Γιάννης Μετζικώφ: Η Μήδεια φοράει κόκκινα

Εφ. Το Βήμα της Κυριακής, 09.06.2013
Της Ίσμα Μ. Τουλίτου

Ποιο χρώμα κάνει τις Ελληνίδες να σαστίζουν; Πώς «περνάει» η παράδοση σε ένα θεατρικό κοστούμι; Τι μπορούν να προσφέρουν τέχνες που χάνονται σε μια σύγχρονη παράσταση; Ο ενδυματολόγος που υπογράφει τα κοστούμια στην τραγωδία του Ευριπίδη, η οποία ανεβαίνει με αποκλειστικά ανδρική διανομή, εξηγεί γιατί είναι ένα από τα δυσκολότερα εγχειρήματα της καριέρας του.

Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι απλώς προσπερνούν θαυμάσια πράγματα. Ο θαυμασμός δεν είναι δεδομένος, προκύπτει μέσα από τη γνώση, την παιδεία» μου λέει ο Γιάννης Μετζικώφ καθώς μιλάμε για τη «Μήδεια», την εναρκτήρια παράσταση των εφετινών Επιδαυρίων όπου ο ίδιος υπογράφει τα κοστούμια. «Αλλωστε, γιατί μορφώνουμε τα παιδιά μας;» αναρωτιέται. «Για να δουν τον κόσμο. Μάτια είναι ο θαυμασμός, τα οποία δεν έχει όποιος δεν διαθέτει τα κατάλληλα γνωστικά εφόδια».

Καθόμαστε σε ένα ήσυχο τραπεζάκι στον κήπο του Νομισματικού Μουσείου και, καθώς η κουβέντα προχωρεί, συνειδητοποιώ πως ο συνομιλητής μου έχει έναν ιδιαίτερο τρόπο να «χρωματίζει» το αυτονόητο υπογραμμίζοντας τη γοητεία του. Σχολιάζοντας το «στοίχημα» της παραγωγής, το ανέβασμά της με ανδρική αποκλειστικά διανομή με επικεφαλής τον Γιώργο Κιμούλη στον ρόλο του τίτλου, ο ενδυματολόγος δηλώνει πως πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις τής ως σήμερα επαγγελματικής διαδρομής του.

«Εχει να κάνει με αυτό που λέμε μεταίχμιο» εξηγεί. «Υπάρχουν ορισμένα δεδομένα τα οποία ο κόσμος πολύ δύσκολα μπορεί να δει αλλιώς: το δίπολο αρρενωπότητα - θηλυκότητα, για παράδειγμα. Ο κάθε πόλος είναι ταυτισμένος με συγκεκριμένα πράγματα: η θηλυκότητα με τη μητρότητα, ας πούμε...». Ο Γιάννης Μετζικώφ μιλάει για τα «κενά γνώσης» που έχουμε σήμερα σχετικά με την αρχαία ελληνική τραγωδία και τον τρόπο που ανέβαινε στην εποχή της. Δεν είναι εύκολο, λέει, να κατανοήσουμε γιατί τους μεγάλους ρόλους τους έπαιζαν πάντα άνδρες.

Η άποψη ότι αυτό γινόταν για λόγους που είχαν να κάνουν με την ηθική είναι κατά τη γνώμη του κάπως υπερβολική. Λέει ότι μάλλον επρόκειτο για έναν διαφορετικό κώδικα τον οποίο αγνοούμε. «Μήπως το επιβλητικό τους ντύσιμο, ο τρόπος που μιλούσαν διαφορετικά μέσα από το ηχείο του προσωπείου είχε να κάνει με την υπέρβαση, με ένα είδος υπερανθρώπου; Τι ακριβώς σημαίνει άραγε ότι ένα θεατρικό έργο ανεβαίνει με άνδρες ερμηνευτές όταν έχουμε να κάνουμε με αυτού του είδους το κείμενο και με εικόνα η οποία σήμερα είναι πολύ διαφοροποιημένη σε σχέση με αυτή της αρχαιότητας;» αναρωτιέται.

Για τον Γιάννη Μετζικώφ η «μεταμόρφωση» δεν είναι κάτι απλό. Δεν έχει να κάνει με ένα κοστούμι ή με μια μάσκα. Είναι μια σύμβαση η οποία υφίσταται με τη συνάντηση ανάμεσα στον ηθοποιό και τον θεατή. Υποστηρίζει πως ένας ερμηνευτής, ακόμη και αν δεν φέρει καθόλου μεταμορφωτικό υλικό επάνω του, μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί από το κοινό μεταμορφωμένος. «Αυτή η θέση του θεατή, να ενστερνιστεί την όποια κατάσταση μέσα από το ταλέντο του ηθοποιού, είναι ένα πράγμα που δεν μετριέται πάντα με το πόσο επιτυχημένο είναι το μακιγιάζ ή με το πόσο καλαίσθητο και ακριβές είναι το κοστούμι» σχολιάζει και προσθέτει ότι υπάρχουν ορισμένα πολύ «βαριά» στοιχεία για το τι ακριβώς σημαίνει εικόνα και μεταμόρφωση στο θέατρο. Υπάρχουν μερικοί ρόλοι, λέει, όπως αυτοί στους οποίους εμφανίζεται ο θεός ως καταλύτης, όπου η ανδρική ερμηνεία ταιριάζει περισσότερο. «Ολο αυτό όμως παίζεται με έναν περίεργο τρόπο» εκτιμά.
Ο Γιάννης Μετζικώφ λέει πως το ίδιο το θέμα της «Μήδειας» είναι εν πολλοίς ακατανόητο με τα σημερινά δεδομένα. «Εμείς που απέχουμε της αρχαίας θρησκείας και που η μητρική αγάπη αποτυπώνεται παντού, από τις εκκλησίες μέχρι τα εικονάκια που κρεμάμε στα αυτοκίνητα και στα φυλαχτά μας με τη μορφή  της Παναγίας, μια μάνα, δηλαδή, που κρατά σφιχτά στην αγκαλιά το παιδί της, δεν έχουμε ποτέ συναντηθεί με μια τέτοια κατάσταση» σχολιάζει.

Στην αρχαιότητα, βέβαια, όλα αυτά ήταν διαφορετικά. Γι' αυτό και σύμφωνα με τον ενδυματολόγο της παράστασης πρέπει να δει κανείς το όλο θέμα της τραγωδίας του Ευριπίδη μέσα από το πρίσμα ενός άλλου θρησκευτικού καθεστώτος προκειμένου να αισθανθεί βαθιά και αληθινά τα δεδομένα του. «Αυτά τα πράγματα λειτουργούσαν διαφορετικά σε εποχές όπου ο έρως λατρευόταν μέσα σε ναούς και σε εποχές όπως η σημερινή, που θεωρείται έως και καταραμένος αν δεν αναπτύσσεται υπό το καθεστώς ενός γάμου».

Πώς δουλεύει, όμως, ο ίδιος για τη συγκεκριμένη παράσταση; Ο Γιάννης Μετζικώφ λέει ότι θέλει να δώσει ένα στίγμα από την ομορφιά της Ελλάδας, η οποία προσωπικά τον συγκινεί βαθιά:  «Αγαπώ πολύ αυτόν τον τόπο και προσπαθώ να τον "ξεφλουδίζω" προκειμένου να ανακαλύπτω όλες αυτές τις ψιλές ψιλές συγκινήσεις που προσφέρει». Σίγουρα υπάρχει ένα σημείο εκκίνησης που αντλεί από την ελληνική παράδοση, αποκαλύπτει. «Μου αρέσει το απανωκόρμι των γυναικών της Ηπείρου, το πολύπτυχο. Σκέφτηκα ότι θα μπορούσα να πάρω κάτι από αυτό και να το προχωρήσω, να το δραματοποιήσω, να το μεταφέρω στη ζοφερή κατάσταση μέσα στην οποία κινείται όλο το έργο» εξηγεί. 

Ο Γιάννης Μετζικώφ ξεκαθαρίζει την απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στο να δεις κάτι, να περάσει μια ιδέα αδιόρατα από το μυαλό σου προκειμένου να αναπτυχθεί σε μια κατεύθυνση και στο να μεταφέρεις αυτούσια μια ελληνική όψη. «Τα κοστούμια των γυναικών του χορού, που είναι Κορίνθιες,  ήθελα να είναι ριζωμένα σε αυτή τη γη. Η Μήδεια, από την άλλη, ήθελα να είναι από αλλού, με ένα ύφος το οποίο απέχει».

Ομολογεί ότι το ίδιο το υλικό που χρησιμοποίησε του δίνει μεγάλη χαρά. Αποφάσισε να εκμεταλλευθεί όλες τις εγκαταλελειμμένες τεχνικές που δεν υπάρχουν πλέον: να σκληράνει το ύφασμα με νισεστέ, να φτιάξει πιέτες με τον τρόπο που ακολουθούν οι ελάχιστοι εναπομείναντες στην περιοχή των Μεγάρων - τις λεγόμενες πάστες -, να δουλέψει τις βαφές με τα ίδια του τα χέρια προκειμένου να βάψει το μετάξι που θα χρησιμοποιηθεί για τα μαλλιά των ερμηνευτών, να αξιοποιήσει γενικότερα έναν ολόκληρο κόσμο ο οποίος δεν έχει τίποτε να κάνει με τα διαθέσιμα υλικά του εμπορίου. «Αυτή η διαδικασία δίνει ένα ανθρώπινο "πιάσιμο" στο αποτέλεσμα, ένα άγγιγμα διαφορετικό» σχολιάζει.

Θυμάται με συγκίνηση μια κουβέντα που του είπε κάποτε η Ειρήνη Παππά: «Να καταφέρεις να δουλεύεις όπως οι λαϊκοί τεχνίτες». Είναι διαφορετικό πράγμα, λέει, να φτιάξεις κάτι μόνος σου, να το εμπνευσθείς, να το συνθέσεις, να το αγαπήσεις, να το φινίρεις και μετά να το φιλήσεις και να το δώσεις στον άλλον να το χρησιμοποιήσει και διαφορετικό το εισαγόμενο υλικό από το Χονγκ Κονγκ. Κάποτε, θυμάται, ο Μιχάλης Κακογιάννης, εξοργισμένος από ένα έξοδο, του είχε πει: «Μα καλά, ήταν ανάγκη να χρησιμοποιήσεις μετάξια; Θέατρο είναι, ποιος θα το καταλάβει;». «Μιχάλη μου», του είχε απαντήσει, «θα το καταλάβει ο ηθοποιός. Αυτός που επωμίζεται όλο το βάρος, πρέπει να παραμένει ασφαλής στα εργαλεία του».

Τι είναι άραγε το κοστούμι για τον ηθοποιό; αναρωτιέται ο Γιάννης Μετζικώφ και δίνει μόνος του την απάντηση: «Μια πόρτα την οποία θα ανοίξει για να κάνει καλύτερα τη δουλειά του. Στην πραγματικότητα το θέατρο είναι ο ηθοποιός. Εμείς είμαστε απλοί εργάτες».

Xρώματα και ισορροπίες

Μιλώντας για το κοστούμι της Μήδειας, ο Γιάννης Μετζικώφ λέει πως σκέφτηκε να την ντύσει με ένα χρώμα το οποίο, όπως αισθάνεται, κατά έναν περίεργο τρόπο δεν πολυσυμπαθούν οι Ελληνες. Ο λόγος για το κόκκινο, για το οποίο σύμφωνα με τον ενδυματολόγο «υπάρχει μια προκατάληψη, με την έννοια ότι οι γυναίκες θα το φορέσουν σπάνια, μόνο αν είναι πολύ νέες, μόνο σε περίπτωση κάποιας γιορτής κτλ.». Γενικά είναι ταυτισμένο με άλλες πατρίδες, πιστεύει.

«Αν δώσεις ένα ρούχο κόκκινου χρώματος σε μια οποιαδήποτε γυναίκα, δεν είναι σίγουρο ότι θα το φορέσει με την ίδια άνεση που θα φορούσε ένα μαύρο. Το κόκκινο κάπως σαστίζει τις γυναίκες. Ισως είναι τολμηρότερο σύμφωνα με τις "κλειστές" κοινωνικές ανοχές, σε αντίθεση με τα σκοτεινά χρώματα, τα οποία παρατηρεί κανείς ότι είναι συνηθέστερα σε γυναίκες που έχουν περάσει τον γάμο».

Ντύνει λοιπόν τη Μήδεια με κόκκινα, όπως αυτά που θα μπορούσε να συναντήσει κανείς στις γυναίκες του Καυκάσου, της Κασπίας Θάλασσας, των στεπών της Νότιας Ρωσίας. «Τα έχω κάνει ο ίδιος αυτά τα ταξίδια και μου αρέσουν όλα αυτά που έχουν στοιχεία κόντρα στα δικά μας δεδομένα» λέει. «Εμάς δεν μας χρειάστηκαν τα εκκωφαντικά χρώματα, γιατί η ίδια η φύση με αυτούς τους καταγάλανους, εκθαμβωτικούς ουρανούς ίσως μας έχει επηρεάσει: τα σπίτια στα νησιά είναι λευκά, οι γυναίκες αγαπούν τα μαύρα ρούχα και είναι σαν όλα αυτά να θέλουν να βρεθούν σε μια ισορροπία με το εκτυφλωτικό μας φως».

πότε & πού:

H «Μήδεια» του Ευριπίδη σε μετάφραση Κ. Χ. Μύρη, σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία Σπύρου Ευαγγελάτου παρουσιάζεται στις 5 και 6/7 στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Θα ακολουθήσει περιοδεία. Σκηνικά: Γιώργος Πάτσας, κοστούμια: Γιάννης Μετζικώφ, μουσική: Θάνος Μικρούτσικος. Στον ρόλο της Μήδειας ο Γιώργος Κιμούλης. Παίζουν επίσης: Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, Τάσος Νούσιας, Μάνος Βακούσης, Νικόλας Παπαγιάννης, Νίκος Αναστασόπουλος, Δημήτρης Παπανικολάου. Κορυφαίοι-Χορός: Τ. Αλατζάς, Ν. Αναστασόπουλος, Κ. Γιαννακόπουλος, Χ. Γρηγορόπουλος, Δ. Καραβιώτης, Σ. Καραγιάννης, Δ. Καραμπέτσης, Δ. Μόσχος, Δ. Μυλωνάς, Δ. Παπανικολάου, Π. Φλατσούσης, Γ. Σκαφίδας

 

Αργαλειός: καλύτερος κι από γιόγκα

www.bostanistas.gr, 26.05.2013
Της Βαρβάρας Τερζάκη Παλλήκαρη

Μεγάλωσα στο ορεινό Ρέθυμνο, στον Μυλοπόταμο. Εκεί γεννήθηκα, εκεί ανατράφηκα. Σε έναν τόπο που είχε τότε μικροαγίους. Χόρευαν και τραγουδούσαν σαν να ήταν αθάνατοι. Ζούσαν την κάθε τους στιγμή σαν να ήταν η τελευταία. Και τα σπίτια τους ήταν ένας ολόκληρος κόσμος. Δεν τους έλειπε τίποτα. Η μητέρα μου ύφανε πέντε προίκες, οι θειάδες μου το ίδιο. Στα σπίτια τότε πρώτα έμπαινε το αργαστήρι και μετά το νυφικό κρεβάτι. Ήταν η κινητήριος δύναμη του σπιτιού. Αν δεν είχες ράψει σεντόνια, δε θα κοιμόσουν σε σεντόνια. Αν δεν είχες υφάνει προσόψιο, δεν είχες να σκουπιστείς.
Αν δεν είχες κάνει κουβέρτες, θα κρύωνες τον χειμώνα.

Τα αγόρια έπαιρναν τα κτήματα και τα κορίτσια τα προικιά τους, τα ρούχα που οι ίδιες είχαν υφάνει.

Οι κοπέλες φεύγανε από τον Μυλοπόταμο και πηγαίνανε στα Σελινιώτικα για να μαζέψουν λάδι.
Και με λάδι πληρώνονταν. Και μετά το πουλούσαν και παίρνανε κλωστές και μπογιές. Απίστευτο δεν είναι; Δεν παίρνανε μήτε φουστάνια, μήτε παπούτσια. Παίρνανε μόνο κλωστές. Ύφαιναν ακόμη και τα νυφικά τους και τα εσώρουχά τους και όλα. Και ανάλογα με το πόσο καλή προίκα είχαν - μαθευόταν αυτό - ήταν και ο γάμος τους. Το σπίτι το καλό φαινόταν από το πόσο μετάξι είχε και πόσα ξεχωριστά ξόμπλια είχαν. 

Τα ξόμπλια είναι τα μοτίβα, τα σχέδια που έχει επάνω του ένα υφαντό. Διαφορετικά ήταν τα χρώματα και τα σχέδια στον Ομαλό κι άλλα στις παραλίες, όπου μπορείς να βρεις πατανίες με καράβια. Υπάρχουν 50 τεχνικές, τις οποίες όμως τις ξέρουν 200 γυναίκες 75 χρονών και άνω, οι νεώτερες δεν τις ξέρουμε. Και τώρα προσπαθούμε πριν πεθάνουν να μας μάθουν τις τεχνικές. Παλαιότερα δε θέλανε να τις δώσουνε, τώρα βλέπουν ότι πρέπει να παραδώσουν αυτή τη γνώση στις νεώτερες γυναίκες.

Με το που ξεκίνησαν οι επιδοτήσεις οι γυναίκες σταμάτησαν να υφαίνουν στην Κρήτη.

Μετά συνέχισαν λίγες στους τουριστικούς τόπους. Στα Ανώγεια, ας πούμε, είχε καλά αργαστήρια, έρχονταν οι τουρίστες και τρελαίνονταν με αυτά που έβλεπαν και τα αγόραζαν τότε φτηνά, όχι ακριβά.
Πολλές φορές η οικονομία του σπιτιού κρατιόταν απ' τα υφαντά. Το είπα τις προάλλες και μου είπαν «μα υποτιμάς τους άντρες». Μα στα ορεινά χωριά οι άντρες βγάζανε λεφτά μια φορά τον χρόνο, από τα χωράφια ή τα ζώα.

Σήμερα πετούν τις προβιές των ζώων ενώ παλιά οι νύφες από το Λασίθι έως και τον Αποκόρωνα περιμένανε να κουρέψουν τα ζα, να πάρουν το μαλλί, να το πάνε στα Χανιά και σε έξι μήνες να πάρουν την κουβέρτα. Θέλουμε λοιπόν να ξαναπαραχθεί μαλλί, λινάρι - όχι μπαμπάκι, γιατί θέλει πολύ νερό - και μετάξι. Ήδη υπάρχουν κάποιοι μερακλήδες που βγάζουν ξανά μετάξι. Εκατό ευρώ η πλεξούδα, πολύ ακριβό, αλλά υπέρ-πολύτιμο.

Το 90% των υφαντών που κυκλοφορούν σήμερα σε όλες τις τουριστικές περιοχές είναι made in China. Όχι μόνο στην Κρήτη αλλά παντού. Οι Κινέζοι πήραν τα σχέδιά μας, τα επεξεργάστηκαν και τα φέρνουν και τα πουλούν ως κρητικά. Και βέβαια πια δεν τα αγοράζει κανείς, γιατί ο τουρίστας θέλει να αγοράσει κάτι αληθινό.

Τα υφαντά της Κρήτης είναι περιζήτητα σε όλο τον κόσμο. Γίνονται δημοπρασίες σε γκαλερί και «χτυπιούνται» σε απίστευτες τιμές. Αφήστε που οι έρευνες που έγιναν στην Αμερική σε μοναστήρια δείχνουν ότι η υφαντική είναι θεραπευτική. Οι υφάντρες δεν παθαίνουν άνοια. Κάθε χτένι έχει γύρω στις δυο χιλιάδες κλωστές και η υφάντρα πρέπει να «συνομιλήσει» με μία-μία τις κλωστές και να τις φέρει σε επαφή με τις άλλες. Είναι δηλαδή άσκηση πνευματική, δε χρειάζεται να κάνεις γιόγκα.

Η Βαρβάρα Τερζάκη - Παλλήκαρη εμπνεύστηκε και έστησε το
Πηνελόπη Gandhi – η Ιερή Τέχνη της Υφαντικής στην Κρήτη σήμερα.
panoreon.gr/gandhi

http://www.bostanistas.gr/?i=bostanistas.el.paragoume&id=1094

[Δρόμοι]

ΤΑ ΝΕΑ / LE MONDE  26.10.2012
Της Corine Lesnes

Όπως θα έλεγε…

… ο Μιτ Ρόμνεϊ, ιδού ένα «ντοσιέ γεμάτο γυναίκες». Η σοδειά του 2012, όσον αφορά τις γυναικείες υποψηφιότητες, είναι από τις καλύτερες, τουλάχιστον ως προς την ποσότητα. Σπάνια καταγράφονται τόσες πολλές στο Κογκρέσο. Οι εφημερίδες μιλούν για «χρονιά των γυναικών» συγκρίνοντάς τη με το 1992, όταν ο αριθμών των εκλεγμένων γυναικών στη Γερουσία διπλασιάστηκε. Ηταν μετά την υπόθεση «Ανίτα Χιλ». Η νεαρή δικηγόρος είχε κατηγορήσει για σεξουαλική παρενόχληση τον δικαστή Κλάρενς Τόμας, διορισμένο από τον Τζορτζ Μπους τον Πρεσβύτερο στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ. Εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν τις ακροάσεις στη Γερουσία (μία νεαρή μαύρη γυναίκα αντιμέτωπη με σαράντα λευκούς άνδρες). Ανάμεσά τους και η Πάτι Μάρεϊ, μία μητέρα από το Σιάτλ, η οποία είχε ενοχληθεί τόσο από τις ερωτήσεις προς την ενάγουσα όσο και από την παντελή απουσία γυναικών από την Επιτροπή Δικαστικών Υποθέσεων. Σήμερα, η Πάτι Μάρεϊ είναι το νούμερο 4 των Δημοκρατικών στη Γερουσία.

Ηταν μήπως…

… η αίσθηση των Αμερικανίδων ότι το «γυναικείο κόμμα» βρίσκεται σε κίνδυνο; Σε κάθε περίπτωση, ο αριθμός των υποψηφίων τους εκτοξεύθηκε από το 1992. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Κέντρου για τις Αμερικανίδες και την Πολιτική, 18 γυναίκες είναι υποψήφιες για τη Γερουσία (σε σύνολο 33 θέσεων) και 163 για τη Βουλή των Αντιπροσώπων (σε σύνολο 435). Επικρατεί ένα κλίμα που «υπογραμμίζει την ανάγκη των γυναικείων φωνών στη δημόσια πολιτική», υποστηρίζει η ερευνήτρια Ντέμπι Ουόλς. Πόλεμοι, ελλείμματα, περικοπές στην παιδεία και την υγεία: οι γυναίκες θέλουν να εισακουστούν. Οι Δημοκρατικοί κάνουν λίγες περισσότερες προσπάθειες προκειμένου να υπάρχει αντιστοιχία στους υποψηφίους: 12 από τις 18 υποψήφιες για τη Γερουσία προέρχονται από το Κόμμα των Δημοκρατικών, καθώς και 116 από τις 163 για τη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Ολο αυτό…

… ωστόσο δεν γίνεται να προχωρήσει χωρίς ολισθήματα. Κατά τη διάρκεια ενός ντιμπέιτ στη Νέα Υόρκη μεταξύ δύο γυναικών υποψήφιων γερουσιαστών, ένα ερώτημα αφορούσε τις «50 αποχρώσεις του γκρι», την ερωτική σειρά της Ε. Λ. Τζέιμς, το οποίο έχει ήδη πουλήσει 40 εκατομμύρια αντίτυπα - αλλά κανείς δεν κυκλοφορεί με αυτό. «Κυρία Λονγκ, το έχετε διαβάσει;», ρώτησε η συντονίστρια Λιζ Μπέντζαμιν. «Οχι», απάντησε η Ρεπουμπλικανή Ουέντι Λονγκ με ένα χαμόγελο αμηχανίας. Το ίδιο ερώτημα τέθηκε πρώτη φορά στον αμερικανό Πρόεδρο, τον περασμένο Μάιο. «Γνωρίζετε το όνομα του ερωτικού βιβλίου που βρίσκεται στο κομοδίνο εκατομμυρίων γυναικών αυτήν την περίοδο;». «Οχι, αλλά θα ρωτήσω τη Μισέλ», απάντησε προσεκτικά ο Ομπάμα. Η Λονγκ δεν είχε την ετοιμότητα να απαντήσει όπως η Χίλαρι Κλίντον όταν ρωτήθηκε πρόσφατα ποιοι είναι οι αγαπημένοι της σχεδιαστές. «Σχεδιαστές; Ρούχα; Θα θέτατε αυτό το ερώτημα σε έναν άνδρα;», αποκρίθηκε στον δημοσιογράφο.

Γιατί όμως…

… τελικά λίγες γυναίκες εκλέγονται; Τόσο μικρή πρόοδος από το 1992, παρ' όλο που η γυναικεία παρουσία έχει αυξηθεί κατά 60%. Μια εξήγηση από την οργάνωση She Should Run για την προώθηση των γυναικών στην πολιτική είναι ότι οι γυναίκες δεν ξοδεύουν πολλά χρήματα στην προεκλογική τους εκστρατεία. Και όπως είναι γνωστό, στην αμερικανική δημοκρατία πρέπει να πληρώσεις για να σε ακούσουν.

 

«Στην αρχή ήταν η αγάπη»

ΤΑ ΝΕΑ  13.10.2012

Της Λίζυ Τσιριμώκου

Τι σημαίνει να είσαι ερωτευμένος; Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση βραχυκυκλώνει τη γλώσσα ή την οδηγεί σε λυρική διάχυση και σωρεία μεταφορικών εικόνων. Η παραφορά θολώνει το ακριβές νόημα των λέξεων, απαλείφει τα όρια των ταυτοτήτων: στα «Αποσπάσματα του ερωτικού λόγου» (1976) ο Ρολάν Μπαρτ επιχείρησε να δείξει την αμφισημία, τη νεύρωση αλλά και τη μοναδική γοητεία αυτού του σχεδόν ανεπικοινώνητου, εύθραυστου λόγου. Αγαπημένη μαθήτρια του Μπαρτ, η Τζούλια Κρίστεβα, με εξειδικευμένες σπουδές στη σημειολογία και στη γλωσσολογία, πολύχρονη θητεία στον χώρο της ψυχανάλυσης και της φεμινιστικής δράσης, ανιχνεύει τους ερωτικούς κώδικες διευκρινίζοντας εξαρχής πως ανατέμνει τη γλώσσα τους ιστορικά, εκ των υστέρων (apres coup).
Συμπληρώνει οσονούπω την τριακονταετία η παρούσα μελέτη της (Οι «Histoires d' amour» πρωτοδημοσιεύτηκαν το 1983), παραμένει ωστόσο σε πρώτη ζήτηση για τους απανταχού θιασώτες της διεπιστημονικής προσέγγισης σε μείζονα θεωρητικά θέματα. Η συγγραφέας επιχειρεί εδώ μια διαχρονική περιδιάβαση σε όλες τις δυνατές εκφάνσεις του έρωτα αποτυπωμένες σε κλασικά, πασίγνωστα κείμενα της δυτικής γραμματείας, αλλά και σε μικρές προσωπικές και κοινότοπες ιστορίες, καταγεγραμμένες στη διάρκεια της θητείας της ως (ψυχ)αναλύτριας. «Εγκώμιο του έρωτα» τιτλοφορεί άλλωστε την εισαγωγική ενότητα, όπου καταθέτει τις βασικές εννοιολογικές κατηγορίες που θα δρομολογήσουν αυτό το ταξίδι (π.χ. ναρκισσισμός, αρχή της μεταβίβασης): η κυρίως ψυχαναλυτική μεθόδευσή της αναπτύσσεται περαιτέρω στο πρώτο κεφάλαιο («Ο Φρόιντ και η αγάπη. Η δυσφορία στη θεραπεία»). Η «πρωτογενής ταύτιση», η συναισθηματική προσκόλληση σε έναν Πατέρα, στην πατρική φιγούρα (ανεξαρτήτως βιολογικού φύλου), μέσω μιας διαδικασίας που συμφιλιώνει το ιδεώδες Εγώ με το ιδεώδες του Εγώ, θεωρείται αναγκαίο στάδιο για τη διάπλαση και την ωρίμαση του ατόμου - σε οριακές περιπτώσεις βέβαια (π.χ. δεσποτικές, φαλλικές μητέρες, οιδιπόδεια δράματα) αυτή η φαντασιωτική σχέση ή η έμμονη απώθησή της οδηγεί σε παρανοϊκά, υστερικά ή ψυχονευρωτικά σύνδρομα και η ταύτιση παρακωλύει τη διαμόρφωση της ταυτότητας.
Αναδρομώντας στον χρόνο, εντοπίζει την πρώτη δυναμική απολογία του δυτικού έρωτα, στην ομοφυλοφιλική του μάλιστα μορφή, στους πλατωνικούς διάλογους («Συμπόσιο», «Φαίδρος») ως έλξη από έναν ιδεώδη Αλλον και συνάμα όμοιο στον εαυτό - έρως παιδεραστής και παιδαγωγός· σχεδόν παράλληλα ο βιβλικός λόγος θα προωθήσει τον ετεροφυλοφιλικό έρωτα (με κορυφαία στιγμή το αισθησιακό Ασμα Ασμάτων). Η χριστιανική διδασκαλία προσθέτει στον αρχαιοελληνικό ερωτισμό την οικογενειακή ηθική, τη συζυγική και τη μητρική αγάπη σε αντιπαραβολή προς τη δεσποτική, πατρική αυθεντία: η εικόνα της βρεφοκρατούσας Παρθένου θα λειτουργήσει επί μακρόν σε ολόκληρη τη Δύση με τρόπο εξαγνιστικό, καθαρτικό έναντι της φαλλικής σεξουαλικότητας και του μανικού έρωτα.
Με τον οβιδιακό Νάρκισσο στις απαρχές της χριστιανικής εποχής ο αυτοερωτισμός αποκτά τον ισχυρό μύθο του: ο κατοπτρισμός του εαυτού εις εαυτόν οδηγεί σε μονολογική έξαρση που συνάμα συγκροτεί μια πρωτόγνωρη εσωτερικότητα, μια αναστοχαστική δυναμική με πλούσια αποθέματα για τους επερχόμενους αιώνες τόσο σε αισθητικό όσο και σε θεωρητικό επίπεδο. Στη διάρκεια της πρώιμης Αναγέννησης (12ος αιώνας) προβάλλει ο αυλικός έρωτας με ένα καινότροπο στοιχείο, την παραίτηση: η ποθητή Κυρία δεν ανταποκρίνεται πάντα στις επωδούς του τροβαδούρου της κι εκείνος, από τη μεριά του, δεν επιζητεί να την κατακτήσει αλλά να σταθμίσει την ένταση των αισθημάτων του με βάση το μέγεθος της ματαίωσής τους - μια αποκλιμάκωση του εγκόσμιου έρωτα και μετουσίωσή του σε φιλία (benevolentia)· η μακαριότητα κερδίζεται χάρη στη διαρκή ταλάντωση ανάμεσα στην πληρότητα και στην έλλειψη, στη στέρηση της αγαπημένης. Στο πένθιμο πάθος των τροβαδούρων η οδύνη και ο περιορισμός της επιθυμίας γίνονται προϋπόθεση για την απόλαυση: η εξιδανικευμένη Κυρία είναι ο Αλλος που με εξιδανικεύει και με συγκροτεί ως ερωτευμένο και ποιητή («Το μυθιστόρημα του ρόδου» αποτυπώνει αυτή την προβληματική και τη ρητορική της).
Ο μποντλερικός ερωτισμός, βασιζόμενος στο σαδομαζοχιστικό παιχνίδι, στην εσωτερίκευση της «αποτυχίας», στη μόνωση του «αυτοτιμωρούμενου», αποκαλύπτει ένα διάτρητο και λαβωμένο Εγώ, ένα άλλο ναρκισσιστικό δράμα που παίζεται πίσω από τις κουίντες της επιθετικότητας, της επιδειξιμανίας, του θεατρινισμού. Η πολιτική του έρωτα, η σκόπιμη διαχείριση του πάθους ανιχνεύεται στα στανταλικά μυθιστορήματα: οι ερωτευμένοι του Σταντάλ είναι ουσιαστικά ερωτευμένοι με την εξουσία, όσο και αν η κρυστάλλωση (cristallisation), η εξιδανικευτική μεταφορά περί έρωτος του συγγραφέα, λειτουργεί καθαρά στον χώρο της φαντασίωσης.
Τα κείμενα στα οποία σταθμεύει η Κρίστεβα («Η μητέρα μου», του Μπατάιγ, είναι το τελευταίο) είναι κρίσιμα, εφόσον ο ψυχαναλυτής εξ ορισμού αντιμετωπίζει την κρίση, μια δυσφορική, τραυματική κατάσταση. Η στοχευμένη ανάγνωσή τους υπό το πρίσμα της ψυχανάλυσης και των σύγχρονων γλωσσολογικών ή φεμινιστικών εννοιών ξεδιπλώνει απροσδόκητες πτυχές και πολύσημες προεκτάσεις του νοήματός τους.
Το ελληνικό κοινό είναι πλέον εξοικειωμένο με τη γραφή της Κρίστεβα, μια και έχουν μεταφραστεί αρκετά από τα βιβλία της· παρά ταύτα η παρούσα μελέτη προβάλλει αρκετές απαιτήσεις και δυσκολίες και είναι αξιέπαινος ο μόχθος του μεταφραστή να τις εξομαλύνει. Ισως να βοηθούσε λίγο περισσότερο προς αυτή την κατεύθυνση η ύπαρξη ενός προλόγου ή μιας μικρής εισαγωγής. Οπωσδήποτε, πάντως, μένει το όφελος της πρόσβασης σε ένα από τα σημαντικότερα σύγχρονα περί έρωτος έργα.

[Δρόμοι]

ΤΑ ΝΕΑ / THE NEW YORK TIMES,  13.10.2012

ΤΟΥ Syed Fazl-E-Haider

H Μαλάλα Γιουσαφζάι...

... είναι μια 14χρονη πακιστανή ακτιβίστρια, η οποία αγωνίζεται για την επικράτηση των πιο βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Την Τρίτη πυροβολήθηκε στο κεφάλι από ένοπλους Ταλιμπάν, στην κοιλάδα Σουάτ καθώς γυρνούσε από το σχολείο της. Την επαύριον της επίθεσης ολόκληρο το πακιστανικό έθνος παρακολουθούσε σε κατάσταση σοκ τις εξελίξεις. Ολοι καταδίκασαν την ειδεχθή πράξη των Ταλιμπάν, ενώ προσεύχονταν για τη Μαλάλα. Η έφηβη έχει αναχθεί σε πρότυπο για τη νέα γενιά της χώρας. Εχει κερδίσει τη μάχη.

Θύμα...
... του «ταλιμπανισμού» έπεσε η Μαλάλα. Μιας νοοτροπίας εξτρεμιστικής, η οποία ξεπρόβαλε μέσα από σκοταδιστικές και θεοκρατικές ερμηνείες του Ισλάμ και που αποσκοπεί στη ριζοσπαστικοποίηση ενός λαού. Ταλιμπανισμός σημαίνει να επιβάλλεις στους πολίτες μιας χώρας και παρά τη θέληση τους μια θεοκρατική ατζέντα. Σημαίνει να αποσκοπείς στη δημιουργία ολοένα και περισσότερων διμοιριών καμικάζι οι οποίες στο όνομα του «ιερού πολέμου» (τζιχάντ) θα «καταδιώκουν» τους φιλελεύθερους, τους μετριοπαθείς αλλά και τους «άπιστους». Ομως, η επίθεση που δέχτηκε η Μαλάλα κατάφερε να απελευθερώσει πολλά αλυσοδεμένα και «ταλιμπανοποιημένα» μυαλά, οδηγώντας τη μικρή ακτιβίστρια σε νίκη.
Η µάχη...
... του 14χρονου κοριτσιού ήταν ιδεολογική, όντας η ίδια πρέσβειρα της ειρήνης και υπέρμαχος της ιδεολογίας της αγάπης. Πυροβολώντας την οι Ταλιμπάν προσπάθησαν να προειδοποιήσουν τους νέους της χώρας να μην ακολουθήσουν τα χνάρια της. Παρ' όλα αυτά οι οπαδοί της Μαλάλα πολλαπλασιάστηκαν μετά την επίθεση και το βάναυσο πρόσωπο των Ταλιμπάν ξεσκεπάστηκε για μια ακόμα φορά. Η απόπειρα δολοφονίας της μικρής ακτιβίστριας εγείρει όμως αρκετά ερωτηματικά. Ανάμεσά τους και το κατά πόσον υπάρχει κάποιο νόημα στο να αρχίσουν διαπραγματεύσεις με μια ομάδα η οποία δεν υπολογίζει κανέναν και θεωρεί αμελητέα και ασήμαντη οποιαδήποτε ζωή, ακόμη και ενός παιδιού.
Δεν υπάρχει...
... όμως μόνο μία Μαλάλα. Χιλιάδες σαν και αυτήν έχουν πέσει θύματα της ιδεολογίας του μίσους. Οι Ταλιμπάν έχουν επιτυχώς εμποδίσει χιλιάδες παιδιά, στο Βόρειο και Νότιο Ουαζιριστάν, να κάνουν εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας. Ο λόγος; Πιστεύουν πως το ιατρικό αυτό πρόγραμμα αποτελεί προκάλυμμα για κατασκοπεία. Στην κοιλάδα Σουάτ, μέχρι το 2009, οι Ταλιμπάν είχαν απαγορεύσει στα κορίτσια να πηγαίνουν σχολείο, ενώ είχαν δημιουργήσει ακόμα και ένα (δικό τους) παράλληλο δικαστικό σύστημα. Στις αρχές του ίδιου έτους, η τότε 11χρονη Μαλάλα, η οποία ζει στην περιοχή, άρχισε να περιγράφει λεπτομερώς στο μπλογκ της στο BBC, τις θηριωδίες τις οποίες αντιμετώπιζαν καθημερινά οι γυναίκες της κοιλάδας Σουάτ. Η έφηβη πολέμησε για το δικαίωμα στην εκπαίδευση. Η παιδεία είναι το μοναδικό αποδοτικό όπλο που μπορεί να μας βοηθήσει να αναχαιτίσουμε τους Ταλιμπάν και η Μαλάλα έχει μετατραπεί σε λαμπρό παράδειγμα.
 Εχει ήδη νικήσει...

Πασιονάριες του 21ου αιώνα:Η επανάσταση είναι γυναίκα

TA NEA  04.08.2012  

Του Σάκη Μαλαβάκη

«Είμαστε κατά της βίας, δεν κρατάμε κακία σε κανέναν. Πίσω από το χαμόγελό μας υπάρχουν τα δάκρυα ενώ ο σαρκασμός μας αποτελεί μια αντίδραση στο χάος». Στο τελευταίο γράμμα τους από τη φυλακή, οι ρωσίδες ακτιβίστριες του πανκ συγκροτήματος Pussy Riot υπερασπίζονται με υπερηφάνεια τον αγώνα τους. Εδώ και μερικές ημέρες οι τρεις νεαρές γυναίκες δικάζονται με την κατηγορία του «χουλιγκανισμού». Στην πραγματικότητα, το έγκλημά τους ήταν η εισβολή τους σε εκκλησία της Μόσχας και η ερμηνεία μιας «προσευχής» προς την Παρθένο Μαρία. Η Ναντιέζντα Τολοκονίκοβα, η Μαρία Αλεξίνα και η Γεκατερίνα Σαμούτσεβιτς ενδέχεται να καταδικαστούν και να φυλακιστούν για 7 χρόνια, ενώ υπέρ της αποφυλάκισής τους, πέρα από ομότεχνούς τους από όλον τον κόσμο, τάσσονται και άνθρωποι των γραμμάτων με τελευταίο τον Σαλμάν Ρούσντι.

Οι Pussy Riot είναι οι πιο πρόσφατες πρωταγωνίστριες μιας παγκόσμιας τάσης διαμαρτυρίας και εναντίωσης γένους θηλυκού. Από την Αραβική Ανοιξη ώς τις πορείες των φοιτητών στη Χιλή και από τις ομάδες αντιφρονούντων στο Ιράν και την Κίνα ώς την κουβανική αντιπολίτευση, όλο και πιο συχνά η διαμαρτυρία είναι... γυναίκα. Και αυτή τη φορά δεν πρόκειται για φεμινιστικές διεκδικήσεις ή τουλάχιστον δεν πρόκειται μόνο γι' αυτό. Οι γυναίκες ανά την υφήλιο που δεν διστάζουν να αντιταχθούν ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης, το κάνουν τόσο στο όνομα των γυναικών όσο και στο όνομα των καθολικών δικαιωμάτων και των ελευθεριών όλων των ανθρώπων.

Αρκετές από αυτές, εκμεταλλευόμενες τις δυνατότητες του Διαδικτύου, είναι μπλόγκερ αλλά κατεβαίνουν και στις πλατείες και μπαίνουν στο παιχνίδι της σύγκρουσης. Είναι πλέον γεγονός ότι οι γυναίκες ορθώνουν το ανάστημά τους ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης. Οπως ακριβώς οι άνδρες.

Πρότυπο όλων των ακτιβιστριών του κόσμου θα μπορούσε να είναι η Αούνγκ Σαν Σούου Κι, η οποία επέλεξε να θυσιαστεί στη μάχη της για τη δημοκρατία. Η ηγέτιδα της βιρμανικής αντιπολίτευσης αποδέχτηκε να περάσει μεγάλη περίοδο της ζωής της στη φυλακή, αναγκάζοντας έτσι το καθεστώς των βιρμανών στρατηγών να ακούσει κάποια από τα αιτήματά της. Πλέον, η Αούνγκ Σαν Σούου Κι δεν αποτελεί την εξαίρεση. Το Νομπέλ Ειρήνης του 2011 απονεμήθηκε σε τρεις γυναίκες: στην Πρόεδρο της Λιβερίας Ελεν Τζόνσον-Σίρλιφ, στην επίσης λιβεριανή ακτιβίστρια Λέιμα Γκμπόουι και στην Ταϊακούλ Κάρμαν, ακτιβίστρια από την Υεμένη.

Οι χαρακτηρισμοί που μπορούν να αποδοθούν στις γυναίκες αυτές είναι πολλοί, καθώς καμία δεν μοιάζει με την άλλη. Τίποτα δε συνδέει την Καμίλα Βαγιέχο, φοιτήτρια από τη Χιλή που πρωτοστάτησε στις πολυπληθέστατες και επεισοδιακές πορείες διαμαρτυρίας που πραγματοποιήθηκαν στη χώρα υπέρ της δημόσιας εκπαίδευσης, με την Κουβανή Γιοάνι Σάντσες η οποία καταγγέλλει διαμέσου του μπλογκ της την κατάχρηση εξουσίας από το καθεστώς των αδελφών Κάστρο.

ΑΛΕΝ ΤΟΥΡΕΝ:«Κινητήρια δύναμη για την αλλαγή της κοινωνίας»

TA NEA 04.08.2012

Σε συνέντευξή του στην «Ρεπούμπλικα» ο γάλλος κοινωνιολόγος Αλέν Τουρέν υποστηρίζει ότι οι γυναίκες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του αγώνα κατά της καταπίεσης, κατ' αρχάς γιατί βρίσκεται σε κρίση το μοντέλο των ανδρών. Οι άνδρες έχουν εξαντλήσει την ικανότητά τους να οραματίζονται έναν καινούργιο κόσμο, πιο δίκαιο και πιο ανθρώπινο, και αυτό που εκπροσωπούν είναι πλέον ξεπερασμένο. Οι γυναίκες μετατρέπονται σε κινητήρια δύναμη μιας (απόπειρας) πολιτικής αλλαγής, γιατί είναι ακόμα ικανές να οραματιστούν ένα διαφορετικό κοινωνικό μοντέλο, πιο σύγχρονο, καταλληλότερο για την εποχή μας απ' ό,τι το πεπαλαιωμένο μοντέλο των ανδρών. Η διαφοροποίηση μεταξύ μιας διαμαρτυρίας γένους θηλυκού και μιας διαμαρτυρίας γένους αρσενικού είναι σύμφωνα με τον Τουρέν λανθασμένη. Ο γάλλος κοινωνιολόγος θεωρεί πως δεν υπάρχει μια προκαθορισμένη «ψυχολογία των γυναικών» που να μας επιτρέπει να μιλήσουμε για μια «φυσιολογική» διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Τα χαρακτηριστικά αυτού του παγκόσμιου κινήματος διαμαρτυρίας στο οποίο πρωταγωνιστούν γυναίκες είναι αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης κοινωνικής δομής. Αυτό που έχει σημασία και διαφοροποιεί τις γυναίκες από τους άνδρες δεν είναι τόσο το φύλο τους, όσο οι διαφορετικές εμπειρίες των οποίων είναι φορείς. Ηταν για αιώνες κλεισμένες στην ιδιωτική σφαίρα. Η σχετικά πρόσφατη έξοδός τους στον δημόσιο χώρο σηματοδοτεί πέρα από το τέλος μιας πασιφανούς απουσίας, την ανάδειξη ενός πρωτόγνωρου ενδιαφέροντος για τη δημόσια σφαίρα. Οντας αποκλεισμένες για τόσο μεγάλο διάστημα από τα κοινά, οι γυναίκες είναι γεμάτες πάθος για δράση και αλλαγή. Η πραγματική δύναμή τους βρίσκεται σύμφωνα με τον Τουρέν στην ικανότητα που διαθέτουν να συμφιλιώνουν τη δημόσια σφαίρα με την ιδιωτική. Τα αιτήματά τους είναι καθολικά. Και αν οι άνδρες επιμένουν να είναι επαναστατικοί, οι γυναίκες επιλέγουν να είναι δημοκρατικές. Οντας από τα πρώτα θύματα όλων των δικτατοριών, όλων των κακοποιήσεων και των αδικιών, οι γυναίκες έχουν περισσότερους λόγους να θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο. Οχι μόνο για τον εαυτό τους, αλλά για όλους τους ανθρώπους.

 

Η επιστήμη θέλει το... κραγιόν της

ΤΑ ΝΕΑ  10.07.2012

Της Εύης Σαλτου

Τρεις καλλίγραμμες κοπέλες σταματούν μπροστά από έναν άνδρα επιστήμονα. Τα φαινόμενα απατούν, αφού οι νεαρές, έχοντας μακιγιαριστεί και φορώντας ψηλοτάκουνα παπούτσια και κοντά φορέματα, δεν είναι παρά συνάδελφοί του, οι οποίες σε ένα εργαστήριο με έντονα χρώματα και γεμάτο δοκιμαστικούς σωλήνες εξετάζουν τη δομή του ατόμου.

«Θέλεις να σώζεις ζωές; Θα σε ενδιέφερε να εξερευνήσεις περιοχές του Διαστήματος; Μήπως είσαι παθιασμένη με το περιβάλλον; Κάνε κάτι γι' αυτό. Η επόμενη μεγάλη επιστημονική ανακάλυψη μπορεί να είναι η δική σου. Η επιστήμη χρειάζεται τις ιδέες σου, την έμπνευση και το πάθος σου - η επιστήμη χρειάζεται εσένα!». Με αυτόν τον τρόπο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία πριν από λίγες ημέρες λάνσαρε το συγκεκριμένο βίντεο, προσπαθεί να κάνει τις νέες γυναίκες να... αγαπήσουν την επιστήμη. Αλλωστε, το σύνθημά τους δεν είναι άλλο από το «Η επιστήμη είναι γυναικεία υπόθεση» («Science: it's a girl thing»), και μάλιστα στο λογότυπο υπάρχει κι ένα γυναικείο κραγιόν.

Και μπορεί η πρόθεση της ΕΕ να ήταν να ξεπεραστούν, όπως τόνισε στον λόγο της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες η επίτροπος για Ερευνα, Καινοτομία και Επιστήμη, Μόιρα Γκέγκεν-Κουίν, στερεότυπα του παρελθόντος «και να δείξει στις γυναίκες, στα νέα κορίτσια, ακόμη και στα αγόρια πως στην επιστήμη δεν υπάρχουν μόνο άνδρες μεγάλης ηλικίας με λευκές ποδιές», ωστόσο ήδη αρκετές είναι οι αντιδράσεις κυρίως από την επιστημονική κοινότητα. «Τα βασικά συστατικά για μια επιτυχημένη καριέρα στην επιστήμη είναι η περιέργεια και ο ενθουσιασμός και όχι ένα κραγιόν ή το... φανταχτερό dress code στα εργαστήρια», υποστηρίζουν κυρίως γυναίκες επιστήμονες και καθηγήτριες πανεπιστημίων του εξωτερικού.

«Δεν είναι κακή η καμπάνια, απλά ατυχής. Θα μπορούσε να επικοινωνήσει με διαφορετικό τρόπο αυτό που θέλει να περάσει. Το σημαντικό, πάντως, είναι πως απευθύνεται σε μικρές ηλικίες, σε κορίτσια που στα 18 τους θα κληθούν να επιλέξουν σπουδές, επαγγελματική πορεία. Αυτό, λοιπόν, που ουσιαστικά η ευρωπαϊκή καμπάνια θέλει να τονίσει στις κοπέλες αυτές είναι ότι εάν επιλέξουν την επιστήμη, δεν θα χρειαστεί να απαρνηθούν ούτε το... κραγιόν τους. Αλλωστε, μην ξεχνάμε πως τα γυναικεία αξεσουάρ, όπως τα αρώματα και τα καλλυντικά, είναι προϊόντα της επιστήμης», εξηγεί η πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων, Εύη Μπάτρα.

Είναι ενδεικτικό πως μόλις το 32% των ερευνητών στην Ευρώπη είναι γένους θηλυκού, ενώ 4 στους 10 πτυχιούχους σε επιστημονικούς τομείς φορούν... τακούνια.

Σύμφωνα με ευρωπαϊκές μελέτες, μπορεί να είναι περισσότερες οι γυναίκες από τους άνδρες που παίρνουν στα χέρια τους το πρώτο πτυχίο, ωστόσο λίγες είναι αυτές που συνεχίζουν. «Σε επίπεδο μάστερ, διδακτορικού ή αποκλειστικής καριέρας στην επιστήμη είναι σαφώς λιγότερες οι γυναίκες που συνεχίζουν», συμπληρώνει η κ. Μπάτρα.

Στις θετικές επιστήμες (φυσική, μαθηματικά, νέες τεχνολογίες), σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, ο αριθμός των ανδρών είναι κατά 50% μεγαλύτερος από αυτόν των γυναικών.

Αντίθετα, στις ανθρωπιστικές επιστήμες, ο αριθμός των γυναικών είναι κατά 54% μεγαλύτερος από αυτόν των ανδρών. Είναι ενδεικτικό πως το 2004, στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, πάνω από 68% των ευρωπαίων δασκάλων - εκπαιδευτικών ήταν γυναίκες. Από την άλλη, όμως, στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, οι καθηγήτριες ήταν λιγότερες από το 40% των πανεπιστημιακών καθηγητών.

Βραβεία Νομπέλ. Από το 1901 έως και το 2011, από τα 549 βραβεία Νομπέλ, μόλις 40 δόθηκαν σε γυναίκες, 16 από τα οποία αφορούσαν τον τομέα των θετικών επιστημών (ιατρική, φυσική, χημεία).

 

Δρόμοι

ΤΑ ΝΕΑ LE MONDE, 23.05.2012

Της Sylvie Kauffmann

 

Ο κανόνας...

... επιβεβαιώνεται: όταν γυναίκες μπαίνουν μαζικά σε έναν κλάδο οι μισθοί μειώνονται. -30%». Ετσι συνόψισε στο twitter η Κατρίν Σατινιού, δημοσιογράφος στην «Echos», τον σχηματισμό της πρώτης κυβέρνησης του Φρανσουά Ολάντ και του Ζαν-Μαρκ Ερό, την ειρωνεία της πολιτικής σύμπτωσης να αποκτά για πρώτη φορά η Γαλλία μια κυβέρνηση με τόσους άνδρες όσες και γυναίκες (17 και 17) και να αποφασίζεται μια δρακόντεια περικοπή κατά 30% στους μισθούς όλων. Περιέργως όμως, για μια ιστορική πρεμιέρα, το γεγονός δεν χαιρετίστηκε εκτενώς στον γαλλικό Τύπο, λιγότερο για παράδειγμα από ό,τι στα αγγλοσαξονικά μέσα ενημέρωσης.

Δύο λέξεις...

... εξηγούν αυτή τη σχετική αδιαφορία: κόπωση και σκεπτικισμός. Κόπωση μεταξύ των ανδρών, από τους οποίους στην πραγματικότητα λίγοι είναι αληθινά πεπεισμένοι για τη χρησιμότητα ενός μέτρου, το οποίο κατέληξαν να αποδεχθούν στο όνομα της πολιτικής ορθότητας. Κόπωση μεταξύ των γυναικών, που το ακούν εδώ και τόσο καιρό, αλλά δεν το βλέπουν στην πράξη παρά αλλού, στην Ισπανία, όπου η κυβέρνηση Θαπατέρο το εφήρμοσε ήδη πριν από οκτώ χρόνια, στην Ελβετία ή στη Σκανδιναβία. Σκεπτικισμός επίσης, επειδή ακούσαμε πολλές ανακοινώσεις που δεν είχαν συνέχεια. Και η συνέχεια είναι τώρα: τα ψηφοδέλτια των βουλευτικών εκλογών στις 10 και τις 17 Ιουνίου αποκαλύπτουν ήδη πως, παρά τον νόμο, η ισότητα μεταξύ των φύλων υποχωρεί σε σχέση με το 2007. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα τα πάει πάντως σαφώς καλύτερα από το κεντροδεξιό UMP, το 70% των υποψηφίων του οποίου είναι άνδρες.

Η μάχη...

... δεν έχει όμως κερδηθεί ούτε στις χώρες που εφαρμόζουν εδώ και δεκαετίες τις θετικές διακρίσεις. Στις ΗΠΑ, παρά τις προόδους που έχουν επιτευχθεί, οι γυναίκες δεν κατέχουν ακόμη παρά μόνο το 3% των διευθυντικών θέσεων και το 20% των εδρών στο Κογκρέσο. Στην τελετή απονομής των πτυχίων του γυναικείου πανεπιστημίου Μπάρναρντ Κόλετζ, στις 14 Μαΐου, ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα (φωτογραφία) δεν είχε παρά αυτή τη συμβουλή να δώσει στις φοιτήτριες: «Αγωνιστείτε για να έχετε τη θέση σας στο τραπέζι. Ακόμη καλύτερα: αγωνιστείτε για να έχετε την καλύτερη θέση στο τραπέζι».

Η Χίλαρι Κλίντον...

... η οποία έχει ασφαλώς την πιο ασυνήθιστη διαδρομή πρώτης κυρίας και ουδέποτε έπαψε να προωθεί την υπόθεση των γυναικών, εξομολογήθηκε στο CNN πως στα 64 της είναι επιτέλους ελεύθερη, ελεύθερη από το φαίνεσθαι. Μπορεί να αφήσει μακριά τα μαλλιά της και να κάνει αυτό που θέλει (μια απειλή που θέτει ολοένα και περισσότερο σε εφαρμογή), να αντικαταστήσει τους φακούς επαφής με γυαλιά πάχους 5 εκατοστών… «Who cares?» Η Χίλαρι υπήρξε επιμελής αναγνώστρια της Ελινορ Ρούζβελτ και βρήκε σε αυτήν τόση έμπνευση ώστε ο Τύπος την υποψιαζόταν πως άκουγε φωνές όταν ζούσε στον Λευκό Οίκο. Σίγουρα, από τον φεμινισμό της Ελινορ μέχρι το Νιου Ντιλ του FDR που ονειρεύεται ο Φρανσουά Ολάντ, έχουμε τη μεγάλη επιστροφή των Ρούζβελτ. Για τις γυναίκες, είναι μάλλον καλό σημάδι. Για το επίπεδο των δημοσίων δαπανών, πολύ λιγότερο.

[Πρόσωπα] Μια «πράσινη» ηρωίδα

TA NEA,  18.05.2012

Του Γιώργου Αγγελόπουλου

 

Ο,τι είναι η Εριν Μπρόκοβιτς για τους Αμερικανούς και η Ουανγκάρι Μαατάι για τους Αφρικανούς, είναι για τους Ινδονήσιους η Αλέτα Μπάουν, περισσότερο γνωστή ως Μάμα Αλέτα. Μαζί με 1.500 χωρικές, αυτή η 46χρονη γυναίκα κατάφερε να σταματήσει τη λειτουργία όλων των λατομείων μαρμάρου στο ιερό βουνό Νασούζου των προγόνων της, στην περιοχή των Μόλο, στο δυτικό τμήμα του νησιού Τιμόρ που ανήκει στην Ινδονησία. «Τα δέντρα είναι τα μαλλιά και το δέρμα• το νερό είναι το αίμα• η πέτρα είναι τα οστά• το χώμα είναι η σάρκα. Καταστρέφεις αυτά και σκοτώνεις εμάς», εξηγεί.

Η λογική της είναι τετράγωνη. «Δεν ξέρουμε σε τι χρησιμεύει το μάρμαρο, όμως δεν ωφελεί τους ανθρώπους εδώ. Μπορούμε να πουλάμε μόνο αυτό που μπορούμε να φτιάξουμε και δεν πρέπει να πουλάμε αυτό που δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε. Δεν μπορούμε να σου πουλήσουμε τα βουνά, τα ποτάμια, τα δέντρα, επειδή δεν μπορούμε να τα φτιάξουμε. Ομως μπορούμε να σου πουλήσουμε ρούχα, καλαμπόκια, γάλα. Αυτά μπορούμε να τα παράγουμε», διευκρινίζει η ακτιβίστρια, την οποία οι οικολόγοι συμπατριώτες της την αποκαλούν επίσης «Ινδονήσια Αβαταρ». Στην παράδοση των Μόλο, οι πέτρες, το μάρμαρο είναι τα μέσα που συνδέουν τον λαό τους με τους προγόνους του.

Η στράτευση της Αλέτα Μπάουν άρχισε το 1999, όταν μαζί με μια ομάδα γυναικών κατέλαβαν τις εγκαταστάσεις ενός λατομείου στο Ναουσούζου. Εφτιαξαν έναν καταυλισμό, κάθησαν κάτω και βάλθηκαν να υφαίνουν τα παραδοσιακά υφάσματά τους μπροστά από τις μπουλντόζες. Η μάχη ήταν σκληρή. Η Αλέτα χρειάστηκε να αντιμετωπίσει τους μπράβους των εταιρειών μαρμάρου που προσπάθησαν να την εκφοβίσουν, φτάνοντας μέχρι να πετροβολήσουν το σπίτι της. Η οικογένειά της δέχθηκε ανώνυμες απειλές, η ίδια διέφυγε παραλίγο μια δολοφονική απόπειρα. Αφησε τα τέσσερα παιδιά της να τα φροντίζει ο άνδρας της και επί μήνες διέσχιζε πεζή το δάσος, πηγαίνοντας από χωριό σε χωριό. Παντού εξηγούσε ακούραστα στους χωρικούς το εθιμικό δίκαιο. Τους θύμιζε τις ζωτικές σχέσεις τους με το δάσος, το βουνό, τις πηγές και τους προγόνους. Εκανε ό,τι μπορούσε για να τους αποτρέψει να παραχωρήσουν τα εδάφη τους για 5 ή 10 εκατομμύρια ρουπίες (450 ώς 900 ευρώ), μια μπουκιά ψωμί. Και από το 2008 ώς το 2010 κατάφερε να ανασταλούν οι δραστηριότητες πέντε μεγάλων λατομείων μαρμάρου. «Τώρα, με τις παραδοσιακές κοινότητες κάθε χωριού, πασχίζουμε να αποκαταστήσουμε το δάσος, που έχει καταστραφεί από τα λατομεία», εξηγεί. «Το αποτέλεσμα αρχίζει να είναι ορατό σε πολλές περιφέρειες, τα δάση των οποίων έχουν αποδεκατιστεί».

Από το 2010, οι Μόλο και οι γειτονικές φυλές των Αμανουμπάν και των Αμανατούν έχουν καθιερώσει ένα ετήσιο πολιτιστικό φεστιβάλ για να γιορτάζουν τη νίκη τους εναντίον των εταιρειών των λατομείων. Φέτος το φεστιβάλ θα πραγματοποιηθεί στο τέλος Μαΐου.

Αικατερίνη Κουμαριανού: Χαρτογράφησε τη διακίνηση των ιδεών στην Ελλάδα

TA NEA,  15.05.2012

Του Μανώλη Πιμπλή

 

Εφυγε η πρωτοπόρος ερευνήτρια του ελληνικού Τύπου και του Ελληνικού Διαφωτισμού, λίγο πριν κλείσει έναν αιώνα ζωής και οκτώ δεκαετίες δημιουργικής δραστηριότητας

Η ελληνική παιδεία και η έρευνα στο πεδίο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας τής χρωστούν πολλά. Η Αικατερίνη Κουμαριανού, που πέθανε στα 96 της χρόνια έπειτα από πνευμονικό οίδημα που υπέστη στο νοσοκομείο, όπου βρισκόταν για να αντιμετωπίσει μια ουρολοίμωξη, πρωταγωνίστησε σε πολύ καίρια ερευνητικά πεδία: συμμετείχε στη συγκρότηση του Ομίλου Μελέτης Ελληνικού Διαφωτισμού, μελέτησε το έργο του Κοραή, το φαινόμενο του περιηγητισμού, την ελληνική βιβλιοπαραγωγή, τη σχέση της ευρωπαϊκής με την ελληνική παιδεία.

Κυρίως όμως συνέδεσε το όνομά της με τη μελέτη του ελληνικού Τύπου: ήδη το 1971 δημοσίευσε τρίτομο έργο για τον «Τύπο του Αγώνα» (Εστία) ενώ πρόσφατα, το 2010, εξέδωσε (Ερμής) νέο τόμο με τίτλο «Η ιστορία του ελληνικού Τύπου, 18ος-19ος αι.». Οι εργασίες της για τον Τύπο, που ξεκινούν από το 1784 και φτάνουν μέχρι τον 20ό αιώνα, έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά πολύτιμες για τη μελέτη της διακίνησης των ιδεών στην Ελλάδα, ένα πεδίο ανεξερεύνητο πριν από αυτές.

«Στην οικονομικά ανθηρή και πολυπληθή κοινότητα της Bιέννης, αλλά και σε ευρύτερους κύκλους της ελληνικής Διασποράς, ο ελληνικός Tύπος των προεπαναστατικών χρόνων είχε αποκτήσει ενισχυτές και οπαδούς, επιβεβαιώνοντας τη συνοχή κοινωνικών ομάδων που λειτουργούσαν με σαφείς πλέον στόχους: τη χειραφέτηση και την ανεξαρτησία», έγραφε στον «Τύπο του Αγώνα».

Η ιστορικός Αικατερίνη Κουμαριανού ήταν άλλωστε εκείνη που διαδέχθηκε έναν σπουδαίο άνθρωπο στην έδρα Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας της Σορβόνης: τον Κ.Θ. Δημαρά, τον οποίο πρωτογνώρισε στη Γεννάδειο το 1947 και του οποίου τη βαθιά γνώση αλλά και τη γενναιοδωρία στη σχέση του με τους νεότερους, πάντοτε συνήθιζε να υπογραμμίζει. Υπήρξε μάλιστα διευθύντρια του Νεοελληνικού Ινστιτούτου του ίδιου πανεπιστημίου από το 1978 μέχρι το 1983.

Η άλλη της μεγάλη οφειλή, όπως η ίδια το είχε στο παρελθόν επισημάνει, ήταν προς το πρόσωπο της Ρόζας Ιμβριώτη, της πρώτης γυναίκας πανεπιστημιακού, που ο Αλέξανδρος Δελμούζος είχε τοποθετήσει στο Μαράσλειο Διδασκαλείο, στην έδρα της Ιστορίας. Θύμα των λεγόμενων «Μαρασλειακών», που απέτρεψαν το τότε εκσυγχρονιστικό εκπαιδευτικό εγχείρημα, η Ιμβριώτη επέστρεψε στο σχολείο και υπήρξε καθηγήτρια της Κουμαριανού αλλά και γυμνασιάρχης στο ίδιο σχολείο. «Από εκείνη μάθαμε έναν άλλο τρόπο προσέγγισης της παιδείας, μάθαμε την αγάπη για το βιβλίο και τη γνώση», έχει πει. Σε εγρήγορση μέχρι τέλους, η Αικατερίνη Κουμαριανού έλεγε σε σχετικά πρόσφατες συνεντεύξεις της (την τελευταία διετία) ότι «βρισκόμαστε μπροστά σε διλήμματα αλλά σε αμηχανία να συλλάβουμε την έκταση και το βάθος των επερχόμενων αλλαγών», σε μια εποχή «τεράστιων ανακατατάξεων σε θεμελιώδεις πτυχές της πορείας της ανθρωπότητας». Ενώ καλούσε σε έναν νέο πατριωτισμό, «πατριωτισμό χωρίς εθνοκεντρικές αγκυλώσεις, βασισμένο στις έννοιες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της παιδείας, πατριωτισμό όπως του Ρήγα και του Κοραή. Και οι δύο πίστευαν ότι μέσα από τον δίαυλο της παιδείας θα μπορούσε να επιτευχθεί η αναγέννηση του ελληνισμού».

Πέραν της Σορβόνης, η Αικατερίνη Κουμαριανού δίδαξε ως επισκέπτρια καθηγήτρια στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Κύπρου. Συνεργάστηκε με το περιοδικό «Ο Ερανιστής» αλλά και με τις «Εποχές», το περιοδικό που εξέδιδε (1963-1967) ο Χρήστος Λαμπράκης με διευθυντή τον Αγγελο Τερζάκη και συμβούλους έκδοσης τον Γιώργο Σεφέρη, τον Κ.Θ. Δημαρά και άλλες σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων.

Εχοντας διατελέσει μέλος πολλών επιστημονικών εταιρειών και επί μακρόν πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χαρτογραφίας, εξέδωσε αρκετά ακόμη έργα όπως «Η νεωτερική γεωγραφία των Δημητριέων» (Εκδ. Ζήτη), «Καϊρικά μελετήματα» (εκδ. Καΐρειος Βιβλιοθήκη), «Αθήνα, η πόλη - οι άνθρωποι» (εκδ. Ποταμός) ενώ είχε συμμετάσχει με άρθρα και ανακοινώσεις και σε πολλά συλλογικά έργα. Η κηδεία της πραγματοποιήθηκε σε στενό οικογενειακό κύκλο.

Καφενείο των Ορέων με Γυναίκες, Ανώγεια Ρεθύμνης

Ομιλία κ. Βαρβάρα Τερζάκη Παλλήκαρη, 21.03.2012

Η ευτυχία αποτελεί τη φυσική μας κατάσταση μέσα στο σύμπαν.

Κυλά αυθόρμητα όταν σταματάμε να περιπλέκουμε τα πράγματα, όταν τα βλέπουμε όλα σαν μια πρόκληση, σαν μια διδασκαλία, σαν μια ευκαιρία συνέχισης της ζωής και της εξέλιξης.

Σημαντικό είναι να έχεις ειρήνη στη διάρκεια των καταιγίδων, των αντιξοοτήτων, και στις χειρότερες των περιπτώσεων, όπως πιθανόν στις τωρινές συνθήκες ζωής μας.

Τα πάντα έχουν σημασία επειδή η ζωή δεν πορεύεται μόνο σε τούτη την πραγματικότητα.

Γι’ αυτό πρέπει να είμαστε πάντα, μέσα στον ιερό μας Κύκλο. !!

Σήμερα όλοι αναρωτιόμαστε εάν έχει μέλλον η ελπίδα, εάν έχει μέλλον η αλληλεγγύη, εάν έχει μέλλον το μέλλον.

Μια απάντηση υπάρχει ότι, όλα είναι ρευστά, τίποτε δεν είναι ακλόνητο, ούτε ο ιδέες ούτε και τα συναισθήματα.

Δεν υπάρχουν βεβαιότητες, παρά μόνον απρόοπτα.

Δυστυχώς οι παγκόσμιοι νόμοι του χρήματος και του εμπορίου έχουν σοβαρό αντίκτυπο στη ψυχή μας.

Δυστυχώς προσπαθούν να μας πείσουν ότι η Μοίρα μας εξαρτάται από τους άλλους.

Δυστυχώς μας δανείζουν για να μην έχουμε, μας δανείζουν για να πεινάμε!!!

Οι έλληνες και ιδιαίτερα εμείς οι κρητες μπορούμε να καυχηθούμε, ότι είμαστε οι πιο προηγμένοι μεταξύ των αρχαϊκών, και οι πιο αρχαϊκοί μεταξύ των προηγμένων.

Και επειδή όπως γνωρίζετε όλοι καλά, ουδείς πολιτισμός βασίζεται στους άριστους άνδρες του, ανώτατη βαθμίδα του, οι μητέρες των τέκνων του, όπως ξεκάθαρα λέει ο ποιητής, η Ελληνίδα γυναίκα σήμερα καλείται να ξαναδώσει στα πράγματα, την αρχική τους γεύση.

Η κυριαρχία των γυναικείων μορφών στην Ελληνική ιστορία πιθανώς ξαφνιάζει, όταν γνωρίζομε ότι , ήταν αποκλεισμένη από τις διάφορες όψεις της κοινωνικής ζωής παρόλα ταύτα η γυναίκα είτε ως οικονομική διαχειρίστρια. είτε ως εργαζόμενη συνέβαλλε πάντοτε αποφασιστικά, στην οικονομική και κυρίως κοινωνική σταθερότητα

Την ίδια στιγμή εκπληρώνει στο ακέραιο το μερίδιο της στη θρησκευτική ζωή της κοινότητας, ως πιστή και ως ιέρεια.

Όσο για την κοινωνική της προσφορά αυτή έρχεται μέσα από τις ώδινες του τοκετού. Είναι η γυναίκα που ακροβατεί ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο, δίδοντας ζωή.

Η μοίρα μας είναι στα χέρια της γυναίκας, μπορεί και αυτή η ίδια να το έχει ξεχάσει, όμως όπου ακόμη κάτι επιζεί, κάτι που άλλοτε σ αυτό προσευχηθήκαμε, και προσκυνήσαμε, ήδη περνά έτσι όπως είναι ,στην Αφάνεια. Είναι ανάγκη τώρα, να γίνομε συμμέτοχοι σε ένα νέο συλλογικό αφήγημα, που σημαίνει ένα πλαίσιο συνύπαρξης. Είναι ανάγκη να υπερασπιστούμε μείζονες ηθικές αξίες.

Παλαιότερα οι πόλεμοι γίνονταν για εδαφικές κατακτήσεις, μετά για την κατάκτηση των πρώτων υλών. Λένε ότι, στο μέλλον οι πόλεμοι θα γίνονται για το νερό, αλλά σήμερα γίνεται κρυφός πόλεμος, για την κατάκτηση της μνήμης.

Το πνεύμα του καλού πάντα υπερνικά τις αντίξοες περιστάσεις και πάντα θριαμβεύει. Θα επιστρέψει ως αναγκαία συνθήκη ηθικής, ενδεχομένως στον αντίποδα της γνωστής δανειακής συνθήκης. Αυτά τα δύστυχα χρόνια απαιτούν καινούργιες αντιλήψεις, που θα στηριχθούν πάνω σε λησμονημένες ανθρώπινες δυνάμεις, οι οποίες θα αναζητήσουν ξανά την πίστη στον άνθρωπο, ο οποίος άνθρωπος θα αποτελεί τη βάση της κοινωνικής και οικονομικής πυραμίδας. Αν τελικά δε θέλομε να χάσουμε το προνόμιο της δημοκρατίας, αν δεν επιθυμούμε καθεστώς ψυχρής μετά-δημοκρατίας, όπου απλώς θα παριστάμεθα (ως υποχείρια ), όπως τώρα, οφείλομε να δώσουμε τη μάχη με το θάρρος του ανθρώπου που ξέρει, πότε και πως μπορεί να δεσμευθεί, σε ένα αγώνα με αβέβαιη έκβαση. Γιατί περί αυτού πρόκειται. Δυστυχώς δεν θα είμαστε οι πρώτοι στο κόσμο που θα το ζήσομε αυτό.

Αν και μας υποκλάπηκε δολίως η εμπειρία και η ικανότητα να παίρνουμε θέση στα πράγματα, εν τούτοις, είναι η πρώτη φορά και είναι μεγάλη η ειρωνεία, που θα δωσωμε σημασία στο μέλλον, ακόμη και αν πολλοί πιστεύουν ότι δεν έχουμε μέλλον!! Ζώντας τον αιώνα της ανασφάλειας, σε μια εποχή ρευστοποίησης της πραγματικότητας, ο ρεαλισμός δεν είναι πάντα δείγμα σύνεσης. Φυλακίζει τη σκέψη. Η ουτοπία μπορεί να μας αποκαλύψει σε σημαντικό βαθμό τις κρυμμένες δυναμικές πλευρές της σημερινής πραγματικότητας. Το Πανεπιστήμιο των Ορέων ως ουτοπία ξεκίνησε και κάνει πραγματικότητα τη διασύνδεση της παιδείας με το όραμα και την καταξίωση των ανθρώπων της υπαίθρου, μέσα από τα παραδοτέα τους. Τις αρχέγονες αξίες, τα προϊόντα, τη φύση, τον πολιτισμό και την παράδοση.

Δεν είναι τυχαίο το που γεννηθήκαμε. Υπάρχει έργο που πρέπει να γίνει σε αυτούς τους τόπους και τις συνθήκες και μπορείς να φύγεις μόνον αφού έχεις ολοκληρώσει το έργο σου.

Η Ελλάδα είναι μία χώρα εξαίσιας ωραιότητας, μιας ωραιότητας που υπερβαίνει κάθε αντίθεση ανάμεσα στο άσχημο και στο ωραίο. Το κάλλος της δεν είναι κάποια αισθητική πραγματικότητα, αλλά ένα από τα σημεία με τα οποία εκδηλώνεται το απόλυτο. Είναι γη φιλόξενη με ανήκουστες δυνατότητες, που δεν περιμένουν παρά μόνο την εκπλήρωση τους. Είναι γη, που κάθε ανθρώπινο ον μπορεί να βρει το τόπο του, μια και οι Θεοί δεν έχουν εγκαταλείψει τις εστίες.

Η Ελλάδα, είναι μια μικρή χώρα που για να μπει στην ΕΕ, κάποτε αναγκάστηκε να προσαρμόσει όλες τις δομές της, ανάλογα με τα Ευρωπαϊκά συμφέροντα κ όχι με την κοινή λογική κ την πρόοδο της.
Πιέστηκε δηλαδή, να υιοθετήσει προτεσταντικές, καλβινιστικες, καπιταλιστικές νόρμες, που ίσως δεν της ταίριαζαν, διότι δεν αναγνώριζαν το δικό της παρελθόν, επηρεασμένο από τη Μεσόγειο θάλασσα και την Ανατολή.
Μα πως μπορεί μια μεσογειακή κοινωνία ξαφνικά να μεταμορφωθεί σε Γερμανία; Πως μπορεί ο Έλληνας εργαζόμενος να αποκτήσει ψυχοσύνθεση Ολλανδού; Όσο κι αν ήθελαν οι κυβερνήσεις μας, κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε ποτέ να συμβεί.
Αν λοιπόν μπορεί να κατακρίνει κάνεις την ΕΕ, είναι ότι κανείς δεν υπολόγισε τη βαρύτητα της διαφορετικής κουλτούρας, παρά βασίστηκε σε οικονομικά μεγέθη και στοιχεία

Δεν πρέπει να ταυτίζουμε την ΕΕ με την Ευρώπη. Η ΕΕ είναι club πλουσίων. Η Ευρώπη είναι ήπειρος που ξεκινά στην Αγγλία κ περιλαμβάνει κ την Ρωσία.

Άλλο να είσαι Ευρωπαίος κ άλλο το να είσαι μέλος μιας ένωσης που προστατεύει τους βαθύπλουτους. Αλλά όνειρα, άλλο κλίμα, άλλος τρόπος ζωής, άλλη φιλοσοφία εχωμε από τους Γερμανούς η τους Ολλανδούς. Χαριστική βολή στη θεσμική συνοχή και στο δυναμισμό της Ελληνικής κοινωνίας, έδωσαν πολιτικές μεθοδεύσεις, για προσαρμογή στα ευρωπαϊκά πρότυπα, βεβηλώνοντας και διαλύοντας το κύτταρο της ιστορικής συνέχειας και επιβίωσης 3,5 χιλιάδων χρόνων, για να πετύχουν περισσότερα ευρωπαϊκά κονδύλια και επιδοτήσεις.

Δυστυχώς πέτυχαν την καταστροφή μέσω όλης αυτής της διαφθοράς η οποία κυρίευσε την ελληνική κοινωνία. Η Ελλάδα γίνεται το εργαστήριο μιας κοινωνικής αλλαγής πού σε δεύτερο χρόνο θα γενικευθεί σ όλη την Ευρώπη.

Ένας υποκριτικός δυτικός κόσμος, που επευφημεί τις φθηνές βιομηχανικές ζώνες και το ελεύθερο εμπόριο της Κίνας, αλλά δεν θέλει να δει την βία ,τον αυταρχισμό, τις περιβαλλοντικές καταστροφές, την καταρράκωση των πολυσυζητημένων, των οικουμενικών, ανθρώπινων δικαιωμάτων.
Η περίπτωση του Θιβέτ, που συγκρούεται με τον γίγαντα Κίνα, θυμίζει στον υλόφρονα κόσμο μας, κάποιες ξεχασμένες πολιτείες, τις μοναστικές πολιτείες ,όπου η πνευματικότητα ,η μεταφυσική, η ειρηνοφιλία, ο σεβασμός κάθε πλάσματος, η ζώσα παράδοση, η αργή εκδήλωση του χρόνου, έχουν νόημα και λειτουργική αξία για τον άνθρωπο. Ο χρόνος κυλάει υπέρ τους ,υπέρ της βελούδινης δύναμης. Είναι μια αυτοτελής και τελέσφορη απάντηση στον κόσμο της υποκρισίας κ της μόλις καλυμμένης ωμής βίας, στον κόσμο που χρησιμοποιεί επιλεκτικά τη φιλολογία περί οικουμενικών δικαιωμάτων, για ανθρωπιστικούς βομβαρδισμούς, προληπτικές επεμβάσεις. Αυτή η αντιπαράθεσης πρέπει να διδάξει όλους εμάς τους υπόλοιπους.

Για να λυθεί η κρίση ταυτότητος της Ελλάδος, πρέπει να αγκαλιάσουμε το παρελθόν μας.

Επειδή τίποτα δε μπορεί να γίνει εξ’ αποστάσεως σε μία χώρα όπως η πατρίδα μας, που τρέφεται με την εγγύτητα, ούτε πολιτική εξ αποστάσεως είναι δυνατή, ούτε παραγωγή, ούτε εκπαίδευση, είναι υποχρέωση μας να σώσομε τη γλώσσα, την ιστορική συνείδηση, την πολιτισμική ιδιοπροσωπία, την ανάγκη και τη χαρά των σχέσεων κοινωνίας. Η Κρήτη υμνήθηκε ανά τους αιώνες ως λίκνο του πολιτισμού και ως παραδεισιακή ευτοπία Τώρα κινδυνεύει να μεταβληθεί σε δαστική δυστοπία.

Στα μικρά χωριά της Κρήτης, δεν υπήρχαν μεγέθη βασιλικών οίκων αλλά μικροάγιοι του ανθρώπινου πόνου: υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, ζούσαν με υπαρξιακή ευδαιμονία και καταλήγουν σταδιακά να ζουν σε καλπάζουσα ανασφάλεια και δυστυχία.

Μόνο όσοι επιχειρούν το παράλογο μπορούν να κερδίσουν το αδύνατο. Ας στραφούμε στις μητέρες, τα μικρά παιδιά, τον κόσμο χωρίς Αργύρια, χωρίς επιτήρηση, χωρίς Εθνική Ταπείνωση.

Η στοχευμένη προσοχή θα είναι το αγαθό που θα λείπει περισσότερο στη μελλοντική ζωή. Άλλωστε τίποτα δεν έχει αλλάξει τη φύση του ανθρώπου, όσο η απώλεια της σιωπής, η οποία κάποτε ήταν φυσική, σαν τον ουρανό και τον αέρα.

Επειδή στην Κρήτη υψώνεται κανείς ακόπως από τη φύση στην ιστορία και επειδή ο καλύτερος προφήτης είναι εκείνος που αγαπά και όχι εκείνος που σκέφτεται, ας ενωθούμε μέχρι εκεί που συναντούνται οι τέσσερις άνεμοι και συγχέονται όλα τα αρώματα.

Οι πριγκίπισσες του 21ου αιώνα της Naomi Wolf

Η εικόνα ήταν τόσο γνώριµη: µια καλοντυµένη νεαρή Βρετανίδα, που γονάτιζε µε ένα λαµπρό χαµόγελο. Αλλά αυτή τη φορά ο γάµος ήταν της Κέιτ Μίντλετον, της νέας πριγκίπισσας της Βρετανίας, η οποία φόρεσε τον µανδύα που άφησε πίσω της η µητέρα του πρίγκιπα Γουίλιαµ, η λαίδη Νταϊάνα Σπένσερ.

Οπως εκείνος της µακαρίτισσας πεθεράς της, ο γάµος της Κέιτ Μίντλετον έγινεένα φετίχ λουσµένο στη χρυσόσκονη, που το παρακολούθησαν εκατοµµύρια άνθρωποι σε όλον τον πλανήτη. Αλλά δεν υπάρχει κάτι παράδοξα ρετρό σε αυτή την εµµονή µε τη νέα µας πριγκίπισσα; Μήπως δεν χρειαζόµαστε καν το «επάγγελµα πριγκίπισσα» όταν οι ειδήσεις γύρω µας είναι τόσο θλιβερές, κανένας δεν πιστεύει στα παραµύθια µε ευτυχισµένο τέλος, και οι γυναίκες δεν περιµένουν πια στην ουρά για να δουν αν τους κάνει το γοβάκι;

Θα έλεγα ότι, σε ένα επίπεδο, η γοητεία που ασκούν οι πριγκίπισσες δεν πρόκειται να τελειώσει ποτέ. Αλλά η εικόνα της πριγκίπισσας αλλάζει. Κάθε µητέρα που έχει κοριτσάκι ξέρει ότι στην ηλικίατων 3-4 ετών η µικρή µπορεί να αναπτύξει µια έντονη ταύτιση µε τις πριγκίπισσες. Θέλει την τιάρα, το αστραφτερό σκήπτρο, τα λαµπερά γοβάκια και το µακρύ µεταξωτό φόρεµα. Ετσι συνδέεται µε τις πριγκίπισσες της Disney, που προστίθενται στο πάνθεον µε κάθε νέα γενιά: τη Σταχτοπούτα, που το µικροσκοπικό πέλµα της την προορίζει για τον θρόνο, την Αναστασία, τη µυστική πριγκίπισσα που δεν γνώριζε ούτε η ίδια τη βασιλική τηςκαταγωγή, την Ωραία, την οποία ανακαλύπτει ένας πρίγκιπας παγιδευµένη στο σώµα ενός Τέρατος και την προβιβάζει σε πριγκίπισσα.

Το δεύτερο κύµα του φεµινισµού αποδόµησε το αφήγηµα της Ωραίας Κοιµωµένης και άλλους πριγκιπικούς µύθους σαν µια µορφή υπνωτισµού, σχεδιασµένου να αποπλανήσει τις γυναίκες προς τον γάµο και την παθητικότητα, και δοµηµένου να τις διδάξει ότι η πραγµατική ζωή αρχίζει µόνο µε το φιλί ενός πρίγκιπα. Ακόµη και σήµερα, συναντώ φεµινίστριες µαµάδες τροµοκρατηµένες µε το πόσο ταυτίζονται µε αυτή την ιστορία οι κορούλες τους που πάνε στο Νηπιαγωγείο. Γιατί, µε ρωτάνε, έχει η κόρη µου τέτοια εµµονή µε τις πριγκίπισσες;

Θα τους έλεγα να µην ανησυχούν: οι φεµινίστριες του δευτέρου κύµατος κάνουν λάθος. Αν κοιτάξεις µε προσοχή, το αρχέτυπο της πριγκίπισσας δεν έχει σχέση µε την παθητικότητα και τον καλλωπισµό: έχει σχέση µε τη δύναµη και την αναγνώριση του πραγµατικού εαυτού.

Οι πριγκίπισσες είναι πιο καλοπροαίρετες από τις σταρ της ποπ και παίρνουν λιγότερα ναρκωτικά. Είναι πιο ισχυρές από τη Χίλαρι Κλίντον ή την Κοντολίζα Ράις και είναι πιο καλοντυµένες. Είναι λιγότερο αναλώσιµες από τα τοπ µόντελ και τουλάχιστον µοιάζουν λιγότερο αγχωµένες από τις εργαζόµενες µητέρες των ίδιων των κοριτσιών, ακόµη και αν αυτές οι γυναίκες βρίσκονται στην κορυφή της επαγγελµατικής ιεραρχίας.

Σε αυτό το σενάριο µπήκαν δύο σηµαντικές πρόσφατες πριγκίπισσες. Η καθεµία, µε τον δικό της τρόπο, ήταν πρωτοπόρος: η Νταϊάνα έκανε µια γνήσια ανατροπή ως προς το ταξικό σύστηµα της Βρετανίας.

Πιστεύω ότι η Νταϊάνα ήξερε πως η Βρετανία και οι ελίτ της έπρεπε να αλλάξουν για να µπει η χώρα σε µια αυθεντική σχέση µε τον κόσµο και την Ιστορία, και ανέλαβε, µε την προσωπικότητά της, το έργο της ενσάρκωσης αυτής της αλλαγής. Εκανε ένα είδος συνειδητού, σηµειολογικού πολέµου εναντίον της καθεστηκυίας τάξης. Προς τιµήν της, κατανόησε – όπως οι εξίσου συνειδητές βασίλισσες προκάτοχοί της Ελισάβετ Α’ και Βικτωρία – τη δύναµη που είχε.

Η Κέιτ µεταφέρει τον ρόλο, κατά µία γενιά, στο µέλλον – σε µια Βρετανία που έχει αλλάξει πολύ, όπως θα ήθελε η Νταϊάνα. Η Κέιτ έγινε πριγκίπισσα σε ένα πολύ πιο ενοποιηµένο, πολυεθνικό και πιο ισοπεδωµένο κοινωνικώς τοπίο στο Ηνωµένο Βασίλειο.

Η ίδια η µεσαία τάξη των Μίντλετον, οι φιλοδοξίες της οικογένειάς της – ο προπάππους της ήταν ανθρακωρύχος – αποκαλύπτει µια πολύ πιο κοινωνικώς κινητική Βρετανία από αυτή που γνώριζε η Νταϊάνα.

Το έργο της θα είναι, κατά έναν τρόπο, πιο αποτελεσµατικό αν συνεχίσει απλώς να κάνει ό,τι κατάφερε µε επιτυχία ως εδώ: να φέρει τη «λαϊκή» καταγωγή της σκληρής εργασίας, της αυτοβελτίωσης και της µετριοφροσύνης του βρετανού πολίτη µέσα στις πύλες των ανακτόρων του Μπάκιγχαµ.

Θα πρέπει να ανησυχούµε, ως φεµινίστριες µητέρες, όταν οι δυναµικές κόρες µας έχουν µανία µε τις πριγκίπισσες; Καθόλου. Το να είσαι πριγκίπισσα αυτές τις ηµέρες είναι µια έντιµη, σκληρή δουλειά.

Οι πριγκίπισσες του σήµερα είναι πολυάσχολες, ακριβώς όπως εµείς οι υπόλοιπες εργαζόµενες σύζυγοι και άγαµες ή παντρεµένες µητέρες.

Ισως η αντανακλαστική αποδοκιµασία για τις πριγκίπισσες είναι λίγο παρωχηµένη.

Αυτό είναι αλήθεια επειδή πιο σηµαντικός από τον «πραγµατικό» ρόλο µιας πριγκίπισσας είναι ο αρχετυπικός, ο ρόλος τον οποίο εξυπηρετεί «η πριγκίπισσα». Στο κάτω-κάτω, τι κάνουν αυτές οι πριγκίπισσες της Disney; ∆ραστηριοποιούνται εντατικά για να γίνουν ηρωίδες της ίδιας της ζωής τους. Η Αναστασία σκοτώνει τον κακό Ρασπούτιν – και σώζει τη Ρωσία. Η Μουλάν, µεταµφιεσµένη σε άνδρα, βοηθάει να ηττηθούν οι ούννοι κατακτητές – επίσης σώζοντας την οικογένεια και την πατρίδα της. Η Ωραία απελευθερώνει τον δέσµιο αγαπηµένο της από τη µαγική κατάρα.

Ακόµηκαι εκείνη, η κάπως εκνευριστική Σταχτοπούτα από την ταινία κινουµένων σχεδίων του 1950 δεν είναι τόσο κακή αν δούµε ότι το γοβάκι τής κάνει επειδή δείχνει καλοσύνη στα µικρά πλάσµατα – και δεν ταιριάζει µε τις ετεροθαλείς αδελφές της, όχι τόσο επειδή είναι «άσχηµες» όσο επειδή είναι βάναυσες.

Μην ανησυχείτε αν η 5χρονη κόρη σας επιµένει στο ροζ πριγκιπικό φόρεµα µε τους φραµπαλάδες. Σηµαίνει απλώς κάτι που φαίνεται λογικό στα µάτια της: ότι θέλει να κατακτήσει τον κόσµο.

© 2011 The New York Times

Η Ναόμι Γουλφ είναι συγγραφέας, κοινωνική κριτικός και ακτιβίστρια. Το επόμενο βιβλίο της «Αιδοίο: Μια πολιτισμική ιστορία» θα κυκλοφορήσει το 2012.

Ενθετο Νέες Εποχές / ΒΗΜΑ της Κυριακής 08/01/2012