποτέλεσαν ιεροσυλία.

Τώρα, η ίδια αυτή επιστημονική και αναλυτική προσέγγιση εφαρμόζεται και στο Κοράνι. Στο Νοτρ Νταμ, ειδικοί μελέτησαν αρχαία κείμενα του Κορανίου και είδαν ότι υπάρχουν σημεία που φαίνεται να σβήστηκαν και να ξαναγράφτηκαν. Επίσης, αμφισβητήθηκαν κάποιες παραδοσιακές ερμηνείες του Κορανίου, όπως αυτή που λέει ότι ένα άλλο πρόσωπο (ίσως ο Ιούδας ή ο Πέτρος) και όχι ο Χριστός είχε μεταμορφωθεί ώστε να του μοιάζει και να σταυρωθεί στην θέση του. Ο πραγματικός Χριστός διέφυγε στους ουρανούς.

Αίσθηση και έντονες αντιδράσεις στη διάσκεψη της Νοτρ Νταμ προκάλεσε ο ερευνητής ο οποίος, για λόγους ασφαλείας, χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο Κριστόφ Λούξεμπουργκ: άφησε να εννοηθεί ότι «τα ουρί» που οι μάρτυρες θα συναντήσουν στον Παράδεισο δεν είναι τελικά όμορφες παρθένες αλλά...σταφύλια. Αυτή θεωρεί ότι είναι η αρχική σημασία της λέξης «ουρί» και από τη στιγμή που ο Παράδεισος περιγρτάφεται γεμάτος με εξωτικά φρούτα, η ερμηνεία του Λούξεμπουργκ μπορεί να ευσταθεί.

Ένας από τους ειδικούς που συμμετείχαν στη διάσκεψη και τον οποίο θαυμάζω ιδιαιτέρως είναι ο αιγύπτιος μουσουλμάνος νασρ Αμπού Ζάιντ, ο οποίος υποστηρίζει ότι εάν το Κοράνι ερμηνευτεί στο σωστό πλαίσιο, μεταφέρει ένα ισχυρό μήνυμα κοινωνικής δικαιοσύνης και δικαιωμάτων των γυναικών.

Η ίδια η σταδιοδρομία του δρος Αμπού Ζάιντ είναι ενδεικτική των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι μελετητές στο μουσουλμανικό κόσμο. Όταν δήλωσε ότι η κράτηση σκλαβωμένων κοριτσιών και η επιβολή φόρων σε μη μουσουλμάνους αντιβαίνουν στους ισλαμικούς νόμους, προκάλεσε την μήνιν των συντηρητικών δικαστικών. Έστι, αιγυπτιακό δικαστήριο αποφάνθηκε ότι δεν μπορεί να είναι πραγματικός μουσουλμάνος και τον χώρισε από τη σύζηγό του.

Για να μπορέσει ο ισλαμικός κόσμος να βιώσει κάποιου είδους αναγέννηση, οι φανατικοί να χαλιναγωγηθούν και οι γυναίκες να συμμετέχουν πιο αποτελεσματικά στην παραγωγική διαδικασία, θα πρέπει η μετριοπαθής ανάγνωση του Κορανίου να κερδίσει έδαφος. Υπάρχουν ενδείξεις ότι κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει, με χαρακτηριστική περίπτωση τις «φεμινίστριες του Ισλάμ», οι οποίες απαγγέλλουν ιερούς στίχους που δείχνουν ότι ο προφήτης Μωάμεθ ήταν υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών.

Ο καθηγητής Ρέινολντς δηλώνει ότι οι μουσουλμάνοι ακαδημαΐκοί ζήτησαν να μεταφραστεί όλο το υλικό της διάσκεψης, ώστε να αποκτήσουν μια γενικότερη εικόνα όσων ειπώθηκαν. Η αναζωπύρωση της μεγάλης πνευματικής φλόγας του Ισλάμ, έπειτα από αιώνες αδράνειας, μπορεί να αποδειχτεί το καλύτερο όπλο ενάντια στον εξτρεμισμό.

Βαρβάρα Τερζάκη

Άρθρο Nicholas D. Kristof - Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, The New York Times, 03-05-2009

O Oμπάμα μαθαίνει απο την κρίση στην αυτοκινητοβιομηχανία

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ – Η κρίση στην αυτοκινητοβιομηχανία δοκιμάζει τα όρια της ακτιβιστικής προσέγγισης του νέου προέδρου Ομπάμα και την οξύτητα των πολιτικών του ενστίκτων. Όπως συνέβη για τόσα ζητήματα που ανέκυψαν κατά τη διάρκεια αυτών των υπερδραστηρίων 100 πρώτων ημερών του στην εξουσία, ο κ. Ομπάμα βρέθηκε μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις όσο ελάχοστοι από τους προκατόχους του. Η τρέχουσα παρέμβαση του σε ένα νευραλγικό τομέα της οικονομίας αποτελεί υπόδειγμα παιδείας, διοικητικών χειρισμών και λήψης αποφάσεων για ένα νεοφώτιστο πρόεδρο.

Βοηθούμενος από βετεράνους συμβούλους προηγούμενων κυβερνήσεων, ο κ. Ομπάμα, συχνά μετά το δείπνο με τη γυναίκα του και τις κόρες του, «καταβρόχδιζε» ενημερωτικές εκθέσεις μέχρι αργά τα μεσάνυχτα, προκειμένου να αποκτήσει επαρκείς γνώσεις γύρω από το πολυσύνθετο ζ’ητημα των αυτοκινητοβιομηχανιών. Φρόντισε όμως οι απευθείας επαφές με τις αυτοκινητοβιομηχανίες να γίνουν από τους συμβούλους του, ενώ ο ίδιος δεν μίλησε ποτέ με το διευθύνοντα σύμβουλο της General Motors, τον οποίο απέλυσε.

Μεθοδικός και αμερόληπτος, ο κ. Ομπάμα εξόργισε όχι μόνο ισχυρά πρόσωπα του Κογκρέσου αλλά και τα συνδικάτα που βοήθησαν στην εκλογή του, στη συνέχεια όμως φρόντισε να τους καταπραΰνει. Ενθάρρυνε τον εσωτερικό διάλογο αλλά αναγκάστηκε να αποσοβήσει τις εντάσεις καθώς ο υπουργός Οικονομικών του και ο οικονομικός σύμβουλος του Λευκού Οίκου έκαναν ελιγμούς για να ενισχύσουν τη θέση τους. Στο τέλος κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για να πετύχει μια άριστη ισορροπία ανάμεσα στην κυβερνητική εξουσία και τις συνάμεις της αγοράς, ένα θέμα που καθόρισε τους πρώτους μήνες της θητείας του.

«Τα προβλήματα ήταν προφανή: προσπαθούσε να εξισορροπήσει το προσωπικό του ενδιαφέρον να δει τις εταιρείες να επιβιώνουν και να ευημερούν προς όφελος των εργαζομένων, των κοινοτήτων όπου δραστηριοποιούνται αλλά και όλων των εταιριών που σχετίζονται με τα συμφέροντα του αμερικανού φορολογουμένου», υποστηρίζει ο Ντειβιντ Αξελροντ, επικεφαλής σύμβουλος του προέδρου. «Και το επιστέγασμα όλων αυτών είναι: ‘πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για να παρέμβει η κυβέρνηση;’»

Παρ’όλη όμως την αυτοπεποίθηση του κ. Ομπάμα – ακόμα και φιλικά προσκείμενα άτομα μιλούν για ένα είδος αλαζονείας – πρόκειται για έναν πρόεδρο που έχει πίσω του μόλις μία τετραετία στο νομοθετικό σώμα του Ιλινόις και ουσιαστικά τώρα μαθαίνει τη δουλειά. Οι συμβιβαστικές τάσεις του, τις οποίες έχουμε δει συχνά να εκφράζονται κατά τις δοσοληψίες του με το Κογκρέσο, θέτουν υπό αμφισβήτηση τη βούληση του να αντιπαρατεθεί στα ισχυρά συμφέροντα.

Ενώ η General Motors και η Chrysler αναδιαρθρώνονται κατ΄απαίτηση του, η τελική επιτυχία της στρατηγικής Ομπάμα ενδέχεται να στηρίζεται εν μέρει στο κατά πόσο είναι διατεθειμένος να τα βάλει με ψηφοφόρους του όπως τα συνδικάτα, που διαδραμάτισαν ζωτικό ρόλο στην πολιτική του εξέλιξη.

Την ώρα που ο κ. Ομπάμα ετοιμαζόταν να αναλάβει τα προεδρικά του καθήκοντα, στηριζόταν όλο και περισσότερο στους στενότερους βοηθούς του, κυρίως στον Λόρενς Σάμερς, που ανέλαβε πρόσφατα τη θέση του ανωτάτου οικονομικού συμβούλου, και τον Τίμοθι Γκάιντερ, τον μετέπειτα υπουργό Οικονομικών. Ελάχιστα άτομα από το στενό επιτελείο του διέθεταν εμπειρία στις επιχειρήσεις, πόσο μάλλον στον κλάσο της αυτοκινητοβιομηχανίας.

Ο κ. Ομπάμα άρχισε να εκνευρίζεται με τα ανώτατα στελέχη των αυτοκινητοβιομηχανιών, οι οποίοι, κατά την άποψη του, για πολύ καιρό έπαιρναν λανθασμένες αποφάσεις. «Μα τι σκέφτονται αυτοί οι άνθρωπο;» θυμάται ο κ. Αξελροντ ότι είχε αναφωνήσει ο κ. Ομπάμα, όταν οι διευθύνοντες σύμβουλοι της Chrysler, της Ford και της General Motors ήρθαν με τα ιδιωτικά τους αεροσκάφη στην Ουάσιγκτον για να ζητήσουν οικονομικές απαλλαγές. Στην εκπομπή «Meet the Press» του καναλιού ΝΒC τον περασμένο Δεκέμβριο ο κ. Ομπάμα στηλίτευε τους αυτοκινητοβιομηχάνους για «διάπραξη λαθών στρατηγικής επαναλειμμένως» και για «αποτυχία προσαρμογής στις επιταγές των καιρών», προσθέτοντας ότι οι φορολογούμενοι «είχαν μπουχτίσει» από αυτή την κατάσταση, το ίδιο και ο ίδιος.

Καλώς ή κακώς, ο κ. Ομπάμα έκανε πολλά σ’αυτές τις 100 πρώτες ημέρες του στην εξουσία. Η κρίση στην αυτοκινητοβιομηχανία τον ανάγκασε να εξετάσει επιλογές που κάποτε θεωρούνταν αδιανόητες και, όπως πολλά ακόμα προβλήματα, παραμένει δυσεπίλυτη.

Όσον αφορά τον τρόπο διακυβέρνησης, ο κ. Ομπάμα θυμίζει κατά καιρούς διασταύρωση των δύο τελευταίων προκατόχων του: πνευματικά ανήσυχος, φιλοσοφικά ευέλικτος και ανοιχτός σε προτάσεις, όπως ο Μπιλ Κλίντον, και από την άλλη πειθαρχημένος, πρόθυμος να αναθέσει καθήκοντα σε τρίτους και άνετος στη λήψη τολμηρών αποφάσεων όπως ο Τζορτζ Μπους.

Ο κ. Ομπάμα μαθαίνει γρήγορα ότι δεν είναι δυνατόν να ευχαριστήσει ταυτόχρονα όλους τους ψηφοφόρους του, ενώ οι ηγέτες των εργατικών συνδικάτων, οι οποίοι τον στήριξαν ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του, συχνά ενοχλούνται από τους χειρισμούς του. Η UAW κάλεσε πρόσφατα τα μέλη της να στείλουν ηλεκτρονικά μηνύματα στο Λευκό Οίκο απιτώντας «να υπερασπιστεί με σθένος τα συμφέροντα των εργαζομένων και των συνταξιούχων κατά τις διαπραγματεύσεις για την αναδιάρθρωση της αυτοκινητοβιομηχανίας». Ο κ. Ομπάμα ρισκάρει θεωρώντας ότι η κρίση του είναι σωστή προκειμένου να σωθεί ένας βιομηχανικός κλάδος που βρίσκεται στην καρδιά της οικονομίας και της αυτοεκτίμησης του αμερικανικού λαού.

«Στην παρούσα φάση η κυβέρνηση παίζει πόκερ», υπογραμμίζει ο κ. Ντίνγκελ. «Αν όμως ο πρόεδρος καταφέρει να εξασφαλίσει τα αναθεματισμένα δάσνεια και να σώσει τη βιομηχανία, υποθέτω ότι δεν θα έχω λόγο να διαμαρτύρομαι».

Bαρβάρα Τερζάκη

Άρθρο Jim Rutenberg, Peter Baker, Bill Vlasic - Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, The New York Times, 03-05-2009