31/5/12

«Η ντροπή της Ευρώπης» το ποίημα του Γκίντερ Γκρας για την Ελλάδα


ΤΑ ΝΕΑ 26-27.05.2012

Ο Γερμανός νομπελίστας Γκίντερ Γκράς καυτηριάζει την Ευρώπη η οποία, όπως λέει, διαπομπεύει την Ελλάδα, εν μέσω της κρίσης του ευρώ, σε ένα ποίημά του που δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα της εφημερίδας του Μονάχου Sueddeutsche Zeitung. «Καρφωμένη, γυμνή στον πάσσαλο, γιατί είναι πνιγμένη στα χρέη, μια χώρα υποφέρει», γράφει ο 84χρονος γερμανός συγγραφέας.

Σε αυτό το ποίημα, με τίτλο «Η ντροπή της Ευρώπης», που δημοσιεύεται το Σάββατο και
  στην έντυπη έκδοση της γερμανικής εφημερίδας, ο Γκρας προειδοποιεί την Ευρωπαϊκή Ένωση: «Εσύ η Ευρώπη, θα πεθάνεις χωρίς ψυχή, χωρίς τη χώρα που σε δημιούργησε».
    
«Καρφωμένη γυμνή στον πάσσαλο, γιατί είναι πνιγμένη στα χρέη, μια χώρα υποφέρει»,
  γράφει ο γερμανός συγγραφέας, στο κείμενο αυτό των δώδεκα στροφών που αποτελούνται από δύο στίχους η κάθε μία.
    
Απευθυνόμενο άμεσα στην Ευρώπη, το ποίημα αρχίζει έτσι: «Απομακρύνεσαι από τη χώρα, που ήταν το λίκνο σου, και είναι κοντά στο χάος, γιατί δεν συμμορφώθηκε με τις αγορές».
    
Και αμέσως μετά αναφέρει ότι η χώρα αυτή «καταδικασμένη στη φτώχεια, της οποίας ο πλούτος κοσμεί τα μουσεία» είναι «ακόμα μόλις ανεκτή».

To ποιήμα στα γερμανικά:

Europas Schande
Ein Gedicht von Günter Grass
 
Dem Chaos nah, weil dem Markt nicht gerecht,
bist fern Du dem Land, das die Wiege Dir lieh.

Was mit der Seele gesucht, gefunden Dir galt,
wird abgetan nun, unter Schrottwert taxiert.

Als Schuldner nackt an den Pranger gestellt, leidet ein Land,
dem Dank zu schulden Dir Redensart war.

Zur Armut verurteiltes Land, dessen Reichtum
gepflegt Museen schmückt: von Dir gehütete Beute.

Die mit der Waffen Gewalt das inselgesegnete Land
heimgesucht, trugen zur Uniform Hölderlin im Tornister.

Kaum noch geduldetes Land, dessen Obristen von Dir
einst als Bündnispartner geduldet wurden.

Rechtloses Land, dem der Rechthaber Macht
den Gürtel enger und enger schnallt.

Dir trotzend trägt Antigone Schwarz und landesweit
kleidet Trauer das Volk, dessen Gast Du gewesen.

Außer Landes jedoch hat dem Krösus verwandtes Gefolge
alles, was gülden glänzt gehortet in Deinen Tresoren.

Sauf endlich, sauf! schreien der Kommissare Claqueure,
doch zornig gibt Sokrates Dir den Becher randvoll zurück.

Verfluchen im Chor, was eigen Dir ist, werden die Götter,
deren Olymp zu enteignen Dein Wille verlangt.

Geistlos verkümmern wirst Du ohne das Land,
dessen Geist Dich, Europa, erdachte.

Εδώ και τότε


TA NEA 26-27.05.2012
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Γράφει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος
 
Οι Κινέζοι έχουν μια φοβερή κατάρα: «Σε καταριέμαι», λένε, «να ζήσεις σε μια ενδιαφέρουσα εποχή»! Εικάζω πως ονομάζουν ενδιαφέρουσα μιαν εποχή δύσκολη, όπου καθένας που τη ζει να χρειάζεται για να επιβιώσει και το περισσότερο για να διακριθεί να καταβάλει μόχθο, να επιστρατεύσει όλες του τις δυνάμεις, να καλλιεργήσει όλα του τα φανερά ή κρυφά τάλαντα για να επιπλεύσει.
Η εποχή που ζούμε, παγκοσμίως αλλά τραγικώς και στην ενδοχώρα μας, είναι από αυτήν την άποψη άκρως ενδιαφέρουσα, δηλαδή ανώμαλη, δύστροπη, δύσκολη και σχεδόν παράλογη. Θεσμοί καταρρέουν, αξίες χρεοκοπούν, ιδέες πνέουν τα λοίσθια και πολιτικά, ηθικά, αισθητικά συστήματα εκπνέουν. Τώρα σας θέλω.
Κοιτάω τη λίστα των εκλεγμένων βουλευτών, όσων σε τέτοιους ταραχώδεις, τρικυμιώδεις καιρούς εμπιστευόμαστε με την ψήφο μας να τετραγωνίσουν τον κύκλο, ν' αλλάξουν τους θεσμούς, να συγκρατήσουν την άμαξα που πήρε τον κατήφορο και σέρνει στον γκρεμό και άλογα και ηνιόχους.
Οχι, δεν νοσταλγώ πλέον την ουτοπία του Πλάτωνα ο οποίος διά στόματος Σωκράτη απαιτούσε ο Πολίτης να είναι Επαΐων.
Επαΐων σήμερα Πολίτης είναι σπάνιο μυθικό ζώο, όπως η Χίμαιρα.
Αλλά η εποχή τουλάχιστον αναζητεί σαν τους ψύλλους στ' άχυρα επαΐοντες πολιτικούς. Εγώ δεν θα μείνω στην κυνική ομολογία πολιτικού ότι υπουργός όντας δεν είχε διαβάσει τη σύμβαση που δέσμευε και έδενε για χρόνια τον λαό μας. Εγώ θα μείνω σ' αυτούς που τη διάβασαν. Πόσοι ήταν ικανοί έστω κι αν αναζητούσαν τη συμβολή των συμβούλων τους να αποκρυπτογραφήσουν χιλιάδες σελίδες με τεχνικά και άλλα περίπλοκα οικονομικά, φορολογικά, αριθμητικά μοντέλα;
Εδώ γνωρίζω πως διάσημοι οικονομολόγοι σηκώνουν τα χέρια, όταν χρειάζεται να εντάξουν τη θεωρία τους σε εφαρμοσμένα και διαχειριστικά νομικά πλαίσια. Αναζητούν ειδικεύσεις π.χ. οικονομομέτρες, οικονομομέτρης ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου γι' αυτό απέλυε τον έναν μετά τον άλλον οικονομολόγους (Δρεττάκη, Κουλουριάνο, Αρσένη, Σημίτη κ.λπ.), ενώ ο ίδιος ποτέ δεν ανέλαβε οικονομικό υπουργείο.
Τι να περιμένει λοιπόν κανείς από γιατρούς, δασκάλους, ηθοποιούς, ολυμπιονίκες, δικηγοράκους, εργάτες και ιδιωτικούς υπαλλήλους που συγκροτούν τις πλειοψηφίες που εγκρίνουν μέτρα επαχθή χωρίς, για να είμαι δίκαιος, να αγνοούν πόσο επαχθή θα αποδειχθούν.
Εδώ επιστήμονες, εργοδηγοί, εργάτες στην Αμερική το 1945 κατασκεύαζαν μια βόμβα πενήντα κιλών και δεν ήξεραν ότι ήταν ικανή να σκοτώσει χιλιάδες ανθρώπους και να σημαδέψει με καρκίνο τα δισέγγονά τους.
Από δημοσιογραφικό ενδιαφέρον το αναφέρω. Πόσοι και ποιοι έλληνες βουλευτές κάποιες πρωινές νυσταλέες ώρες στη Βουλή ψήφισαν τον νόμο που καταργούσε τους τόνους και τα πνεύματα; Ανεξάρτητα τι νομίζει κανείς γι' αυτό το θέμα, ποιοι πράγματι και με ποιο σκεπτικό, με ποια κατανόηση του πνευματικού αυτού γεγονότος αποφάσισαν να καπελώσουν κώδικα γραφής 2.300 χρόνων;
Ομολογώ όμως πως τις παραπάνω σκέψεις τις προκάλεσε μια άλλη διαπίστωση. Το αναμφισβήτητο γεγονός πως ηγέτες που διαχειρίστηκαν, κι όχι βέβαια χωρίς λάθη (πώς είναι δυνατόν;), τα κοινά στο παρελθόν διέθεταν μια πνευματικότητα και μια δημιουργική ενεργό σχέση με την ιστορία, τις επιστήμες, τις τέχνες, στη λογοτεχνία που σου προξενεί σήμερα οδυνηρά τραυματική διάθεση για το παρόν.
Ο Ραγκαβής, αφήνω τον Καποδίστρια, που το Σύνταγμα της Ελβετίας που συνέταξε ισχύει έως σήμερα, υπουργός Εξωτερικών και πρεσβευτής της Ελλάδας σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, τού οποίου παίχτηκε πρόσφατα του «Κουτρούλη ο γάμος» στο θέατρο, ήταν μέγας αρχαιολόγος, μεταφραστής τραγικών και του Μολιέρου, και συγγραφέας αξεπέραστων απομνημονευμάτων και μιας ιστορίας του ελληνικού θεάτρου στα γαλλικά.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος μεταφραστής του Θουκυδίδη, ο Παπαναστασίου, εκτός των άλλων ιδρυτής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ο Σβώλος, πολιτικός, εκτός από μέγας πολιτειολόγος, δοκιμιογράφος, ο Ηλίας Ηλιού, μεταφραστής του Αριστοτέλη, του Ξενοφώντα, του Ισοκράτη. Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, εκτός από διαπρεπής νομικός, μέγας στοχαστής, μεταφραστής του Δημοσθένη και Κικέρωνα και θεμελιώδης φιλόσοφος της τέχνης και της ποιητικής, αλληλογράφος του Σεφέρη. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, συγγραφέας αξεπέραστων ιστορικών, νομικών, κοινωνιολογικών μελετών, ποιητής σονέτων και συγγραφέας μιας «Ιστορίας του Ευρωπαϊκού Πνεύματος» μοναδικής παγκοσμίως. Ο τραγικός Μαρκεζίνης έγραψε ιστορία που περιέχει και τη δική του πορεία νηφάλια και πολύτιμη. Ο Μέγας Ρήτωρ Γεώργιος Παπανδρέου ίδρυσε το Εθνικό Θέατρο, το Ιδρυμα Κρατικών Υποτροφιών, τη δωρεάν παιδεία και έκτισε εκατοντάδες πέτρινα αριστουργήματα αρχιτεκτονικά δημοτικών σχολείων και γυμνασίων. Ιδρυσε επίσης το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.
Ο δε Μακεδόνας Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο γράφων δεν τον ψήφισε ποτέ) ίδρυσε τον Δημόκριτο, το Ιδρυμα Ερευνών, το Κρατικό Θέατρο Θεσσαλονίκης, τα Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου (με υπουργό τον Ράλλη), το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, τα κρατικά λογοτεχνικά βραβεία, τις τιμητικές συντάξεις πνευματικών ανθρώπων και χρηματοδότησε τις ανασκαφές της Βεργίνας και της Σαντορίνης. Αυτός ο «άξεστος» άνθρωπος κάθε βδομάδα γευμάτιζε με τον Χατζιδάκι, τον Τσαρούχη, τον Μινωτή, τον Χορν και τον Κουν.
Αυτά.

Η «Βαβέλ» βρίσκεται στο μυαλό μας


TA NEA  26-27.05.2012
Επιμέλεια Σάκης Μαλαβάκης

Από τους υπερπολύγλωσσους, ικανούς να κατακτήσουν έως και 18 διαφορετικές γλώσσες, έως τους απλά γλωσσομαθείς, οι οποίοι μιλούν άπταιστα τουλάχιστον δύο γλώσσες ακόμη πέρα από τη μητρική τους, οι νέοι καθώς επίσης οι μετανάστες και οι εργαζόμενοι στην παγκόσμια πλέον οικονομία, ακούσια, ξαναγράφουν τους κανόνες της επικοινωνίας. Θα μπορούσε να γίνει λόγος για την ανέγερση ενός σύγχρονου πύργου της Βαβέλ, όπου οι γλώσσες συνεχίζουν ακόμη να διασταυρώνονται και να συγχέονται, αλλά στο τέλος και σε αντίθεση με τον βιβλικό μύθο η κατανόηση και η επικοινωνία καταλήγουν να είναι αρτιότερες και πιο ολοκληρωμένες.
Η πολυγλωσσία πλέον αποτελεί βασική ανάγκη αλλά παράλληλα και προσωπική επιδίωξη των περισσότερων νέων ανθρώπων. Στην Πολωνία το ποσοστό των νέων μεταξύ 17 και 23 ετών που δηλώνει πως μιλάει ικανοποιητικά ακόμη δύο γλώσσες πέρα από τη μητρική του, αγγίζει το 67% και στη Γαλλία το 64%, ενώ στη χώρα μας το ποσοστό των μαθητών που διδάσκεται τουλάχιστον μία ξένη γλώσσα ανέρχεται στο εξαιρετικό 92%. Μια γρήγορη ανάγνωση των δεδομένων που αφορούν τις ανθρώπινες γλώσσες αρκεί για να γίνει κατανοητό το μεγαλείο, στην κυριολεξία, της ανθρώπινης δυνατότητας (και παράλληλα ανάγκης) για επικοινωνία. Σήμερα ανά την υφήλιο είναι καταγεγραμμένα 7.000 διαφορετικά γλωσσικά ιδιώματα που συνθέτουν ένα εξαιρετικό γλωσσικό χαρμάνι, το οποίο όμως, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι καταδικασμένο κατά τη διάρκεια των πενήντα επόμενων ετών, αν όχι να αποσυντεθεί, σίγουρα να περιοριστεί.

Οι παράμετροι. Υπάρχουν ωστόσο παράμετροι πολιτισμικές, περιβαλλοντικές, φυσικές ή και νευρολογικές οι οποίες επιτρέπουν σε κάποιον να φτάσει σε εξαιρετικά επίπεδα πολυγλωσσίας, ενώ την ίδια στιγμή κάποιος άλλος να παλεύει σε όλη του τη ζωή για να μάθει τα βασικά αγγλικά; Στο τελευταίο του βιβλίο, «Το τέλος της Βαβέλ» («Babel no more», Free press, 2012), στο οποίο παρουσιάζει τις εξαιρετικές περιπτώσεις πολύγλωσσων ανθρώπων, συχνά αυτοδίδακτων, ικανών να επικοινωνήσουν ακόμη και σε είκοσι διαφορετικές γλώσσες, ο αμερικανός δημοσιογράφος Μάικλ Εραρντ κάνει λόγο εξαρχής για έναν ειδικό νευρολογικό μηχανισμό με τον οποίο είναι προικισμένοι οι πολύγλωσσοι, για ένα δώρο της φύσης εν τέλει, το οποίο μπορεί να ενισχυθεί είτε εξαιτίας μιας περιπλανώμενης ανά τον κόσμο ζωής είτε εξαιτίας άλλων καταστάσεων και συνθηκών που αναγκάζουν τους πολύγλωσσους να κατακτήσουν δύο ή τέσσερις ή έξι ή ακόμη και δεκαέξι… ξένες γλώσσες. Μεταξύ αυτών των χαρισματικών ανθρώπων που συνάντησε ο Αμερικανός, ξεχωρίζει η περίπτωση του Αλεξάντερ Αργκουέγιες από το Μπέρκλεϊ, ο οποίος σε διάστημα 456 ημερών πέρασε σχεδόν πέντε χιλιάδες ώρες μελετώντας τις 52 γλώσσες που γνωρίζει. Αξιοσημείωτο γεγονός, ότι ο πολύγλωσσος αυτός άνθρωπος ζει με το επίδομα ανεργίας και από κάποιες ελάχιστες μεταφράσεις που κάνει περιστασιακά, συνήθως από τα κορεατικά στα αγγλικά. Ομως πόσες γλώσσες, πράγματι, κατείχε ο εκκεντρικός Αμερικανός; Πόσες γλώσσες μπορεί πρακτικά να μάθει ένας άνθρωπος;
Ο Αντρέα Μόρο, καθηγητής Γενικής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ανώτερων Σπουδών της Παβίας (IUSS), διερευνώντας το φαινόμενο της πολυγλωσσίας, υποστηρίζει πως «μπορούμε να εξηγήσουμε με συγκεκριμένες και ακριβείς επιστημονικές διεργασίες πόσες γλώσσες μπορεί να κατακτήσει ο ανθρώπινος εγκέφαλος, πόσες είναι αυτές που πραγματικά αφομοιώνει και πόσες απλώς, τρόπον τινά, σκαλώνουν στη μνήμη μας». Ο ιταλός γλωσσολόγος κάνει λόγο για «όρια» της γλωσσομάθειας και αντί να διαβλέπει το τέλος της ανέγερσης αυτού του σύγχρονου πύργου της Βαβέλ, κυρίως επιδιώκει να προσδιορίσει τα όριά του: όλα αρχίζουν στην πρώιμη παιδική ηλικία και δυστυχώς τελειώνουν με την εφηβεία. Εως την εφηβεία, υπογραμμίζει ο Μόρο, οι γλώσσες μαθαίνονται αυθόρμητα αλλά ύστερα από το πέρασμά της ο εγκέφαλος χάνει την πλαστικότητά του και για αυτόν τον λόγο πρέπει να χρησιμοποιηθούν άλλα μέσα, όπως για παράδειγμα η μνήμη. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως οι ενήλικοι δεν μπορούν να διδαχτούν μια ξένη γλώσσα, αλλά είναι δεδομένο πως τα νευρολογικά μονοπάτια διανύονται δυσκολότερα και όχι τόσο αυτόματα όσο πριν. Οι γραμματικές που μπορεί να αφομοιώσει ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να είναι αρκετές αλλά σίγουρα δεν είναι απεριόριστες. Με όσα υποστηρίζει ο ιταλός ερευνητής συμφωνεί (έμμεσα) και ο Εραρντ. Εχοντας μελετήσει όσους πολύγλωσσους ανθρώπους κατάφερε να εντοπίσει ανά την υφήλιο, ο Αμερικανός κατέληξε στο συμπέρασμα πως οι γλώσσες που μπορεί να μάθει ικανοποιητικά ένας άνθρωπος ανέρχονται γύρω στις δέκα, ενώ οι πιθανές υπόλοιπες γλωσσικές γνώσεις αποτελούν τμήμα των «συζητήσεων επιβίωσης», όπως συγκεκριμένα τις αποκαλεί.

Η καθημερινή ζωή. Αφήνοντας όμως κατά μέρος τα επιστημονικά πειράματα και εστιάζοντας στην καθημερινή ζωή, είναι πλέον δεδομένο πως για να μπορέσει κάποιος να ανταποκριθεί και να επικοινωνήσει μέσα σε αυτήν τη νέα, σύγχρονη Βαβέλ που ζούμε, είναι απαραίτητο να ξέρει να μιλάει, να διαβάζει και να γράφει σε δύο ή και περισσότερες γλώσσες. Η Κλερ Καμς, γλωσσολόγος, καθηγήτρια στο Μπέρκλεϊ και μία από τους ειδικούς με τους οποίους συνομίλησε ο Εραρντ για τις ανάγκες συγγραφής του βιβλίου του, θεωρεί πως η ερώτηση «πόσες γλώσσες γνωρίζεις;», αν όχι λανθασμένη, είναι σίγουρα μερική καθώς η σωστή ερώτηση θα έπρεπε να είναι «σε πόσες γλώσσες ζεις;». Πέρα από αναγκαία ως εργαλείο επαγγελματικής ανέλιξης, η εκμάθηση γλωσσών αποτελεί και σημείο ουσιαστικής επαφής μεταξύ διαφορετικών λαών και πολιτισμών, προσφέροντας τη δυνατότητα μιας καλύτερης αμοιβαίας κατανόησης των ανθρώπων και συμβάλλοντας στην εξάλειψη φαινομένων όπως η ξενοφοβία, η μισαλλοδοξία και ο ρατσισμός. Οι διαφορετικές γλώσσες συνεπάγονται και πολλαπλές αναγνώσεις τού ούτως ή άλλως πολυσήμαντου κόσμου μας. Οσο περισσότερες οι αναγνώσεις και οι ερμηνείες τόσο περισσότερες και οι προοπτικές.


Ο καπιταλισμός αλλάζει δέρμα


TA NEA 26-27.05.2012
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ
 
Η είδηση για τον θάνατο του καπιταλισμού είναι τουλάχιστον πρόωρη, λέει ο μαρξιστής βρετανός ιστορικός Ερικ Χόμπσμπομ. Το οικονομικοκοινωνικό αυτό σύστημα που κυβερνά τον κόσμο δεν είναι καν άρρωστο, αρκεί να δει κανείς την Κίνα για να πεισθεί γι' αυτό και για να διαβάσει το μέλλον. Στην Ανατολή μάζες πολιτών εισέρχονται στο σύμπαν της μισθωτής εργασίας, αφήνουν τον κόσμο της υπαίθρου και γίνονται προλετάριοι. Γεννιέται έτσι ένα νέο φαινόμενο, πρωτοφανές στην ιστορία: ο κρατικός καπιταλισμός, στον οποίο δημόσιοι θεσμοί έχουν υποκαταστήσει την παλαιά, φωτισμένη, δημιουργική, αν και αρπακτική, όπως την περιέγραφε ο Μαρξ στο «Κομμουνιστικό Μανιφέστο», αστική τάξη. Με άλλα λόγια, δεν βρισκόμαστε μπροστά στην Ημέρα της Κρίσεως ούτε μια επανάσταση περιμένει πίσω από την πόρτα. Απλώς ο καπιταλισμός αλλάζει δέρμα.
Ο Ερικ Χόμπσμπομ είναι 95 ετών. Ωστόσο, ενώ στο σώμα του είναι φανερά τα σημάδια της ηλικίας, η σκέψη του είναι σκέψη ενός νέου ανθρώπου. Στο σπίτι του στο Χάιγκεϊτ του Λονδίνου, όχι μακριά από εκεί όπου αναπαύεται ο μεγάλος δάσκαλος και εμπνευστής του, ο Καρλ Μαρξ, γράφει τώρα μια πραγματεία για τον Τόνι Τζαντ, τον σπουδαίο αυτόν βρετανό διανοούμενο που πέθανε πρόωρα πριν από δύο χρόνια. Μιλάει στο BBC, είναι πιο δραστήριος παρά ποτέ και δεν έχει πάψει να είναι μαρξιστής.

Η ΚΡΙΣΗ. Θεωρεί την κρίση που περνάμε κάτι φυσιολογικό, αφού ο καπιταλισμός δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς κρίσεις και ήδη από τον Μαρξ ξέρουμε ότι λειτουργεί ακριβώς μέσω κρίσεων και αναδιαρθρώσεων. «Το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε πόσο σοβαρή είναι η σημερινή κρίση, επειδή βρισκόμαστε ακόμη στο μέσον της», λέει σε συνέντευξή του στο ιταλικό περιοδικό «Εσπρέσο».
Για τον Χόμπσμπομ το μέλλον του καπιταλισμού είναι... η Κίνα. Εχει επιδοθεί σε ένα είδος καπιταλισμού από το οποίο απουσιάζει πλήρως η επιμονή του δυτικού προτύπου στην Πρόνοια. Την υποκαθιστά η ταχύτατη και μαζική είσοδος των πολιτών στον κόσμο της μισθωτής εργασίας. Μπορεί όμως ο κρατικός καπιταλισμός να είναι εξίσου δημιουργικός και επινοητικός με τον καπιταλισμό των αστών;
Η δημιουργικότητα και οι καινοτομίες είναι προσανατολισμένες στον καταναλωτή, ενώ ο καπιταλισμός του 21ου αιώνα δεν θα είναι απαραίτητα στραμμένος στον καταναλωτή. Επιπλέον ο κρατικός καπιταλισμός δεν συνδέεται με κάποιο καθήκον για απεριόριστη ανάπτυξη, και το γεγονός αυτό αποτελεί πλεονέκτημα. Θα σημάνει ωστόσο το τέλος της φιλελεύθερης οικονομίας όπως τη γνωρίσαμε τις τέσσερις τελευταίες δεκαετίες και αποτελεί τη συνέπεια της ιστορικής ήττας αυτού που ο Χόμπσμπομ αποκαλεί «θεολογία της ελεύθερης αγοράς» - της οιονεί θρησκευτικής πίστης ότι η αγορά αυτορρυθμίζεται και δεν έχει ανάγκη καμιάς εξωτερικής παρέμβασης.
Ο σπουδαίος ιστορικός επισημαίνει ότι τις επικερδείς δουλειές παίρνουν σήμερα αυτοί που διαβάζουν βιβλία και έχουν κάποιο επίπεδο πανεπιστημιακής παιδείας. «Οι μορφωμένοι ταυτίζονται πλέον με τους πλούσιους, με τους εκμεταλλευτές, και αυτό είναι ένα αληθινό πολιτικό πρόβλημα», τονίζει. Και η πάλη των τάξεων; «Το προλεταριάτο έχει περάσει από τις παλαιές χώρες στις αναδυόμενες και εκεί θα έπρεπε να έχει μεταφερθεί η πάλη των τάξεων. Οι Κινέζοι όμως δεν ξέρουν περί τίνος πρόκειται... Στα σοβαρά τώρα, ίσως να υπάρχει ήδη πάλη των τάξεων, αλλά να μην τη βλέπουμε ακόμη. Επίσης, ο κινητήρας που κινεί την Κίνα δεν είναι μόνο η επιθυμία του κέρδους, αλλά η επιθυμία να αποκατασταθεί η σημασία μιας κουλτούρας, ενός πολιτισμού».

ΕΥΤΥΧΙΑ. Για τον Χόμπσμπομ ο σκοπός της οικονομίας είναι η ανθρώπινη ευτυχία και είναι ανάγκη να φτάσουμε σε ένα είδος μεικτής οικονομίας, δημόσιας και ιδιωτικής. Στο μεταξύ, οι ανισότητες αυξάνονται. «Εχουμε ηθική υποχρέωση να επιδιώξουμε να οικοδομήσουμε μια κοινωνία με περισσότερη ισότητα. Μια χώρα στην οποία υπάρχει περισσότερη ισότητα είναι πιθανόν μια καλύτερη χώρα», τονίζει. Τι απομένει άραγε σήμερα από τον Μαρξ; «Ο Μαρξ έγραφε για την αστική κοινωνία», λέει ο Χόμπσμπομ. «Απομένει το όραμά του, η ανάλυσή του για την κοινωνία. Απομένει η κατανόηση του γεγονότος ότι ο σοσιαλισμός λειτουργεί γεννώντας τις κρίσεις. Επίσης, ο Μαρξ έκανε μερικές προβλέψεις που αποδείχθηκαν μεσοπρόθεσμα σωστές. Η κυριότερη, ότι οι εργάτες πρέπει να οργανώνονται όπως ένα ταξικό κόμμα».

VIPs στο κογκλάβιο της Google


TA NEA 26-27.05.2012
Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη
 
Κουίζ: σε ποιο πεντάστερο ξενοδοχείο της βρετανικής εξοχής και με τι σκοπούς πέρασαν ένα διήμερο αυτή την εβδομάδα ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον, η ηθοποιός Γκουίνεθ Πάλτροου, το μοντέλο Λίλι Κόουλ και ο πρώην πρωθυπουργός και πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς Γιώργος Παπανδρέου; Οσοι γνωρίζουν την απάντηση, ξέρουν πως δεν εμπεριέχει τίποτα το πονηρό - οι προαναφερθέντες είχαν άλλωστε παρέα ακόμα 396 «μεγάλα μυαλά της εποχής μας» από τον χώρο των μίντια, της πολιτικής, των νέων τεχνολογιών και της καλλιτεχνίας. Οσοι ήλπιζαν σε κάποιο σκάνδαλο, ας αρκεστούν στις καταγγελίες των συνωμοσιολόγων ότι το Google Zeitgeist, όπως ονομάζεται το ετήσιο συνέδριο της Google που πραγματοποιήθηκε με άκρα μυστικότητα την Τρίτη και την Τετάρτη στο πολυτελές ξενοδοχείο Grove του Χέρτφορντσαϊρ (συνολικής έκτασης 1.210 στρεμμάτων), είναι μια άλλη εκδοχή της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ, αυτής της σκιώδους ετήσιας διάσκεψης περίπου 130 μεγάλων της πολιτικής, των επιχειρήσεων και των τραπεζών.
Η μυστικοπάθεια που περιβάλλει το Google Zeitgeist δεν βοηθάει. Είναι η έβδομη χρονιά που πραγματοποιείται. Ο Λάρι Πέιτζ, ο συνιδρυτής της Google και ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Ερικ Σμιτ ταξιδεύουν κάθε φορά επί τούτου από την Καλιφόρνια. Χωρίς πρόσκληση, οι εκπρόσωποι των ΜΜΕ δεν έχουν πρόσβαση παρά μόνο στο Big Tent, μια ξεχωριστή διάσκεψη. Φρουροί ελέγχουν τον χώρο και αποβάλλουν όποιον δεν είναι σύνεδρος. Επιπλέον, όλες οι πληροφορίες σχετικά με το συνέδριο διανέμονται μέσω κρυπτογραφημένου προγράμματος το οποίο οι προσκεκλημένοι πρέπει να κατεβάσουν στο έξυπνο τηλέφωνό τους.
Ολα αυτά, από μια εταιρεία που περιγράφει τη «διαφάνεια» ως μία από τις «θεμελιώδεις αρχές» της και θέτει ως στόχο της «να οργανώσει όλες τις πληροφορίες του κόσμου και να τις κάνει παγκόσμια διαθέσιμες». Μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες διαδικτυακών υπηρεσιών παγκοσμίως που όμως ερευνάται επί του παρόντος με την υποψία της παραβίασης της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας - κατόπιν διαμαρτυριών των αντιπάλων της - τόσο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και από την αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου. Για να μη θυμηθούμε τις 12 και πλέον χώρες που έχουν κρίνει αναγκαία τη διερεύνηση της μυστικής συλλογής (προσωπικών) δεδομένων από αυτοκίνητα της Street View...
Τα ονόματα των συμμετεχόντων στο συνέδριο «Πνεύμα της Εποχής» (Zeitgeist), πάντως, πάντα διαρρέουν. Το «παρών» έδωσαν φέτος και ο ειδικός της Goldman Sach's επί των επονομαζόμενων BRICs (Βραζιλία, Ινδία, Ρωσία, Κίνα και Νότια Αφρική) Τζιμ Ο'Νιλ, και η τραγουδίστρια Ανι Λένοξ, και ο προπονητής της Αρσεναλ Αρσέν Βενγκέρ, και η σχεδιάστρια μόδας Βίβιαν Γουέστγουντ, και ο επικεφαλής της διαφημιστικής εταιρείας WPP, σερ Μάρτιν Σόρελ. Το θέμα του συνεδρίου ήταν αρκούντως μυστηριώδες, «Πέραν» (Beyond), οι συζητήσεις και οι ομιλίες κυμάνθηκαν από την τεχνολογία και την πολιτική έως τις τέχνες, σύμφωνα με πληροφορίες η Γκουίνεθ Πάλτροου είχε την ευκαιρία να ακούσει με τα αυτάκια της τον Γιώργο Παπανδρέου να αναλύει την κρίση χρέους της ευρωζώνης και να δηλώνει ότι πρέπει να «εκδημοκρατίσουμε και να εξανθρωπίσουμε την παγκοσμιοποίηση». Το διήμερο συνέδριο έκλεισε με ομιλία του ο Μπιλ Κλίντον. Κατά τη βρετανική «Daily Mail», πάντως, «η πραγματική δράση έλαβε χώρα όπως πάντα στο περιθώριο, καθώς οι καλοί και οι σπουδαίοι εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία για λίγο networking (δικτύωση) μακριά από αδιάκριτα μάτια».

[Διαστάσεις] Η ισορροπία του (οικονομικού) τρόμου


TA NEA  26-27.05.2012
Του Μιχάλη Μητσού
 
Η Βεβαία Αμοιβαία Καταστροφή (Mutual Assured Destruction, MAD) ήταν ένα γνωστό δόγμα του Ψυχρού Πολέμου. Στηριζόταν στην άποψη ότι η χρήση όπλων μαζικής καταστροφής από δύο αντιτιθέμενα στρατόπεδα θα οδηγούσε στην πλήρη εκμηδένιση τόσο αυτού που θα εξαπέλυε την επίθεση όσο κι εκείνου που θα απαντούσε. Ηταν δηλαδή, με διαφορετικά λόγια, η θεωρία της αποτροπής ή της ισορροπίας τρόμου: το να εγκαταστήσεις στο έδαφός σου ισχυρά όπλα, και να απειλήσεις ότι μπορεί να τα χρησιμοποιήσεις, είναι ο καλύτερος τρόπος να εξασφαλίσεις ότι ο εχθρός σου δεν θα χρησιμοποιήσει τα ίδια όπλα εναντίον σου.
Το δόγμα αυτό θυμήθηκε ο γάλλος καθηγητής οικονομικών Ζαν Πιζανί-Φερί για να αναλύσει την κρίση της ευρωζώνης. Τη θέση του πυρηνικού τρόμου, γράφει στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», έχει πάρει σήμερα ο οικονομικός τρόμος. Και τα αντιτιθέμενα στρατόπεδα (παραλίγο να πούμε «υπερδυνάμεις») δεν είναι πια οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ενωση, αλλά η Ελλάδα (που δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ακριβώς υπερδύναμη) και η υπόλοιπη ευρωζώνη. Η Ελλάδα, ή μάλλον το πολιτικό κόμμα που καλπάζει στις δημοσκοπήσεις που γίνονται στην Ελλάδα, απειλεί ότι θα κηρύξει στάση πληρωμών, παραμένοντας στην ευρωζώνη. Για να επιτευχθεί αυτό όμως, με ένα έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών που φτάνει το 8% του ΑΕΠ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα πρέπει να αυξήσει ακόμη περισσότερο την έκθεσή της στο ελληνικό χρέος. Αν αρνηθεί, και το πιθανότερο είναι ότι θα αρνηθεί, η Ελλάδα θα αναγκαστεί να βγει από το ευρώ. Κάτι τέτοιο θα προκαλούσε όμως αποσταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας: δεν το λέμε εμείς, αλλά ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Χρηματοπιστωτικού Ινστιτούτου Τσαρλς Νταλάρα σε συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε χθες στην εφημερίδα «Il Sole 24 Ore». Το πιθανότερο είναι λοιπόν η νέα ελληνική κυβέρνηση να κάνει τα πάντα για να εξασφαλίσει τη συνέχεια της χρηματοδότησης από την ΕΚΤ.
Η άλλη πλευρά, με προεξάρχουσα τη Γερμανία, επιμένει ότι δεν θα επαναδιαπραγματευτεί το Μνημόνιο και απειλεί την Αθήνα με έξοδο από την ευρωζώνη. Για να είναι όμως αξιόπιστη αυτή η απειλή, θα πρέπει να γίνουν συγκεκριμένα βήματα για τη θωράκιση του ευρώ: αύξηση των εξουσιών και των πόρων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και επιτάχυνση των προετοιμασιών για τραπεζική ένωση και έκδοση ευρωομολόγων. Εκείνα δηλαδή ακριβώς τα βήματα που απορρίπτει η Καγκελάριος Μέρκελ.
Ενα μάθημα του Ψυχρού Πολέμου, επισημαίνει ο Πιζανί-Φερί, είναι ότι η ψυχραιμία και η λογική αποτελούν εντέλει την καλύτερη προστασία από την καταστροφή. Τα δύο μέρη θα πρέπει να θέσουν με αξιοπιστία και αποφασιστικότητα τις κόκκινες γραμμές τους, ώστε να αναδειχθεί ταυτοχρόνως και ο χώρος όπου υπάρχουν δυνατότητες να γίνει διάλογος. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει παρά μετά τις ελληνικές (αλλά και γαλλικές) εκλογές της 17ης Ιουνίου. Μέχρι τότε, η μόνη μας επιλογή είναι το ζην επικινδύνως.

Δρόμοι


ΤΑ ΝΕΑ / THE NEW YORK TIMES, 26 – 27.05.2012
ΤΗΣ ELIZABETH L. BENNETT
 
Κατά τη διάρκεια…
...των τελευταίων 20 χρόνων, ο πληθυσμός των χιμπαντζήδων, των γοριλλών και των άλλων μεγάλων πιθήκων έχει μειωθεί σημαντικά σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν φύλακες για να τους προστατέψουν. Αντιθέτως, σε πάρκα και λοιπές περιοχές που προστατεύονται από ένοπλους φύλακες και όπου πραγματοποιούνται συχνά περιπολίες κατά της λαθροθηρίας - περιοχές όπως το Εθνικό Πάρκο του Νουαμπαλέ-Ντόκι στη Δημοκρατία του Κονγκό, το Καχουζί-Μπιέγκα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και το Εθνικό Πάρκο των Ηφαιστείων στη Ρουάντα - ο πληθυσμός των πιθήκων όχι μόνο διατηρήθηκε σταθερός αλλά παρουσίασε και αύξηση.
Η σχέση…
...μεταξύ της φύλαξης συγκεκριμένων περιοχών και της επιβίωσης συγκεκριμένων ειδών της άγριας πανίδας δεν αφορά μόνο τους μεγάλους πιθήκους. Στο Ρήγμα του Αλβέρτου στην Κεντρική Αφρική, κατά τη διάρκεια των τελευταίων πενήντα ετών, αποδείχτηκε με εντυπωσιακό τρόπο πως η επιβίωση των διαφόρων ειδών εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το κατά πόσο επιβάλλεται ο νόμος. Στην Ταϊλάνδη, η επιδοτούμενη από το κράτος εκπαίδευση φυλάκων και η ανάπτυξή τους στη Χουάι Κχα Κχαένγκ, την πιο σημαντική ζώνη προστασίας της άγριας ζωής της ασιατικής χώρας, είχαν ως αποτέλεσμα τη διατήρηση του πληθυσμού των τίγρεων καθώς και άλλων άγριων ζώων, σε αντίθεση με τις δραματικές μειώσεις που παρατηρήθηκαν σε κοντινές αλλά απροστάτευτες περιοχές.
Η ανάγκη…
...για εκπαίδευση και ανάπτυξη ομάδων περιφρούρησης και προστασίας της άγριας πανίδας ανά την υφήλιο είναι επιτακτική. Μόλις τον προηγούμενο Νοέμβριο, ο δυτικός μαύρος ρινόκερος της Αφρικής πέρασε επίσημα στα ζώα που έχουν εξαφανιστεί. Ο παγκόσμιος πληθυσμός των άγριων τίγρεων έχει περιοριστεί στις 3.200 από τις 100.000 που αριθμούσε έναν αιώνα πριν, ενώ από το 1987 ώς σήμερα, σχεδόν οι μισοί από τους ελέφαντες της Αφρικής έχουν θανατωθεί εξαιτίας του λαθρεμπορίου ελεφαντόδοντου. Το σκεπτικό είναι απλό. Φύλακες φρουρούν μουσεία και πινακοθήκες με σκοπό τη διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Φύλακες θα πρέπει να φρουρούν την άγρια χλωρίδα και πανίδα με σκοπό τη διαφύλαξη της φυσικής μας κληρονομιάς.
Το πρόβλημα…
...συνήθως έγκειται στην έλλειψη πόρων. Είναι όμως γεγονός ότι σχετικά μικρές επενδύσεις μπορούν να επιφέρουν μεγάλες αλλαγές. Στην Ταϊλάνδη, στο καταφύγιο άγριων ζώων Χουάι Κχα Κχαένγκ, 200 φύλακες περιπολούν μια έκταση 1.726 τετραγωνικών μέτρων με ετήσιο κόστος μόλις 3.970 ευρώ ανά φύλακα. Πέρυσι το καλοκαίρι, επιβλήθηκαν σε δύο λαθροθήρες οι μεγαλύτερες ποινές που έχουν ποτέ επιβληθεί για εγκλήματα κατά της άγριας ζωής - ο ένας καταδικάστηκε σε τέσσερα χρόνια φυλάκιση και ο άλλος σε πέντε. Εκτοτε, στο συγκεκριμένο καταφύγιο τα κρούσματα λαθροθηρίας ήταν ελάχιστα. Εως ότου όμως να παρασχεθούν τα μέσα για την προστασία των φυσικών θησαυρών του πλανήτη μας, οι πληθυσμοί των μεγάλων πιθήκων και αμέτρητων άλλων ειδών θα συνεχίσουν να μειώνονται και η επιβλητική φυσική κληρονομιά μας - προϊόν εκατομμυρίων χρόνων εξέλιξης - θα συνεχίσει να ολισθαίνει προς τη λήθη.