Ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν αποτελεί έναν εξέχοντα εκπρόσωπο της «πολωνικής σχολής» (από τον Μπ. Μαλινόβσκι μέχρι τον Ν. Ελίας και τον Στ. Λεμ) και, ταυτόχρονα, της σύγχρονης κοινωνιολογικής θεωρίας, κυρίως στη στοχαστική της διάσταση. Οι «Ρευστοί καιροί» (Liquid Times, 2007) είναι ένα βιβλίο που συνεχίζει να «ανοίγει ρωγμές στο προφανές και το αυτονόητο», αποτελώντας το τρίτο μέρος μιας άτυπης τριλογίας («Αποσπασματική ζωή. Δοκίμια για τη μεταμοντέρνα ηθικότητα, 1995 και «Ρευστή νεωτερικότητα», 2000).O,τι αναλύεται στο πρώτο βιβλίο, σε «αναζήτηση του μεταμοντέρνου Λόγου» ανάμεσα στα θραύσματα της ζωής, κι ό,τι κατηγοριοποιείται και αποκωδικοποιείται στο δεύτερο, ως μεταμοντέρνα conditio humana της αμφισημίας και του φευγαλέου, στους «Ρευστούς καιρούς» εξειδικεύεται και επικαιροποιείται με κυρίαρχο στοιχείο την αβεβαιότητα, ως παράγωγο της διακινδύνευσης, αλλά και προϋπόθεση της παγκοσμιοποίησης. Σε μία διαδικασία διαρκούς μετασχηματισμού των κοινωνικών και παραγωγικών σχέσεων, το εθνικό κράτος εκχωρεί ή απεμπολεί δικαιώματα και ο «ξένος» γίνεται ένας απρόβλεπτος παράγοντας, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, κυρίως μέσω των νέων μεταναστευτικών ρευμάτων μετά το 1989.Ο Μπάουμαν αρέσκεται στη μεταφορά της ρευστότητας, στην «εποχή των εικόνων». Το αποσπασματικό και το φευγαλέο αλλοιώνουν σημαντικά την αρχικά σταθερή εικόνα της κοινωνίας (σαν σε πίνακα του Γκέρχαρντ Ρίχτερ), στα εθνικά της όρια και την κρατική της υπόσταση. Ο «απρόβλεπτος παράγοντας» του ξένου, ως κοινωνικός τύπος που έρχεται από την παράδοση του Ζίμμελ (Ρόμπερτ Παρκ, Αλφρεντ Συτς κ.ά.), δημιουργεί κραδασμούς και αβεβαιότητες που προκαλούν «περιφρακτικές στρατηγικές» στα ήδη ευάλωτα «κράτη–έθνη».Νέες προκλήσεις, νέες μορφές τρομοκρατίας, αλλά και νέες αντιπαραθέσεις (μεικτοφιλία εναντίον μεικτοφοβίας), νέοι ρόλοι (κυνηγοί, θηροφύλακες, κηπουροί, σ’ ένα παιγνίδι «κυνηγιού - αιχμαλωσίας»), διαχείριση φόβων urbi et orbi: «η αιώνια επιστροφή του ίδιου». Mια ανθρωπότητα σε κίνηση, αλλά και ακινησία, καθώς η ουτοπία και η αλληλεγγύη παραμένουν το ζητούμενο, ανάμεσα στην νέα προσωρινότητα και την παλαιά σταθερότητα.Φθαρτότητα, αποσπασματικότητα, ρευστότητα: «η ζωή είναι αλλού, η αβεβαιότητα εδώ».Η «Κ» προδημοσιεύει αποσπάσματα από το βιβλίο «Ρευστοί Καιροί» που κυκλοφορεί εντός των ημερών από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.Ξένος και μεικτοφοβίαΟ περιρρέων και υποσυνείδητος φόβος του αγνώστου αναζητάει απελπισμένα αξιόπιστες διεξόδους. Στις περισσότερες περιπώσεις, οι συσσωρευμένες ανησυχίες τείνουν να ξεσπούν σε επιλεγμένες κατηγορίες «ξένων»: του ανοίκειου και αδιαφανούς πλαισίου του βίου, της αοριστίας των κινδύνων και της άγνωστης φύσης των απειλών. Το κυνήγι μιας συγκεκριμένης κατηγορίας «ξένων» από τα σπίτια και τα καταστήματά τους βοηθάει στον εξορκισμό, προσωρινά, του εκφοβιστικού φάσματος της αβεβαιότητας. Το τρομοκρατικό τέρας της ανασφάλειας καίγεται σαν ομοίωμα.Η λανθάνουσα λειτουργία των φραγμάτων στα σύνορα, που υποτίθεται ότι ανεγέρθηκαν εναντίον των «δήθεν αιτούντων άσυλο» και των «απλών οικονομικών μεταναστών» είναι η ενίσχυση της σαθρής, ακανόνιστης και απρόβλεπτης ζωής όσων βρίσκονται μέσα. Ομως, η ρευστή σύγχρονη ζωή είναι σίγουρο ότι θα παραμείνει ακανόνιστη και παρορμητική οποιαδήποτε κι αν είναι η μεταχείριση και τα δεινά των «ανεπιθύμητων ξένων».Ετσι, η ανακούφιση τείνει να είναι βραχυπόθεσμη και οι ελπίδες που επενδύθηκαν στα «σκληρά και αποφασιστικά μέτρα» εκμηδενίζονται όσο σύντομα αναδύθηκαν.Η «ουτοπία» του GoogleΥποθέτω ότι, εάν η ουτοπία είχε γλώσσα και επιπροσθέτως ήταν ευλογημένη με την ευστροφία του Μαρκ Τουέιν, πιθανότατα θα επέμενε πως οι εκθέσεις περί του θανάτου της είναι κάπως υπερβολικές. Πριν από λίγο έγραψα τη λέξη «ουτοπία» στη μηχανή αναζήτησης Google και επέστρεψε 4.400.000 ιστοσελίδες.Η πρώτη στον κατάλογο, και μάλιστα η πιο εντυπωσιακή, ενημερώνει τους περιηγητές του διαδικτύου ότι «η ουτοπία είναι από τα μεγαλύτερα δωρεάν παιχνίδια αλληλεπίδρασης του κόσμου, με πάνω από 80.000 παίκτες». Επειτα, σκορπισμένες εδώ κι εκεί, υπάρχουν κάποιες αναφορές στην ιστορία των ουτοπικών ιδεών και σε κέντρα που παραδίδουν μαθήματα γι’ αυτή την ιστορία, μεριμνώντας κυρίως για εραστές αντικών και συλλέκτες περίεργων αντικειμένων. Ωστόσο, οι ιστοσελίδες με τέτοιο περιεχόμενο αποτελούν τη μειονότητα. Η «ουτοπία» συνήθως υποδήλωνε έναν ποθητό, ονειρεμένο, μακρινό στόχο, στον οποίο η πρόοδος έπρεπε, μπορούσε και τελικά θα οδηγούσε όσους αναζητούσαν έναν κόσμο που θα υπηρετούσε καλύτερα τις ανθρώπινες ανάγκες. Ωστόσο, στα σύγχρονα όνειρα, η εικόνα της «προόδου» φαίνεται να έχει μετακινηθεί από τον λόγο περί κοινής βελτίωσης σε αυτόν της ατομικής βελτίωσης.Θηροφύλακες και κηπουροίΕίναι λογικό ότι σε ένα κόσμο που κατοικείται κυρίως από κυνηγούς υπάρχει μηδαμινός χώρος για ουτοπικούς στοχασμούς. Ελάχιστοι είναι αυτοί που θα αντιμετωπίσουν με σοβαρότητα τα ουτοπικά σχέδια, όταν τύχει κάποιος να τους παραδώσει ένα για να το εξετάσουν. Ετσι, ακόμα και εάν κάποιος γνωρίζει πώς να βελτιώσει τον κόσμο, το πραγματικό προβληματικό ερώτημα θα είναι ποιος έχει επαρκείς πόρους και αρκετά ισχυρή θέληση για να κάνει ό,τι χρειάζεται.Η προσδοκία της ύπαρξης αυτών των πόρων και της θέλησης για δράση συνήθως ήταν αρμοδιότητα της κυριαρχικής εξουσίας του εθνικού κράτους, αλλά, όπως παρατήρησε πρόσφατα ο Ζακ Ατταλί στο «La voie humaine», «τα έθνη έχασαν την επιρροή τους στην εξέλιξη των πραγμάτων και έχουν εγκαταλείψει στις δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης όλα τα μέσα καθοδήγησης του κόσμου προς έναν προορισμό, καθώς και τη διοργάνωση της άμυνας εναντίον των διαφόρων ειδών φόβου». Και οι «δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης», οι οποίες έχουν πάρει πολλές από τις εξουσίες που κατείχαν πριν από τα εθνικά κράτη, δεν είναι καθόλου γνωστές για την καλλιέργεια των ενστίκτων, της φιλοσοφίας και των στρατηγικών του «θηροφύλακα» και του «κηπουρού».Πολιτικά δικαιώματαΕάν τα πολιτικά δικαιώματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να κατοχυρώσουν και να εδραιώσουν τις προσωπικές ελευθερίες που βασίζονται στην οικονομική ισχύ, τότε δύσκολα θα διασφαλίσουν προσωπικές ελευθερίες για τους αποστερημένους, οι οποίοι δεν διεκδικούν τους πόρους, χωρίς τους οποίους η προσωπική ελευθερία δεν μπορεί ούτε να κερδηθεί ούτε να ασκηθεί στην πράξη.Εδώ υπάρχει ένας φαύλος κύκλος. Πολλοί άνθρωποι διαθέτουν ελάχιστα ή καθόλου περιουσιακά στοιχεία και έτσι, κατά την άποψη των εχόντων, ούτε χρειάζονται ούτε πρέπει να επιφορτίζονται με τα πολιτικά δικαιώματα που αναμένεται να υπηρετήσουν αυτό τον σκοπό. Ομως, αφού γι’ αυτόν τον λόγο οι συγκεκριμένοι άνθρωποι δεν γίνονται αποδεκτοί στην επιλεκτική παρέα (σε όλη τη διάρκεια της σύγχρονης δημοκρατίας ισχυρές δυνάμεις έχουν πολεμήσει για να καταστήσουν αυτή την άρνηση της εισδοχής μόνιμη), θα έχουν ελάχιστες ευκαιρίες διασφάλισης των υλικών και πολιτιστικών πόρων που θα τους καταστήσουν δικαιούχους για τη χορήγηση των πολιτικών δικαιωμάτων. Εάν αφεθεί στην εσωτερική της αναπτυξιακή λογική, η δημοκρατία μπορεί να παραμείνει απλώς στην πράξη, αλλά και τυπικά και ρητά, ένα ουσιαστικά ελιτίστικο ζήτημα.
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Κώστα Θ. Καλφοπουλου - εφ. Καθημερινή, 27-09-2009
13/10/09
28 ομιλητές συνιστούν αμνησία
Η αίσθηση της χρεοκοπίας ενός ολόκληρου θεσμικού και ψυχικού κόσμου, τουλάχιστον όπως τον ξέραμε, προκαλεί αυτό το πελώριο κύμα των απολογισμών· είναι σαν να κλείνουμε ταμείο ή σαν την «ταινία» που περνάει μπροστά απ' τα μάτια του ετοιμοθάνατου, όπου ανακεφαλαιώνονται τα σημαντικότερα γεγονότα της ζωής του.
Η κατάργηση των ορίων, δηλαδή των αποστάσεων και των στεγανών που αναγνωρίζαμε σαν δείκτες διαφοράς, άρα και νοήματος, οδηγεί σε νοσηρές επεξεργασίες ενός ιστορικού χρονικού φράγματος που επανέρχεται για να καταρρεύσει, π.χ. μέσω Χόλιγουντ, προσλαμβάνοντας αποτρόπαιες όψεις βιβλικής καταστροφής. Το παράδοξο είναι ότι, ουσιαστικά, αυτή η καταστροφή έχει ήδη επέλθει και δεν είναι άλλη απ' τη συλλογική αμνησία.
Πράγματι, όταν δυσκολεύεσαι λόγου χάριν να διακρίνεις την ιδιωτική ζωή από τη δημόσια, τότε η ιδιωτική και η δημόσια ζωή από κοινού αναπτύσσουν μια διεστραμμένη φαντασίωση εκείνης της δύναμης που κάποτε προστάτευε τη μεταξύ τους μεθόριο, και που ήταν η κοινότητα ως εγγυητής της αντίθεσης μυστικού/φανερού. Τώρα λοιπόν η κοινότητα είναι φαντασιακή και παγκόσμια, ενώ τα μυστικά ανακυκλώνονται στο Διαδίκτυο ή στο τηλεοπτικό αποχετευτικό σύστημα. Ομως, με το να γίνονται φανερά, τα μυστικά παύουν να γοητεύουν και ξεχνιούνται, ενώ συνάμα η υπερπαραγωγή γεγονότων που δεν προϋποθέτουν πλέον την ερμηνεία τους εξακολουθεί να αυξάνει γεωμετρικά. Η εντύπωση ότι «δεν υπάρχουν πια ειδήσεις» (Κέσλερ) και ότι «τίποτα δεν συμβαίνει στ' αλήθεια» (Μπάροουζ), ήδη ανησυχητική πριν από τέσσερις δεκαετίες, εκδηλώνεται σήμερα αναφανδόν στην αγωνία για το ότι πάψαμε να θυμόμαστε κι ότι, συνεπώς, οφείλουμε να αντισταθμίσουμε τη λήθη «αξιολογώντας» πάλι και πάλι τα πεπραγμένα, τις προόδους, τις θεομηνίες, τις επιστημονικές ανακαλύψεις, τις μεγάλες μάχες της Ιστορίας, τα σκάνδαλα και τη φωτογένεια των πεθαμένων. Ετσι, το υποκείμενο, ανηλεώς βομβαρδιζόμενο για να υποταχθεί σ' αυτούς τους λογιστικούς φαύλους κύκλους των εκθέσεων και καταγραφών, των τοπ 10 και των ανθολογιών, των ρεκόρ και των «the best of», δέχεται να (υποθέσει ότι) τα «περιεχόμενα» της εμπειρίας του μεταφέρονται στους σκληρούς δίσκους των υπολογιστών. Η νύχτα φωτίζεται απ' αυτό το βόρειο σέλας της βαθμιαίας εκκένωσης των αναμνήσεων και η μέρα αντιστέκεται, στο δικό της τεχνητό φως, με την ιδέα μιας παράφορης ενίσχυσης των αρχείων.
Ξεκινάει τότε ένας καινούριος κύκλος αβεβαιότητας, που διαφημίζεται άλλωστε σαν το μεταμοντέρνο πλεονέκτημα εκείνων οι οποίοι μετέχουν στη γενική παραίσθηση των αναθεωρήσεων ερήμην των περιορισμών της αισθητής μνήμης, και οι οποίοι ρωτούν για παράδειγμα αν η προσσελήνωση ήταν όντως γεγονός ή αν οι σκηνές γυρίστηκαν σε στούντιο της NASA. Δεν είσαι καν σε θέση να πεις αν οι Μπιτλς ζουν ή πέθαναν, αφού, χάρη στις αδιανόητες κατακτήσεις της τεχνολογίας στον τομέα της ηλεκτρονικής επεξεργασίας της φωνής, το συγκρότημα μπορεί κάλλιστα να σχηματίσει απαρτία και να ηχογραφήσει (όπως και έγινε) τραγούδια των οποίων η ανάμνηση έρχεται απ' το μέλλον.
Απαξ και το πλήθος των πληροφοριών αγγίζει ασύλληπτες κορυφώσεις συσσώρευσης, η αξιοπιστία τους μηδενίζεται, επομένως και το κίνητρο της μνήμης εξασθενεί αντίστοιχα. Το remake σπάει ταμεία. Ακόμη και οι μαυρόασπρες ταινίες γίνονται έγχρωμες, ξαναμοντάρονται και ξαναπροβάλλονται σαν σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί η διάψευση εκείνου που θυμάσαι. Πλέον, στο φάσμα των ψηφιακών εξυπηρετήσεων του χρήστη, όλα τα παρελθόντα είναι ανακλητά, άρα παρόντα, ώστε το καθεαυτό παρελθόν, ως μοναδική και αναντικατάστατη σύναψη βιώματος και ανάμνησης, αιωρείται παντού και πουθενά σαν ένα κακό όνειρο. Μας υπόσχονται ότι αύριο, μαγειρεύοντας το DNA των απολιθωμάτων, θα ξυπνήσουν χαμένα ζωικά είδη, οι δε δεινόσαυροι έρχονται ολοζώντανοι από τις ερήμους της Νεβάδας υπό την πίεση μιας δυναμικής που επιτρέπει στη βιομηχανία του θεάματος να συναντήσει τη βιοτεχνολογία στην τομή δύο επιμέρους σεναρίων του ίδιου προγράμματος.
Σ' αυτή την οικουμενική εκστρατεία για την κονιορτοποίηση της μνήμης τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ παίζουν ρόλο εμπροσθοφυλακής με ποικίλους τρόπους, φέρ' ειπείν εξασφαλίζοντας την εξοικειωτική γειτνίαση του ματιού του θεατή με υψηλής τοξικότητας γεγονότα, όπως ήταν ο βομβαρδισμός της Βαγδάτης, ή η πτώση των Πύργων, ή ο θάνατος, on air, επωνύμων μεγάλου διαμετρήματος, ή οι εγχειρήσεις ανοιχτής καρδιάς ή αλλαγής φύλου εν είδει εκλαϊκευτικού ντοκιμαντέρ. Σε συγκυρίες λιγότερο φανταχτερές, όπως αυτές που ορίζονται απ' τη λεγόμενη «πολιτική ατζέντα», η τηλεόραση εκπαιδεύει επίσης το κοινό της να ξεχνάει ακαριαία, κατατεμαχίζοντας τη συνάφεια της χρονικότητας στην οποία επενδύει: πρώτα οδηγεί ένα θέμα στο ζενίθ του τεχνητού ενδιαφέροντος, ύστερα το χειρίζεται έτσι ώστε το ενδιαφέρον να υποκύπτει στην κοινοτοπία και, τέλος, το αποσιωπά με μιαν αιφνίδια και δίχως κατάλοιπα στροφή της προσοχής σε άλλα ζητήματα, των οποίων ο εφήμερος χαρακτήρας είναι εξίσου προδικασμένος. Το να διαπιστώνουμε ότι το θέμα εξαφανίζεται απότομα δεν αρκεί: το ακριβές θα ήταν να πούμε ότι το θέμα εξαφανίζεται σαν να μην είχε υπάρξει ποτέ.
Το ανάλογο συνέβη με τα περίφημα «αίτια» των ταραχών του Δεκεμβρίου '08, κάτι που έγινε εξάλλου κατανοητό, πολύ μελαγχολικά, με τις επισκέψεις και ομιλίες των πολιτικών αρχηγών στα σχολεία επ' ευκαιρία των εγκαινίων της χρονιάς κ.λπ. Αίφνης, τα αιτήματα της νεολαίας, στη μορφή που οι πάντες τα συζητούσαν μετά τον Δεκέμβρη, έμοιαζαν όχι απλώς να έχουν παραγραφεί αλλά να μη διατηρούν καν ένα όνομα, ένα ίχνος προς αναγνώριση ή κάποιον αύξοντα αριθμό στη λίστα των περίφημων προτεραιοτήτων. Οι κουκούλες δεν είναι πλέον στη μόδα, ο Σπηλιωτόπουλος φέρεται σαν να βρισκόταν σ' αυτή την ήσυχη και ασφαλή θέση από κτίσεως κόσμου, η δε ηθική αναισχυντία που αποπνέουν οι σχέσεις υποκατάστασης φροντιστηρίων και σχολείου δεν ενοχλεί ξαφνικά κανέναν.
Μάλιστα, εκ των υστέρων, η σπανίως μνημονευόμενη πολιτική και «παιδαγωγική» εκκρεμότητα που άφησε πίσω της εκείνη η καταιγίδα των επεισοδίων θυμίζει λιγότερο ένα θέαμα του οποίου υπήρξαμε μάρτυρες και περισσότερο μιαν ασαφή ανάμνηση τρίτων, ανάμνηση που μας διηγήθηκαν και για της οποίας την αυθεντικότητα αμφιβάλλουμε. Με εξαίρεση τα ψελλίσματα συγκεκριμένων κύκλων της Αριστεράς, όλα δείχνουν ότι το αίνιγμα της επιθυμίας των νέων για ζωή εγκαταλείφθηκε θαμμένο κάτω από αδιαπέραστους όγκους αμηχανίας, σαν ένας νεκρός που δεν τον πένθησαν. Περιττεύουν οι προφητικές ικανότητες για να πιθανολογήσει κανείς ότι, μόλις στοιχειώσει ο λόγος του νεκρού, δηλαδή της νεολαίας, πράγμα αναμενόμενο αφού δεν κηδεύτηκε αλλ' απλώς τον απέσυραν από την πολιτικοκοινωνική πραγματικότητα σαν αυτοκίνητο παλαιάς τεχνολογίας, θα επανέλθουν οι χορωδίες των «ειδικών» αναλυτών και των ψυχολόγων με τα ίδια ακριβώς κλισέ, του τύπου «Πρέπει να ακούσουμε τους νέους», «Οι νέοι έχουν να μας πουν πολλά» και ούτω καθεξής.
Οταν αυτές οι φανφάρες διατυπώθηκαν πρώτη φορά είχα σκεφτεί ότι το λογικό δεν ήταν να ακούσουμε εμείς τους νέους, αφού δεν τους είχαμε δώσει την κατάλληλη γλώσσα ώστε να μιλήσουν, αλλά αντίθετα να τους μιλήσουμε εμείς, μια και εμείς χρωστούσαμε εξηγήσεις γι' αυτό το αχανές πανόραμα κενότητας, ασυναρτησίας και παραλογισμού που περιέβαλλε τη μοίρα τους. Αποδείχθηκε, δυστυχώς, ότι η παρατήρηση εκείνη δεν ήταν υπερβολικά απαισιόδοξη.
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Ευγένιου Αρανίτση - εφ. Ελευθεροτυπία, 20-09-2009
Η κατάργηση των ορίων, δηλαδή των αποστάσεων και των στεγανών που αναγνωρίζαμε σαν δείκτες διαφοράς, άρα και νοήματος, οδηγεί σε νοσηρές επεξεργασίες ενός ιστορικού χρονικού φράγματος που επανέρχεται για να καταρρεύσει, π.χ. μέσω Χόλιγουντ, προσλαμβάνοντας αποτρόπαιες όψεις βιβλικής καταστροφής. Το παράδοξο είναι ότι, ουσιαστικά, αυτή η καταστροφή έχει ήδη επέλθει και δεν είναι άλλη απ' τη συλλογική αμνησία.
Πράγματι, όταν δυσκολεύεσαι λόγου χάριν να διακρίνεις την ιδιωτική ζωή από τη δημόσια, τότε η ιδιωτική και η δημόσια ζωή από κοινού αναπτύσσουν μια διεστραμμένη φαντασίωση εκείνης της δύναμης που κάποτε προστάτευε τη μεταξύ τους μεθόριο, και που ήταν η κοινότητα ως εγγυητής της αντίθεσης μυστικού/φανερού. Τώρα λοιπόν η κοινότητα είναι φαντασιακή και παγκόσμια, ενώ τα μυστικά ανακυκλώνονται στο Διαδίκτυο ή στο τηλεοπτικό αποχετευτικό σύστημα. Ομως, με το να γίνονται φανερά, τα μυστικά παύουν να γοητεύουν και ξεχνιούνται, ενώ συνάμα η υπερπαραγωγή γεγονότων που δεν προϋποθέτουν πλέον την ερμηνεία τους εξακολουθεί να αυξάνει γεωμετρικά. Η εντύπωση ότι «δεν υπάρχουν πια ειδήσεις» (Κέσλερ) και ότι «τίποτα δεν συμβαίνει στ' αλήθεια» (Μπάροουζ), ήδη ανησυχητική πριν από τέσσερις δεκαετίες, εκδηλώνεται σήμερα αναφανδόν στην αγωνία για το ότι πάψαμε να θυμόμαστε κι ότι, συνεπώς, οφείλουμε να αντισταθμίσουμε τη λήθη «αξιολογώντας» πάλι και πάλι τα πεπραγμένα, τις προόδους, τις θεομηνίες, τις επιστημονικές ανακαλύψεις, τις μεγάλες μάχες της Ιστορίας, τα σκάνδαλα και τη φωτογένεια των πεθαμένων. Ετσι, το υποκείμενο, ανηλεώς βομβαρδιζόμενο για να υποταχθεί σ' αυτούς τους λογιστικούς φαύλους κύκλους των εκθέσεων και καταγραφών, των τοπ 10 και των ανθολογιών, των ρεκόρ και των «the best of», δέχεται να (υποθέσει ότι) τα «περιεχόμενα» της εμπειρίας του μεταφέρονται στους σκληρούς δίσκους των υπολογιστών. Η νύχτα φωτίζεται απ' αυτό το βόρειο σέλας της βαθμιαίας εκκένωσης των αναμνήσεων και η μέρα αντιστέκεται, στο δικό της τεχνητό φως, με την ιδέα μιας παράφορης ενίσχυσης των αρχείων.
Ξεκινάει τότε ένας καινούριος κύκλος αβεβαιότητας, που διαφημίζεται άλλωστε σαν το μεταμοντέρνο πλεονέκτημα εκείνων οι οποίοι μετέχουν στη γενική παραίσθηση των αναθεωρήσεων ερήμην των περιορισμών της αισθητής μνήμης, και οι οποίοι ρωτούν για παράδειγμα αν η προσσελήνωση ήταν όντως γεγονός ή αν οι σκηνές γυρίστηκαν σε στούντιο της NASA. Δεν είσαι καν σε θέση να πεις αν οι Μπιτλς ζουν ή πέθαναν, αφού, χάρη στις αδιανόητες κατακτήσεις της τεχνολογίας στον τομέα της ηλεκτρονικής επεξεργασίας της φωνής, το συγκρότημα μπορεί κάλλιστα να σχηματίσει απαρτία και να ηχογραφήσει (όπως και έγινε) τραγούδια των οποίων η ανάμνηση έρχεται απ' το μέλλον.
Απαξ και το πλήθος των πληροφοριών αγγίζει ασύλληπτες κορυφώσεις συσσώρευσης, η αξιοπιστία τους μηδενίζεται, επομένως και το κίνητρο της μνήμης εξασθενεί αντίστοιχα. Το remake σπάει ταμεία. Ακόμη και οι μαυρόασπρες ταινίες γίνονται έγχρωμες, ξαναμοντάρονται και ξαναπροβάλλονται σαν σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί η διάψευση εκείνου που θυμάσαι. Πλέον, στο φάσμα των ψηφιακών εξυπηρετήσεων του χρήστη, όλα τα παρελθόντα είναι ανακλητά, άρα παρόντα, ώστε το καθεαυτό παρελθόν, ως μοναδική και αναντικατάστατη σύναψη βιώματος και ανάμνησης, αιωρείται παντού και πουθενά σαν ένα κακό όνειρο. Μας υπόσχονται ότι αύριο, μαγειρεύοντας το DNA των απολιθωμάτων, θα ξυπνήσουν χαμένα ζωικά είδη, οι δε δεινόσαυροι έρχονται ολοζώντανοι από τις ερήμους της Νεβάδας υπό την πίεση μιας δυναμικής που επιτρέπει στη βιομηχανία του θεάματος να συναντήσει τη βιοτεχνολογία στην τομή δύο επιμέρους σεναρίων του ίδιου προγράμματος.
Σ' αυτή την οικουμενική εκστρατεία για την κονιορτοποίηση της μνήμης τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ παίζουν ρόλο εμπροσθοφυλακής με ποικίλους τρόπους, φέρ' ειπείν εξασφαλίζοντας την εξοικειωτική γειτνίαση του ματιού του θεατή με υψηλής τοξικότητας γεγονότα, όπως ήταν ο βομβαρδισμός της Βαγδάτης, ή η πτώση των Πύργων, ή ο θάνατος, on air, επωνύμων μεγάλου διαμετρήματος, ή οι εγχειρήσεις ανοιχτής καρδιάς ή αλλαγής φύλου εν είδει εκλαϊκευτικού ντοκιμαντέρ. Σε συγκυρίες λιγότερο φανταχτερές, όπως αυτές που ορίζονται απ' τη λεγόμενη «πολιτική ατζέντα», η τηλεόραση εκπαιδεύει επίσης το κοινό της να ξεχνάει ακαριαία, κατατεμαχίζοντας τη συνάφεια της χρονικότητας στην οποία επενδύει: πρώτα οδηγεί ένα θέμα στο ζενίθ του τεχνητού ενδιαφέροντος, ύστερα το χειρίζεται έτσι ώστε το ενδιαφέρον να υποκύπτει στην κοινοτοπία και, τέλος, το αποσιωπά με μιαν αιφνίδια και δίχως κατάλοιπα στροφή της προσοχής σε άλλα ζητήματα, των οποίων ο εφήμερος χαρακτήρας είναι εξίσου προδικασμένος. Το να διαπιστώνουμε ότι το θέμα εξαφανίζεται απότομα δεν αρκεί: το ακριβές θα ήταν να πούμε ότι το θέμα εξαφανίζεται σαν να μην είχε υπάρξει ποτέ.
Το ανάλογο συνέβη με τα περίφημα «αίτια» των ταραχών του Δεκεμβρίου '08, κάτι που έγινε εξάλλου κατανοητό, πολύ μελαγχολικά, με τις επισκέψεις και ομιλίες των πολιτικών αρχηγών στα σχολεία επ' ευκαιρία των εγκαινίων της χρονιάς κ.λπ. Αίφνης, τα αιτήματα της νεολαίας, στη μορφή που οι πάντες τα συζητούσαν μετά τον Δεκέμβρη, έμοιαζαν όχι απλώς να έχουν παραγραφεί αλλά να μη διατηρούν καν ένα όνομα, ένα ίχνος προς αναγνώριση ή κάποιον αύξοντα αριθμό στη λίστα των περίφημων προτεραιοτήτων. Οι κουκούλες δεν είναι πλέον στη μόδα, ο Σπηλιωτόπουλος φέρεται σαν να βρισκόταν σ' αυτή την ήσυχη και ασφαλή θέση από κτίσεως κόσμου, η δε ηθική αναισχυντία που αποπνέουν οι σχέσεις υποκατάστασης φροντιστηρίων και σχολείου δεν ενοχλεί ξαφνικά κανέναν.
Μάλιστα, εκ των υστέρων, η σπανίως μνημονευόμενη πολιτική και «παιδαγωγική» εκκρεμότητα που άφησε πίσω της εκείνη η καταιγίδα των επεισοδίων θυμίζει λιγότερο ένα θέαμα του οποίου υπήρξαμε μάρτυρες και περισσότερο μιαν ασαφή ανάμνηση τρίτων, ανάμνηση που μας διηγήθηκαν και για της οποίας την αυθεντικότητα αμφιβάλλουμε. Με εξαίρεση τα ψελλίσματα συγκεκριμένων κύκλων της Αριστεράς, όλα δείχνουν ότι το αίνιγμα της επιθυμίας των νέων για ζωή εγκαταλείφθηκε θαμμένο κάτω από αδιαπέραστους όγκους αμηχανίας, σαν ένας νεκρός που δεν τον πένθησαν. Περιττεύουν οι προφητικές ικανότητες για να πιθανολογήσει κανείς ότι, μόλις στοιχειώσει ο λόγος του νεκρού, δηλαδή της νεολαίας, πράγμα αναμενόμενο αφού δεν κηδεύτηκε αλλ' απλώς τον απέσυραν από την πολιτικοκοινωνική πραγματικότητα σαν αυτοκίνητο παλαιάς τεχνολογίας, θα επανέλθουν οι χορωδίες των «ειδικών» αναλυτών και των ψυχολόγων με τα ίδια ακριβώς κλισέ, του τύπου «Πρέπει να ακούσουμε τους νέους», «Οι νέοι έχουν να μας πουν πολλά» και ούτω καθεξής.
Οταν αυτές οι φανφάρες διατυπώθηκαν πρώτη φορά είχα σκεφτεί ότι το λογικό δεν ήταν να ακούσουμε εμείς τους νέους, αφού δεν τους είχαμε δώσει την κατάλληλη γλώσσα ώστε να μιλήσουν, αλλά αντίθετα να τους μιλήσουμε εμείς, μια και εμείς χρωστούσαμε εξηγήσεις γι' αυτό το αχανές πανόραμα κενότητας, ασυναρτησίας και παραλογισμού που περιέβαλλε τη μοίρα τους. Αποδείχθηκε, δυστυχώς, ότι η παρατήρηση εκείνη δεν ήταν υπερβολικά απαισιόδοξη.
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Ευγένιου Αρανίτση - εφ. Ελευθεροτυπία, 20-09-2009
Λαϊκή τέχνη και τουριστική αυτοχειρία
Παρατηρούσα το μικρό πέτρινο κτίσμα, έτσι όπως έστεκε στο άνυδρο τοπίο της Φολεγάνδρου. Με δυσκολία το διέκρινες. Καμωμένο από ωχροκίτρινη πέτρα, χανόταν ανάμεσα στις ξερολιθιές, τα βράχια και τα χρυσαφένια ξερόχορτα που το περιτριγύριζαν. Ελάχιστοι χώροι, ασκητικοί, οι απολύτως απαραίτητοι.
Οι κυβιστικοί όγκοι διατάσσονταν γύρω από μια αυλή που αποτελούσε τον κεντροβαρικό υπαίθριο χώρο της μικρής αγροικίας, η οποία έκλεινε από τον βοριά με μια ψηλή ξερολιθιά. Ετσι ολοκληρωνόταν το σχήμα. Ενα μακρόστενο ορθογώνιο στην κορφή του μικρού λόφου που συνέχιζε και κορύφωνε τις παράλληλες γραμμές των ξερολιθιών που έφταναν σαν μεγάλα σκαλοπάτια μέχρι κάτω στη θάλασσα.
Η μικρή αυλή προστάτευε τα λιγοστά δένδρα. Μια ροδιά και μια αμυγδαλιά πάσχιζαν μάταια να ξεμυτίσουν πάνω από τη μάντρα. Ο δυνατός βοριάς και η αλμύρα της θάλασσας δεν άφηναν περιθώρια να αναπτυχθούν περισσότερο. Σαν τις αγριελιές λίγο πιο κάτω που βρίσκονταν στη σειρά, κατά μήκος μιας αιμασιάς, γερμένες στο πλάι φτάνοντας σχεδόν μέχρι το έδαφος, ενώ το πάνω τους μέρος ήταν απολύτως ίσιο, λες και το είχε κλαδέψει λοξά και με μαεστρία κάποιος αόρατος κηπουρός.
Ο απλός λαϊκός τεχνίτης έκτισε μ' ένα μόνο υλικό, την πέτρα που βρήκε τριγύρω, και λιγοστά ξύλα για τη στέγη, πριν από χρόνια, τη μικρή κατοικία που σήμερα βρίσκεται ακατοίκητη. Εβλεπα τα δώματα, το ένα ελάχιστα ψηλότερο από το άλλο, ανάλογα με τις ανάγκες του χώρου που στέγαζε. Μια ήσυχη κορυφογραμμή που ανεβοκατέβαινε με μικρές, αδιόρατες εξάρσεις. Ολα έγερναν λίγο, προς το σημείο που μαζεύονταν τα νερά της βροχής και από το ένα δώμα έπεφταν στο άλλο, έτσι που στο τέλος φτάνανε σε μια ανοικτή υδρορροή, μια όμορφη «αναγλυφάδα» από πατητό σοβά που είχε σχηματιστεί στην κατακόρυφη επιφάνεια του πέτρινου τοίχου κι αυτή με τη σειρά της τα κατέβαζε σ' ένα μικρό αυλάκι που διέτρεχε την πλακόστρωση και τα οδηγούσε στη στέρνα, στο κέντρο της αυλής. Από όλες τις επιφάνειες το νερό συλλεγόταν μ' έναν απλό τρόπο στην υπόγεια δεξαμενή, ώστε να μην πάει τίποτε χαμένο.
Το νερό! Αυτό που έδινε αιώνες τώρα ζωή στα μικρά Κυκλαδονήσια. Ηταν ό,τι πιο πολύτιμο είχε ανάγκη ο άνθρωπος για να ζήσει στα κακοτράχαλα τοπία τους. Κι έπειτα η αυτονόητη οικονομία στη διαχείρισή του. Ολα με το μέτρο που υποδείκνυε ο τόπος. Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική σε όλα τα πλάτη και τα μήκη της Γης, ακόμη και του πιο απόμακρου παρελθόντος, πιστοποιεί την αέναη προσπάθεια του ανθρώπου να κατοικήσει μέσα στο φυσικό περιβάλλον, ακόμη και στις πιο αντίξοες και εχθρικές καιρικές συνθήκες, σύμφωνα πάντοτε με τις νομοτέλειες που αυτό επέβαλλε. Ηταν αποτέλεσμα της εμπειρίας και της γνώσης που η μια γενιά παρέδιδε στην άλλη. Ηταν οι χιλιάδες προσπάθειες και επαναλήψεις, οι επιτυχίες και οι αποτυχίες που δημιούργησαν τα σοφά παραδοσιακά κτίσματα, ενώ παράλληλα διακρίνονται για τον απέραντο σεβασμό απέναντι στη φύση που στα μάτια των απλών ανθρώπων αποκτούσε υπερβατικές και τις περισσότερες φορές «ιερές» ιδιότητες.
Στρέφω το βλέμμα μου στα σύγχρονα κτήρια. Στα ξενοδοχειακά συγκροτήματα που ξεφυτρώνουν παντού, χωρίς σπουδή, χωρίς μέτρο. Κτισμένα για τις ανάγκες μόνο της «καλοκαιρινής σεζόν». Κι όλα να έχουν και από μια πισίνα. Σε βαθμό που αναρωτιέσαι αν οι κάτοικοι αυτής της χώρας έχασαν πια κάθε μέτρο ή έχουν τρελαθεί εντελώς, αφού και βάσει κανονισμών οι ξενοδοχειακές μονάδες πρέπει λέει -ανάλογα με την κατηγορία στην οποία ανήκουν- να περιλαμβάνουν υποχρεωτικά και από μία πισίνα! Πισίνες στο κέντρο του Αιγαίου! Βέβαια, για την αλόγιστη σπατάλη νερού ούτε λόγος να γίνεται. Σαν αυτούς που βάλθηκαν να γεμίσουν την Ελλάδα με γήπεδα γκολφ ή την καταστροφική και ανεξέλεγκτη υπερεκμετάλλευση των υπόγειων υδάτων, τις παράνομες γεωτρήσεις, τη μόλυνση κάθε υγροβιότοπου, ποταμών, λιμνών... για να φτάσουμε σήμερα να πίνουμε το νερό μόνο από τα πλαστικά μπουκάλια των σούπερ μάρκετ.
Κατά τα άλλα ανακαλύψαμε υποκριτικά (ως άλλοθι;) τη βιοκλιματική αρχιτεκτονική, τα πράσινα κτήρια, τα οικολογικά οικοδομικά υλικά... και ξεχάσαμε πώς κτίζανε οι παππούδες μας. Εγκαταλείψαμε την κεκτημένη σοφία των προηγούμενων γενεών, επαναπαυμένοι στη σιγουριά των τεχνολογικών επιτευγμάτων και την πεποίθηση πως όλα μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε. Δεν έμεινε τίποτε από το σπουδαίο δίδαγμα, σε τέτοιο σημείο που το μικρό πέτρινο σπίτι να μοιάζει παράταιρο και ξένο ανάμεσα στα κακάσχημα rooms to let και στα ξενοδοχειακά εκτρώματα με τους φοίνικες και το γκαζόν. Μια άσχημη υπερβολή, μια επίπλαστη εικόνα πολυτέλειας και φτηνής γκλαμουριάς, δίπλα στα κοφτερά βράχια, στα σκίνα και στα θυμάρια. Και είναι κωμικοτραγικά, γιατί εκτός από τις χοντροκομμένες μορφές τους, περιβάλλονται και από ένα όργιο πρασίνου, ακατανόητο μέσα στο ξερό τοπίο των βράχων. Ενα πράσινο αφύσικο που για να διατηρηθεί θέλει τόνους νερού κάθε χρόνο. Και παραδίπλα, δρόμοι που χαράχτηκαν χωρίς σκέψη, τεμαχίζοντας βράχια και πλαγιές, μοιάζοντας με άσχημες ουλές στο σώμα του εδάφους, λιμάνια που κατασκευάζονται ως αδιάφορα τεχνικά έργα μόνον, καταστρέφοντας με επιχώσεις πανέμορφους όρμους και κάθε λογής έργα υποδομής από τα οποία απουσιάζει παντελώς κάθε μέριμνα για τη σωστή ένταξή τους στη γεωμορφολογία των νησιών μας.
Ας μην ξεχνάμε πως, πριν από την αρχιτεκτονική καταστροφή ενός τόπου, έχει προηγηθεί η καταστροφή του τρόπου ζωής, η αλλοίωση της συλλογικής συνείδησης της κοινωνίας. Ολα είναι μια ψευδαίσθηση ανθρώπων που τους χαρακτηρίζει η υπερβολική οίηση πως μπορούν τάχατες να αλλάξουν ακόμη κι αυτό το τοπίο των άνυδρων νησιών μας. Ενα γελοίο και άχρηστο μασκάρεμα, σαν χολιγουντιανό σκηνικό, για να μοιάζουν δήθεν με άλλους τόπους. Μα η ιδιαιτερότητα και η μοναδική ομορφιά των νησιών μας είναι ακριβώς αυτά τα τοπία που αναδεικνύονται με τα υπέροχα παιχνιδίσματα του φωτός και της σκιάς και πάνω τους αποτυπώνονται χρωματικά όλες οι εποχές του χρόνου. Πρασινίζουν την άνοιξη και γίνονται χρυσαφιά το κατακαλόκαιρο.
Δυστυχώς, προσπαθούμε να υποτάξουμε τα νησιά μας -και όχι μόνο- σ' ένα είδος τουρισμού τελείως ξένου προς αυτά. Ο καταστροφικός δρόμος που ακολουθούμε δεκαετίες τώρα μόνον ως «τουριστική αυτοχειρία» μπορεί να χαρακτηριστεί! Τουριστική βιομηχανία ακούμε να την αποκαλούν βαρύγδουπα. Ναι, αλλά αυτή η βιομηχανία «μολύνει» ανεπανόρθωτα το περιβάλλον! Δεν είναι ο παγκοσμιοποιημένος μαζικός τουρισμός που επιβάλλει τους όρους του, αλλά ο ίδιος ο τόπος που υποδεικνύει σοφά το μέτρο με το οποίο πρέπει να κτίζουμε και να τον κατοικούμε. Να τον κατοικούμε με την ουσιαστική σημασία της λέξης και όχι απλώς να τον καταναλώνουμε ως άλλη μία εικόνα. Ανάπτυξη δεν σημαίνει με κανέναν τρόπο αλλοίωση του περιβάλλοντος, αλλά αντιθέτως σεβασμός και ανάδειξη του ιδιαίτερου χαρακτήρα του. Εστω και την ύστατη στιγμή, ας αναλογιστούμε τη μοναδικότητα των άνυδρων τοπίων. Αυτήν την ομορφιά έρχονται άλλωστε να μοιραστούν μαζί μας οι τουρίστες κάθε χρόνο. Οχι την αισθητική μόνον ομορφιά, αλλά εκείνη τη βαθύτερη που πραγματώνει και ουσιώνει τον τόπο. Τον κάθε τόπο!
«Μόνο όταν κατανοήσουμε τον τόπο μας θα μπορέσουμε να συμμετάσχουμε δημιουργικά και να συμβάλουμε στην ιστορία του» μας προτρέπει στοχαστικά ο Christian Norberg-Schulz.
Ας προσπαθήσουμε να ακούσουμε τις «μυστικές φωνές» των τοπίων μας, ας ακολουθήσουμε τους κανόνες που εισηγούνται. Ας κάνουμε, επιτέλους, μια αρχιτεκτονική αντάξια αυτών των τοπίων. Μια σύγχρονη, στοχαστική αρχιτεκτονική που θα εξυπηρετεί τις σημερινές ανάγκες, αλλά την ίδια στιγμή θα εντάσσεται στον κάθε τόπο, στις ιδιαίτερες συνθήκες και στις πειθαρχίες του. Μια αρχιτεκτονική, δηλαδή, μακριά από κάθε φορμαλιστικό πειραματισμό, μακριά από γραφικότητες και ψεύτικο φολκλόρ. Σημασία δεν έχει η στείρα επανάληψη αυτού που υπήρξε, μια επιλογή, δηλαδή, στοιχείων από ένα ιστορικό «συνταγολόγιο» που οδηγεί σ' ένα άχρηστο ομοίωμα του παρελθόντος, αλλά να μπορέσουμε να κρατήσουμε αυτό που διαρκεί και είναι γνήσιο, γόνιμο και ουσιαστικό, αυτό μ' άλλα λόγια που αποτελεί την ενεργή παράδοση του κάθε τόπου. Ας απεξαρτηθούμε από τη γοητεία της μορφής κι ας διεισδύσουμε στον πυρήνα, στα άδυτα του κτίσματος, στα «απόκρυφα» σημεία του, αυτά που ψιθυρίζουν τη νομοτέλειά του. Το δύσκολο είναι να βρούμε τα στοιχεία που συνδέουν τα κτήρια μεταξύ τους, αυτά που βοηθούν στην αλληλεξάρτηση του ενός από το άλλο και όχι σε εκείνα τα μορφολογικά επιθέματα που τα διαφοροποιούν και τα κάνουν να ξεχωρίζουν.
Η γόνιμη δημιουργία -που πολλές φορές εμπεριέχει το λάθος- περνάει υποχρεωτικά μέσα από αλλεπάλληλες, βασανιστικές και επίπονες προσπάθειες. Ξανά και ξανά. Είναι το τίμημα της «γέννας» του πραγματικά νέου. Σαν τον τοκετό της γυναίκας. Γιατί η πρόκληση της κάθε εποχής είναι να δώσει η αρχιτεκτονική τις δικές της απαντήσεις, να εκφράσει με τον δικό της τρόπο τις σύγχρονες ανάγκες, κρατώντας -την ίδια στιγμή- ανέπαφο το αόρατο νήμα που τη συνδέει με το παρελθόν και το μέλλον ταυτόχρονα. Το νέο κτίσμα πάντα έρχεται να ακουμπήσει δίπλα σε άλλα παλιότερα που προϋπήρχαν, αλλά και σ' αυτά που θα κτιστούν στο μέλλον. Κατά βάθος τα προβλήματα παραμένουν πάντοτε τα ίδια. Αυτό που μας διαφοροποιεί είναι ο τρόπος που βλέπουμε τα πράγματα. Η «ματιά» μας.
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Τάση Παπαϊωάννου - εφ. Ελευθεροτυπία, 19-09-2009
Οι κυβιστικοί όγκοι διατάσσονταν γύρω από μια αυλή που αποτελούσε τον κεντροβαρικό υπαίθριο χώρο της μικρής αγροικίας, η οποία έκλεινε από τον βοριά με μια ψηλή ξερολιθιά. Ετσι ολοκληρωνόταν το σχήμα. Ενα μακρόστενο ορθογώνιο στην κορφή του μικρού λόφου που συνέχιζε και κορύφωνε τις παράλληλες γραμμές των ξερολιθιών που έφταναν σαν μεγάλα σκαλοπάτια μέχρι κάτω στη θάλασσα.
Η μικρή αυλή προστάτευε τα λιγοστά δένδρα. Μια ροδιά και μια αμυγδαλιά πάσχιζαν μάταια να ξεμυτίσουν πάνω από τη μάντρα. Ο δυνατός βοριάς και η αλμύρα της θάλασσας δεν άφηναν περιθώρια να αναπτυχθούν περισσότερο. Σαν τις αγριελιές λίγο πιο κάτω που βρίσκονταν στη σειρά, κατά μήκος μιας αιμασιάς, γερμένες στο πλάι φτάνοντας σχεδόν μέχρι το έδαφος, ενώ το πάνω τους μέρος ήταν απολύτως ίσιο, λες και το είχε κλαδέψει λοξά και με μαεστρία κάποιος αόρατος κηπουρός.
Ο απλός λαϊκός τεχνίτης έκτισε μ' ένα μόνο υλικό, την πέτρα που βρήκε τριγύρω, και λιγοστά ξύλα για τη στέγη, πριν από χρόνια, τη μικρή κατοικία που σήμερα βρίσκεται ακατοίκητη. Εβλεπα τα δώματα, το ένα ελάχιστα ψηλότερο από το άλλο, ανάλογα με τις ανάγκες του χώρου που στέγαζε. Μια ήσυχη κορυφογραμμή που ανεβοκατέβαινε με μικρές, αδιόρατες εξάρσεις. Ολα έγερναν λίγο, προς το σημείο που μαζεύονταν τα νερά της βροχής και από το ένα δώμα έπεφταν στο άλλο, έτσι που στο τέλος φτάνανε σε μια ανοικτή υδρορροή, μια όμορφη «αναγλυφάδα» από πατητό σοβά που είχε σχηματιστεί στην κατακόρυφη επιφάνεια του πέτρινου τοίχου κι αυτή με τη σειρά της τα κατέβαζε σ' ένα μικρό αυλάκι που διέτρεχε την πλακόστρωση και τα οδηγούσε στη στέρνα, στο κέντρο της αυλής. Από όλες τις επιφάνειες το νερό συλλεγόταν μ' έναν απλό τρόπο στην υπόγεια δεξαμενή, ώστε να μην πάει τίποτε χαμένο.
Το νερό! Αυτό που έδινε αιώνες τώρα ζωή στα μικρά Κυκλαδονήσια. Ηταν ό,τι πιο πολύτιμο είχε ανάγκη ο άνθρωπος για να ζήσει στα κακοτράχαλα τοπία τους. Κι έπειτα η αυτονόητη οικονομία στη διαχείρισή του. Ολα με το μέτρο που υποδείκνυε ο τόπος. Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική σε όλα τα πλάτη και τα μήκη της Γης, ακόμη και του πιο απόμακρου παρελθόντος, πιστοποιεί την αέναη προσπάθεια του ανθρώπου να κατοικήσει μέσα στο φυσικό περιβάλλον, ακόμη και στις πιο αντίξοες και εχθρικές καιρικές συνθήκες, σύμφωνα πάντοτε με τις νομοτέλειες που αυτό επέβαλλε. Ηταν αποτέλεσμα της εμπειρίας και της γνώσης που η μια γενιά παρέδιδε στην άλλη. Ηταν οι χιλιάδες προσπάθειες και επαναλήψεις, οι επιτυχίες και οι αποτυχίες που δημιούργησαν τα σοφά παραδοσιακά κτίσματα, ενώ παράλληλα διακρίνονται για τον απέραντο σεβασμό απέναντι στη φύση που στα μάτια των απλών ανθρώπων αποκτούσε υπερβατικές και τις περισσότερες φορές «ιερές» ιδιότητες.
Στρέφω το βλέμμα μου στα σύγχρονα κτήρια. Στα ξενοδοχειακά συγκροτήματα που ξεφυτρώνουν παντού, χωρίς σπουδή, χωρίς μέτρο. Κτισμένα για τις ανάγκες μόνο της «καλοκαιρινής σεζόν». Κι όλα να έχουν και από μια πισίνα. Σε βαθμό που αναρωτιέσαι αν οι κάτοικοι αυτής της χώρας έχασαν πια κάθε μέτρο ή έχουν τρελαθεί εντελώς, αφού και βάσει κανονισμών οι ξενοδοχειακές μονάδες πρέπει λέει -ανάλογα με την κατηγορία στην οποία ανήκουν- να περιλαμβάνουν υποχρεωτικά και από μία πισίνα! Πισίνες στο κέντρο του Αιγαίου! Βέβαια, για την αλόγιστη σπατάλη νερού ούτε λόγος να γίνεται. Σαν αυτούς που βάλθηκαν να γεμίσουν την Ελλάδα με γήπεδα γκολφ ή την καταστροφική και ανεξέλεγκτη υπερεκμετάλλευση των υπόγειων υδάτων, τις παράνομες γεωτρήσεις, τη μόλυνση κάθε υγροβιότοπου, ποταμών, λιμνών... για να φτάσουμε σήμερα να πίνουμε το νερό μόνο από τα πλαστικά μπουκάλια των σούπερ μάρκετ.
Κατά τα άλλα ανακαλύψαμε υποκριτικά (ως άλλοθι;) τη βιοκλιματική αρχιτεκτονική, τα πράσινα κτήρια, τα οικολογικά οικοδομικά υλικά... και ξεχάσαμε πώς κτίζανε οι παππούδες μας. Εγκαταλείψαμε την κεκτημένη σοφία των προηγούμενων γενεών, επαναπαυμένοι στη σιγουριά των τεχνολογικών επιτευγμάτων και την πεποίθηση πως όλα μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε. Δεν έμεινε τίποτε από το σπουδαίο δίδαγμα, σε τέτοιο σημείο που το μικρό πέτρινο σπίτι να μοιάζει παράταιρο και ξένο ανάμεσα στα κακάσχημα rooms to let και στα ξενοδοχειακά εκτρώματα με τους φοίνικες και το γκαζόν. Μια άσχημη υπερβολή, μια επίπλαστη εικόνα πολυτέλειας και φτηνής γκλαμουριάς, δίπλα στα κοφτερά βράχια, στα σκίνα και στα θυμάρια. Και είναι κωμικοτραγικά, γιατί εκτός από τις χοντροκομμένες μορφές τους, περιβάλλονται και από ένα όργιο πρασίνου, ακατανόητο μέσα στο ξερό τοπίο των βράχων. Ενα πράσινο αφύσικο που για να διατηρηθεί θέλει τόνους νερού κάθε χρόνο. Και παραδίπλα, δρόμοι που χαράχτηκαν χωρίς σκέψη, τεμαχίζοντας βράχια και πλαγιές, μοιάζοντας με άσχημες ουλές στο σώμα του εδάφους, λιμάνια που κατασκευάζονται ως αδιάφορα τεχνικά έργα μόνον, καταστρέφοντας με επιχώσεις πανέμορφους όρμους και κάθε λογής έργα υποδομής από τα οποία απουσιάζει παντελώς κάθε μέριμνα για τη σωστή ένταξή τους στη γεωμορφολογία των νησιών μας.
Ας μην ξεχνάμε πως, πριν από την αρχιτεκτονική καταστροφή ενός τόπου, έχει προηγηθεί η καταστροφή του τρόπου ζωής, η αλλοίωση της συλλογικής συνείδησης της κοινωνίας. Ολα είναι μια ψευδαίσθηση ανθρώπων που τους χαρακτηρίζει η υπερβολική οίηση πως μπορούν τάχατες να αλλάξουν ακόμη κι αυτό το τοπίο των άνυδρων νησιών μας. Ενα γελοίο και άχρηστο μασκάρεμα, σαν χολιγουντιανό σκηνικό, για να μοιάζουν δήθεν με άλλους τόπους. Μα η ιδιαιτερότητα και η μοναδική ομορφιά των νησιών μας είναι ακριβώς αυτά τα τοπία που αναδεικνύονται με τα υπέροχα παιχνιδίσματα του φωτός και της σκιάς και πάνω τους αποτυπώνονται χρωματικά όλες οι εποχές του χρόνου. Πρασινίζουν την άνοιξη και γίνονται χρυσαφιά το κατακαλόκαιρο.
Δυστυχώς, προσπαθούμε να υποτάξουμε τα νησιά μας -και όχι μόνο- σ' ένα είδος τουρισμού τελείως ξένου προς αυτά. Ο καταστροφικός δρόμος που ακολουθούμε δεκαετίες τώρα μόνον ως «τουριστική αυτοχειρία» μπορεί να χαρακτηριστεί! Τουριστική βιομηχανία ακούμε να την αποκαλούν βαρύγδουπα. Ναι, αλλά αυτή η βιομηχανία «μολύνει» ανεπανόρθωτα το περιβάλλον! Δεν είναι ο παγκοσμιοποιημένος μαζικός τουρισμός που επιβάλλει τους όρους του, αλλά ο ίδιος ο τόπος που υποδεικνύει σοφά το μέτρο με το οποίο πρέπει να κτίζουμε και να τον κατοικούμε. Να τον κατοικούμε με την ουσιαστική σημασία της λέξης και όχι απλώς να τον καταναλώνουμε ως άλλη μία εικόνα. Ανάπτυξη δεν σημαίνει με κανέναν τρόπο αλλοίωση του περιβάλλοντος, αλλά αντιθέτως σεβασμός και ανάδειξη του ιδιαίτερου χαρακτήρα του. Εστω και την ύστατη στιγμή, ας αναλογιστούμε τη μοναδικότητα των άνυδρων τοπίων. Αυτήν την ομορφιά έρχονται άλλωστε να μοιραστούν μαζί μας οι τουρίστες κάθε χρόνο. Οχι την αισθητική μόνον ομορφιά, αλλά εκείνη τη βαθύτερη που πραγματώνει και ουσιώνει τον τόπο. Τον κάθε τόπο!
«Μόνο όταν κατανοήσουμε τον τόπο μας θα μπορέσουμε να συμμετάσχουμε δημιουργικά και να συμβάλουμε στην ιστορία του» μας προτρέπει στοχαστικά ο Christian Norberg-Schulz.
Ας προσπαθήσουμε να ακούσουμε τις «μυστικές φωνές» των τοπίων μας, ας ακολουθήσουμε τους κανόνες που εισηγούνται. Ας κάνουμε, επιτέλους, μια αρχιτεκτονική αντάξια αυτών των τοπίων. Μια σύγχρονη, στοχαστική αρχιτεκτονική που θα εξυπηρετεί τις σημερινές ανάγκες, αλλά την ίδια στιγμή θα εντάσσεται στον κάθε τόπο, στις ιδιαίτερες συνθήκες και στις πειθαρχίες του. Μια αρχιτεκτονική, δηλαδή, μακριά από κάθε φορμαλιστικό πειραματισμό, μακριά από γραφικότητες και ψεύτικο φολκλόρ. Σημασία δεν έχει η στείρα επανάληψη αυτού που υπήρξε, μια επιλογή, δηλαδή, στοιχείων από ένα ιστορικό «συνταγολόγιο» που οδηγεί σ' ένα άχρηστο ομοίωμα του παρελθόντος, αλλά να μπορέσουμε να κρατήσουμε αυτό που διαρκεί και είναι γνήσιο, γόνιμο και ουσιαστικό, αυτό μ' άλλα λόγια που αποτελεί την ενεργή παράδοση του κάθε τόπου. Ας απεξαρτηθούμε από τη γοητεία της μορφής κι ας διεισδύσουμε στον πυρήνα, στα άδυτα του κτίσματος, στα «απόκρυφα» σημεία του, αυτά που ψιθυρίζουν τη νομοτέλειά του. Το δύσκολο είναι να βρούμε τα στοιχεία που συνδέουν τα κτήρια μεταξύ τους, αυτά που βοηθούν στην αλληλεξάρτηση του ενός από το άλλο και όχι σε εκείνα τα μορφολογικά επιθέματα που τα διαφοροποιούν και τα κάνουν να ξεχωρίζουν.
Η γόνιμη δημιουργία -που πολλές φορές εμπεριέχει το λάθος- περνάει υποχρεωτικά μέσα από αλλεπάλληλες, βασανιστικές και επίπονες προσπάθειες. Ξανά και ξανά. Είναι το τίμημα της «γέννας» του πραγματικά νέου. Σαν τον τοκετό της γυναίκας. Γιατί η πρόκληση της κάθε εποχής είναι να δώσει η αρχιτεκτονική τις δικές της απαντήσεις, να εκφράσει με τον δικό της τρόπο τις σύγχρονες ανάγκες, κρατώντας -την ίδια στιγμή- ανέπαφο το αόρατο νήμα που τη συνδέει με το παρελθόν και το μέλλον ταυτόχρονα. Το νέο κτίσμα πάντα έρχεται να ακουμπήσει δίπλα σε άλλα παλιότερα που προϋπήρχαν, αλλά και σ' αυτά που θα κτιστούν στο μέλλον. Κατά βάθος τα προβλήματα παραμένουν πάντοτε τα ίδια. Αυτό που μας διαφοροποιεί είναι ο τρόπος που βλέπουμε τα πράγματα. Η «ματιά» μας.
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Τάση Παπαϊωάννου - εφ. Ελευθεροτυπία, 19-09-2009
Mια χώρα υπό κατασκευή
Οι Κινέζοι ετοιμάζονται να γιορτάσουν την επέτειό τους με παρελάσεις και παραστάσεις. Αλλά αυτό είναι το λιγότερο: η αρχιτεκτονική και, παρά τη λογοκρισία, το βιβλίο, το σινεμά, τα εικαστικά και η μουσική γνωρίζουν νέα άνθηση σ' αυτό το τεράστιο εργαστήρι αλλαγών
Στο χωριό Χονμιάο ετοιμάζουν πυρετωδώς δέκα χιλιάδες κόκκινα φανάρια για τα 60 χρόνια της Λαϊκής Δημοκρατίας. Τρία εκατομμύρια λουλούδια που συμβολίζουν ευημερία, τύχη, τιμή, ευγένεια κ.λπ. στολίζουν το Πεκίνο και ένα εκατομμύριο εθελοντές συντονίζονται για την παρέλαση της 1ης Οκτωβρίου.
Μετά τη στρατιωτική παρέλαση εξήντα άρματα θα απεικονίσουν τα επιτεύγματα της οικοδόμησης και διακόσιες χιλιάδες άτομα με πολύχρωμες ενδυμασίες τη συμβολή των 57 εθνικών μειονοτήτων, με την καλλιτεχνική οπτική του Ζαν Γιμού, δημιουργού της τελετής των Ολυμπιακών Αγώνων.
«Στο δρόμο της Αναγέννησης», 3.200 χορευτές και ηθοποιοί παρουσιάζουν 169 χρόνια ιστορίας από τον Πόλεμο του Οπίου, και οι εκδηλώσεις κλείνουν με υπερθέαμα πυροτεχνημάτων.
Παράλληλα, στο Μουσείο Κινεζικής Τέχνης εκτίθενται 700 σημαντικοί πίνακες της περιόδου 1949-2009. Και για να μην αφεθεί τίποτα στην τύχη, οι μετεωρολόγοι θα προσπαθήσουν να εμποδίσουν την εκδήλωση βροχής βομβαρδίζοντας τα σύννεφα με ιοδίδια αργύρου, όπως έκαναν στην έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων εκτοξεύοντας 1.104 ρουκέτες!
Η Κίνα είναι ένα τεράστιο εργαστήρι αλλαγών και αντιθέσεων. Το CNN παρουσίασε τη ροκ σκηνή του Πεκίνου, το «Τάιμ» την τέκνο της Σαγκάης και οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» το κινέζικο χιπ-χοπ. Η θεματολογία δεν αποφεύγει την άρνηση των συνεπειών της καπιταλιστικής στροφής. «Εάν δεν έχεις λεφτά ή ένα ωραίο αυτοκίνητο, δεν έχεις ούτε γλύκες...» τραγουδάει ο Ουάν Λι και ο Γιαν Τζουν επισημαίνει ότι «η καλλιτεχνική σκηνή στο Πεκίνο είναι ανέμελη, πολύ κινέζικη, πολύ γήινη και καθόλου καπιταλιστική. Είναι υπέροχη». «Υπάρχει ελευθερία να παίξεις και να πεις οτιδήποτε, αρκεί να μην προσβάλλεις το κόμμα», συμπληρώνει ο Ουόν Μιάο.
Χιπ χοπ στα κινέζικα
Η οπερατική Σένκι με παραδοσιακά όργανα και ηλεκτρονικούς βόμβους αποκαλεί τη μουσική της «βιομηχανικό κόσμικ». Το τρίο του Τζάνκι Τσάο απορρίπτει το ροκ ως επαναλαμβανόμενο και βαρετό και θεωρεί απελευθερωτικό μόνο το θόρυβο!
Οι Tang Dynasty, Carsick Cars, Buyi, Snapline, Ilchi Hanggai, Yin Ts'ang, Sulumi, Yin Tsar κ.ά. εμφανίζονται στο Mao Club, το Antidote και σε δεκάδες κλαμπάκια των μεγαλουπόλεων. Τα cd εκδίδονται από ανεξάρτητες εταιρείες (Kwanyin Records, Subjam, Modern Sky, Acupuncture κ.λπ.) και χιλιάδες βίντεο κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο, ιδίως από τότε που οι χιπ χόπερς τραγουδούν στα κινέζικα.
Ο κινηματογράφος ήταν δημοφιλής από τα πρώτα χρόνια. Οι θεατές από 47 εκατ. (1949) εκτινάχθηκαν στα 415 εκατ. (1959)! Από το 1956 που ιδρύθηκε η Κινηματογραφική Ακαδημία, το κινέζικο σινεμά παίρνει διακρίσεις στα φεστιβάλ Κανών, Βερολίνου κ.λπ.
Γυρίζονται ακριβές παραγωγές, όπως τα «Ιπτάμενα Στιλέτα» με ψηφιακές τεχνολογίες και ηθοποιούς διεθνούς ακτινοβολίας όπως η Ζαν Ζιγί, αλλά και ταινίες εκτός Χεντιάν (το κινέζικο Χόλιγουντ), που θίγουν τα ανορθόδοξα της προόδου.
Οι αντιφρονούντες, όπως ο Λι Γιαν που γύρισε το «Τυφλό πηγάδι» απειλούμενος από τους ιδιοκτήτες ενός ορυχείου, αποδοκιμάζουν τις επιπτώσεις του καπιταλιστικού δρόμου στην κοινωνία, τον πολιτισμό και το περιβάλλον.
Το 2009 θα ολοκληρωθούν 17 ξένες παραγωγές (και 300 εντόπιες), παρ' όλα τα προβλήματα λογοκρισίας που ματαίωσαν το γύρισμα της αμερικανικής παραγωγής «Σαγκάη» επειδή έθιγε το θέμα των «συνεργατών» των ιαπώνων κατακτητών.
Φέτος, εγκαινιάστηκαν και τα καινούρια υπερσύγχρονα κρατικά στούντιο με 16 πλατό σε 530 στρέμματα, με δυνατότητα γυρίσματος 80 ταινιών και 500 τηλεοπτικών επεισοδίων το χρόνο.
Γλωσσική επέκταση
Εκτός από τις έδρες των κινεζικών σπουδών από την Ινδονησία ώς την Αυστραλία, η κινέζικη γλώσσα ανταγωνίζεται την αγγλική στο Διαδίκτυο. Ηδη, κινέζικες λέξεις γίνονται διεθνείς. Π.χ. μετά τον περίπατο των Κινέζων στο διάστημα, η λέξη «ταϊκονότ» (από το κινέζικο ταϊκόν-διάστημα και το ελληνικό ναύτης) στην Ασία αντικαθιστά την αμερικάνικη «άστρονοτ» και τη ρωσική «κοσμοναύτ».
Αλλά δεν είναι μόνο η γλώσσα. Ο βελονισμός και άλλες μορφές παραδοσιακής ιατρικής θεωρούνται ισότιμες με τις δυτικές θεραπείες. Η κινέζικη κουζίνα είναι μέινστριμ. Εκατομμύρια βιβλία για πολεμικές τέχνες, πολιτισμό και φιλοσοφία εξάγονται από την Κίνα. Και στη Δύση, ξαναθυμούνται ότι σημαντικότατες εφευρέσεις (πυρίτιδα, τυπογραφία, χαρτί, μαγνητική πυξίδα, πύραυλοι κ.λπ.) είναι κινέζικες.
Οι χρήστες του Ιντερνετ έφτασαν τα 340 εκατομμύρια ξεπερνώντας τις ΗΠΑ. Τα μπλογκ είναι αμέτρητα και ασχολούνται με τα πάντα. Και στα αγγλόφωνα φόρουμ, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί συγκρούονται με Κινέζους για τα πολιτικά συστήματα των χωρών τους. Ιδιαίτερα αποτελεσματικές είναι ιστοσελίδες για καταγγελίες καταχρήσεων και παρανομιών, όπως το www.703804.com με ένα εκατομμύριο επισκέψεις ημερησίως.
Σύμφωνα με έρευνα του Pew το 80% των Κινέζων θεωρούν την προστασία του περιβάλλοντος πρωταρχικής σημασίας, πράγμα που εξηγεί τις χιλιάδες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας («Τάιμ», 7.9.9). Στις 14 Αυγούστου, δύο εργοστασιάρχες καταδικάστηκαν σε φυλάκιση 6 και 11 ετών για ρύπανση στο Τζιανσού.
Η Κίνα κατασκευάζει το 30% των ηλιακών συσσωρευτών του κόσμου, παράγει ηλεκτρικά ποδήλατα και επιδοτεί την αγορά ηλεκτρικών και υβριδικών αυτοκινήτων. Το μετρό του Πεκίνου επεκτείνεται από τα διακόσια στα τριακόσια χιλιόμετρα και το τρένο στη Σαγκάη μεταφέρει τους επιβάτες από το αεροδρόμιο στο κέντρο (35 χλμ.) σε επτά λεπτά!
Η ραγδαία αυτή εξέλιξη συνδέεται με την απάλειψη του αναλφαβητισμού, από το 80% (1949) στο 3,58% (2008). Εξι εκατομμύρια νέοι εισάγονται στα πανεπιστήμια, τριάντα εκατομμύρια φοιτούν σε επαγγελματικές σχολές και 300 χιλιάδες μηχανικοί αποφοιτούν ετησίως! Συνολικά, απασχολούνται 15 εκατομμύρια εκπαιδευτικοί (Ε. Ιζραέλεβιτς «Οταν η Κίνα αλλάζει τον κόσμο», εκδ. Κασταλία).
Ο Αντριου Ρος, διευθυντής του τμήματος Κοινωνικής και Πολιτιστικής Ανάλυσης του Πανεπιστημίου Νέας Υόρκης, υπό τον τίτλο «Η νέα Πολιτιστική Επανάσταση της Κίνας;», συνδέει τη διάδοση της γνώσης και των επικοινωνιών (πάνω από μισό δισεκατομμύριο κινητά τηλέφωνα!) με την ανάπτυξη των «δημιουργικών βιομηχανιών» που μεταβάλλουν την Κίνα από χώρα του φασόν σε πυρήνα καινοτομίας στους τομείς επικοινωνίας, ενημέρωσης, πληροφορικής, βιομηχανικού ντιζάιν, τέχνης κ.λπ. Δηλαδή, από «Made in China» σε «Created in China».
Οι «ζώνες» περιλαμβάνουν κτίρια εργοστασίων που απομακρύνθηκαν λόγω ρύπανσης και μετατρέπονται σε γκαλερί, στούντιο αρχιτεκτόνων, ζωγράφων, διακοσμητών, εφευρετών κ.ά. Από το 2004, εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης ενός εκατομμυρίου ειδικών για τις πολιτιστικές μονάδες.
Αρχιτεκτονικός οργασμός
Το 1959 εγκαινιάστηκαν δέκα ιστορικά κτίρια με επιρροές από το μοντερνισμό και το σοσιαλιστικό ρεαλισμό (Μέγαρο του Λαού, Εθνικό Μουσείο κ.λπ.). Σήμερα, με 15 καινούρια αεροδρόμια κάθε χρόνο, φράγματα, στάδια και νέες πόλεις, η αρχιτεκτονική βρίσκεται σε πρωτοφανή οργασμό.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ανέδειξαν τον αθλητισμό (με εκατό μετάλλια!), αλλά και τη σημασία της αρχιτεκτονικής, με ξένους και κινέζους αρχιτέκτονες: στάδιο «Φωλιά του πουλιού» (των Ελβετών Herzog και de Meuron), Εθνικό Κέντρο Παραστατικών Τεχνών (του Γάλλου Paul Andreu), Μέγαρο Κρατικής Ραδιοτηλεόρασης (του Ολλανδού Ρεμ Κούλχααζ), Εθνικό Κολυμβητήριο «Υδάτινος κύβος» (αυστραλοκινεζικής συνεργασίας) κ.ά.
Παράλληλα, μια νέα γενιά αποφοίτων αμερικανικών και κινεζικών πανεπιστημίων σχεδιάζει πρωτοποριακά κτίρια, ενεργειακά και διατροφικά αυτάρκη. Καθώς εκατοντάδες εκατομμύρια αγρότες μεταναστεύουν στις πόλεις, ομάδες όπως η MAD κάνουν την Κίνα παγκόσμιο ατελιέ της αστικοποίησης. Ο καθηγητής Hu Leike παρατηρεί ότι «υπάρχει εθνική ευαισθητοποίηση, αλλά οι κινέζοι αρχιτέκτονες είναι ακόμα χαμένοι ανάμεσα στο παραδοσιακό και το μοντέρνο, την Ανατολή και τη Δύση...» («Λαϊκή Ημερησία», 12/6/09).
Λόγω αυτής της ευαισθητοποίησης, αποσύρθηκε το καφέ «Στάρμπακς» από την Απαγορευμένη Πόλη και αντικαταστάθηκε από ένα αναψυκτήριο με κινέζικα χαρακτηριστικά.
Επιφανειακά, είναι ανεξήγητη η δημιουργία ενός υπερσύγχρονου μουσείου (το πρώτο πάνω σε γέφυρα ποταμού) για την έκθεση 20.000 αφισών της Πολιτιστικής Επανάστασης. Κι όμως στην Κίνα, όλα επανεξετάζονται, ενώ μεγάλες περιοχές της πολιτιστικής της ζωής παραμένουν άγνωστες ή ακατανόητες στη Δύση. Πολλά βιβλία από ξένους ή Κινέζους του εξωτερικού είναι γεμάτα διαστρεβλώσεις και πολιτικά και ιδεολογικά χρωματισμένες αξιολογήσεις. Π.χ. η βιογραφία του Μάο από τους Τσανγκ και Χάλιντεϊ (εκδ. Εστία), σύμφωνα με την κριτική του επικεφαλής του τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κολούμπια Αντριου Νέιθαν, είναι γεμάτη λάθη, αναπόδεικτες πληροφορίες και αστήρικτες υποθέσεις.
Στη Δύση, η δεξιά δυσκολεύεται να αρθρώσει ολοκληρωμένη κριτική για ένα πετυχημένο μοντέλο οικονομίας της αγοράς, και η αριστερά στέκεται αμήχανα μπροστά στο φαινόμενο ενός κομμουνιστικού κόμματος με 76 εκατομμύρια μέλη, που δεν ακολουθεί το σοβιετικό υπόδειγμα. Ετσι, οι Δυτικοί αποφεύγοντας να έρθουν σε επαφή με τους διανοούμενους που επεξεργάζονται τη σύγχρονη σκέψη στην Κίνα, δυσκολεύονται να καταλάβουν τι συμβαίνει εκεί.
Η υπερταχεία ανάπτυξη και η αύξηση του πληθυσμού επιβαρύνουν το περιβάλλον και διευρύνουν τις κοινωνικές ανισότητες προκαλώντας μία διαρκή εσωτερική πάλη. Ο Μαρκ Λέοναρντ («Τι σκέφτεται η Κίνα;», εκδ. Κριτική) δίνει ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη Νέα Αριστερά και τη Νέα Δεξιά που διασταυρώνουν τα ξίφη τους για τη διαμόρφωση των πολιτικών που ρυθμίζουν την πορεία της Κίνας.
Επιρροή της επανάστασης
Αναλυτές του κινέζικου μοντέλου αναφέρονται και στην επίδραση της επανάστασης στη δυτική κουλτούρα. Ο καθηγητής Ρος θεωρεί ότι η επιρροή της επαναστατικής σκέψης είναι πιο μεγάλη από τη μόδα των γιακάδων και των πορτρέτων του Μάο από τον Γουόρχολ. Με επιρροή από την εκστρατεία «Βομβαρδίστε τα διευθυντήρια!», στη δεκαετία του '60, η αμφισβήτηση των ιεραρχιών, το άνοιγμα των πανεπιστημίων στις μειονότητες, η είσοδος ακτιβιστών στην εκπαιδευτική τάξη και οι μεταρρυθμίσεις στη διδακτέα ύλη άλλαξαν τη φυσιογνωμία της ανώτατης εκπαίδευσης. «Το δικαίωμα να επαναστατείς... η αυτοκριτική... η συνειδητοποίηση... το δικαίωμα στην πολιτιστική αναγνώριση... είχαν τεράστια επίδραση στα φεμινιστικά, φυλετικά και λεσβιακά-γκέι κινήματα...», εκτιμά ο Ρος.
«Στους ανθρωπιστικούς τομείς οι νεομαοϊκές παρορμήσεις διέτρεξαν διαδρομή τριών δεκαετιών ξεπερνώντας τη ζωή της Πολιτιστικής Επανάστασης». Το σύνθημα «αφήστε εκατό λουλούδια ν' ανθίσουν» βρήκε μεγάλη εφαρμογή στον πολιτισμό, ενώ «η γυναίκα είναι το μισό τ' ουρανού» πυροδότησε τον αγώνα για την ισότητα των δύο φύλων.
Εξήντα χρόνια από τη μέρα που ο Μάο έμπαινε στο Πεκίνο, η Κίνα εξακολουθεί να εκπλήσσει, με την παγκόσμια επέκτασή της χωρίς στρατιωτικές επεμβάσεις, 750 χιλιάδες ερευνητές, δύο γκέι-παρελάσεις στο Πεκίνο και τη Σαγκάη και πολλά άλλα... κινέζικα!
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Στέλιου Ελληνιάδη - εφ. Ελευθεροτυπία, Επτά 27-09-2009
Στο χωριό Χονμιάο ετοιμάζουν πυρετωδώς δέκα χιλιάδες κόκκινα φανάρια για τα 60 χρόνια της Λαϊκής Δημοκρατίας. Τρία εκατομμύρια λουλούδια που συμβολίζουν ευημερία, τύχη, τιμή, ευγένεια κ.λπ. στολίζουν το Πεκίνο και ένα εκατομμύριο εθελοντές συντονίζονται για την παρέλαση της 1ης Οκτωβρίου.
Μετά τη στρατιωτική παρέλαση εξήντα άρματα θα απεικονίσουν τα επιτεύγματα της οικοδόμησης και διακόσιες χιλιάδες άτομα με πολύχρωμες ενδυμασίες τη συμβολή των 57 εθνικών μειονοτήτων, με την καλλιτεχνική οπτική του Ζαν Γιμού, δημιουργού της τελετής των Ολυμπιακών Αγώνων.
«Στο δρόμο της Αναγέννησης», 3.200 χορευτές και ηθοποιοί παρουσιάζουν 169 χρόνια ιστορίας από τον Πόλεμο του Οπίου, και οι εκδηλώσεις κλείνουν με υπερθέαμα πυροτεχνημάτων.
Παράλληλα, στο Μουσείο Κινεζικής Τέχνης εκτίθενται 700 σημαντικοί πίνακες της περιόδου 1949-2009. Και για να μην αφεθεί τίποτα στην τύχη, οι μετεωρολόγοι θα προσπαθήσουν να εμποδίσουν την εκδήλωση βροχής βομβαρδίζοντας τα σύννεφα με ιοδίδια αργύρου, όπως έκαναν στην έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων εκτοξεύοντας 1.104 ρουκέτες!
Η Κίνα είναι ένα τεράστιο εργαστήρι αλλαγών και αντιθέσεων. Το CNN παρουσίασε τη ροκ σκηνή του Πεκίνου, το «Τάιμ» την τέκνο της Σαγκάης και οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» το κινέζικο χιπ-χοπ. Η θεματολογία δεν αποφεύγει την άρνηση των συνεπειών της καπιταλιστικής στροφής. «Εάν δεν έχεις λεφτά ή ένα ωραίο αυτοκίνητο, δεν έχεις ούτε γλύκες...» τραγουδάει ο Ουάν Λι και ο Γιαν Τζουν επισημαίνει ότι «η καλλιτεχνική σκηνή στο Πεκίνο είναι ανέμελη, πολύ κινέζικη, πολύ γήινη και καθόλου καπιταλιστική. Είναι υπέροχη». «Υπάρχει ελευθερία να παίξεις και να πεις οτιδήποτε, αρκεί να μην προσβάλλεις το κόμμα», συμπληρώνει ο Ουόν Μιάο.
Χιπ χοπ στα κινέζικα
Η οπερατική Σένκι με παραδοσιακά όργανα και ηλεκτρονικούς βόμβους αποκαλεί τη μουσική της «βιομηχανικό κόσμικ». Το τρίο του Τζάνκι Τσάο απορρίπτει το ροκ ως επαναλαμβανόμενο και βαρετό και θεωρεί απελευθερωτικό μόνο το θόρυβο!
Οι Tang Dynasty, Carsick Cars, Buyi, Snapline, Ilchi Hanggai, Yin Ts'ang, Sulumi, Yin Tsar κ.ά. εμφανίζονται στο Mao Club, το Antidote και σε δεκάδες κλαμπάκια των μεγαλουπόλεων. Τα cd εκδίδονται από ανεξάρτητες εταιρείες (Kwanyin Records, Subjam, Modern Sky, Acupuncture κ.λπ.) και χιλιάδες βίντεο κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο, ιδίως από τότε που οι χιπ χόπερς τραγουδούν στα κινέζικα.
Ο κινηματογράφος ήταν δημοφιλής από τα πρώτα χρόνια. Οι θεατές από 47 εκατ. (1949) εκτινάχθηκαν στα 415 εκατ. (1959)! Από το 1956 που ιδρύθηκε η Κινηματογραφική Ακαδημία, το κινέζικο σινεμά παίρνει διακρίσεις στα φεστιβάλ Κανών, Βερολίνου κ.λπ.
Γυρίζονται ακριβές παραγωγές, όπως τα «Ιπτάμενα Στιλέτα» με ψηφιακές τεχνολογίες και ηθοποιούς διεθνούς ακτινοβολίας όπως η Ζαν Ζιγί, αλλά και ταινίες εκτός Χεντιάν (το κινέζικο Χόλιγουντ), που θίγουν τα ανορθόδοξα της προόδου.
Οι αντιφρονούντες, όπως ο Λι Γιαν που γύρισε το «Τυφλό πηγάδι» απειλούμενος από τους ιδιοκτήτες ενός ορυχείου, αποδοκιμάζουν τις επιπτώσεις του καπιταλιστικού δρόμου στην κοινωνία, τον πολιτισμό και το περιβάλλον.
Το 2009 θα ολοκληρωθούν 17 ξένες παραγωγές (και 300 εντόπιες), παρ' όλα τα προβλήματα λογοκρισίας που ματαίωσαν το γύρισμα της αμερικανικής παραγωγής «Σαγκάη» επειδή έθιγε το θέμα των «συνεργατών» των ιαπώνων κατακτητών.
Φέτος, εγκαινιάστηκαν και τα καινούρια υπερσύγχρονα κρατικά στούντιο με 16 πλατό σε 530 στρέμματα, με δυνατότητα γυρίσματος 80 ταινιών και 500 τηλεοπτικών επεισοδίων το χρόνο.
Γλωσσική επέκταση
Εκτός από τις έδρες των κινεζικών σπουδών από την Ινδονησία ώς την Αυστραλία, η κινέζικη γλώσσα ανταγωνίζεται την αγγλική στο Διαδίκτυο. Ηδη, κινέζικες λέξεις γίνονται διεθνείς. Π.χ. μετά τον περίπατο των Κινέζων στο διάστημα, η λέξη «ταϊκονότ» (από το κινέζικο ταϊκόν-διάστημα και το ελληνικό ναύτης) στην Ασία αντικαθιστά την αμερικάνικη «άστρονοτ» και τη ρωσική «κοσμοναύτ».
Αλλά δεν είναι μόνο η γλώσσα. Ο βελονισμός και άλλες μορφές παραδοσιακής ιατρικής θεωρούνται ισότιμες με τις δυτικές θεραπείες. Η κινέζικη κουζίνα είναι μέινστριμ. Εκατομμύρια βιβλία για πολεμικές τέχνες, πολιτισμό και φιλοσοφία εξάγονται από την Κίνα. Και στη Δύση, ξαναθυμούνται ότι σημαντικότατες εφευρέσεις (πυρίτιδα, τυπογραφία, χαρτί, μαγνητική πυξίδα, πύραυλοι κ.λπ.) είναι κινέζικες.
Οι χρήστες του Ιντερνετ έφτασαν τα 340 εκατομμύρια ξεπερνώντας τις ΗΠΑ. Τα μπλογκ είναι αμέτρητα και ασχολούνται με τα πάντα. Και στα αγγλόφωνα φόρουμ, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί συγκρούονται με Κινέζους για τα πολιτικά συστήματα των χωρών τους. Ιδιαίτερα αποτελεσματικές είναι ιστοσελίδες για καταγγελίες καταχρήσεων και παρανομιών, όπως το www.703804.com με ένα εκατομμύριο επισκέψεις ημερησίως.
Σύμφωνα με έρευνα του Pew το 80% των Κινέζων θεωρούν την προστασία του περιβάλλοντος πρωταρχικής σημασίας, πράγμα που εξηγεί τις χιλιάδες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας («Τάιμ», 7.9.9). Στις 14 Αυγούστου, δύο εργοστασιάρχες καταδικάστηκαν σε φυλάκιση 6 και 11 ετών για ρύπανση στο Τζιανσού.
Η Κίνα κατασκευάζει το 30% των ηλιακών συσσωρευτών του κόσμου, παράγει ηλεκτρικά ποδήλατα και επιδοτεί την αγορά ηλεκτρικών και υβριδικών αυτοκινήτων. Το μετρό του Πεκίνου επεκτείνεται από τα διακόσια στα τριακόσια χιλιόμετρα και το τρένο στη Σαγκάη μεταφέρει τους επιβάτες από το αεροδρόμιο στο κέντρο (35 χλμ.) σε επτά λεπτά!
Η ραγδαία αυτή εξέλιξη συνδέεται με την απάλειψη του αναλφαβητισμού, από το 80% (1949) στο 3,58% (2008). Εξι εκατομμύρια νέοι εισάγονται στα πανεπιστήμια, τριάντα εκατομμύρια φοιτούν σε επαγγελματικές σχολές και 300 χιλιάδες μηχανικοί αποφοιτούν ετησίως! Συνολικά, απασχολούνται 15 εκατομμύρια εκπαιδευτικοί (Ε. Ιζραέλεβιτς «Οταν η Κίνα αλλάζει τον κόσμο», εκδ. Κασταλία).
Ο Αντριου Ρος, διευθυντής του τμήματος Κοινωνικής και Πολιτιστικής Ανάλυσης του Πανεπιστημίου Νέας Υόρκης, υπό τον τίτλο «Η νέα Πολιτιστική Επανάσταση της Κίνας;», συνδέει τη διάδοση της γνώσης και των επικοινωνιών (πάνω από μισό δισεκατομμύριο κινητά τηλέφωνα!) με την ανάπτυξη των «δημιουργικών βιομηχανιών» που μεταβάλλουν την Κίνα από χώρα του φασόν σε πυρήνα καινοτομίας στους τομείς επικοινωνίας, ενημέρωσης, πληροφορικής, βιομηχανικού ντιζάιν, τέχνης κ.λπ. Δηλαδή, από «Made in China» σε «Created in China».
Οι «ζώνες» περιλαμβάνουν κτίρια εργοστασίων που απομακρύνθηκαν λόγω ρύπανσης και μετατρέπονται σε γκαλερί, στούντιο αρχιτεκτόνων, ζωγράφων, διακοσμητών, εφευρετών κ.ά. Από το 2004, εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης ενός εκατομμυρίου ειδικών για τις πολιτιστικές μονάδες.
Αρχιτεκτονικός οργασμός
Το 1959 εγκαινιάστηκαν δέκα ιστορικά κτίρια με επιρροές από το μοντερνισμό και το σοσιαλιστικό ρεαλισμό (Μέγαρο του Λαού, Εθνικό Μουσείο κ.λπ.). Σήμερα, με 15 καινούρια αεροδρόμια κάθε χρόνο, φράγματα, στάδια και νέες πόλεις, η αρχιτεκτονική βρίσκεται σε πρωτοφανή οργασμό.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ανέδειξαν τον αθλητισμό (με εκατό μετάλλια!), αλλά και τη σημασία της αρχιτεκτονικής, με ξένους και κινέζους αρχιτέκτονες: στάδιο «Φωλιά του πουλιού» (των Ελβετών Herzog και de Meuron), Εθνικό Κέντρο Παραστατικών Τεχνών (του Γάλλου Paul Andreu), Μέγαρο Κρατικής Ραδιοτηλεόρασης (του Ολλανδού Ρεμ Κούλχααζ), Εθνικό Κολυμβητήριο «Υδάτινος κύβος» (αυστραλοκινεζικής συνεργασίας) κ.ά.
Παράλληλα, μια νέα γενιά αποφοίτων αμερικανικών και κινεζικών πανεπιστημίων σχεδιάζει πρωτοποριακά κτίρια, ενεργειακά και διατροφικά αυτάρκη. Καθώς εκατοντάδες εκατομμύρια αγρότες μεταναστεύουν στις πόλεις, ομάδες όπως η MAD κάνουν την Κίνα παγκόσμιο ατελιέ της αστικοποίησης. Ο καθηγητής Hu Leike παρατηρεί ότι «υπάρχει εθνική ευαισθητοποίηση, αλλά οι κινέζοι αρχιτέκτονες είναι ακόμα χαμένοι ανάμεσα στο παραδοσιακό και το μοντέρνο, την Ανατολή και τη Δύση...» («Λαϊκή Ημερησία», 12/6/09).
Λόγω αυτής της ευαισθητοποίησης, αποσύρθηκε το καφέ «Στάρμπακς» από την Απαγορευμένη Πόλη και αντικαταστάθηκε από ένα αναψυκτήριο με κινέζικα χαρακτηριστικά.
Επιφανειακά, είναι ανεξήγητη η δημιουργία ενός υπερσύγχρονου μουσείου (το πρώτο πάνω σε γέφυρα ποταμού) για την έκθεση 20.000 αφισών της Πολιτιστικής Επανάστασης. Κι όμως στην Κίνα, όλα επανεξετάζονται, ενώ μεγάλες περιοχές της πολιτιστικής της ζωής παραμένουν άγνωστες ή ακατανόητες στη Δύση. Πολλά βιβλία από ξένους ή Κινέζους του εξωτερικού είναι γεμάτα διαστρεβλώσεις και πολιτικά και ιδεολογικά χρωματισμένες αξιολογήσεις. Π.χ. η βιογραφία του Μάο από τους Τσανγκ και Χάλιντεϊ (εκδ. Εστία), σύμφωνα με την κριτική του επικεφαλής του τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κολούμπια Αντριου Νέιθαν, είναι γεμάτη λάθη, αναπόδεικτες πληροφορίες και αστήρικτες υποθέσεις.
Στη Δύση, η δεξιά δυσκολεύεται να αρθρώσει ολοκληρωμένη κριτική για ένα πετυχημένο μοντέλο οικονομίας της αγοράς, και η αριστερά στέκεται αμήχανα μπροστά στο φαινόμενο ενός κομμουνιστικού κόμματος με 76 εκατομμύρια μέλη, που δεν ακολουθεί το σοβιετικό υπόδειγμα. Ετσι, οι Δυτικοί αποφεύγοντας να έρθουν σε επαφή με τους διανοούμενους που επεξεργάζονται τη σύγχρονη σκέψη στην Κίνα, δυσκολεύονται να καταλάβουν τι συμβαίνει εκεί.
Η υπερταχεία ανάπτυξη και η αύξηση του πληθυσμού επιβαρύνουν το περιβάλλον και διευρύνουν τις κοινωνικές ανισότητες προκαλώντας μία διαρκή εσωτερική πάλη. Ο Μαρκ Λέοναρντ («Τι σκέφτεται η Κίνα;», εκδ. Κριτική) δίνει ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη Νέα Αριστερά και τη Νέα Δεξιά που διασταυρώνουν τα ξίφη τους για τη διαμόρφωση των πολιτικών που ρυθμίζουν την πορεία της Κίνας.
Επιρροή της επανάστασης
Αναλυτές του κινέζικου μοντέλου αναφέρονται και στην επίδραση της επανάστασης στη δυτική κουλτούρα. Ο καθηγητής Ρος θεωρεί ότι η επιρροή της επαναστατικής σκέψης είναι πιο μεγάλη από τη μόδα των γιακάδων και των πορτρέτων του Μάο από τον Γουόρχολ. Με επιρροή από την εκστρατεία «Βομβαρδίστε τα διευθυντήρια!», στη δεκαετία του '60, η αμφισβήτηση των ιεραρχιών, το άνοιγμα των πανεπιστημίων στις μειονότητες, η είσοδος ακτιβιστών στην εκπαιδευτική τάξη και οι μεταρρυθμίσεις στη διδακτέα ύλη άλλαξαν τη φυσιογνωμία της ανώτατης εκπαίδευσης. «Το δικαίωμα να επαναστατείς... η αυτοκριτική... η συνειδητοποίηση... το δικαίωμα στην πολιτιστική αναγνώριση... είχαν τεράστια επίδραση στα φεμινιστικά, φυλετικά και λεσβιακά-γκέι κινήματα...», εκτιμά ο Ρος.
«Στους ανθρωπιστικούς τομείς οι νεομαοϊκές παρορμήσεις διέτρεξαν διαδρομή τριών δεκαετιών ξεπερνώντας τη ζωή της Πολιτιστικής Επανάστασης». Το σύνθημα «αφήστε εκατό λουλούδια ν' ανθίσουν» βρήκε μεγάλη εφαρμογή στον πολιτισμό, ενώ «η γυναίκα είναι το μισό τ' ουρανού» πυροδότησε τον αγώνα για την ισότητα των δύο φύλων.
Εξήντα χρόνια από τη μέρα που ο Μάο έμπαινε στο Πεκίνο, η Κίνα εξακολουθεί να εκπλήσσει, με την παγκόσμια επέκτασή της χωρίς στρατιωτικές επεμβάσεις, 750 χιλιάδες ερευνητές, δύο γκέι-παρελάσεις στο Πεκίνο και τη Σαγκάη και πολλά άλλα... κινέζικα!
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Στέλιου Ελληνιάδη - εφ. Ελευθεροτυπία, Επτά 27-09-2009
12/10/09
Πώς το λέιζερ μας άλλαξε...τα φώτα
Η μέθοδος LΑSΙΚ έχει αλλάξει τη ζωή πολλών ανθρώπων σε παγκόσμιο επίπεδο και για τον λόγο αυτόν άλλωστε ξεκινώντας το ταξίδι της πριν από δύο δεκαετίες από την Κρήτη έχει δημιουργήσει «σπίτια» σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης εντός των Οφθαλμολογικών Κέντρων και ιατρείων. Μια αντίστοιχη καριέρα με τη διάσημη τεχνική που περικλείει μεταξύ άλλων 19 διαφορετικές εφευρέσεις, δεκάδες διακρίσεις, πλήθος δημοσιεύσεων σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά, συγγραφή επιστημονικών συγγραμμάτων Οφθαλμολογίας με παγκόσμια απήχηση και παρουσιάσεις σε διεθνή συνέδρια ακολούθησε και ο 62χρονος σήμερα πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Παλλήκαρης. Το σύνολο αυτής της πορείας είναι τόσο εντυπωσιακό ώστε στις 14 Σεπτεμβρίου ο καθηγητής τιμήθηκε στη Βαρκελώνη με την ανώτατη διάκριση του βραβείου Βinkhorst Μedal.
Το Βήμα μίλησε με τον διακεκριμένο καθηγητή για το παρόν αλλά και το πολλά υποσχόμενο- τόσο για τους ασθενείς όσο και για τους ειδικούς- μέλλον της Οφθαλμολογίας και της Οφθαλμοχειρουργικής. Σύμφωνα με τον κ. Παλλήκαρη εκείνο που επιβάλλεται ώστε να υπάρξει πρόοδος είναι σκληρή δουλειά και... ψύχραιμη ματιά απέναντι στις επιλογές που ανοίγονται και οι οποίες, κατά πολλούς, οδηγούν στο να αποκτήσει κάποτε ο άνθρωπος την οπτική τελειότητα, την αποκαλούμενη «όραση του αετού». Στην ομιλία με τίτλο «Σούπερ όραση: μύθος και πραγματικότητα» που έδωσε στο πλαίσιο της απονομής του μεταλλίου Βinkhorst, ο καθηγητής αμφισβήτησε τη χρησιμότητα της σούπερ όρασης που είχε τεθεί την τελευταία δεκαετία ως στόχος πολλών ερευνητών, υπεραμυνόμενος της λειτουργικής όρασης, με ένα τέλειο μέσα στις ατέλειες του, φυσιολογικό οπτικό σύστημα. Κατά τον κ. Παλλήκαρη, μέσα από την εξελικτική δαρβινική θεωρία, η Φύση έχει φροντίσει ώστε να έχουμε αυτό ακριβώς που χρειαζόμαστε:«Ηπροσπάθεια να μετατρέψουμε όλους τους βατράχους σε αετούςαγνοεί τη σημαντική ύπαρξη των βατράχων στο οικολογικό μας σύστημα.Η επιβίωση των αετών βασίζεται άλλωστε στους βατράχους σύμφωνα με τη διατροφική αλυσίδα».Τα λόγια αυτά αποδεικνύουν ότι οι μέθοδοι για τη βελτίωση της όρασης, πολλές εκ των οποίων φέρουν.... κρητική υπογραφή, δεν έχουν σκοπό να δημιουργήσουν σούπερ-ανθρώπους αλλά κατά το δυνατόν υγιή και ευτυχισμένα άτομα.
Η μέθοδος LΑSΙΚ, που σε λίγους μήνες θα σβήσει... 20 κεράκια, αποτέλεσε επανάσταση στο πεδίο της διαθλαστικής χειρουργικής. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι αποτελεί σήμερα την πλέον εφαρμοσμένη χειρουργική τεχνική στο ανθρώπινο σώμα. Εννοεί κάποιος ευκολότερα τη χρησιμότητά της αν αναλογιστεί ότι οι μύωπες αποτελούν το 35% του ανθρώπινου πληθυσμού και πολλοί από αυτούς είναι κατάλληλοι για υποβολή στη μέθοδο. Αυτά τα σημαντικά γενέθλια θέλησε να γιορτάσει με επισημότητα η ΕSCRS ανακηρύσσοντας το έτος 2010 Ευρωπαϊκό Ετος LΑSΙΚ.
Πώς λειτουργεί
Σε τι συνίσταται όμως η συγκεκριμένη τεχνική και τι προσφέρει; Οπως εξηγεί ο καθηγητής«πρόκειται για μια πολύ αποτελεσματική μέθοδο διόρθωσης των αμετρωπιών (μυωπία,υπερμετρωπία,αστιγματισμός). Με τη μέθοδο αυτή της κερατοσμίλευσης, η αναδιαμόρφωση του κερατοειδούς γίνεται στο εσωτερικό του τοιχώματος του χιτώνα και όχι στην επιφάνειά του».Κατά τη διάρκεια της ολιγόλεπτης επέμβασης, η οποία είναι ανώδυνη και γίνεται με τη χρήση τοπικού αναισθητικού κολλυρίου, ο ασθενής είναι ξαπλωμένος. Ο βαθμός της διαθλαστικής ανωμαλίας (π.χ. μυωπίας, υπερμετρωπίας) εισάγεται στον ηλεκτρονικό υπολογιστή, που με τη χρήση ειδικού προγράμματος υπολογίζει το τμήμα του ιστού που πρέπει να αφαιρεθεί. Ακολουθεί η εφαρμογή λέιζερ η οποία διαρκεί μερικά δευτερόλεπτα. Οταν ολοκληρωθεί η αναδιαμόρφωση του κερατοειδούς, το μικρό τμήμα που παρέμενε ανασηκωμένο στο πλάι επαναφέρεται και συγκρατείται στην αρχική του θέση χωρίς να χρειαστούν ράμματα. Το σημαντικό με αυτή την τεχνική είναι ότι ο ασθενής δεν νιώθει πόνο μετεγχειρητικά, όπως με τις υπόλοιπες διαθλαστικές τεχνικές, τις επιφανειακές, όπως ονομάζονται, ενώ συγχρόνως έχει και άμεση αποκατάσταση της όρασης, καθώς σε διάστημα λίγων 24ώρων μπορεί να βλέπει χωρίς γυαλιά.
Πώς εξελίσσεται
Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία τρέχει με ταχύτητα φωτός μετατρέποντας πολλές φορές πρωτοποριακά επιτεύγματα του σήμερα σε παρωχημένες τεχνικές μέσα σε ελάχιστο διάστημα, η μακροβιότητα της τεχνικής LΑSΙΚ αποδεικνύει τη σημασία της, σημειώνει ο κ. Παλλήκαρης. «Βέβαιασυνεχίζουμε να εξελίσσουμε τη μέθοδο βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα και την ασφάλειά της. Εχουν πλέον δημιουργηθεί υπερσύγχρονα μηχανήματα και εφαρμογές που μας επιτρέπουν να μην αγγίζουμε καν το μάτι. Συγκεκριμένα με τη χρήση νεότερης γενιάς λέιζερ αντί για τους παλαιούς μηχανικούς μικροκερατόμους έχουν, αν όχι εκμηδενιστεί, τουλάχιστον ελαχιστοποιηθεί οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι ή αποτυχίες μιας τέτοιας επέμβασης.Στο Βαρδινογιάννειο Εργαστήριο Μεταμοσχεύσεων και Μικροχειρουργικής Οφθαλμού (ΒΕΜΜΟ) του Πανεπιστημίου Κρήτηςδιαθέτουμε πλέον ένα εξαιρετικά γρήγορο λέιζερ (femtosecond laser 5ης γενιάς) που θεωρείται το πρώτο σε όλη την Ευρώπη, με το οποίο δημιουργείται η τομή (κρημνός) στον κερατοειδή καταργώντας τον μηχανικό μικροκερατόμο.Η τεχνική είναι η ίδια και είναι πολύ απλή,αλλά ως προσέγγιση και ως ανακάλυψη παραμένει πολύ δυνατή.Είναι χαρακτηριστικό ότι παγκοσμίως έχουν γίνει τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια περισσότερα από 150-200 εκατομμύρια επεμβάσεις LΑSΙΚ,ενώ στην Ελλάδα διενεργούνται περί τις 10.000 ετησίως».
Στο στόχαστρο η πρεσβυωπία
Η αντιμετώπιση των προβλημάτων της όρασης έχει πλέον περάσει στην... ψηφιακή εποχή. Υπολογιστές και εξελιγμένα λέιζερ τίθενται στην υπηρεσία των οφθαλμοχειρουργών, οι οποίοι όμως συνεχίζουν να αποτελούν τους... διευθυντές αυτής της hi-tech ορχήστρας
Οι εξελίξεις όμως δεν σταματούν ποτέ και σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση άλλων παθήσεων των οφθαλμών. Και εδώ το ΒΕΜΜΟ πρωτοστατεί. Ο καθηγητής κάνει ιδιαίτερο λόγο για την πρεσβυωπία, η οποία έχει λάβει τα τελευταία χρόνια μορφή «επιδημίας» δεδομένης της επιμήκυνσης του μέσου όρου ζωής. Ολοένα περισσότερα άτομα μετά την ηλικία των 45 ετών αποκτούν εξάρτηση από τα γυαλιά εξαιτίας πρεσβυωπίας, γεγονός που συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής, ιδιαιτέρως των πιο παραγωγικών ηλικιών. Το αυξανόμενο αυτό πρόβλημα, καθώς και η εμπειρία ετών των ειδικών της Κρήτης, οδήγησε στη δημιουργία ενός εξειδικευμένου Κέντρου Πρεσβυωπίας. Το Κέντρο διαθέτοντας τον πλέον σύγχρονο εξοπλισμό έχει τη δυνατότητα να παρέχει το σύνολο των χειρουργικών επεμβάσεων για την πρεσβυωπία, ώστε να μπορεί να επιλέγεται η κατάλληλη επέμβαση για τον κατάλληλο ασθενή. Πρέπει μάλιστα να σημειωθεί ότι για τα έτη 2009-2010 παρέχεται η δυνατότητα σε όσους ασθενείς το επιθυμούν να υποβάλλονται χωρίς κόστος σε εξέταση στο Κέντρο Πρεσβυωπίας Κρήτης προκειμένου να τους προταθεί ποια χειρουργική επέμβαση είναι κατάλληλη για αυτούς. Πολλές και διαφορετικές χειρουργικές προσεγγίσεις εφαρμόζονται, οι περισσότερες από αυτές πρωτοποριακά, στο Κέντρο Πρεσβυωπίας Κρήτης για την αντιμετώπιση της πρεσβυωπίας. Αυτές είναι: ◗ Μonovision λέιζερ κερατοειδούς
Η μέθοδος ενδείκνυται για άτομα της προ-πρεσβυωπικής ηλικίας (35-45 ετών) που πρόκειται να υποβληθούν σε επέμβαση για την αποκατάσταση άλλου διαθλαστικού σφάλματος, όπως μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός. Η προσέγγιση αυτή προτείνεται προληπτικά ώστε ο ασθενής όταν φτάσει στην πρεσβυωπική ηλικία να μη χρειάζεται επιπλέον επέμβαση.
◗ Πολυεστιακό λέιζερ κερατοειδούς
Μια καθαρά πρεσβυωπική προσέγγιση με χρήση ειδικού λέιζερ (Solid State) που δίνει στον κερατοειδή μόνιμη πολυεστιακότητα ανάλογη με αυτήν των πολυεστιακών φακών. Απαραίτητη προϋπόθεση προτού εφαρμοστεί η συγκεκριμένη τεχνική είναι η μακράς διαρκείας δοκιμαστική εφαρμογή πολυεστιακών φακών.
◗ Ενδοκερατοειδικά ενθέματα με χρήση λέιζερ
Η καινοτόμος και αποτελεσματική αυτή μέθοδος αναπτύχθηκε από το Πανεπιστήμιο Κρήτης σε συνεργασία με αντίστοιχα ερευνητικά κέντρα στην Ελβετία (Βέρνη), στη Γερμανία (Μόναχο), στην Ισπανία (Βαρκελώνη) και στις ΗΠΑ (Λος Αντζελες). Αναφέρεται σε σχετικώς νέα άτομα με πρεσβυωπία (μεταξύ 45 και 60 ετών) χωρίς άλλα διαθλαστικά προβλήματα που επιθυμούν μια ελάχιστα επεμβατική, σταθερή και αναστρέψιμη χειρουργική επέμβαση. Με τη χρήση ειδικού λέιζερ (Femtosecond laser) δημιουργείται μία «θήκη» εντός του κερατοειδούς και τοποθετείται ένας διπλοεστιακός μικροσκοπικός φακός. Ο φακός μπορεί ανά πάσα στιγμή να αντικατασταθεί ή και απλώς να αφαιρεθεί με μια πολύ απλή διαδικασία στο ιατρείο.
◗ Μonovision ενδοφακοί
Η μέθοδος αναφέρεται σε ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε επέμβαση καταρράκτη. Δίνεται η δυνατότητα μαζί με την αφαίρεση του καταρράκτη και την αποκατάσταση της μακρινής όρασης να βελτιωθεί σημαντικά και η κοντινή όραση.
◗ Πολυεστιακοί ενδοφακοί
Πρόκειται για χειρουργείο ανάλογης τεχνικής με αυτό του καταρράκτη. Αναφέρεται σε ασθενείς με πρεσβυωπία (άνω των 55-60 ετών) που έχουν αρχίσει να εμφανίζουν αρχόμενο καταρράκτη και ας μην έχει επηρεαστεί ακόμη η μακρινή όρασή τους. Με τον πολυεστιακό ενδοφακό παρέχεται μακρινή και κοντινή όραση. Απαραίτητη προϋπόθεση η μακράς διαρκείας δοκιμαστική εφαρμογή πολυεστιακών φακών. Οι ασθενείς αυτοί δεν θα χρειαστεί στο μέλλον να υποβληθούν σε νέα επέμβαση καταρράκτη.
◗ Προσαρμοστικοί ενδοφακοί
Αποτελεί την πιο ελπιδοφόρα λύση για ριζική αντιμετώπιση της πρεσβυωπίας καθώς αποκαθίσταται με ειδικής τεχνολογίας ενδοφακούς ο μηχανισμός της προσαρμογής (zoom) του οφθαλμού, ο οποίος δύναται να βλέπει σε διαφορετικές αποστάσεις. Η μέθοδος αυτή αρχικά εφαρμοζόταν με επιτυχία σε άτομα με καταρράκτη, τώρα όμως πρόκειται να εφαρμοστεί και σε άλλες ηλικιακές ομάδες. Και αυτοί οι ασθενείς δεν θα χρειαστεί στο μέλλον να χειρουργηθούν ξανά για καταρράκτη. Ο κ. Παλλήκαρης εκτιμά ότι στο μέλλον με τη χρήση λέιζερ θα υπάρχει η δυνατότητα «πλαστικής επέμβασης ενδοφακού» χωρίς καν να χρειάζεται τομή- με απλά λόγια ένα λέιζερ πολύ μικρού παλμού θα μπορεί να διαμορφώνει τον φακό του ματιού χωρίς να είναι αναγκαία η χειρουργική επέμβαση.«Ηδη στο Κέντρο Πρεσβυωπίας Κρήτης γίνονται πειραματικές έρευνες προς αυτή την κατεύθυνση με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Βέβαια πειραματιζόμαστε ακόμη με ιστούς στο εργαστήριο και έχουμε δρόμο ως την εφαρμογή σε ανθρώπους»σημειώνει.
Θεραπεία του κερατόκωνου
Στην Κρήτη όμως αντιμετωπίζεται πρωτοποριακά και ο κερατόκωνος, πάθηση που αποτελεί δυστροφία του κερατοειδούς χιτώνα του ματιού με επίπτωση 1 προς 2.000
στον γενικό πληθυσμό. Στα άτομα με κερατόκωνο ο κερατοειδής αποκτά σταδιακά κωνική παραμόρφωση με αποτέλεσμα τη δημιουργία ανώμαλου αστιγματισμού και μυωπίας που τελικά οδηγούν σε ραγδαία μείωση της οπτικής οξύτητας. Ως πριν από λίγα έτη ένας ασθενής με εξελισσόμενο κερατόκωνο έπρεπε να αντιμετωπιστεί με μεταμόσχευση του κερατοειδούς. Τα τελευταία χρόνια όμως υπάρχει μια νέα θεραπευτική προσέγγιση για την αντιμετώπιση του κερατόκωνου που ονομάζεται διασύνδεση του κερατοειδικού κολλαγόνου (Corneal Cross Linking, CΧL) με τη χρήση ριβοφλαβίνης (βιταμίνη Β2) και υπεριώδους ακτινοβολίας. Στόχος της είναι η βελτίωση της αντίστασης και της ακαμψίας του κερατοειδούς, η οποία οδηγεί σε σταθεροποίηση της εξέλιξης του κερατόκωνου και πιθανή αποφυγή της μεταμόσχευσης.
Προκειμένου όλες αυτές οι μέθοδοι να γίνουν πράξη για το καλό εκατομμυρίων ασθενών πρέπει να προηγηθεί ένας σημαντικός κρίκος της άρρηκτης αλυσίδας που «γεννά» επιτεύγματα: δεν είναι άλλος από την έρευνα. Η Οφθαλμολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ηράκλειο αναπτύσσει ερευνητική δρα στηριότητα που αφορά τομείς αιχμής, όπως για παράδειγμα η γενετική ταυτοποίηση των ασθενών που πάσχουν από κληρονομούμενα οφθαλμικά νοσήματα και η έρευνα νέων φαρμάκων με νευροπροστατευτική δράση για παθήσεις του αμφιβληστροειδούς. Οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν ελπίδες για την ανάπτυξη γενετικών και τοπικών βιολογικών θεραπειών, καθώς και ελάχιστα επεμβατικών θεραπειών, για παθήσεις όπως η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς, τα κληρονομούμενα νοσήματα του αμφιβληστροειδούς κ.ά.
Ετσι, σύμφωνα με τον κ. Παλλήκαρη, μια μελλοντική- όχι και τόσο μακρινή- εικόνα της Οφθαλμολογίας μπορεί να έχει ως «φόντο» γονιδιακή θεραπεία για κάποια κληρονομούμενα νοσήματα που σήμερα οδηγούν στην τύφλωση, αποτελεσματική φαρμακευτική θεραπεία για νοσήματα του αμφιβληστροειδούς και πλήρη αποκατάσταση τόσο της μακρινής όσο και της κοντινής όρασης για όλους τους ασθενείς ύστερα από επέμβαση καταρράκτη.
Πρόληψη αντί θεραπείας
Ο καθηγητής «βλέπει» ότι τα επόμενα χρόνια υπόσχονται... οφθαλμούς για πάντα νέους.«Δεν είναι μα κριά η χρονική στιγμή που αντί να θεραπεύουμε τα συμπτώματα της γήρανσης του οφθαλμού, όπως είναι η πρεσβυωπία,ο καταρράκτης, η γεροντική εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, το χρόνιο γλαύκωμα, θα τα προλαμβάνουμε με νέες τεχνικές προσεγγίσεις, είτε σε μοριακό είτε σε τεχνολογικό επίπεδο».
Το Πανεπιστήμιο Κρήτης την τελευταία δεκαετία έχει δώσει έμφαση σε αυτή την κατεύθυνση και σε συνεργασία με άλλες σημαντικές επιστημονικές ομάδες και εταιρείες υψηλής τεχνολογίας στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ έχει δημιουργήσει και μελετά σε πειραματικό και προκλινικό επίπεδο προσεγγίσεις όπως είναι η αναγέννηση του πρεσβυωπικού και καταρρακτικού φακού, επαναφέροντας τις βιοδυναμικές και διαθλαστικές του ιδιότητες σε νεανικά επίπεδα με χρήση μεταξύ άλλων των femtosecond λέιζερ. Μελετάται επίσης η πρόληψη κυρίως της γεροντικής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας με τεχνικές που υποβοηθούν την επαναφορά των ελαστικών ιδιοτήτων του οφθαλμικού βολβού, ο οποίος με τη γήρανση υφίσταται σκλήρυνση. Η έρευνα αλλά και τα σωτήρια για πολλούς ανθρώπους επιτεύγματά της δεν έχουν τελειωμό. Η πρωτοπορία του LΑSΙΚ, ακόμη και σήμερα 20 χρόνια μετά αποδεικνύει του λόγου το αληθές.
ΤΑ «ΟΡΟΣΗΜΑ» ΤΗΣ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ
* ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΓΥΑΛΙΑ
Το 1285 ο ιταλός φυσικός Salvino degli Αrmati κατασκευάζει τα πρώτα γυαλιά οράσεως. Ο Degli Αrmati αναγνώρισε πρώτος την αναγκαιότητα για καλή όραση μέσω της διόρθωσης των αμετρωπιών (μυωπίας, υπερμετρωπίας και αστιγματισμού). * ΚΕΡΑΤΟΤΟΜΗ
Το 1930 ο ιάπωνας οφθαλμίατρος Τsutomu Sato δραστηριοποιήθηκε στο πεδίο των κερατοειδικών τομών καθιερώνοντας την αξία της ακτινωτής κερατοτομής (Radial Κeratotomy- RΚ) για την αντιμετώπιση της μυωπίας και του αστιγματισμού. Ο ρώσος ερευνητής Svyatoslav Fyodorov τελειοποίησε την ακτινωτή κερατοτομή πραγματοποιώντας πολλαπλές τομές στην πρόσθια επιφάνεια του οφθαλμού, αφήνοντας ανέπαφη την κεντρική οπτική ζώνη.
* ΕΝΔΟΦΑΚΟΣ
Η εμφύτευση του πρώτου ενδοφακού έγινε από τον Sir Ηarold Ridley το 1949 στο Νοσοκομείο St. Τhomas του Λονδίνου. Ο Ηarold Ridley ήταν ο πρώτος που συνέλαβε την ιδέα της αντικατάστασης του κρυσταλλοειδούς φακού, μετά την αφαίρεσή του, σε έναν ασθενή με καταρράκτη.
* ΦΑΚΟΙ ΕΠΑΦΗΣ
Το 1949 αναπτύχθηκαν οι πρώτοι σκληροί φακοί επαφής, ακολουθούμενοι το 1959 από τους μαλακούς φακούς επαφής, μια ανακάλυψη των τσέχων φυσικών Οtto Wichterle και Drahoslav Lim.
* ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ
Ο καθηγητής Jose Ι. Βarraquer, τη δεκαετία του ΄50, ήταν ο πρώτος που ανέπτυξε τη θεωρία σύμφωνα με την οποία αφαιρώντας ή προσθέτοντας κερατοειδικό ιστό μπορούμε να μεταβάλουμε τη συνολική διαθλαστική δύναμη του οφθαλμού, κάνοντας ουσιαστικά την πρώτη αναφορά στη διαθλαστική χειρουργική. Ο Βarraquer προχώρησε και ένα βήμα παραπέρα, σχεδιάζοντας τον πρώτο χειροκίνητο μικροκερατόμο.
* ΦΑΚΟΘΡΥΨΙΑ ΥΠΕΡΗΧΩΝ
Το 1967 ο Charles David Κelman έφερε επανάσταση στον τομέα της χειρουργικής καταρράκτη με την ανακάλυψη της φακοθρυψίας με χρήση υπερήχων.
* ΦΩΤΟ-ΕΚΤΟΜΕΣ
Τα πρώτα πειράματα φωτο-εκτομών στον κερατοειδή, με ένα λέιζερ (Εxcimer Laser) το οποίο διενεργεί εκτομή του κερατοειδικού ιστού προκειμένου να διορθωθεί οποιοδήποτε διαθλαστικό πρόβλημα υπάρχει, πραγματοποιήθηκαν το 1983 από τον Τrokel εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή, αυτή της διαθλαστικής χειρουργικής.
* LΑSΙΚ
Η διαρκώς αυξανόμενη ανάγκη για την ανάπτυξη μιας ασφαλούς και αποτελεσματικής μεθόδου διαθλαστικής χειρουργικής οδήγησε τον κ. Παλλήκαρη και την ομάδα του, στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης, στον σχεδιασμό και στην ανάπτυξη του LΑSΙΚ (Laser in Situ Κeratomileusis, in situ κερατοσμίλευση με λέιζερ). Οι πρώτες πειραματικές μελέτες ξεκίνησαν στο Ηράκλειο το 1987, ενώ το 1989 πραγματοποιήθηκε με επιτυχία το πρώτο LΑSΙΚ σε έναν τυφλό οφθαλμό. Ως σήμερα το LΑSΙΚ θεωρείται η πιο δημοφιλής διαθλαστική χειρουργική τεχνική.
* ΕΡΙ-LΑSΙΚ
Προσφάτως στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης αναπτύχθηκε μια καινούργια τεχνική, το Εpi-LΑSΙΚ (Εpi polis-LΑSΙΚ), μια εξέλιξη του LΑSΙΚ η οποία αφορά μια λιγότερο επεμβατική μέθοδο αποκατάστασης των διαθλαστικών ανωμαλιών. Με το Εpi- LΑSΙΚ γίνεται πιο επιφανειακή παρέμβαση στον κερατοειδή χιτώνα του ματιού ώστε η επέμβαση να είναι ακόμη πιο ανώδυνη. Και το Εpi-LΑSΙΚ έχει γίνει ευρέως γνωστό παγκοσμίως και διεξάγονται αρκετές τέτοιου είδους επεμβάσεις.
ΤΟ ΛΕΪΖΕΡ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ... ΣΗΜΕΡΑ
Π ρο μερικών μηνών «εγκαταστάθηκε» στο Πανεπιστήμιο Κρήτης ένας πολύτιμος νέος «συνεργάτης», το femtosecond λέιζερ νέας γενιάς 150 ΜΗrz (iFS Αdvanced Femtosecond Laser), ενώ τον ερχόμενο μήνα αναμένεται και ένα νέο πρωτότυπο λέιζερ (Wavelight 200 ΜΗrz). Τα δύο αυτά «εργαλεία» προσφέρουν ένα τεράστιο πεδίο νέων δυνατοτήτων στη χειρουργική του κερατοειδούς.«Οι τομές στον κερατοειδή γίνονται πλέον με τη χρήση λέιζερ αντί μηχανικού μαχαιριδίου,με μεγαλύτερη ακρίβεια και ασφάλεια,γεγονός που ανοίγει νέους ορίζοντες στην μικροχειρουργική του κερατοειδούς» εξηγεί ο κ. Παλλήκαρης. Συγκεκριμένα το σύστημα απαλλάσσει από τη χρήση του μαχαιριδίου-μικροκερατόμου για τη δημιουργία του επιφανειακού πετάλου στην τεχνική LΑSΙΚ. Πλεονεκτήματα είναι ότι δημιουργεί την τομή με απόλυτη ακρίβεια και με χαρακτηριστικά και διαστάσεις που επιλέγει ο χειρουργός.
Το femtosecond λέιζερ έχει όμως ένα πολύ ευρύ πεδίο εφαρμογών στη μικροχειρουργική του κερατοειδούς, που αφορούν τη δημιουργία τοξοειδών τομών για τη διόρθωση πολύ υψηλών αστιγματισμών, τη δημιουργία τομών για την ένθεση ενδοκερατοειδικών δακτυλίων ή ενδοκερατοειδικών φακών, τη μερική ή ολική κερατοπλαστική (μεταμόσχευση κερατοειδούς). Από τον Μάιο που ξεκίνησε η χρήση του femtosecond λέιζερ στην Κρήτη έχει αντιμετωπιστεί σημαντικός αριθμός περιστατικών (περίπου 100 ασθενείς). Οπως λέει ο κ. Παλλήκαρης «το σημαντικό είναι ότι η τεχνολογία αυτή δεν προορίζεται μόνο για τους διαθλαστικούς ασθενείς αλλά και για τους ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε μεταμοσχεύσεις κερατοειδούς, στις οποίες λόγω του ότι οι τομές στον κερατοειδή δεν γίνονται με νυστέρι αλλά με το λέιζερ έχουμε καλύτερα αποτελέσματα».
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Θεοδώρας Τσώλη - εφ. Το Βήμα, 11.10.2009
Το Βήμα μίλησε με τον διακεκριμένο καθηγητή για το παρόν αλλά και το πολλά υποσχόμενο- τόσο για τους ασθενείς όσο και για τους ειδικούς- μέλλον της Οφθαλμολογίας και της Οφθαλμοχειρουργικής. Σύμφωνα με τον κ. Παλλήκαρη εκείνο που επιβάλλεται ώστε να υπάρξει πρόοδος είναι σκληρή δουλειά και... ψύχραιμη ματιά απέναντι στις επιλογές που ανοίγονται και οι οποίες, κατά πολλούς, οδηγούν στο να αποκτήσει κάποτε ο άνθρωπος την οπτική τελειότητα, την αποκαλούμενη «όραση του αετού». Στην ομιλία με τίτλο «Σούπερ όραση: μύθος και πραγματικότητα» που έδωσε στο πλαίσιο της απονομής του μεταλλίου Βinkhorst, ο καθηγητής αμφισβήτησε τη χρησιμότητα της σούπερ όρασης που είχε τεθεί την τελευταία δεκαετία ως στόχος πολλών ερευνητών, υπεραμυνόμενος της λειτουργικής όρασης, με ένα τέλειο μέσα στις ατέλειες του, φυσιολογικό οπτικό σύστημα. Κατά τον κ. Παλλήκαρη, μέσα από την εξελικτική δαρβινική θεωρία, η Φύση έχει φροντίσει ώστε να έχουμε αυτό ακριβώς που χρειαζόμαστε:«Ηπροσπάθεια να μετατρέψουμε όλους τους βατράχους σε αετούςαγνοεί τη σημαντική ύπαρξη των βατράχων στο οικολογικό μας σύστημα.Η επιβίωση των αετών βασίζεται άλλωστε στους βατράχους σύμφωνα με τη διατροφική αλυσίδα».Τα λόγια αυτά αποδεικνύουν ότι οι μέθοδοι για τη βελτίωση της όρασης, πολλές εκ των οποίων φέρουν.... κρητική υπογραφή, δεν έχουν σκοπό να δημιουργήσουν σούπερ-ανθρώπους αλλά κατά το δυνατόν υγιή και ευτυχισμένα άτομα.
Η μέθοδος LΑSΙΚ, που σε λίγους μήνες θα σβήσει... 20 κεράκια, αποτέλεσε επανάσταση στο πεδίο της διαθλαστικής χειρουργικής. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι αποτελεί σήμερα την πλέον εφαρμοσμένη χειρουργική τεχνική στο ανθρώπινο σώμα. Εννοεί κάποιος ευκολότερα τη χρησιμότητά της αν αναλογιστεί ότι οι μύωπες αποτελούν το 35% του ανθρώπινου πληθυσμού και πολλοί από αυτούς είναι κατάλληλοι για υποβολή στη μέθοδο. Αυτά τα σημαντικά γενέθλια θέλησε να γιορτάσει με επισημότητα η ΕSCRS ανακηρύσσοντας το έτος 2010 Ευρωπαϊκό Ετος LΑSΙΚ.
Πώς λειτουργεί
Σε τι συνίσταται όμως η συγκεκριμένη τεχνική και τι προσφέρει; Οπως εξηγεί ο καθηγητής«πρόκειται για μια πολύ αποτελεσματική μέθοδο διόρθωσης των αμετρωπιών (μυωπία,υπερμετρωπία,αστιγματισμός). Με τη μέθοδο αυτή της κερατοσμίλευσης, η αναδιαμόρφωση του κερατοειδούς γίνεται στο εσωτερικό του τοιχώματος του χιτώνα και όχι στην επιφάνειά του».Κατά τη διάρκεια της ολιγόλεπτης επέμβασης, η οποία είναι ανώδυνη και γίνεται με τη χρήση τοπικού αναισθητικού κολλυρίου, ο ασθενής είναι ξαπλωμένος. Ο βαθμός της διαθλαστικής ανωμαλίας (π.χ. μυωπίας, υπερμετρωπίας) εισάγεται στον ηλεκτρονικό υπολογιστή, που με τη χρήση ειδικού προγράμματος υπολογίζει το τμήμα του ιστού που πρέπει να αφαιρεθεί. Ακολουθεί η εφαρμογή λέιζερ η οποία διαρκεί μερικά δευτερόλεπτα. Οταν ολοκληρωθεί η αναδιαμόρφωση του κερατοειδούς, το μικρό τμήμα που παρέμενε ανασηκωμένο στο πλάι επαναφέρεται και συγκρατείται στην αρχική του θέση χωρίς να χρειαστούν ράμματα. Το σημαντικό με αυτή την τεχνική είναι ότι ο ασθενής δεν νιώθει πόνο μετεγχειρητικά, όπως με τις υπόλοιπες διαθλαστικές τεχνικές, τις επιφανειακές, όπως ονομάζονται, ενώ συγχρόνως έχει και άμεση αποκατάσταση της όρασης, καθώς σε διάστημα λίγων 24ώρων μπορεί να βλέπει χωρίς γυαλιά.
Πώς εξελίσσεται
Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία τρέχει με ταχύτητα φωτός μετατρέποντας πολλές φορές πρωτοποριακά επιτεύγματα του σήμερα σε παρωχημένες τεχνικές μέσα σε ελάχιστο διάστημα, η μακροβιότητα της τεχνικής LΑSΙΚ αποδεικνύει τη σημασία της, σημειώνει ο κ. Παλλήκαρης. «Βέβαιασυνεχίζουμε να εξελίσσουμε τη μέθοδο βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα και την ασφάλειά της. Εχουν πλέον δημιουργηθεί υπερσύγχρονα μηχανήματα και εφαρμογές που μας επιτρέπουν να μην αγγίζουμε καν το μάτι. Συγκεκριμένα με τη χρήση νεότερης γενιάς λέιζερ αντί για τους παλαιούς μηχανικούς μικροκερατόμους έχουν, αν όχι εκμηδενιστεί, τουλάχιστον ελαχιστοποιηθεί οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι ή αποτυχίες μιας τέτοιας επέμβασης.Στο Βαρδινογιάννειο Εργαστήριο Μεταμοσχεύσεων και Μικροχειρουργικής Οφθαλμού (ΒΕΜΜΟ) του Πανεπιστημίου Κρήτηςδιαθέτουμε πλέον ένα εξαιρετικά γρήγορο λέιζερ (femtosecond laser 5ης γενιάς) που θεωρείται το πρώτο σε όλη την Ευρώπη, με το οποίο δημιουργείται η τομή (κρημνός) στον κερατοειδή καταργώντας τον μηχανικό μικροκερατόμο.Η τεχνική είναι η ίδια και είναι πολύ απλή,αλλά ως προσέγγιση και ως ανακάλυψη παραμένει πολύ δυνατή.Είναι χαρακτηριστικό ότι παγκοσμίως έχουν γίνει τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια περισσότερα από 150-200 εκατομμύρια επεμβάσεις LΑSΙΚ,ενώ στην Ελλάδα διενεργούνται περί τις 10.000 ετησίως».
Στο στόχαστρο η πρεσβυωπία
Η αντιμετώπιση των προβλημάτων της όρασης έχει πλέον περάσει στην... ψηφιακή εποχή. Υπολογιστές και εξελιγμένα λέιζερ τίθενται στην υπηρεσία των οφθαλμοχειρουργών, οι οποίοι όμως συνεχίζουν να αποτελούν τους... διευθυντές αυτής της hi-tech ορχήστρας
Οι εξελίξεις όμως δεν σταματούν ποτέ και σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση άλλων παθήσεων των οφθαλμών. Και εδώ το ΒΕΜΜΟ πρωτοστατεί. Ο καθηγητής κάνει ιδιαίτερο λόγο για την πρεσβυωπία, η οποία έχει λάβει τα τελευταία χρόνια μορφή «επιδημίας» δεδομένης της επιμήκυνσης του μέσου όρου ζωής. Ολοένα περισσότερα άτομα μετά την ηλικία των 45 ετών αποκτούν εξάρτηση από τα γυαλιά εξαιτίας πρεσβυωπίας, γεγονός που συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής, ιδιαιτέρως των πιο παραγωγικών ηλικιών. Το αυξανόμενο αυτό πρόβλημα, καθώς και η εμπειρία ετών των ειδικών της Κρήτης, οδήγησε στη δημιουργία ενός εξειδικευμένου Κέντρου Πρεσβυωπίας. Το Κέντρο διαθέτοντας τον πλέον σύγχρονο εξοπλισμό έχει τη δυνατότητα να παρέχει το σύνολο των χειρουργικών επεμβάσεων για την πρεσβυωπία, ώστε να μπορεί να επιλέγεται η κατάλληλη επέμβαση για τον κατάλληλο ασθενή. Πρέπει μάλιστα να σημειωθεί ότι για τα έτη 2009-2010 παρέχεται η δυνατότητα σε όσους ασθενείς το επιθυμούν να υποβάλλονται χωρίς κόστος σε εξέταση στο Κέντρο Πρεσβυωπίας Κρήτης προκειμένου να τους προταθεί ποια χειρουργική επέμβαση είναι κατάλληλη για αυτούς. Πολλές και διαφορετικές χειρουργικές προσεγγίσεις εφαρμόζονται, οι περισσότερες από αυτές πρωτοποριακά, στο Κέντρο Πρεσβυωπίας Κρήτης για την αντιμετώπιση της πρεσβυωπίας. Αυτές είναι: ◗ Μonovision λέιζερ κερατοειδούς
Η μέθοδος ενδείκνυται για άτομα της προ-πρεσβυωπικής ηλικίας (35-45 ετών) που πρόκειται να υποβληθούν σε επέμβαση για την αποκατάσταση άλλου διαθλαστικού σφάλματος, όπως μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός. Η προσέγγιση αυτή προτείνεται προληπτικά ώστε ο ασθενής όταν φτάσει στην πρεσβυωπική ηλικία να μη χρειάζεται επιπλέον επέμβαση.
◗ Πολυεστιακό λέιζερ κερατοειδούς
Μια καθαρά πρεσβυωπική προσέγγιση με χρήση ειδικού λέιζερ (Solid State) που δίνει στον κερατοειδή μόνιμη πολυεστιακότητα ανάλογη με αυτήν των πολυεστιακών φακών. Απαραίτητη προϋπόθεση προτού εφαρμοστεί η συγκεκριμένη τεχνική είναι η μακράς διαρκείας δοκιμαστική εφαρμογή πολυεστιακών φακών.
◗ Ενδοκερατοειδικά ενθέματα με χρήση λέιζερ
Η καινοτόμος και αποτελεσματική αυτή μέθοδος αναπτύχθηκε από το Πανεπιστήμιο Κρήτης σε συνεργασία με αντίστοιχα ερευνητικά κέντρα στην Ελβετία (Βέρνη), στη Γερμανία (Μόναχο), στην Ισπανία (Βαρκελώνη) και στις ΗΠΑ (Λος Αντζελες). Αναφέρεται σε σχετικώς νέα άτομα με πρεσβυωπία (μεταξύ 45 και 60 ετών) χωρίς άλλα διαθλαστικά προβλήματα που επιθυμούν μια ελάχιστα επεμβατική, σταθερή και αναστρέψιμη χειρουργική επέμβαση. Με τη χρήση ειδικού λέιζερ (Femtosecond laser) δημιουργείται μία «θήκη» εντός του κερατοειδούς και τοποθετείται ένας διπλοεστιακός μικροσκοπικός φακός. Ο φακός μπορεί ανά πάσα στιγμή να αντικατασταθεί ή και απλώς να αφαιρεθεί με μια πολύ απλή διαδικασία στο ιατρείο.
◗ Μonovision ενδοφακοί
Η μέθοδος αναφέρεται σε ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε επέμβαση καταρράκτη. Δίνεται η δυνατότητα μαζί με την αφαίρεση του καταρράκτη και την αποκατάσταση της μακρινής όρασης να βελτιωθεί σημαντικά και η κοντινή όραση.
◗ Πολυεστιακοί ενδοφακοί
Πρόκειται για χειρουργείο ανάλογης τεχνικής με αυτό του καταρράκτη. Αναφέρεται σε ασθενείς με πρεσβυωπία (άνω των 55-60 ετών) που έχουν αρχίσει να εμφανίζουν αρχόμενο καταρράκτη και ας μην έχει επηρεαστεί ακόμη η μακρινή όρασή τους. Με τον πολυεστιακό ενδοφακό παρέχεται μακρινή και κοντινή όραση. Απαραίτητη προϋπόθεση η μακράς διαρκείας δοκιμαστική εφαρμογή πολυεστιακών φακών. Οι ασθενείς αυτοί δεν θα χρειαστεί στο μέλλον να υποβληθούν σε νέα επέμβαση καταρράκτη.
◗ Προσαρμοστικοί ενδοφακοί
Αποτελεί την πιο ελπιδοφόρα λύση για ριζική αντιμετώπιση της πρεσβυωπίας καθώς αποκαθίσταται με ειδικής τεχνολογίας ενδοφακούς ο μηχανισμός της προσαρμογής (zoom) του οφθαλμού, ο οποίος δύναται να βλέπει σε διαφορετικές αποστάσεις. Η μέθοδος αυτή αρχικά εφαρμοζόταν με επιτυχία σε άτομα με καταρράκτη, τώρα όμως πρόκειται να εφαρμοστεί και σε άλλες ηλικιακές ομάδες. Και αυτοί οι ασθενείς δεν θα χρειαστεί στο μέλλον να χειρουργηθούν ξανά για καταρράκτη. Ο κ. Παλλήκαρης εκτιμά ότι στο μέλλον με τη χρήση λέιζερ θα υπάρχει η δυνατότητα «πλαστικής επέμβασης ενδοφακού» χωρίς καν να χρειάζεται τομή- με απλά λόγια ένα λέιζερ πολύ μικρού παλμού θα μπορεί να διαμορφώνει τον φακό του ματιού χωρίς να είναι αναγκαία η χειρουργική επέμβαση.«Ηδη στο Κέντρο Πρεσβυωπίας Κρήτης γίνονται πειραματικές έρευνες προς αυτή την κατεύθυνση με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Βέβαια πειραματιζόμαστε ακόμη με ιστούς στο εργαστήριο και έχουμε δρόμο ως την εφαρμογή σε ανθρώπους»σημειώνει.
Θεραπεία του κερατόκωνου
Στην Κρήτη όμως αντιμετωπίζεται πρωτοποριακά και ο κερατόκωνος, πάθηση που αποτελεί δυστροφία του κερατοειδούς χιτώνα του ματιού με επίπτωση 1 προς 2.000
στον γενικό πληθυσμό. Στα άτομα με κερατόκωνο ο κερατοειδής αποκτά σταδιακά κωνική παραμόρφωση με αποτέλεσμα τη δημιουργία ανώμαλου αστιγματισμού και μυωπίας που τελικά οδηγούν σε ραγδαία μείωση της οπτικής οξύτητας. Ως πριν από λίγα έτη ένας ασθενής με εξελισσόμενο κερατόκωνο έπρεπε να αντιμετωπιστεί με μεταμόσχευση του κερατοειδούς. Τα τελευταία χρόνια όμως υπάρχει μια νέα θεραπευτική προσέγγιση για την αντιμετώπιση του κερατόκωνου που ονομάζεται διασύνδεση του κερατοειδικού κολλαγόνου (Corneal Cross Linking, CΧL) με τη χρήση ριβοφλαβίνης (βιταμίνη Β2) και υπεριώδους ακτινοβολίας. Στόχος της είναι η βελτίωση της αντίστασης και της ακαμψίας του κερατοειδούς, η οποία οδηγεί σε σταθεροποίηση της εξέλιξης του κερατόκωνου και πιθανή αποφυγή της μεταμόσχευσης.
Προκειμένου όλες αυτές οι μέθοδοι να γίνουν πράξη για το καλό εκατομμυρίων ασθενών πρέπει να προηγηθεί ένας σημαντικός κρίκος της άρρηκτης αλυσίδας που «γεννά» επιτεύγματα: δεν είναι άλλος από την έρευνα. Η Οφθαλμολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ηράκλειο αναπτύσσει ερευνητική δρα στηριότητα που αφορά τομείς αιχμής, όπως για παράδειγμα η γενετική ταυτοποίηση των ασθενών που πάσχουν από κληρονομούμενα οφθαλμικά νοσήματα και η έρευνα νέων φαρμάκων με νευροπροστατευτική δράση για παθήσεις του αμφιβληστροειδούς. Οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν ελπίδες για την ανάπτυξη γενετικών και τοπικών βιολογικών θεραπειών, καθώς και ελάχιστα επεμβατικών θεραπειών, για παθήσεις όπως η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς, τα κληρονομούμενα νοσήματα του αμφιβληστροειδούς κ.ά.
Ετσι, σύμφωνα με τον κ. Παλλήκαρη, μια μελλοντική- όχι και τόσο μακρινή- εικόνα της Οφθαλμολογίας μπορεί να έχει ως «φόντο» γονιδιακή θεραπεία για κάποια κληρονομούμενα νοσήματα που σήμερα οδηγούν στην τύφλωση, αποτελεσματική φαρμακευτική θεραπεία για νοσήματα του αμφιβληστροειδούς και πλήρη αποκατάσταση τόσο της μακρινής όσο και της κοντινής όρασης για όλους τους ασθενείς ύστερα από επέμβαση καταρράκτη.
Πρόληψη αντί θεραπείας
Ο καθηγητής «βλέπει» ότι τα επόμενα χρόνια υπόσχονται... οφθαλμούς για πάντα νέους.«Δεν είναι μα κριά η χρονική στιγμή που αντί να θεραπεύουμε τα συμπτώματα της γήρανσης του οφθαλμού, όπως είναι η πρεσβυωπία,ο καταρράκτης, η γεροντική εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, το χρόνιο γλαύκωμα, θα τα προλαμβάνουμε με νέες τεχνικές προσεγγίσεις, είτε σε μοριακό είτε σε τεχνολογικό επίπεδο».
Το Πανεπιστήμιο Κρήτης την τελευταία δεκαετία έχει δώσει έμφαση σε αυτή την κατεύθυνση και σε συνεργασία με άλλες σημαντικές επιστημονικές ομάδες και εταιρείες υψηλής τεχνολογίας στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ έχει δημιουργήσει και μελετά σε πειραματικό και προκλινικό επίπεδο προσεγγίσεις όπως είναι η αναγέννηση του πρεσβυωπικού και καταρρακτικού φακού, επαναφέροντας τις βιοδυναμικές και διαθλαστικές του ιδιότητες σε νεανικά επίπεδα με χρήση μεταξύ άλλων των femtosecond λέιζερ. Μελετάται επίσης η πρόληψη κυρίως της γεροντικής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας με τεχνικές που υποβοηθούν την επαναφορά των ελαστικών ιδιοτήτων του οφθαλμικού βολβού, ο οποίος με τη γήρανση υφίσταται σκλήρυνση. Η έρευνα αλλά και τα σωτήρια για πολλούς ανθρώπους επιτεύγματά της δεν έχουν τελειωμό. Η πρωτοπορία του LΑSΙΚ, ακόμη και σήμερα 20 χρόνια μετά αποδεικνύει του λόγου το αληθές.
ΤΑ «ΟΡΟΣΗΜΑ» ΤΗΣ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ
* ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΓΥΑΛΙΑ
Το 1285 ο ιταλός φυσικός Salvino degli Αrmati κατασκευάζει τα πρώτα γυαλιά οράσεως. Ο Degli Αrmati αναγνώρισε πρώτος την αναγκαιότητα για καλή όραση μέσω της διόρθωσης των αμετρωπιών (μυωπίας, υπερμετρωπίας και αστιγματισμού). * ΚΕΡΑΤΟΤΟΜΗ
Το 1930 ο ιάπωνας οφθαλμίατρος Τsutomu Sato δραστηριοποιήθηκε στο πεδίο των κερατοειδικών τομών καθιερώνοντας την αξία της ακτινωτής κερατοτομής (Radial Κeratotomy- RΚ) για την αντιμετώπιση της μυωπίας και του αστιγματισμού. Ο ρώσος ερευνητής Svyatoslav Fyodorov τελειοποίησε την ακτινωτή κερατοτομή πραγματοποιώντας πολλαπλές τομές στην πρόσθια επιφάνεια του οφθαλμού, αφήνοντας ανέπαφη την κεντρική οπτική ζώνη.
* ΕΝΔΟΦΑΚΟΣ
Η εμφύτευση του πρώτου ενδοφακού έγινε από τον Sir Ηarold Ridley το 1949 στο Νοσοκομείο St. Τhomas του Λονδίνου. Ο Ηarold Ridley ήταν ο πρώτος που συνέλαβε την ιδέα της αντικατάστασης του κρυσταλλοειδούς φακού, μετά την αφαίρεσή του, σε έναν ασθενή με καταρράκτη.
* ΦΑΚΟΙ ΕΠΑΦΗΣ
Το 1949 αναπτύχθηκαν οι πρώτοι σκληροί φακοί επαφής, ακολουθούμενοι το 1959 από τους μαλακούς φακούς επαφής, μια ανακάλυψη των τσέχων φυσικών Οtto Wichterle και Drahoslav Lim.
* ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ
Ο καθηγητής Jose Ι. Βarraquer, τη δεκαετία του ΄50, ήταν ο πρώτος που ανέπτυξε τη θεωρία σύμφωνα με την οποία αφαιρώντας ή προσθέτοντας κερατοειδικό ιστό μπορούμε να μεταβάλουμε τη συνολική διαθλαστική δύναμη του οφθαλμού, κάνοντας ουσιαστικά την πρώτη αναφορά στη διαθλαστική χειρουργική. Ο Βarraquer προχώρησε και ένα βήμα παραπέρα, σχεδιάζοντας τον πρώτο χειροκίνητο μικροκερατόμο.
* ΦΑΚΟΘΡΥΨΙΑ ΥΠΕΡΗΧΩΝ
Το 1967 ο Charles David Κelman έφερε επανάσταση στον τομέα της χειρουργικής καταρράκτη με την ανακάλυψη της φακοθρυψίας με χρήση υπερήχων.
* ΦΩΤΟ-ΕΚΤΟΜΕΣ
Τα πρώτα πειράματα φωτο-εκτομών στον κερατοειδή, με ένα λέιζερ (Εxcimer Laser) το οποίο διενεργεί εκτομή του κερατοειδικού ιστού προκειμένου να διορθωθεί οποιοδήποτε διαθλαστικό πρόβλημα υπάρχει, πραγματοποιήθηκαν το 1983 από τον Τrokel εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή, αυτή της διαθλαστικής χειρουργικής.
* LΑSΙΚ
Η διαρκώς αυξανόμενη ανάγκη για την ανάπτυξη μιας ασφαλούς και αποτελεσματικής μεθόδου διαθλαστικής χειρουργικής οδήγησε τον κ. Παλλήκαρη και την ομάδα του, στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης, στον σχεδιασμό και στην ανάπτυξη του LΑSΙΚ (Laser in Situ Κeratomileusis, in situ κερατοσμίλευση με λέιζερ). Οι πρώτες πειραματικές μελέτες ξεκίνησαν στο Ηράκλειο το 1987, ενώ το 1989 πραγματοποιήθηκε με επιτυχία το πρώτο LΑSΙΚ σε έναν τυφλό οφθαλμό. Ως σήμερα το LΑSΙΚ θεωρείται η πιο δημοφιλής διαθλαστική χειρουργική τεχνική.
* ΕΡΙ-LΑSΙΚ
Προσφάτως στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης αναπτύχθηκε μια καινούργια τεχνική, το Εpi-LΑSΙΚ (Εpi polis-LΑSΙΚ), μια εξέλιξη του LΑSΙΚ η οποία αφορά μια λιγότερο επεμβατική μέθοδο αποκατάστασης των διαθλαστικών ανωμαλιών. Με το Εpi- LΑSΙΚ γίνεται πιο επιφανειακή παρέμβαση στον κερατοειδή χιτώνα του ματιού ώστε η επέμβαση να είναι ακόμη πιο ανώδυνη. Και το Εpi-LΑSΙΚ έχει γίνει ευρέως γνωστό παγκοσμίως και διεξάγονται αρκετές τέτοιου είδους επεμβάσεις.
ΤΟ ΛΕΪΖΕΡ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ... ΣΗΜΕΡΑ
Π ρο μερικών μηνών «εγκαταστάθηκε» στο Πανεπιστήμιο Κρήτης ένας πολύτιμος νέος «συνεργάτης», το femtosecond λέιζερ νέας γενιάς 150 ΜΗrz (iFS Αdvanced Femtosecond Laser), ενώ τον ερχόμενο μήνα αναμένεται και ένα νέο πρωτότυπο λέιζερ (Wavelight 200 ΜΗrz). Τα δύο αυτά «εργαλεία» προσφέρουν ένα τεράστιο πεδίο νέων δυνατοτήτων στη χειρουργική του κερατοειδούς.«Οι τομές στον κερατοειδή γίνονται πλέον με τη χρήση λέιζερ αντί μηχανικού μαχαιριδίου,με μεγαλύτερη ακρίβεια και ασφάλεια,γεγονός που ανοίγει νέους ορίζοντες στην μικροχειρουργική του κερατοειδούς» εξηγεί ο κ. Παλλήκαρης. Συγκεκριμένα το σύστημα απαλλάσσει από τη χρήση του μαχαιριδίου-μικροκερατόμου για τη δημιουργία του επιφανειακού πετάλου στην τεχνική LΑSΙΚ. Πλεονεκτήματα είναι ότι δημιουργεί την τομή με απόλυτη ακρίβεια και με χαρακτηριστικά και διαστάσεις που επιλέγει ο χειρουργός.
Το femtosecond λέιζερ έχει όμως ένα πολύ ευρύ πεδίο εφαρμογών στη μικροχειρουργική του κερατοειδούς, που αφορούν τη δημιουργία τοξοειδών τομών για τη διόρθωση πολύ υψηλών αστιγματισμών, τη δημιουργία τομών για την ένθεση ενδοκερατοειδικών δακτυλίων ή ενδοκερατοειδικών φακών, τη μερική ή ολική κερατοπλαστική (μεταμόσχευση κερατοειδούς). Από τον Μάιο που ξεκίνησε η χρήση του femtosecond λέιζερ στην Κρήτη έχει αντιμετωπιστεί σημαντικός αριθμός περιστατικών (περίπου 100 ασθενείς). Οπως λέει ο κ. Παλλήκαρης «το σημαντικό είναι ότι η τεχνολογία αυτή δεν προορίζεται μόνο για τους διαθλαστικούς ασθενείς αλλά και για τους ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε μεταμοσχεύσεις κερατοειδούς, στις οποίες λόγω του ότι οι τομές στον κερατοειδή δεν γίνονται με νυστέρι αλλά με το λέιζερ έχουμε καλύτερα αποτελέσματα».
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Θεοδώρας Τσώλη - εφ. Το Βήμα, 11.10.2009
8/10/09
Δήλωση
Το μέλλον ήρθε!
Μια νέα εποχή ξεκίνησε, μια καινούργια σελίδα άνοιξε με το Γιώργο Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ, δέκτες της αγωνίας της ελληνικής κοινωνίας και πομπούς ελπίδας και προοπτικής για το αύριο.
Το Ρέθυμνο πρώτο στη νίκη, είναι ώρα να διεκδικήσει και να κερδίσει.
Όσο δεν μπορώ – όχι όσο μπορώ – θα είμαι παρούσα στον αγώνα αυτον για το Ρέθυμνο, την Κρήτη, την Ελλάδα της δικαιοσύνης και της ευπρέπειας.
Την Ελλάδα όπως την οραματίζεται ο Γιώργος Παπανδρέου.
Βαρβάρα Τερζάκη
05.10.2009
5/10/09
Δήλωση
Σε μια δύσκολη στιγμή για τη χώρα, ο λόγος και η παρουσία του Γιώργου Παπανδρέου λειτουργεί λυτρωτικά για όλους τους υγιώς σκεπτόμενους Έλληνες, όπου και αν ανήκουν. Το πρόσωπο του, δίνει την ασφάλεια και τη βεβαιότητα για την εφαρμογή των αξιών μιας Δίκαιης κοινωνίας, μιας Δυνατής Ελλάδας, η οποία θα ανήκει σε όλους τους Έλληνες και όχι στους προνομιούχους. Ελπίζω σε μια νέα βουλή και μια νέα κυβέρνηση με τον Γιώργο Παπανδρέου, να φέρει την ελπίδα και την προκοπή που τόσο έχει ανάγκη ο Τόπος μας. Θέλω να ευχηθώ ολόψυχα στους υποψήφιους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, στο Ρέθυμνο και σ’όλη την χώρα, καλή δύναμη στον αγώνα τους. Είμαι κάθε στιγμή κοντά στο λαό της Κρήτης και έτοιμη να βοηθήσω όπως και όπου μπορώ, για το καλό της Πατρίδας και του Ρεθύμνου. ΠΑΜΕ...!
Βαρβάρα Τερζάκη
1 Οκτωβρίου 2009
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)