Eνα βλεμμα: Η εκχώρηση του παρόντος

Καθημερινή 15.07.2012

Tου Nικου Γ. Ξυδακη

Λαχτάρα για ελπίδα, να κάνουμε κάτι μαζί, cruel optimism, έγραψε μια Αγγλίδα, σκληρή αισιοδοξία... Ο λόγιος φίλος έφυγε κι άφησε στο δωμάτιο τις ιδέες του να στέκουν λάμπουσες, σαν ρωγμές στο αδιάφανο παρόν. Δεν τις συμμερίστηκα όταν τις πρωτάκουσα, τραβήχτηκα ενστικτωδώς απ’ τη θέρμη τους, αλλά αρκετή ώρα μετά, οι ρωγμές είχαν εγκατασταθεί για τα καλά στον δικό μου, προφυλαγμένο, μισοσκότεινο χώρο.

Κατά κάποιο τρόπο, η ελπίδα και η αισιοδοξία ήρθαν από τη φλεγόμενη Αθήνα, από τον καύσωνα, μες στο κλιματιζόμενο μικροπεδίο μου, το θέρμαναν, κι ύστερα ξαναβγήκαν στον καύσωνα, στο τρέμισμά του, σ’ έναν κόσμο που αιωρείται αβέβαιος και σπασμένος ανάμεσα στο σβησμένο παρελθόν και στο άδηλο μέλλον.
Ο άγγελος του καύσωνος, με τη μορφή του Δ., έφερνε ένα μήνυμα: το παρόν. Μου το ’πε καθαρά, ότι μόνο αυτό υπάρχει, και πάνω σε αυτό διεξάγεται η πάλη για κυριαρχία: όποιος υπόσχεται διάσωση στο μέλλον, ζητάει ταυτόχρονα να ξεχάσουμε το παρόν. Το παρόν θα κυλάει με θυσίες, με μια προπάντων: με την άρνησή του. Και στο μέλλον θα έρθει η ανταμοιβή. Ας απαρνηθούμε το παρόν, λοιπόν. Αυτό ζητάει ο κυρίαρχος του παρόντος, που τυχαίνει να είναι και παραγωγός της κρίσης. Πίσω από τα ταξίματα του μέλλοντος, κρύβεται άγαρμπα η τόσο προφανής δίψα του για κατίσχυση.
Μα ποιος εγκαταλείπει το παρόν, την ίδια τη ζωή, να κυλήσει μέσ’ απ’ τα χέρια του, για μια αόριστη υπόσχεση μέλλοντος; Θα ήταν σαν να αφήνεις τη ζωή σου παρακαταθήκη στα χέρια τρίτων. Ενα αβέβαιο ενέχυρο, μια ολοκληρωτική ήττα. Κι όμως, πολλοί πείθονται, ακουμπάνε τις ζωές τους ενέχυρο σε μαγαζάκια «Αγοράζεται χρυσός, ασήμι, τιμαλφή». Οι άνθρωποι χάνουν την πίστη στον εαυτό τους, αφού έχουν ήδη χάσει την αίσθηση ότι η ζωή τους ανήκει, ότι είναι ανεξαγόραστη, όση λίγη, όση είναι. Δεν έχουν φως.
Σε αυτό το κομβικό σημείο, της πτώσης στη γυμνή ζωή, ξεπροβάλλει ο cruel optimism, η σκληρή αισιοδοξία, η ελπίδα παρά την απόγνωση, και ο άνθρωπος της κρίσης προσπερνά το σαράφικο «Αγοράζεται χρυσός». Δεν ενεχυριάζει την υπόστασή του, τον παρόντα χρόνο του, την αξίωση να ελπίζει και, κυρίως, την αξίωση να ζει εδώ και τώρα. Η αμυντική κίνηση, το «δεν», είναι ουσιαστικά νικηφόρος μάχη, και είναι κατάφαση της ζωής. Είναι ξεπέρασμα ενός ντετερμινισμού, ότι το μέλλον θα είναι a priori καλύτερο, άρα ας δεχτούμε τώρα να υποφέρουμε. Είναι απόρριψη της συλλογικής ενοχής για το άφρον παρελθόν, για τις παλαιές ευτυχισμένες μέρες, που δεν τις αξίζαμε. Είναι εντέλει διεκδίκηση του σύνολου χρόνου και του χώρου, ξεκινώντας από την καυτή υλικότητα τού εδώ και τώρα.
Αισιοδοξία, ελπίδα, παρόν: η αξίωσή τους, η διεκδίκησή τους, δεν συνεπάγονται έλλειψη πραγματισμού ή σχεδίου για τα ερχόμενα, ούτε εξωραϊσμό του παρελθόντος και αγνόηση των σφαλμάτων. Κάθε άλλο. Η διεκδίκηση του παρόντος προϋποθέτει αλλαγές, προσαρμογές, μεταρρυθμίσεις, ρήξεις, τομές, γεννήσεις. Προϋποθέτει επίσης ξαναδιάβασμα του παρελθόντος και δημιουργική οικειοποίησή του, αναχώνευση μες στο διαρκές χυτήριο του παρόντος. Κυρίως όμως σημαίνει διεκδίκηση της κυριαρχίας, αυτόφωτη ζωή, αυτόνομα υποκείμενα, αυτοτελείς συνειδήσεις. Οχι ετεροχρονισμένη ζωή και ετερόνομους ανθρώπους.
Δεν είναι εγωισμός, δεν είναι ιδεολογία. Το αντίθετο: είναι υγιής έκφραση του ενστίκτου επιβίωσης και του ενστίκτου διαιώνισης, είναι υγιής μετουσίωση των καταστροφικών ενορμήσεων και του πολυσυζητημένου ενστίκτου του θανάτου, αυτών ακριβώς που στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν οδήγησαν τους ανθρώπους να μαζοποιηθούν σε σκοτεινές αγέλες και να απαρνηθούν τη ζωή, την ελευθερία, την αυτονομία, έναντι του υπεσχημένου κήπου της μιας αλήθειας και της μιας καθαρότητας.
Η κρίση κλονίζει τη μεσοπρόθεσμη πρόβλεψη χρόνου που συνέχει τη μεσαία τάξη - πώς θα σπουδάσει τα παιδιά του, πώς θα εξοφλήσει το δάνειο, πότε θα πάρει σύνταξη. Η εξάλειψη μεσοπρόθεσμης προβλεψιμότητας αποσαθρώνει ψυχοδιανοητικά τους ανθρώπους, υπονομεύει την αυτοκυριαρχία, κλονίζει την αίσθηση ότι ορίζουν ουσιώδεις παραμέτρους του βίου, τη ζωή τους την ίδια. Η υπόσχεση ενός κάποιου μέλλοντος, με οδυνηρό αντάλλαγμα την εκχώρηση του παρόντος, της μόνης σαρκωμένης βεβαιότητας, της μόνης μας προίκας, αυτή η απατηλή υπόσχεση δεν προσφέρει ούτε καν πρόσκαιρη ανακούφιση. Μόνο υποταγή στην αχλή μιας άθυμης ουτοπίας, σε μια ναρκωτική πλάνη, σε μια αγωνιώδη προσδοκία: να ζούμε σαν φοβισμένα ζούδια στο άχρονο σύμπαν.

Ολα τα μάτια στην Αφρική

Καθημερινή  15.07.2012

Της Suzy Menkes

 

Η ήπειρος εισβάλλει στην αρένα της μόδας και προσφέρει την προοπτική για οικονομική άνθηση

Η Αφρική ακούγεται πολύ στις ειδήσεις τελευταία, για διαφορετικούς λόγους από αυτούς που θα φανταζόταν κανείς. Η ήπειρος εισβάλλει στην αρένα της μόδας, χάρη στην ποιότητα του χειροποίητου στοιχείου και της καλλιτεχνικής δημιουργίας, μαζί με την προοπτική για οικονομική άνθηση.
Τέτοιες αλλαγές στη συμπεριφορά και την αντίληψη έχουν περιγραφεί σαν «το επαναλανσάρισμα της Αφρικής».
«Δεν είναι δικά μου λόγια -προέρχονται από τον πρόεδρο της Νιγηρίας, Γκούντλακ Τζόναθαν- αλλά πιστεύω στον δυναμισμό της Αφρικής», είπε η Φράνκα Σοτσάνι, αρχισυντάκτρια της ιταλικής Vogue, που αφιέρωσε το ανδρικό τεύχος του Μαΐου στην ήπειρο.
Το αφρικανικό τεύχος παρουσιάζει εικόνες ομορφιάς και χάρης, μακριά από τη βία και τη φτώχεια. Και το εξώφυλλο αποκαλύπτει μια απρόσμενη προσωπικότητα: τον Μπαν Κι Μουν, γενικό γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Μέσα στο περιοδικό, μια συνέντευξή του περιλαμβάνει την προσωπική του έκκληση να απομακρυνθεί η Αφρική από τις κακιές ειδήσεις, και να συνοδεύεται από θετική σκέψη.
«Η Αφρική δεν έχει ανάγκη από φιλανθρωπία - η Αφρική χρειάζεται επένδυση και συνεργασίες», είπε ο ίδιος. Η κ. Σοτσάνι ανέλαβε τον ρόλο της πρέσβειρας Καλής Θελήσεως για το Fashion4Development, παγκόσμια καμπάνια που αξιοποιεί πρωτοβουλίες της μόδας για να υποστηρίξει την προσπάθεια των Ηνωμένων Εθνών για την Αφρική. Σε πρόσφατη επίσκεψή της στην Μποτσουάνα, την Γκάνα, τη Νιγηρία και την Ουγκάντα, η κ. Σοτσάνι συνάντησε τους Αφρικανούς που εργάζονταν σε διαφορετικές μορφές δημιουργικού ντιζάιν, από τη μόδα μέχρι το σινεμά. Για την κ. Σοτσάνι, «ο θετικισμός» αποτελεί λέξη-κλειδί όταν μιλάει κανείς για εμψυχωτική συμπεριφορά για έθνη στα οποία «η εικόνα είναι τόσο χαμηλή». Στο περιοδικό της θέλει να παρουσιάσει μια Αφρική που είναι «δημιουργική και σίγουρη για τις δικές της δυνάμεις».
Αλλά κυρίως, στο τεύχος Μαΐου, ήθελε να καταγράψει εικόνες από ξεχωριστή κομψότητα και στυλ. «Ολες οι φωτογραφίες έχουν φτιαχτεί με έναν λαμπερό τρόπο - δεν υπάρχει τίποτα λυπητερό, φθηνό ή φτηνιάρικο», είπε. «Ο κόσμος μπορεί να πει ότι η Vogue δεν θέλει να μιλάει για την αρρώστια και την φτώχεια, αλλά αν μπορούμε να δώσουμε μια εικόνα ανάτασης, βοηθάμε τους ανθρώπους που δεν θα ασχολούνταν καν με την Αφρική».
Αλλά η ανάδειξη της Αφρικής σαν πηγή δημιουργικής μόδας έχει να κάνει με κάτι παραπάνω από κομψές φωτογραφίες. Η τεχνοτροπία της ηπείρου, που δεν ποικίλλει απλώς ανάμεσα στις χώρες αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικές φυλές, παρουσιάζει τον κόσμο της μόδας με αντικείμενα που έχουν αγγίξει ανθρώπινα χέρια - από τα μεγαλύτερα είδη πολυτέλειας του 21ου αιώνα.
Τα υφάσματα είναι μια άλλη σημαντική πηγή, ακόμη κι αν η παραγωγή μετατίθεται προς την Κίνα. Και οι εβδομάδες μόδας στην ήπειρο ρίχνουν τους προβολείς στο αφρικάνικο στυλ, τοπικά και παγκόσμια.
Ο ενθουσιασμός ανάμεσα στις πιο νέες γενιές για να χτίσουν καριέρα στην Αφρική, αντί να μεταναστεύσουν, έχει δημιουργήσει αισιοδοξία ανάμεσα σε εκείνους που ασχολούνται με το Fashion4Development. Την περασμένη δεκαετία, η αφρικανική οικονομία αναπτύχθηκε εντυπωσιακά, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα.
Εκτός από την ενίσχυση των επενδύσεων στο δημιουργικό κομμάτι της Αφρικής, η κ. Σοτσάνι εύχεται ότι η γιορτή στη Vogue Italia, θα βοηθήσει να αλλάξουν ορισμένες αντιλήψεις. «Ολόκληρο το τεύχος είναι γεμάτο με πορτρέτα από τοπικές προσωπικότητες - όχι απλώς προέδρους, πρώτες κυρίες και βασίλισσες, αλλά επίσης καλλιτέχνες, τραγουδιστές, ηθοποιούς, στυλίστες, συγγραφείς, μοντέλα», είπε. «Ολοι έχουν παρουσιαστεί με θετικό πνεύμα. Συμφώνησαν να εμφανιστούν στο τεύχος γιατί το να παρουσιάζεις μια θετική εικόνα της ηπείρου σημαίνει ότι στρέφεις την προσοχή σε μια αποκλεισμένη περιοχή».

Ιδρύματα - «παράθυρο» στην κρίση

ΤΑ ΝΕΑ  10.07.2012

Της Έφης Φαλίδας

Ο πολιτισμός είναι σύμμαχος της φιλανθρωπίας για την αντιμετώπιση της κοινωνικο-οικονομικής συγκυρίας. Αυτό είναι το συμπέρασμα του συνεδρίου για τον ρόλο των κοινωφελών ιδρυμάτων που διοργάνωσε το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος στην Αθήνα

«Στη σύγχρονη εποχή δεν ξέρουμε πώς να δημιουργήσουμε πλούτο στην Ευρώπη». «Η Ευρώπη των παλιών θεσμών υποφέρει από τις πελατειακές σχέσεις των πολιτικών της». «Σήμερα υπάρχουν μεγάλα ποσοστά ανισότητας ανάμεσα σε φτωχούς και πλουσίους...».

Είναι μερικές από τις διαπιστώσεις και τις εκτιμήσεις που αντάλλαξαν μεταξύ τους οι εκπρόσωποι των μεγάλων κοινωφελών ιδρυμάτων της Ευρώπης και της Αμερικής που συμμετείχαν στο συνέδριο που διοργάνωσε το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος στην Αθήνα με θέμα τον ρόλο των ιδρυμάτων στην εποχή της κρίσης και τη φιλανθρωπική τους δράση.

Η Ελλάδα μαζί με την Ισπανία βιώνουν ήδη τα πρώτα αποτελέσματα αυτής της κοινωνικής και οικονομικής συγκυρίας είπαν οι σύνεδροι. Υπάρχουν όμως προγράμματα και δράσεις τα οποία χρηματοδοτούν οι διεθνείς κοινωφελείς οργανισμοί προσπαθώντας να διατηρήσουν την αισιοδοξία.

Πρόκειται για προγράμματα πολιτισμού, έμφασης στην εκπαίδευση μέσω της τέχνης και κοινωνικές δράσεις στέγασης, πρόνοιας, οικογενειακής βοήθειας για την ανακούφιση των ασθενών ομάδων.

Στα δύσκολα ο πολιτισμός γίνεται βοηθός είπε ο Εμίλιο Ρούι Βιλάρ από το Ιδρυμα Καλούστ Γκουλμπένκιαν της Πορτογαλίας, ο οποίος αναφέρθηκε στην πολιτική του ιδρύματος να βοηθά τις ασθενέστερες οικονομικά ομάδες με εκπαιδευτικά προγράμματα. Η Ορχήστρα Γκουλμπένκιαν, που φέτος γιορτάζει τα πενήντα της χρόνια, ξεκίνησε από σχήμα μουσικής δωματίου με δώδεκα μουσικούς, οι οποίοι εκπαιδεύτηκαν με την υποστήριξη του ιδρύματος μέσα από ένα πρόγραμμα που ξεκίνησε σε φτωχές περιοχές της Πορτογαλίας και της Βενεζουέλας. Στη συνέχεια οι μουσικοί αυτοί έγιναν τα μέλη της μεγάλης Ορχήστρας του Ιδρύματος Καλούστ Γκουλμπένκιαν.

Το εορταστικό φετινό πρόγραμμα της Ορχήστρας περιλαμβάνει συναυλίες και συνεργασίες με τη Φιλαρμονική του Βερολίνου και την Ορχήστρα Κοντσέρτγκεμπάου, με καλεσμένους μεγάλους μαέστρους για κύκλους παραγωγών όπερας και συναυλιακών εκδηλώσεων. Αλλά και στην Αγγλία, στην πόλη του Μάνστεστερ το Ιδρυμα Καλούστ Γκουλμπένκιαν χρηματοδοτεί την πρωτοβουλία ενός φεστιβάλ νέων καλλιτεχνών από 15 έως 25 ετών.

Σε αυτό, μέσα από την ποίηση και τη μουσική τους μια τετραμελής ομάδα Σομαλών που ζουν στο Κάρντιφ θα προσπαθήσει με το έργο της να αντιστρέψει τη σύγχρονη αρνητική εικόνα της χώρας τους.

Με τη μουσική επίσης ανταπαντά στην ισπανική κρίση το Ιδρυμα Μποτίν στην περιοχή της Καντάμπρια. Το πιο σημαντικό κοινωφελές ίδρυμα της Ισπανίας ανάμεσα στον καλλιτεχνικό του προγραμματισμό διοργανώνει και τον κύκλο των διαπολιτισμικών τραγουδιών «Nansa Intercultural»: με έξι συναυλίες που αναφέρονται στη μουσική η οποία αναπτύχθηκε στο τέλος του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού στις παρυφές των μεγάλων αστικών κέντρων με την άφιξη σε αυτά του πρώτου μεταναστευτικού κύματος. Οι συναυλίες έχουν θεματική τα τραγούδια του αργεντίνικου τάνγκο, των πορτογαλικών φάδος, των ισπανικών κόπλα, του ραγκτάιμ στην περιοχή του Μισισιπή. Αλλά και του (ελληνικού) ρεμπέτικου, με το ελληνικό σχήμα Αιολική Ρεμπέτικη Ορχήστρα - με μουσικούς από την δραστήρια Εστουδιαντίνα Νέας Ιωνίας - που θα ερμηνεύσει σμυρναίικα και ρεμπέτικα.

Η επιστήμη θέλει το... κραγιόν της

ΤΑ ΝΕΑ  10.07.2012

Της Εύης Σαλτου

Τρεις καλλίγραμμες κοπέλες σταματούν μπροστά από έναν άνδρα επιστήμονα. Τα φαινόμενα απατούν, αφού οι νεαρές, έχοντας μακιγιαριστεί και φορώντας ψηλοτάκουνα παπούτσια και κοντά φορέματα, δεν είναι παρά συνάδελφοί του, οι οποίες σε ένα εργαστήριο με έντονα χρώματα και γεμάτο δοκιμαστικούς σωλήνες εξετάζουν τη δομή του ατόμου.

«Θέλεις να σώζεις ζωές; Θα σε ενδιέφερε να εξερευνήσεις περιοχές του Διαστήματος; Μήπως είσαι παθιασμένη με το περιβάλλον; Κάνε κάτι γι' αυτό. Η επόμενη μεγάλη επιστημονική ανακάλυψη μπορεί να είναι η δική σου. Η επιστήμη χρειάζεται τις ιδέες σου, την έμπνευση και το πάθος σου - η επιστήμη χρειάζεται εσένα!». Με αυτόν τον τρόπο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία πριν από λίγες ημέρες λάνσαρε το συγκεκριμένο βίντεο, προσπαθεί να κάνει τις νέες γυναίκες να... αγαπήσουν την επιστήμη. Αλλωστε, το σύνθημά τους δεν είναι άλλο από το «Η επιστήμη είναι γυναικεία υπόθεση» («Science: it's a girl thing»), και μάλιστα στο λογότυπο υπάρχει κι ένα γυναικείο κραγιόν.

Και μπορεί η πρόθεση της ΕΕ να ήταν να ξεπεραστούν, όπως τόνισε στον λόγο της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες η επίτροπος για Ερευνα, Καινοτομία και Επιστήμη, Μόιρα Γκέγκεν-Κουίν, στερεότυπα του παρελθόντος «και να δείξει στις γυναίκες, στα νέα κορίτσια, ακόμη και στα αγόρια πως στην επιστήμη δεν υπάρχουν μόνο άνδρες μεγάλης ηλικίας με λευκές ποδιές», ωστόσο ήδη αρκετές είναι οι αντιδράσεις κυρίως από την επιστημονική κοινότητα. «Τα βασικά συστατικά για μια επιτυχημένη καριέρα στην επιστήμη είναι η περιέργεια και ο ενθουσιασμός και όχι ένα κραγιόν ή το... φανταχτερό dress code στα εργαστήρια», υποστηρίζουν κυρίως γυναίκες επιστήμονες και καθηγήτριες πανεπιστημίων του εξωτερικού.

«Δεν είναι κακή η καμπάνια, απλά ατυχής. Θα μπορούσε να επικοινωνήσει με διαφορετικό τρόπο αυτό που θέλει να περάσει. Το σημαντικό, πάντως, είναι πως απευθύνεται σε μικρές ηλικίες, σε κορίτσια που στα 18 τους θα κληθούν να επιλέξουν σπουδές, επαγγελματική πορεία. Αυτό, λοιπόν, που ουσιαστικά η ευρωπαϊκή καμπάνια θέλει να τονίσει στις κοπέλες αυτές είναι ότι εάν επιλέξουν την επιστήμη, δεν θα χρειαστεί να απαρνηθούν ούτε το... κραγιόν τους. Αλλωστε, μην ξεχνάμε πως τα γυναικεία αξεσουάρ, όπως τα αρώματα και τα καλλυντικά, είναι προϊόντα της επιστήμης», εξηγεί η πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων, Εύη Μπάτρα.

Είναι ενδεικτικό πως μόλις το 32% των ερευνητών στην Ευρώπη είναι γένους θηλυκού, ενώ 4 στους 10 πτυχιούχους σε επιστημονικούς τομείς φορούν... τακούνια.

Σύμφωνα με ευρωπαϊκές μελέτες, μπορεί να είναι περισσότερες οι γυναίκες από τους άνδρες που παίρνουν στα χέρια τους το πρώτο πτυχίο, ωστόσο λίγες είναι αυτές που συνεχίζουν. «Σε επίπεδο μάστερ, διδακτορικού ή αποκλειστικής καριέρας στην επιστήμη είναι σαφώς λιγότερες οι γυναίκες που συνεχίζουν», συμπληρώνει η κ. Μπάτρα.

Στις θετικές επιστήμες (φυσική, μαθηματικά, νέες τεχνολογίες), σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, ο αριθμός των ανδρών είναι κατά 50% μεγαλύτερος από αυτόν των γυναικών.

Αντίθετα, στις ανθρωπιστικές επιστήμες, ο αριθμός των γυναικών είναι κατά 54% μεγαλύτερος από αυτόν των ανδρών. Είναι ενδεικτικό πως το 2004, στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, πάνω από 68% των ευρωπαίων δασκάλων - εκπαιδευτικών ήταν γυναίκες. Από την άλλη, όμως, στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, οι καθηγήτριες ήταν λιγότερες από το 40% των πανεπιστημιακών καθηγητών.

Βραβεία Νομπέλ. Από το 1901 έως και το 2011, από τα 549 βραβεία Νομπέλ, μόλις 40 δόθηκαν σε γυναίκες, 16 από τα οποία αφορούσαν τον τομέα των θετικών επιστημών (ιατρική, φυσική, χημεία).

 

Πιτερ Χιγκς: Καλόγηρος στο μοναστήρι της επιστήμης

ΤΑ ΝΕΑ  07.07.2012

Της Νατάσας Μπαστέα

Τον Μάρτιο του 1966, ο Πίτερ Χιγκς οδηγούσε σε έναν δρόμο της ανατολικής ακτής των ΗΠΑ με τη σύζυγό του Τζόντι και τον μόλις έξι μηνών γιο τους Κρίστοφερ. Ξαφνικά αισθάνθηκε την καρδιά του να χτυπά δυνατά και να χάνει την ανάσα του. Τι προκάλεσε αυτή την κρίση πανικού; Για τους περισσότερους 34χρονους όπως ο Χιγκς εκείνη την εποχή, το κλειδί για την ευτυχία βρισκόταν ακριβώς δίπλα του: διέσχιζε την Αμερική με αυτοκίνητο, είχε ένα μωρό και μια γυναίκα που τον αγαπούσε. Ομως εκείνος δεν ήταν όπως οι περισσότεροι - θα γινόταν ο επιστήμονας που θα έδινε το όνομά του στο μποζόνιο Χιγκς. Και ο φόβος του μέσα στο αυτοκίνητο εκείνη την άνοιξη ήταν ότι το έργο της ζωής του θα αποδεικνυόταν ένα τίποτα, καθώς λίγες ημέρες πριν ο διάσημος επιστήμονας Βέρνερ Χάιζενμπεργκ που διατύπωσε την Αρχή της Αβεβαιότητας είχε αποκαλέσει την ιδέα του «σκουπίδια».

Μισόν αιώνα αργότερα, την περασμένη Τετάρτη, ο 83χρονος Χιγκς, καθόταν στην πρώτη σειρά του αμφιθεάτρου στο CERN και προσπαθούσε να συγκρατήσει τα δάκρυά του. Ενας άνθρωπος που δούλεψε σκληρά γι' αυτή τη στιγμή, ένας άνδρας που έκανε μια επιλογή. Οπως λέει ο ίδιος, «έβαλα την επιστημονική μου καριέρα πάνω από την οικογένειά μου», έβαλε το μποζόνιο πάνω από τη σύζυγό του, η οποία μην αντέχοντας τις ατελείωτες ώρες δουλειά του τού ζήτησε διαζύγιο στις αρχές της δεκαετίας του '70.

Η απλή ιδέα στην οποία στηρίχθηκε η επιστημονική του εργασία ήταν ότι τα σωματίδια αποκτούν μάζα καθώς κινούνται με επιβράδυνση μέσα σε ένα πεδίο. Μεταφορικά αυτό ισχύει για τις ζωές όλων μας, κατά κάποιο τρόπο, καθώς βαραίνουμε από σχέσεις και εμπειρίες. Μάλλον δεν ισχύει για τον Χιγκς - όσο μεγάλωνε τόσο πιο ελαφρύς και μοναχικός γινόταν. Η ιστορία της ζωής του είναι γεμάτη συμπτώσεις και τύχη - κυρίως για το ότι το δικό του όνομα τοποθετήθηκε δίπλα στο σωματίδιο και όχι κάποιου από τους άλλους πέντε επιστήμονες που κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα περίπου την ίδια εποχή.

Ως φοιτητής στο King's College του Λονδίνου ο Χιγκς έκανε μια ομιλία τον Μάιο του 1950 θέτοντας το ερώτημα: «Πόσο σίγουροι μπορεί να είναι οι επιστήμονες ότι οι παρατηρήσεις τους είναι πραγματικές;», ειρωνικό εάν σκεφτεί κανείς ότι ελάχιστοι 21χρονοι θα έβλεπαν αργότερα να φτιάχνεται ένας Επιταχυντής Αδρονίων κόστους 3,5 δισ. ευρώ ώστε να διερευνηθούν οι παρατηρήσεις του.

Η μοναχικότητα χαρακτήριζε τη ζωή του Πίτερ Χιγκς. Ακόμα και στα 20 του, όταν διάλεξε έναν τομέα της φυσικής που οι συνομήλικοι του εγκατέλειπαν επειδή θεωρούσαν ότι δεν οδηγούσε πουθενά, πήγε κόντρα στο ρεύμα. Ως παιδί με άσθμα και συχνές κρίσεις είχε περάσει πολύ χρόνο στο σπίτι όπου του έκανε μαθήματα η μητέρα του. Ενας από τους παλαιότερους φίλους του, ο Μάικλ Φίσερ, καθηγητής σήμερα στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ, θυμάται πως προσπαθούσε διαρκώς και ανεπιτυχώς να του κάνει προξενιό με φίλες του. Γι' αυτό και ξεπλάγη όταν, εγκατεστημένος πια στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, έγινε ζευγάρι με την αμερικανίδα καθηγήτρια Γλωσσολογίας Τζόντι Ουίλιαμσον.

Σήμερα ο Πίτερ Χιγκς ζει μόνος, δεν έχει τηλεόραση, δεν χρησιμοποιεί κομπιούτερ και σπανίως απαντά στo τηλέφωνo. Το διαμέρισμά του στο Εδιμβούργο, όπως λέει γελώντας, «είναι μια φούσκα στο συνεχές του χρόνου».

Φράνσις Φουκουγιάμα: «Η νεοφιλελεύθερη επανάσταση καταβρόχθισε τα παιδιά της»

ΤΑ ΝΕΑ  28.06.2012
Του Γιώργου Αγγελόπουλου
 

Ο Φράνσις Φουκουγιάμα διορθώνει: η Ιστορία δεν τελείωσε με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και με τη φιλελεύθερη επανάσταση των δεκαετιών του '80 και του '90, αντίθετα απ' ό,τι είχαν πιστέψει όσοι είχαν διαβάσει το πιο διάσημο βιβλίο του («Το τέλος της Ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος»). Τώρα ο διάσημος αμερικανός δημοσιολόγος, ο οποίος διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ στην Καλιφόρνια, εξηγεί σε συνέντευξή του στο ιταλικό περιοδικό «Λ' Εσπρέσο» πώς αυτή η φιλελεύθερη επανάσταση κατέληξε σε αποτυχία• και ότι χρειάζεται πιθανόν μια επιστροφή στη σοσιαλδημοκρατία, αλλά σε μια σοσιαλδημοκρατία νέου τύπου, μ' ένα κράτος λιγότερο δύσκαμπτο και πολύ πιο ελαφρύ.

«Οπως όλες οι επαναστάσεις, έτσι και η νεοφιλελεύθερη στο τέλος καταβρόχθισε τα παιδιά της, στον χρηματοπιστωτικό κόσμο ταυτίστηκε με τις χειρότερες καταχρήσεις», παραδέχεται ο Φουκουγιάμα, προσθέτοντας ότι αποδεχθήκαμε τη μεγάλη διόγκωση των τραπεζών και δεν τις ελέγξαμε, με αποτέλεσμα «το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο να αγοράσει την πρόσβαση στις πολιτικές αποφάσεις». Ηδη από το 2007-2008, μόλις δηλαδή άρχισε η κρίση, η αμερικανική κυβέρνηση θα έπρεπε να εθνικοποιήσει τις μεγάλες τράπεζες, να τις τεμαχίσει και να τις πουλήσει, περιορίζοντας έτσι την επέκτασή τους, «διότι μόνο οι μικρές τράπεζες μπορούν να ρισκάρουν χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο την κοινωνία στο σύνολό της», εξηγεί. «Αυτό δεν έγινε επειδή τα χρηματοπιστωτικά λόμπι αποδείχθηκαν ισχυρά ακόμη και στους κόλπους της Δημοκρατικής κυβέρνησης του Μπαράκ Ομπάμα».

Σύμφωνα με τον Φουκουγιάμα, η υλική βάση της τρέχουσας οικονομικής κρίσης είναι η ανισότητα των εισοδημάτων. Στη δεκαετία του '70, στις ΗΠΑ, οι θέσεις εργασίας στα εργοστάσια άρχισαν να χάνονται για τη μεσαία τάξη, ενώ ένα τεράστιο μέρος των εισπράξεων από την οικονομία πήγαινε στους πιο εύπορους, που γίνονταν ακόμη πλουσιότεροι. «Ετσι οι κυβερνήσεις, θέλοντας να μετριάσουν το κοινωνικό χάσμα που μεγάλωνε, άρχισαν να χρηματοδοτούν τις υποθήκες στα σπίτια, αλλά χωρίς να προχωρήσουν σε μια ανακατανομή του εισοδήματος», λέει ο αμερικανός δημοσιολόγος. «Εκαναν τους φτωχούς να πιστέψουν ότι είναι σε θέση να αγοράσουν σπίτια, ενώ στην πραγματικότητα δεν ήταν. Κι έτσι έσκασε η φούσκα. Η χρηματοπιστωτική κρίση είναι συνεπώς ένα αποτέλεσμα του κοινωνικού χάσματος».

Για τον Φουκουγιάμα, η καλή είδηση είναι πως βγαίνουμε από τη νεοφιλελεύθερη εποχή και η πρόκληση είναι να αποκαταστήσουμε την έννοια του δημόσιου αγαθού. «Στις ΗΠΑ, η συζήτηση για την ανισότητα έχει ήδη αλλάξει», τονίζει. «Οταν ο υποψήφιος Ομπάμα είχε μιλήσει, το 2008, για αναδιανομή του εισοδήματος, ο Ρεπουμπλικανός αντίπαλός του ΜακΚέιν τού είχε επιτεθεί λέγοντας πως πρόκειται για πάλη των τάξεων, σοσιαλισμό και άλλα παρόμοια. Τώρα ο κόσμος έχει συνειδητοποιήσει πόσο μακριά έχει προχωρήσει η ανισότητα και το συνειδητοποίησε χάρη και στο κίνημα Occupy».

Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει «να αποκαταστήσουμε την έννοια του δημόσιου αγαθού», προσθέτει, «πρέπει να αντιληφθούμε πως δεν πρόκειται για ένα σύνολο ατομικών αγαθών και πως η κοινωνία δεν αποτελεί το άθροισμά τους - το δημόσιο αγαθό είναι μια συλλογική έννοια. Εχουμε ανάγκη από ένα νέο μεταρρυθμιστικό σχέδιο, πιο αξιόπιστο από την παραδοσιακή σοσιαλδημοκρατία και το παραδοσιακό κράτος πρόνοιας. Είναι απαραίτητο να επανεφεύρουμε το Κράτος», ώστε να καταστεί πιο ευέλικτο και ικανό να παίρνει γρήγορα αποφάσεις.

Δρόμοι

ΤΑ ΝΕΑ/LE MONDE, 28.06.2012

Της Corine Lesnes

   
Ποιος λέει...

... ότι το αμερικανικό όνειρο δεν υπάρχει πια; Ιδού οι νέοι ονειροπόλοι: οι νέοι χωρίς χαρτιά που διεκδικούν την ένταξή τους στην αμερικανική κοινωνία. Τους αποκαλούν ονειροπόλους κατ' αναλογία προς τον Νόμο Ονειρο (DREAM Act), για τη ρύθμιση του θέματος των παιδιών που μεταναστεύουν από πολύ μικρή ηλικία στις ΗΠΑ, σπουδάζουν σε αμερικανικά πανεπιστήμια ή κατατάσσονται στον στρατό, αλλά απειλούνται να απελαθούν σε μια χώρα που δεν έχουν πατήσει ποτέ το πόδι τους. Ο νόμος επρόκειτο να εγκριθεί τον Δεκέμβριο του 2010. Ωστόσο η πολιτική το θέλησε διαφορετικά: οι μετριοπαθείς Ρεπουμπλικανοί, που αρχικά είχαν στηρίξει το νομοσχέδιο, αποφάσισαν τελικά να δώσουν αρνητική ψήφο. Τους ακολούθησαν πέντε Δημοκρατικοί. Συνολικά, πέντε ψήφοι υπολείπονταν για την πλειοψηφία των 60 «ναι», χωρίς την οποία δεν γίνεται τίποτα στην Ουάσιγκτον.

Ενας ονειροπόλος...

... είναι και ο Χοσέ Αντόνιο Βάργκας, δημοσιογράφος από την «Ουάσιγκτον Ποστ», που το 2011, σε ένα άρθρο του στο «Νιου Γιορκ Τάιμς Μάγκαζιν», αποκάλυψε πως ζει παράνομα στις ΗΠΑ - η «Ουάσιγκτον Ποστ» αρνήθηκε να το δημοσιεύσει. Βραβευμένος μαζί με τη δημοσιογραφική του ομάδα για την κάλυψη της σφαγής της Βιρτζίνια Τεκ, δεν μπορούσε πλέον να το κρατάει μυστικό. Μίλησε για όλα: τη μητέρα του που τον έστειλε από τις Φιλιππίνες για να ζήσει με τη γιαγιά του και τον παππού του στην Καλιφόρνια όταν ήταν 12 ετών, την πράσινη κάρτα που ανακάλυψε ότι ήταν πλαστή όταν προσπάθησε να βγάλει δίπλωμα οδήγησης (ο παππούς του δεν του είχε πει τίποτα), το δίπλωμα το οποίο έβγαλε τελικά στο Ορεγκον, μία από τις τελευταίες Πολιτείες όπου δεν είναι απαραίτητο να αποδείξεις την υπηκοότητά σου - μετά τις αποκαλύψεις, η Πολιτεία ανακάλεσε την άδεια...

Χάρις σε...

... ένα διάταγμα που εξέδωσε η κυβέρνηση Ομπάμα στις 15 Ιουνίου, οι ονειροπόλοι θα μπορούν στο εξής να πάρουν, όχι υπηκοότητα, αλλά άδεια εργασίας. Προϋπόθεση: να έχουν εγκατασταθεί στις ΗΠΑ πριν από την ηλικία των 16 ετών και να είναι κάτω των 30. Το μέτρο αφορά περισσότερους από ένα εκατομμύριο νέους. Οι σύλλογοι ωστόσο τους προειδοποιούν για τους απατεώνες που ισχυρίζονται ότι είναι μέσα στα πράγματα: «Είστε κάτω των 30 ετών, δεν έχετε ποινικό μητρώο, μπορείτε να βγάλετε άδεια παραμονής…». Στην πραγματικότητα, τα διατάγματα δεν θα τεθούν σε ισχύ πριν από τον Αύγουστο. Και η ανησυχία εκφράζεται ήδη. Τι θα συμβεί αν ο Μπαράκ Ομπάμα δεν επανεκλεγεί και οι νέοι ανακαλύψουν τελικά ότι είναι παράνομοι; Τι θα συμβεί στους γονείς τους, των οποίων έχουν δώσει τη διεύθυνση και που ούτε αυτοί έχουν χαρτιά;

Τα δύο τρίτα...

... των Αμερικανών στηρίζουν τον Νόμο Ονειρο. Εστω και αν πιστεύουν ότι η χώρα τους βρίσκεται σε τροχιά κάμψης, οι Αμερικανοί εξακολουθούν να πιστεύουν στο όνειρο, τουλάχιστον σε ατομικό επίπεδο. Κατά τον Μάικλ Φορντ, διευθυντή του Κέντρου για τη Μελέτη του Αμερικανικού Ονείρου, στο Κινκινάτι, το όνειρο ζει «γιατί είναι όνειρο των μεταναστών».