Φάβα, η... θαυματουργή!

Εφ. Το Βήμα της Κυριακής, 09.06.2013
Της Θεοδώρας Τσώλη
 

Το τοπ 10 των πιο ισχυρών οικογενειών φυτών του κόσμου αναδείχθηκε μέσα από διεθνή μελέτη που συντονίζεται από έλληνες επιστήμονες. Τα ελληνικά φυτά έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο και για ορισμένα ανοίγει ο δρόμος της εμπορικής αξιοποίησης.

Και όμως, στη σκιά της κρίσης, η Ελλάδα φαίνεται να εκπέμπει φως αισιοδοξίας κατέχοντας πρωταγωνιστικό ρόλο σε ευρωπαϊκό - και όχι μόνο - επίπεδο με «όπλο» της την αστείρευτη δύναμη της φύσης. Μια δύναμη - σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητη - που αποτελεί ερευνητικό «θησαυρό», όπως αποδεικνύει η έρευνα AGROCOS («From Biodiversity to Chemodiversity: Novel Plant Produced Compounds with Agrochemical and Cosmetic Interest»), η μεγαλύτερης κλίμακας ευρωπαϊκή πρωτογενής έρευνα στα φυσικά συστατικά τα οποία αναμένεται να έχουν καλλυντική αλλά και αγροχημική εφαρμογή. Η έρευνα αυτή, που συντονίζεται από έλληνες επιστήμονες και συγκεκριμένα ερευνητές του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ξεκίνησε το 2010 και αναμένεται να ολοκληρωθεί το ερχόμενο έτος, οπότε και θα ανακοινωθούν επισήμως τα πέντε ισχυρότερα σε ό,τι αφορά την αντιοξειδωτική, αντηλιακή και λευκαντική δράση τους φυτά του κόσμου.

Αναμένοντας το τοπ 5 «Το Βήμα» σάς παρουσιάζει σήμερα τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα του μεγάλου προγράμματος AGROCOS που αποκαλύπτουν τις 10 σημαντικότερες υποψήφιες οικογένειες φυτών από τις οποίες πέντε «μέλη» θα μπουν στο... πάνθεον των φυτικών «ηρώων». Και μπορεί η έρευνα αυτή να είναι αδιαμφισβήτητα... πράσινη, ωστόσο έχει ήδη έντονο το γαλανόλευκο χρώμα, αφού εκτός από το έργο του ερευνητικού συντονισμού το οποίο διαθέτει ελληνική ταυτότητα υπάρχουν και άλλες ελληνικές πρωτιές: η χώρα μας συμμετείχε στο πρόγραμμα με 450 φυτά (τα περισσότερα από κάθε άλλη χώρα), ενώ παράλληλα μια ελληνική εταιρεία, η εταιρεία Κορρές, είναι η πρώτη που θα αξιοποιήσει τα ευρήματα παγκοσμίως σε νέο καλλυντικό προϊόν. Οπως μας ανέφεραν οι πρωταγωνιστές αυτού του όπως όλα δείχνουν... success story, η συγκεκριμένη έρευνα, η οποία θα οδηγήσει και στη γέννηση της αναλυτικότερης βιβλιοθήκης που έχει δημιουργηθεί ως σήμερα σχετικά με τις φυτικές ουσίες και τις δράσεις τους, αναμένεται να αποδειχθεί πολύτιμη ποικιλοτρόπως για την παγκόσμια ερευνητική κοινότητα. Κοινώς... με έναν επιστημονικό σμπάρο πολλά τρυγόνια.

Πρόγραμμα διεθνούς εμβέλειας

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους για το μέγεθος του μεγαλεπήβολου προγράμματος που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο πλαίσιο του προγράμματος FP7), καθώς και για τη σημαντική συμμετοχή της χώρας μας σε αυτό: κατ' αρχάς, προτού καν αρχίσει να «τρέχει» το AGROCOS, η πρόταση για τη διεξαγωγή του ήταν η μόνη που διακρίθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο ανάμεσα σε συνολικά 15 προτάσεις από 106 συμμετέχοντες έπειτα από 12μηνη αξιολόγηση - το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε με 4,5 εκατ. ευρώ. Μετά το «πράσινο φως» ξεκίνησε το έργο της συλλογής και επιλογής των φυτών- «συμμετεχόντων»: μελετήθηκαν συνολικά 1.800 φυτά από όλον τον κόσμο που ανήκουν σε 150 οικογένειες (αναλύθηκαν 3.600 εκχυλίσματα). Οι ερευνητές - εκτός από τους έλληνες επιστήμονες της Φαρμακευτικής Σχολής, συμμετέχουν ειδικοί της εταιρείας Κορρές, ερευνητές του Εθνικού Κέντρου Ερευνας Φυσικών Επιστημών (ΕΚΕΦΕ) «Δημόκριτος», του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Ερευνα της Γαλλίας (CNRS), του Πανεπιστημίου της Βασιλείας στην Ελβετία, του Πανεπιστημίου του Παναμά, του Συμβουλίου για την Επιστημονική και Βιομηχανική Ερευνα της Νότιας Αφρικής, της γερμανικής εταιρείας BASF, η οποία εμπλέκεται στο αγροχημικό κομμάτι της μελέτης, και της επίσης γερμανικής εταιρείας Bruker Biospin GMBH, που παρείχε τα εξελιγμένα επιστημονικά όργανα για τη διεξαγωγή της - εστίασαν το ενδιαφέρον τους σε έξι εξαιρετικά πλούσιες σε βιοποικιλότητα περιοχές του πλανήτη:  επρόκειτο συγκεκριμένα για την Ελλάδα, τον Παναμά, τη Νέα Καληδονία, τη Γαλλική Γουιάνα, τη Μαδαγασκάρη και τη Νότια Αφρική.

Οπως εξηγεί στο «Βήμα» ο καθηγητής, διευθυντής του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Λέανδρος Σκαλτσούνης, «επιλέγοντας φυτά αυτών των περιοχών πιστεύουμε ότι καλύψαμε την παγκόσμια βιοποικιλότητα καθώς τα συγκεκριμένα σημεία του πλανήτη αποτελούν "παραδείσους" φυτικής ποικιλίας. Οι περιοχές που επιλέχθηκαν ανήκουν σε διαφορετικά γεωγραφικά μήκη και πλάτη, γεγονός που εξασφάλισε μεγαλύτερη ποικιλομορφία στη συλλογή φυτικού υλικού».

Ο ελληνικός θησαυρός

Ενας τέτοιος ξεχωριστός «παράδεισος» είναι και η Ελλάδα, στην οποία φύονται 6.000 διαφορετικά είδη φυτών, εκ των οποίων τα 1.200 είναι ενδημικά. Λόγω αυτού του μεγάλου φυτικού πλούτου τα 450 από τα 1.800 φυτά της έρευνας ήταν ελληνικά (ακολουθούσαν η Νέα Καληδονία, η Γαλλική Γουιάνα, ο Παναμάς και η Νότια Αφρική με 300 φυτά για κάθε περιοχή και η Μαδαγασκάρη με 150 φυτά) χαρίζοντας στη χώρα μας τη μεγαλύτερη συμμετοχή σε φυτικό υλικό. Παράλληλα περισσότερα από 100 από τα συνολικά 960 εκχυλίσματα που φάνηκε να έχουν μέσα από τις δοκιμές αντιοξειδωτική δράση ήταν ελληνικά και ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν ευρέως γνωστά φυτά όπως το τσάι του βουνού, το δενδρολίβανο, το πλατάνι και η παιώνια.

Σε ό,τι αφορά τη μεγάλη βιοποικιλότητα της Ελλάδας ο κ. Σκαλτσούνης επισημαίνει ότι «είναι το αποτέλεσμα του θεαματικά εναλλασσόμενου τοπίου της, των ιδιαίτερα ενδιαφερουσών βοτανικών περιοχών αλλά και των μοναδικών ιδιοτήτων των φυτών, μεταξύ των οποίων είναι και η ικανότητα "επιβίωσης" που ανέπτυξαν ήδη από την εποχή των παγετώνων. Ο συνδυασμός της μακράς γεωγραφικής απομόνωσης, της ασυνήθιστης ποικιλίας κλιματικών συνθηκών και της συνάντησης της χλωρίδας της Μεσογείου με αυτήν της Κεντρικής Ευρώπης είχε ως αποτέλεσμα τη μοναδικότητα της ελληνικής βλάστησης. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι μόνο στον Ολυμπο έχουν καταγραφεί πάνω από 1.500 είδη αυτοφυών φυτών, ενώ η χλωρίδα της Κρήτης αποτελείται από περίπου 1.600 είδη άγριων αυτοφυών φυτών». Μάλιστα ο καθηγητής μάς λέει ότι πολλά από τα φυτά που επελέγησαν από την Ελλάδα προκειμένου να εξεταστεί κυρίως η αντηλιακή δράση τους φύονται στα βουνά καθώς οι ειδικοί υποθέτουν ότι «η ίδια η εξέλιξη προφανώς έχει χαρίσει σε αυτά τα είδη που υπομένουν για ολόκληρη τη ζωή τους την υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου τους μηχανισμούς της "επιβίωσης". Πιθανότατα λοιπόν κρύβουν μέσα τους το "μυστικό" το οποίο εμείς καλούμαστε να φέρουμε στο φως προς όφελος του πληθυσμού».

Και μπορεί όλα τα φυτικά... μυστικά να μην έχουν αποκαλυφθεί ακόμη - κάτι που αναμένεται να συμβεί το 2014 μέσα από ανακοινώσεις σε συνέδρια και δημοσιεύσεις -, ωστόσο οι επιστήμονες έχουν στα χέρια τους κάποια πρώτα ενδιαφέροντα αποτελέσματα (τα οποία έχουν μάλιστα παρουσιαστεί και σε πρόσφατο παγκόσμιο συνέδριο για τα φυσικά προϊόντα στη Νέα Υόρκη). Ποια είναι αυτά; Κατ' αρχάς από το σύνολο των εκχυλισμάτων που εξετάστηκαν 960 κατέγραψαν καλή αντιοξειδωτική δράση στις προκαταρκτικές δοκιμές, 47 είχαν καλή απόδοση στις μελέτες για την αντηλιακή δράση, ενώ 154 έπιασαν υψηλό σκορ σε επίπεδο λευκαντικής δράσης.

Οι ισχυρές οικογένειες τριπλής δράσης

Οι επιστήμονες έχουν όμως στα χέρια τους και τις 10 υποψήφιες οικογένειες φυτών που συνδυάζουν δράση «3 σε 1» και από τις οποίες θα προκύψουν τελικώς τα πέντε καλύτερα φυτικά και δραστικά συστατικά με καλλυντική εφαρμογή και εμπορική προοπτική. Αυτές είναι:

•Η οικογένεια Anacardiaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως ο σχινόκοκκος, το χρυσόξυλο και η φιστικιά (οι χώρες προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν ο Παναμάς και η Νότια Αφρική).

•Η οικογένεια Combretaceae, η οποία περιλαμβάνει ένα είδος καρυδιού (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν ο Παναμάς).

•Η οικογένεια Εuphorbiaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η ρετσινολαδιά και οι γαλατσίδες (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών της οικογένειας ήταν η Νέα Καληδονία).

•Η οικογένεια Fagaceae, η οποία περιλαμβάνει είδη όπως η βελανιδιά (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Ελλάδα).

•Η οικογένεια Flacourtiaceae, η οποία περιλαμβάνει 89 τροπικά γένη και 800 τροπικά είδη (η χώρα προέλευσης των συγκεκριμένων επιλεγμένων φυτών ήταν ο Παναμάς).

•Η οικογένεια Leguminosae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η φάβα και ο έβενος (οι χώρες προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Ελλάδα, η Νότια Αφρική, η Γαλλική Γουιάνα και η Νέα Καληδονία).

•Η οικογένεια Liliaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως το κρίνο και η τουλίπα (χώρα προέλευσης των συγκεκριμένων επιλεγμένων φυτών ήταν η Ελλάδα).

•Η οικογένεια Moraceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η συκιά και η μουριά (οι χώρες προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Ελλάδα και η Γαλλική Γουιάνα).

•Η οικογένεια Μyrtaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η μυρτιά και ο ευκάλυπτος (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Νέα Καληδονία).

•Η οικογένεια Poaceae, η οποία περιλαμβάνει είδη αγριόχορτων (η χώρα προέλευσης αυτών των επιλεγμένων φυτών ήταν η Νότια Αφρική).
Οπως φαίνεται, στο πρώτο αυτό τοπ 10 η χώρα μας διαθέτει ούτε μία ούτε δύο αλλά τέσσερις συμμετοχές που βάζουν πλώρη για την τελική πεντάδα και στη συνέχεια για... παγκόσμια καριέρα.

Αντηλιακά, αντιγήρανση και θεραπείες

Ολο αυτό το τεράστιο έργο της ανάλυσης χιλιάδων εκχυλισμάτων δεν θα μπορούσε να καταστεί ποτέ δυνατό πριν από κάποια χρόνια λόγω έλλειψης της κατάλληλης τεχνολογίας, υπογραμμίζει ο επίκουρος καθηγητής του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Νικόλαος Φωκιαλάκης. «Προηγμένα ερευνητικά επιστημονικά όργανα καθώς και εξελιγμένα λογισμικά που τρέχουν τα δεδομένα πολύ πιο γρήγορα σε σχέση με το παρελθόν επέτρεψαν να έχουμε φθάσει σε αυτό το επίπεδο έρευνας μέσα σε μόλις τρία χρόνια. Πριν από μία δεκαετία μια τέτοια προσπάθεια θα ήταν απλώς ακατόρθωτη».

Από την πλευρά της, η επικεφαλής του Τμήματος Καινοτομίας και Ανάπτυξης Νέων Προϊόντων της εταιρείας Κορρές κυρία Λένα Κορρέ δηλώνει στο «Βήμα» «υπερήφανη που καταφέραμε να έχουμε ένα τόσο μεγάλης κλίμακας ερευνητικό πρόγραμμα που καθοδηγείται από την Ελλάδα».

Ενα πρόγραμμα που δεν θα μείνει στα χαρτιά αλλά αναμένεται να απλώσει τα... κλαδιά του σε πολλούς άλλους τομείς πέρα από αυτόν των καλλυντικών στα χρόνια που έρχονται. «Τα στοιχεία που θα προκύψουν θα μπορούν να είναι χρήσιμα σε διαφορετικούς ερευνητικούς τομείς. Φυτά που δείχνουν αντιοξειδωτική δράση - η οποία συνδέεται με την αποφυγή της γήρανσης αλλά και του καρκίνου - θα είναι δυνατόν να διερευνηθούν και από ερευνητές του πεδίου της Ιατρικής με στόχο να αναπτυχθούν καινούργιες θεραπείες. Ενα χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα είναι η ανακάλυψη της ταξόλης, που αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο σημαντικά αντικαρκινικά φάρμακα φυσικής προέλευσης παγκοσμίως, η οποία μάλιστα έγινε σε ένα από τα συνεργαζόμενα κέντρα του AGROCOS και συγκεκριμένα στο γαλλικό CNRS. Αλλά και σε ό,τι αφορά τα φυτά με λευκαντικές ιδιότητες που θα έλθουν στο φως μέσα από αυτό το πρόγραμμα θα μπορούν μελλοντικά να μελετηθούν και για την αντιμετώπιση δερματικών νοσημάτων» αναφέρει ο κ. Φωκιαλάκης.

Ευκαιρίες στη γεωργία

Πέρα από τη μεγάλη «πόρτα» που ανοίγει στην Ιατρική, η έρευνα αυτή... σκάβει και ένα νέο μονοπάτι προς καλύτερες αλλά και αποδοτικότερες καλλιέργειες. Εκτός του ότι υπάρχει και το σημαντικό αγροχημικό κομμάτι της, από το οποίο θα προκύψουν άκρως φυσικά φυτοπροστατευτικά προϊόντα για τα φυτά οδηγώντας σε νέας γενιάς βιολογικές καλλιέργειες, η μελέτη AGROCOS μπορεί να δείξει και στους έλληνες γεωργούς ποια φυτά θα μπορούσαν να καλλιεργήσουν ώστε να έχουν καλύτερη και μεγαλύτερη απόδοση, σημειώνει ο κ. Σκαλτσούνης. Ο καθηγητής καταλήγει λέγοντας ότι «ο καλύτερος χημικός είναι η φύση και εμείς προσπαθούμε να αποκαλύψουμε τα όσα εκείνη με σοφία εποίησε για να τα μεταφέρουμε στο εργαστήριο και τελικώς να τα εφαρμόσουμε με στόχο τον άνθρωπο. Το συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πρόγραμμα μαρτυρεί ότι υπάρχει ένας πλούτος που μας παρέχεται απλόχερα και δεν πρέπει να μείνει ανεκμετάλλευτος για το καλό της ευζωίας και της υγείας του πληθυσμού αλλά και σε επίπεδο ανταγωνιστικότητας και οικονομίας». Ας δανειστούμε λοιπόν όσο περισσότερη γίνεται από την... πράσινη σοφία της φύσης για να δούμε το «δέντρο» της ζωής μας να ανθίζει.

Αντιοξειδωτικά, αντηλιακά, λευκαντικά

Μετά τη συλλογή των φυτών η διαδικασία της εκχύλισης προκειμένου να ληφθεί το σύνολο των ουσιών του κάθε φυτού είναι μεγάλη - αν και έχει πλέον απλοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό με τη «χείρα βοηθείας» της τεχνολογίας. Ο διευθυντής του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Λέανδρος Σκαλτσούνης περιγράφει ότι «πραγματοποιούμε εκχύλιση με δύο διαλύτες έτσι ώστε να λάβουμε το σύνολο των ουσιών του φυτού. Το επόμενο βήμα είναι η απομόνωση των ουσιών και η ταυτοποίησή τους, ένα έργο μεγάλο αν φανταστεί κάποιος ότι πρέπει να εντοπιστούν και να ταυτοποιηθούν μία-μία όλες οι ουσίες του κάθε φυτού. Από τη διαδικασία αυτή βέβαια τα οφέλη είναι μεγάλα και φθάνουν πέρα από τα όρια του AGROCOS, αφού αναμένεται να δημιουργηθεί μια πλούσια βιβλιοθήκη χημικών ουσιών η οποία μελλοντικά θα είναι δημόσια διαθέσιμη σε όποιον επιστήμονα επιθυμεί να την αξιολογήσει σε άλλους βιολογικούς στόχους».

Και μετά φθάνει το στάδιο των κυτταρικών δοκιμασιών. Την ευθύνη για αυτές τις δοκιμασίες στα ελληνικά φυτά, που έγιναν... φύλλο και φτερό προκειμένου να αποκαλυφθούν οι ευεργετικές ιδιότητές τους, είχε το Εργαστήριο Κυτταρικού Πολλαπλασιασμού και Γήρανσης στο Ινστιτούτο Βιοεπιστημών και Εφαρμογών του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». Οπως μας εξηγεί ο επικεφαλής του Εργαστηρίου και διευθυντής Ερευνών δρ Δημήτρης Κλέτσας, τα φυσικά προϊόντα που μελετώνται στο πλαίσιο του ΑGROCOS ελέγχονται όσον αφορά τρεις ιδιότητες - τουλάχιστον ως προς την καλλυντική εφαρμογή τους: την αντιοξειδωτική ικανότητά τους, την ικανότητα προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία και τη λευκαντική ικανότητά τους.

Η αντιοξειδωτική ικανότητα μετριέται με βάση την αναστολή της οξείδωσης της ελεύθερης ρίζας DPPH - πρόκειται για μια ελεύθερη ρίζα που αποτελεί χημικό δείκτη ο οποίος χρησιμοποιείται συχνά σε πειράματα σχετικά με την οξείδωση και τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες των ουσιών.

Η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία μετριέται με βάση την αναστολή της κυτταροτοξικής δράσης του υπεριώδους φωτός σε δερματικά κύτταρα.

Η λευκαντική ικανότητα υπολογίζεται βάσει της αναστολής της δραστικότητας της τυροσινάσης, ενός ενζύμου-«κλειδιού» για την παραγωγή μελανίνης στο δέρμα μας.

Η δύναμη των χρωμάτων

ΤΟ ΒΗΜΑ, 10.02.2013
Της Ειρήνης Βενιου

Η ζωή μας είναι σαν ένα καλειδοσκόπιο γεμάτο εικόνες και το χρώμα τους φαίνεται πως κρατά... όμηρο τα συναισθήματά μας, επηρεάζοντας κατ’ επέκτασιν και τις πράξεις μας. Τα τελευταία χρόνια πολλοί ερευνητές έχουν προσπαθήσει να εξηγήσουν τον μηχανισμό της αντίληψης των χρωμάτων αλλά και της επίδρασής τους στην ανθρώπινη ψυχολογία, όμως τα αναπάντητα ερωτήματα παραμένουν ακόμη πολλά. Αλλες μελέτες πάλι έχουν ασχοληθεί με τη θεραπευτική δύναμη του «ουράνιου τόξου», αναλύοντας τη χρωματολογία ή διερευνώντας την αποτελεσματικότητα της φωτοθεραπείας. Τα χρώματα μας περιβάλλουν, υπό μορφή προϊόντων, διαφημιστικών μηνυμάτων, αγαπημένων αντικειμένων ή ακόμη και εμπειριών – ευχάριστων ή δυσάρεστων. Τη στιγμή που κάποια από αυτά μας «ρίχνουν», κάποια άλλα μπορούν αστραπιαία να κάνουν την καρδιά μας να χτυπά σαν τρελή... Κάποιες από τις αντιδράσεις αυτές έχουν βιολογική βάση, άλλες απορρέουν από προσωπικά βιώματα.

Φανταστείτε μια καθημερινότητα όπου η κούπα του καφέ σας δεν έχει χρώμα, η πορτοκαλάδα είναι γκρίζα, ο ουρανός άχρωμος, τα ρούχα βαρετά και το γύρω περιβάλλον απλά αδιάφορο. Φρίκη; Τώρα φανταστείτε ότι βρίσκεστε σε ένα καταπράσινο λιβάδι γεμάτο ανθισμένα λουλούδια και πολύχρωμες πεταλούδες που «χορεύουν» στον ρυθμό των χρωμάτων και των αρωμάτων. Είναι πραγματικά εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο τα χρώματα μπορούν να «παίξουν» με την ψυχολογία μας, να μας φτιάξουν ή να μας χαλάσουν τη διάθεση αντίστοιχα.
Είναι όμως τα πράγματα τόσο απλά ή υπάρχει άραγε ένα πιο περίπλοκο υπόβαθρο; Με βάση ποια κριτήρια βαπτίζουμε ένα χρώμα «αγαπημένο» και γιατί όταν καλούμαστε να διαλέξουμε ένα αντικείμενο ανάμεσα σε πολλά καταλήγουμε σε μια συγκεκριμένη χρωματική επιλογή; Αναζητώντας απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά μιλήσαμε με την ψυχολόγο δρα Κάρεν Σλος από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Μπέρκλεϊ, που μαζί με τον καθηγητή Στίβεν Πάλμερ προσπάθησαν να εξηγήσουν τον μηχανισμό πίσω από τις χρωματικές μας προτιμήσεις.
«Οι χρωματικές μας προτιμήσεις φαίνεται πως ενθαρρύνουν τις αποφάσεις μας. Ανεξαρτήτως χρώματος, τα ρούχα μας προσφέρουν ζεστασιά, τα iPod παίζουν μουσική και τα αυτοκίνητα μας πηγαίνουν στον προορισμό μας. Το ίδιο αντικείμενο μπορεί να παράγεται σε όλα τα χρώματα του ουράνιου τόξου, ωστόσο κάθε φορά αφιερώνουμε χρόνο και ενέργεια προκειμένου να επιλέξουμε το τέλειο για εμάς προσωπικά. Δεδομένου λοιπόν ότι τα χρώματα σημαίνουν τόσο πολλά για τον καθέναν από εμάς, αποφασίσαμε να διερευνήσουμε το γιατί μας αρέσουν συγκεκριμένα χρώματα αλλά και γιατί έχουμε χρωματικές προτιμήσεις εξ αρχής» εξηγεί στο «Βήμα» η δρ Σλος.

Στερεότυπα και βιώματα

Βάσει των ευρημάτων των επιστημόνων, φάνηκε ότι τα προσωπικά βιώματα του καθενός παίζουν καθοριστικό ρόλο ως προς την επιλογή ενός χρώματος ή ενός αντικειμένου συγκεκριμένου χρώματος. Σημαντικό ρόλο φάνηκε ακόμη να παίζει το τι αντιπροσωπεύει το κάθε χρώμα και με ποιες έννοιες συνδέεται.

«Πιστεύουμε ότι γενικά ο κόσμος τείνει να προτιμά χρώματα, όπως για παράδειγμα το γαλάζιο, που συνδέονται με θετικές έννοιες (π.χ. καθαρό ουρανό, καθαρό νερό κ.ά.) και να απεχθάνεται χρώματα όπως το σκούρο κίτρινο, που παραπέμπουν σε δυσάρεστα πράγματα (π.χ. εμετό). Φυσικά υπάρχουν και δυσάρεστα πράγματα με γαλάζιο χρώμα και αντίστοιχα ευχάριστα πράγματα με κίτρινο χρώμα. Στις μελέτες μας παρ' όλα αυτά είδαμε ότι κατά 80% οι χρωματικές μας επιλογές σχετίζονται άμεσα με την προτίμηση που έχουμε σε αντικείμενα και έννοιες των ίδιων χρωμάτων. Οι συγκεκριμένες προτιμήσεις φάνηκε να καθοδηγούν τους εθελοντές ώστε να προσεγγίζουν θετικά πράγματα και έννοιες (π.χ. ένα ώριμο φρούτο, τα μέλη μιας ομάδας κοινωνικής δικτύωσης) και να αποφεύγουν τα αρνητικά (π.χ. ένα σάπιο φρούτο, τα μέλη μιας ανταγωνιστικής ομάδας κοινωνικής δικτύωσης)» αναφέρει συγκεκριμένα η ψυχολόγος.
Aλλα πειράματα που πραγματοποίησαν οι Αμερικανοί έδειξαν ότι οι εμπειρίες (αρνητικές - θετικές) που έχει βιώσει κανείς και σχετίζονται με χρωματιστά αντικείμενα ή έμβια όντα επηρεάζουν άμεσα τις χρωματικές προτιμήσεις.
«Κατά τις δοκιμές μας είδαμε ότι οι χρωματικές προτιμήσεις μπορεί να αλλάξουν, π.χ. βλέποντας μια ευχάριστη/δυσάρεστη φωτογραφία στην οποία απεικονίζεται ένα χρωματιστό αντικείμενο. Για παράδειγμα, η θέα μιας κατακόκκινης ζουμερής φράουλας ενισχύει την προτίμηση προς το κόκκινο χρώμα, τη στιγμή που η θέα ενός αιμορραγικού τραύματος οδηγεί στην απέχθεια του συγκεκριμένου χρώματος» αναφέρει η δρ Σλος.

Εγχρωμα «στρατόπεδα»

«Σε άλλο πείραμα που πραγματοποιήσαμε μεταξύ φοιτητών των ανταγωνιστικών πανεπιστημίων της Καλιφόρνιας, του Μπέρκλεϊ (με λογότυπο μπλε χρώματος) και του Στάνφορντ (με λογότυπο κόκκινου χρώματος), είδαμε ότι οι νέοι έδειχναν μεγαλύτερη προτίμηση στο χρώμα του πανεπιστημίου τους συγκριτικά με τους "αντιπάλους" τους. Μάλιστα, το πόσο τους άρεσε το χρώμα του πανεπιστημίου τους φάνηκε να έχει άμεση σχέση με το πόσο δήλωναν ότι αγαπούσαν τη σχολή τους. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η αντίδρασή μας απέναντι σε "χρωματικές" εμπειρίες μπορεί να οδηγήσει στην αλλαγή των χρωματικών μας προτιμήσεων - γιατί είναι μάλλον απίθανο να επιλέγει κανείς το ίδρυμα στο οποίο θα σπουδάσει βάσει του αγαπημένου του χρώματος».

«Τέλος, βάσει πρόσφατων ευρημάτων μας, είδαμε πως οι πολιτικές πεποιθήσεις μπορούν να επηρεάσουν την προτίμηση των ψηφοφόρων απέναντι στο χρώμα που εκπροσωπεί το κόμμα τους. Την ημέρα των τελευταίων εκλογών (6 Νοεμβρίου 2012) είδαμε ότι παρακολουθώντας τον χάρτη των ΗΠΑ να χρωματίζεται με τα εκλογικά αποτελέσματα, οι Ρεπουμπλικανοί ψηφοφόροι έδειχναν μεγαλύτερη προτίμηση στο κόκκινο χρώμα από ό,τι οι Δημοκρατικοί, παρά το γεγονός ότι κάτι τέτοιο δεν παρατηρούνταν κατά τις προηγούμενες ή τις επόμενες ημέρες της ψηφοφορίας» προσθέτει η ερευνήτρια.

Οι εμπειρίες «χρωματίζουν» τη ζωή

Οι εμπειρίες που προσθέτουμε στο προσωπικό μας «ημερολόγιο» και αφορούν βιώματα που σχετίζονται με χρωματιστά αντικείμενα φαίνεται επίσης να παίζουν ρόλο στη διαμόρφωση της χρωματικής παλέτας της αρεσκείας μας. Σύμφωνα με τους ερευνητές, μια αρνητική εμπειρία στο πλάνο του οποίου, για παράδειγμα, υπήρχε ένα μπλε αυτοκίνητο θα μπορούσε να μας προδιαθέσει αρνητικά απέναντι στο συγκεκριμένο χρώμα.
«Ολοι μας μοιραζόμαστε βασικά πράγματα: π.χ. τον γαλάζιο ουρανό και τον κίτρινο εμετό. Ωστόσο πολλές από τις εμπειρίες μας είναι αυστηρά προσωπικές, όπως π.χ. το χρώμα του δωματίου που είχαμε ως παιδιά. Πρόκειται δηλαδή για έναν συνδυασμό των κοινών μας εμπειριών και των προσωπικών μας βιωμάτων, ο οποίος είναι αυτός που καθορίζει τις τελικές χρωματικές προτιμήσεις μας» προσθέτει η δρ Σλος.

Το πώς ένα χρώμα επηρεάζει τον ψυχισμό μας οφείλεται εν μέρει και στην αισθητική μας αντίληψη. «Σαφώς τα χρώματα που μας περιβάλλουν μπορούν να προκαλέσουν τη θετική ή την αρνητική αισθητική μας αντίδραση. Τα χρώματα σε γενικές γραμμές, ανάλογα με την ένταση και την καθαρότητά τους, συνοδεύονται από ένα αρκετά δυνατό συναισθηματικό "φορτίο". Για παράδειγμα, τα φωτεινά και έντονα χρώματα συνήθως σχετίζονται με συναισθήματα χαράς, ενώ αντίθετα τα πιο σκούρα και λιγότερο ζωντανά χρώματα σχετίζονται με συναισθήματα λύπης. Παρ' όλα αυτά, το αν τα χρώματα μπορούν να επηρεάσουν αποτελεσματικά τον συναισθηματικό μας κόσμο παραμένει ένα μεγάλο και ανοιχτό ερώτημα» υποστηρίζει η ειδικός υποδεικνύοντας το κουβάρι συναισθημάτων, βιωμάτων, αντίληψης και χρωμάτων που καλούνται να ξετυλίξουν οι επιστήμονες.
 

ΠΟΙΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΙ
Φωτοθεραπεία στα χρώματα της ίριδας

Μπορεί να ακούγεται αρκετά «εναλλακτική» ως μορφή θεραπείας, αρκετοί όμως είναι οι ειδικοί που υποστηρίζουν ότι η φωτοθεραπεία σε συγκεκριμένα χρώματα μπορεί να προσφέρει ανακούφιση σε προβλήματα υγείας, από την αϋπνία ως τους πόνους στην πλάτη. «Πρόκειται για ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα, το οποίο όμως χρήζει περαιτέρω μελέτης» λέει από την πλευρά της η δρ Σλος.

Οι ερευνητές που εφαρμόζουν τη φωτεινή μορφή θεραπείας πάλι είναι της άποψης ότι η έκθεση σε διαφορετικά μήκη κύματος φωτός, δηλαδή διαφορετικών χρωμάτων, προσφέρει διαφορετικά οφέλη στην υγεία. «Κατά το παρελθόν η επίδραση της φωτοθεραπείας στον οργανισμό δεν ήταν ακόμα γνωστή, γεγονός που αποτελούσε μεγάλο πρόβλημα καθώς κάποια μήκη κύματος συνδέθηκαν στην πορεία με την εμφάνιση καρκίνου του δέρματος» είχε υποστηρίζει πριν από λίγο καιρό σε βρετανικό έντυπο ο δερματολόγος δρ Μπαβ Σεργκίλ. «Σήμερα έχουμε φωτοθεραπείες συγκεκριμένου μήκους κύματος, οι οποίες κάνουν τις συγκεκριμένες μη επεμβατικές θεραπείες ακόμη πιο δελεαστικές».
Οι «άπιστοι Θωμάδες» απέναντι στην αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης μεθόδου πολλοί, εξίσου πολλές ωστόσο είναι και οι μελέτες που έχουν παρουσιάσει εντυπωσιακά αποτελέσματα, ενώ άλλες τόσες βρίσκονται εν εξελίξει.

Μπλε

• Στο πλαίσιο κλινικών δοκιμών, οι ειδικοί του γενικού νοσοκομείου της Μασαχουσέτης, στις ΗΠΑ, είδαν ότι η εκπομπή μπλε φωτός στο στομάχι ασθενών με ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού οδηγούσε στον περιορισμό της λοίμωξης ως και κατά 99%. Σε τέτοιες περιπτώσεις η αντιβιοτική θεραπεία που συνήθως ακολουθείται μπορεί να οδηγήσει στην εκρίζωση του βακτηρίου, αν και όχι σε ποσοστό 100%, αλλά επίσης και σε εμφάνιση παρενεργειών, καθώς και στην αύξηση της ανθεκτικότητας του βακτηρίου στις αντιβιοτικές ουσίες. Σύμφωνα με τους αμερικανούς επιστήμονες, το μπλε φως εμφανίζει έντονα αντιβακτηριακή δράση και μπορεί να σκοτώσει τα κύτταρα των βακτηρίων αφήνοντας ανέπαφους τους υγιείς ιστούς.

• Ερευνητές από το Ινστιτούτο Φορσάιθ, στη Βοστώνη, ανακάλυψαν ότι λίγα δευτερόλεπτα μπλε φωτός ήταν αρκετά τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση της περιοδοντίτιδας και της ουλίτιδας, καθώς το αστραπιαίο φως φάνηκε να εξολοθρεύει τα «ένοχα» βακτήρια του στόματος.

• Αποτελεσματικό «όπλο» ενάντια στην ακμή διεπίστωσαν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μιζούρι ότι είναι το μπλε φως. Οπως είχαν δημοσιεύσει τον Ιούνιο του 2011 στο επιστημονικό έντυπο «Journal of Drugs in Dermatology», οι εθελοντές που είχαν υποβληθεί στη γαλάζια θεραπεία εμφάνισαν βελτίωση της κατάστασής τους ήδη από την πρώτη εβδομάδα, ενώ μετά την πάροδο δύο μηνών πάνω από το 90% των συμμετεχόντων είχε εμφανίσει ορατή βελτίωση. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι μια τέτοια θεραπεία θα μπορούσε να βοηθήσει άτομα που δεν ανέχονται τις συμβατικές θεραπείες κατά της ακμής.

Κόκκινο

• Τη διαδικασία της επούλωσης τραυμάτων επιταχύνει το κόκκινο φως, σύμφωνα με ευρήματα κινέζων ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Γιάο Τονγκ, στη Σανγκάη. Σε δοκιμή των ειδικών φάνηκε ότι τα τραύματα ασθενών που υποβάλλονταν καθημερινά σε 30λεπτη φωτοθεραπεία υπό μορφή LED επουλώνονταν κατά μέσον όρο δύο ημέρες νωρίτερα συγκριτικά με εκείνα άλλων ασθενών που δεν ακολουθούσαν την ίδια θεραπεία. Σύμφωνα με τους ίδιους, η έκθεση στο φως ενισχύει την κυκλοφορία του αίματος και συνεπώς τη μεταφορά οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών στην περιοχή της πληγής - στοιχεία απαραίτητα για την επούλωσή της. Πιστεύεται ακόμη ότι ενεργοποιεί την παραγωγή κολλαγόνου.

Πορτοκαλί

• Μελέτη των ειδικών του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ, στις ΗΠΑ, έδειξε ότι το πορτοκαλί φως αποτελεί «φάρμακο» ενάντια στην αϋπνία, ιδιαίτερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Βάσει των αποτελεσμάτων τους, οι εθελοντές προχωρημένης ηλικίας που εξετίθεντο σε πορτοκαλί φως επί 30 λεπτά, κατάφεραν να αντιμετωπίσουν επιτυχώς τα προβλήματα ύπνου που παρουσίαζαν. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι το πορτοκαλί φως επηρεάζει τον μηχανισμό της ισορροπίας που κρύβεται στο εσωτερικό του αφτιού.

Πράσινο

• Μη επεμβατική θεραπεία ενάντια στην υπερπλασία του προστάτη αποτελεί, σύμφωνα με τους ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, στο Λος Αντζελες, το πράσινο λέιζερ. Οπως είδαν οι επιστήμονες, η συγκεκριμένη μορφή φωτός, η οποία φθάνει στον προστάτη μέσω της ουρήθρας με τη βοήθεια οπτικής ίνας, μπορεί να απομακρύνει επιτυχώς τον περιττό ιστό. Οι Αμερικανοί μάλιστα υποστηρίζουν ότι τα αποτελέσματα της αναίμακτης προσέγγισης είναι εφάμιλλα με εκείνα της επέμβασης, αλλά χωρίς τις παρενέργειες και τους κινδύνους ενός χειρουργείου. Η πράσινη φωτοθεραπεία θα μπορούσε να βοηθήσει άτομα με υπερπλασία του προστάτη που λαμβάνουν αιμολυτικά φάρμακα και τα οποία σε περίπτωση χειρουργείου οφείλουν να σταματήσουν τη λήψη των συγκεκριμένων ουσιών

Ανθρωπιστική κρίση: Τι να κάνουμε;

TO BHMA της Κυριακής 25.11.2012

Η μεγάλη αύξηση του αριθμού των ανέργων, σε συνδυασμό με τα τραγικά κενά που εξακολουθεί να παρουσιάζει το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας, απειλεί να παρασύρει ολόκληρες οικογένειες στη φτώχεια, προειδοποιεί μια νέα εργασία της Ομάδας Ανάλυσης Δημόσιας Πολιτικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών με συντονιστή τον επίκουρο καθηγητή κ. Μάνο Ματσαγγάνη. Στην εργασία παρατίθενται μερικά συγκλονιστικά στοιχεία: Το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται κάτω από το όριο φτώχειας έχει αυξηθεί κατακόρυφα τα τελευταία τρία χρόνια και είναι τώρα σχεδόν 36%. Επιπλέον, το ποσοστό του πληθυσμού που δεν μπορεί να προμηθευθεί τα αγαθά που είναι απαραίτητα για την εξασφάλιση ενός ελάχιστου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης εκτιμάται σε 8,5%.

Αυτή είναι η μία πλευρά του ζητήματος. Η άλλη είναι οι πολύπλευρες πρωτοβουλίες κοινωνικής αλληλεγγύης που αναπτύσσονται σε γειτονιές της Αθήνας και σε άλλες πόλεις. Κοινωνικά ιατρεία που λειτουργούν με την εθελοντική προσφορά εργασίας γιατρών και νοσηλευτών, δίκτυα διακίνησης προϊόντων χωρίς μεσάζοντες, επιτροπές γειτονιάς που μοιράζουν ρούχα και τρόφιμα, κ.ά. Πρωτοβουλίες που δεν υποκαθιστούν απλώς τις κρατικές δομές κοινωνικής πρόνοιας, οι οποίες διαρκώς συρρικνώνονται, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν νέα πρότυπα κοινωνικής οργάνωσης και αποτελούν αντίδοτο στην περιθωριοποίηση, στον αποκλεισμό και στην απόγνωση που προκαλεί η κρίση. Ορισμένες από αυτές τις πρωτοβουλίες παρουσιάζονται στο σημερινό αφιέρωμα των «Νέων Εποχών».

 

Κερδίζοντας το αδύνατο

Του Γιάννη Παλλήκαρη

Σημείο μιας υπέροχης συνάντησης μεταξύ της πανεπιστημιακής κοινότητας με την αγνή λαϊκή σοφία συνιστά το Πανεπιστήμιο των Ορέων. Μια επιστροφή στο μέλλον του ανθρωπισμού, που μετουσιώνει την πρόθεση σε ουσία και πράξη, με θρησκευτικούς σχεδόν όρους αφοσίωσης, στον άνθρωπο και τον καθημερινό αγώνα του για επιβίωση.

Η διάσταση του «βάθους» της ανθρώπινης σκέψης και της ψυχής έχει χαθεί στον επίπεδο κόσμο της οθόνης, που αδηφάγα καταναλώνει τις ανθρώπινες σχέσεις. Η από χιλιετιών αποκτημένη βιωματική μας γνώση εξασθενεί, υπό το βάρος μιας εφήμερης, αστικού τύπου ευημερίας, που αποδεικνύεται σήμερα ψευδαίσθηση.

Το Πανεπιστήμιο των Ορέων, πολύ πριν έρθουν αυτές οι δύσκολες μέρες που βιώνουμε, αφουγκράστηκε την αγωνία των ανθρώπων για επιβίωση και προσέφερε χρόνο και εργαλεία για να ανασκάψουμε μαζί τις ρίζες και τις μνήμες μας, σ' εκείνο το γλυκό φως που παίζαμε μικροί, αποκτώντας τα πρώτα μας βιώματα.

Είναι ένα κίνημα επανανθρωπισμού, μια πράξη ουσιαστικής και ελπιδοφόρας παρέμβασης στη βάση της κοινωνίας, που αναδεικνύει την επείγουσα ανάγκη των καιρών μας για αλλαγή του προτύπου ευημερίας και επαναπροσδιορισμό της ευτυχίας με ανθρώπινους, αξιακούς και όχι εισοδηματικούς δείκτες.

Επιδιώκει τη βιώσιμη ανάπτυξη των ορεινών περιοχών και όχι μόνο, με ανάκτηση των χαμένων ανθρωπίνων σχέσεων και της πολιτισμικής ταυτότητας των μικρών κοινωνιών, που έχουν πολλά να μας διδάξουν.

Ενισχύει την παραδοσιακή οικονομία με μοντέρνα εργαλεία διαχείρισης και ανάπτυξης οικονομιών μικρής κλίμακας, για την αναστολή της υπερεκμετάλλευσης του φυσικού πλούτου και την απεξάρτηση από την οικονομία του δανεισμού και των επιδοτήσεων.

Με τον διάλογο και τον συγκερασμό της βιωματικής με την επιστημονική γνώση, παρεμβαίνει στην οικονομία, την παιδεία, τον πολιτισμό, την υγεία και υλοποιεί τη διδασκαλία της «παιδείας» της ελάχιστης αναγκαίας κατανάλωσης και του εθελοντισμού.

Η τεχνογνωσία, η επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση της τυπικής εκπαίδευσης που εκπροσωπεί το αστικό πανεπιστήμιο, συναντά την άτυπη - εμπειρική λαϊκή σοφία και γνώση των «Ορέων», σε μια γονιμοποιητική διαδικασία, στην υπηρεσία του ανθρώπου.

Ιδιαίτερα για την Κρήτη, αποτελεί μια πράξη «ειρηνικής επανάστασης» απέναντι στη βάναυση αλλοίωση της περιβαλλοντολογικής, οικιστικής και πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού. Είναι κάλεσμα για συσπείρωση και ειρηνικό αγώνα των ευαισθητοποιημένων και εν αγωνία ευρισκομένων ανθρώπων.

Το Πανεπιστήμιο των Ορέων χτίζει κοινωνικές γέφυρες, προσπαθώντας να ελαχιστοποιήσει τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη φτώχεια και την παραβατικότητα, φαινόμενα συγχρονικά της εποχής μας.

Παρεμβαίνει στην οικονομική και ανθρωπιστική κρίση των καιρών μας, αναζητώντας τη γενεσιουργό αιτία των διαλυτικών φαινομένων της κοινωνίας μας, προσφέροντας λύσεις και αναδεικνύοντας το νήμα-νόημα των αξιών του ανθρώπινου μόχθου.

Σήμερα η Ελλάδα γίνεται ένα πρωτότυπο ερευνητικό εργαστήριο μιας προσχεδιασμένης και απάνθρωπης κοινωνικής αλλαγής.

Για να αντισταθούμε, πρέπει πρωταρχικά να ανακαλύψουμε την πραγματική, πανανθρώπινη ταυτότητα της χώρας μας, να αγκαλιάσουμε ξανά με θαλπωρή το παρελθόν και το μέλλον μας, να σώσουμε τη γλώσσα, την ιστορική συνείδηση, την αξία του χειροποίητου και την πολιτισμική μας ιδιοπροσωπία.

Στα μικρά χωριά της Κρήτης δεν υπήρχαν ποτέ μεγέθη βασιλικών οίκων, αλλά μικροάγιοι του ανθρώπινου πόνου, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, που ζούσαν όμως με υπαρξιακή ευδαιμονία και γαλήνια βεβαιότητα.

Μόνο όσοι επιχειρούν το παράλογο μπορούν να κερδίσουν το αδύνατο.

Ας στραφούμε στις μητέρες, τα μικρά παιδιά, τον κόσμο χωρίς αργύρια και χωρίς επιτήρηση. Επειδή στην Κρήτη υψώνεται κανείς ακόπως από τη φύση στην ιστορία και επειδή ο καλύτερος προφήτης είναι εκείνος που αγαπά τον άνθρωπο και όχι εκείνος που σκέφτεται, ας ενωθούμε μέχρι εκεί που συναντούνται οι τέσσερις άνεμοι και συγχέονται όλα τα αρώματα.

 

Ο κ. Γιάννης Παλλήκαρης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

 

Κοινωνία σε ελεύθερη πτώση

Του Νικήτα Κανάκη

Οταν δύο χρόνια πριν με βάση τα στοιχεία των Πολυϊατρείων των Γιατρών του Κόσμου μιλούσα για «μια κοινωνία σε ελεύθερη πτώση» προειδοποιώντας για τον κίνδυνο ανθρωπιστικής κρίσης, πολλοί ειδικοί και επαΐοντες έσπευσαν να με ειρωνευτούν, θεωρώντας τα όσα ισχυριζόμουν «συνήθεις υπερβολές των ανθρωπιστικών οργανώσεων».

Τα στοιχεία από τους 50.000 ασθενείς των Πολυϊατρείων των Γιατρών του Κόσμου είναι ενδεικτικά και χαρακτηριστικά. Από καταφύγιο φτωχών μεταναστών και προσφύγων, τα τελευταία δύο χρόνια μετατρέπονται σε κοινωνικά ιατρεία για τους πιο φτωχούς και αποκλεισμένους Ελληνες, ο αριθμός των οποίων πλέον έχει πενταπλασιαστεί!

Μακροχρόνια άνεργοι, άποροι, φτωχοί ηλικιωμένοι, ανασφάλιστοι γονείς με μικρά παιδιά, μικροσυνταξιούχοι, άνθρωποι με μηδαμινό εισόδημα και χρόνια νοσήματα συνωθούνται αναζητώντας αυτό που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο και το ελάχιστο σε μια οργανωμένη Πολιτεία σε καιρούς τέτοιας κοινωνικής και οικονομικής κρίσης. Δωρεάν ιατρική και φαρμακευτική φροντίδα, τρόφιμα, κοινωνική μέριμνα. Αυτό που οφείλει και πρέπει να είναι αποκλειστική ευθύνη της Πολιτείας σήμερα καλύπτεται από ανθρωπιστικές οργανώσεις, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, την Εκκλησία, κοινωνικές πρωτοβουλίες! Οταν το κράτος θα έπρεπε να είναι περισσότερο από ποτέ παρόν, παραμένει αμήχανο, αδιάφορο, αν όχι εχθρικό.

Θα περίμενε κανείς ότι ακριβώς για αυτούς τους πληθυσμούς θα υπήρχε μια ιδιαίτερη μέριμνα, μια ξεχωριστή φροντίδα, ένα σχέδιο στοιχειώδους κοινωνικής προστασίας. Σε καιρούς κρίσης οφείλει κατ' αρχήν κανείς να εξασφαλίσει τα πιο βασικά. Στέγη, φαγητό, ιατρική φροντίδα. Αξιοπρεπή διαβίωση για όλους.

Και όμως, εδώ συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Οι φραγμοί και τα εμπόδια που ορθώνονται στο σύστημα υγείας θίγουν εκείνους με τη μεγαλύτερη ανάγκη.

Η στέρηση των μακροχρόνια ανέργων στοιχειώδους ασφάλισης επιβαρύνει ακόμα περισσότερο οικογένειες με τεράστιες δυσκολίες διαβίωσης.

Θα ρωτήσει εύλογα κανείς: Μα δεν πρέπει να εξυγιανθεί ένα προβληματικό σύστημα υγείας, να ορθολογικοποιηθούν οι ανεξέλεγκτες δαπάνες για την περίθαλψη; Αναμφίβολα, ναι. Αλλά όχι σε βάρος των πολιτών, όχι εναντίον εκείνων που έτσι κι αλλιώς φορτώθηκαν το κόστος, ως φορολογούμενοι Ελληνες, του «πάρτι των προμηθειών» που ένα ανεύθυνο και εν πολλοίς ένοχο πολιτικό σύστημα εξέθρεψε και προστάτεψε για δεκαετίες κλείνοντας τα μάτια. Δεν μπορεί με μια ισοπεδωτική - και ανθρωπιστικά πρόστυχη - λογική, στο όνομα μεταρρυθμίσεων και περικοπών, να αμφισβητείται πλέον, σχεδόν ανοιχτά, μια από τις πιο σημαντικές κατακτήσεις της μεταδιδακτορικής Ελλάδας, ο δημόσιος και καθολικός χαρακτήρας του συστήματος υγείας.

Ας δούμε π.χ. την περίφημη επινόηση του εισιτηρίου των πέντε ευρώ για την πρόσβαση στα δημόσια νοσοκομεία. Ενα εισιτήριο που σύντομα θα ανατιμηθεί στα είκοσι πέντε, «τιμωρεί» και αποκλείει εκείνους ακριβώς που τα έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, αφήνοντάς τους στη μοίρα τους. Πόσο, αλήθεια, ωφέλησε τα οικονομικά των νοσοκομείων το πεντάευρο και πόσο, από την άλλη, κόστισε η θεσμοθέτησή του στην κοινωνία και στη δημόσια υγεία;

Πόσο θα κόστιζε η στοιχειώδης πρόσβαση σε πρωτοβάθμια βασική φροντίδα των πιο φτωχών Ελλήνων και πόσο σήμερα κοστίζει η απουσία της σε επιπτώσεις σε χρόνια νοσήματα και στο προσδόκιμο ζωής;

Πόσο άραγε κοστίζει στα δημόσια λογιστικά η παρακολούθηση των ανασφάλιστων εγκύων και κατά συνέπεια η εξασφάλιση γέννησης υγιών παιδιών;

Πόσο εν πάση περιπτώσει κοστίζει ο εμβολιασμός και των ανασφάλιστων παιδιών που μόλις χθες εν τέλει ανακοινώθηκε ύστερα από σχεδόν δύο χρόνια πίεσης των Γιατρών του Κόσμου, τον σάλο της κοινωνίας και τον διεθνή εξευτελισμό της χώρας;

Σήμερα που βρισκόμαστε στο μέσο μιας πρωτόγνωρης για τα δεδομένα της χώρας ανθρωπιστικής πλέον κρίσης, και πριν αυτή οδηγήσει σε κοινωνική ερημοποίηση, πρέπει να προχωρήσουμε, ΤΩΡΑ, έστω και στο πέντε, σε άμεσα πρακτικά και απλά μέτρα που θα διαμορφώνουν ένα ελάχιστο δίχτυ επιβίωσης για όσους βρίσκονται στο κοινωνικό περιθώριο.

Λαϊκά υπνωτήρια, συσσίτια, τράπεζες τροφίμων και ρούχων, δημόσια λουτρά, πρωτοβάθμια κοινωνικά ιατρεία, συνδεδεμένα με αντίστοιχα νοσοκομεία, πρέπει να αναπτυχθούν παντού. Αμεσα. Χωρίς γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και αργόστροφους σχεδιασμούς. Χωρίς μεγάλα λόγια, κηρύγματα και ατελείωτες διαβουλεύσεις.

Αλλά και να δούμε από την αρχή ένα δημόσιο σύστημα υγείας ανοιχτό, φιλόξενο και φιλικό, θεμελιωμένο στις αρχές της καθολικής περίθαλψης και όχι σε λογιστικές εμμονές, υπερασπιζόμενο το αγαθό της περίθαλψης και όχι δομημένο στους αποκλεισμούς των απόκληρων. Με έμφαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα για όλους, στην αγωγή υγείας και την υπεράσπισή της. Με λίγα λόγια, ένα ευρωπαϊκό σύστημα υγείας.

Σήμερα αυτή είναι η μεγάλη ευθύνη όλων όσοι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συμμετέχουμε στον αγώνα κατά της φτώχειας. Να συνεργαστούμε και να είμαστε άμεσα αποτελεσματικοί.

Αλλωστε, εν τέλει από αυτό και όχι από τα κηρύγματά μας για τη φτώχεια θα κριθούμε. Ολοι μας.

 

Ο κ. Νικήτας Κανάκης είναι πρόεδρος της οργάνωσης «Γιατροί του Κόσμου».

 

Τα Νέα 23.06.2011

Για πάντα νέοι

Ρεπορταζ: Μαίρη Κατσανοπούλου

Ολο και περισσότεροι άνθρωποι συμπεριφέρονται σαν να μην έχουν μεγαλώσει. Πρόκειται όμως για μια πραγματικά καλή ιδέα; Το να ενεργεί κάποιος σύμφωνα με την ηλικία του είναι πια κάτι παρωχημένο; Μπορούμε να αναστρέψουμε το βιολογικό ρολόι;

Σήμερα οι άνθρωποι των ανεπτυγμένων χωρών ζουν 30 χρόνια περισσότερο από εκείνους στις αρχές του 20ού αιώνα. Η ιδεώδης ηλικία για γάμο, παιδιά, διαζύγιο, ακόμα και σύνταξη έχει πλέον αμφισβητηθεί και το λάιφ στάιλ των μεγάλων ανθρώπων τείνει να μοιάζει όλο και περισσότερο με αυτό των νέων.

Η γήρανση είναι μια πολύπλοκη και ετερογενής διαδικασία που αρχίζει σε διαφορετική χρονική στιγμή σε κάθε άνθρωπο. Υπάρχουν ωστόσο μερικά κοινά χαρακτηριστικά της γήρανσης, όπως αναφέρει ο αντιπρόεδρος της Ελληνικής Γεροντολογικής Εταιρείας Κίμων Βόλικας που είναι η μειωμένη αντιδραστικότητα του οργανισμού, η μειωμένη ικανότητα ανάκαμψης και ανάρρωσης, η ελάττωση σε ανατομικές και λειτουργικές μονάδες, η αυξημένη ευαισθησία στο στρες (ενδογενές και εξωγενές), οι διαταραχές ενδοκυτταρικής και εξωκυτταρικής ομοιοστασίας, η μείωση της αναπαραγωγικής δραστηριότητας και η αύξηση των πιθανοτήτων θανάτου.

Πολλές θεωρίες έχουν αναπτυχθεί για την ερμηνεία της γήρανσης, όπως είναι η θεωρία της επιδιόρθωσης του DNA (με την ηλικία μειώνεται η ικανότητα επιδιόρθωσης βλαβών του DNA, οι οποίες προκαλούνται από εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες), η θεωρία των ελεύθερων ριζών οξυγόνου (που όταν υπερπαράγονται, λόγω ακτινοβολιών, ρύπανσης, στρες κ.λπ., προκαλούν βλάβες στα κύτταρα), οι γενετικές θεωρίες κ.ά.

Πολλές ουσίες, επίσης, έχουν δοκιμασθεί ως ελιξίρια και έχουν προκαλέσει κατά καιρούς ενθουσιασμό. Για την αυξητική ορμόνη δεν υπάρχουν ακόμα τελικά συμπεράσματα ενώ υπάρχουν ανησυχίες για συσχέτισή της με τον καρκίνο. «Το να πάτε στο γυμναστήριο είναι πιο ωφέλιμο και σίγουρα φθηνότερο», συμβουλεύουν οι ερευνητές της τελευταίας σχετικής έρευνας που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «New England Journal of Medicine».

Οι τελευταίες έρευνες για το άλλο ελιξίριο, τη ρεσβερατρόλη, που ανευρίσκεται στα κόκκινα σταφύλια, έδειξαν ότι μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα νεφρά. Και για το ένζυμο τελομεράση που βρέθηκε τον περασμένο Νοέμβριο σε μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο «Nature», ότι αναγεννά τα ποντίκια, υπάρχουν φόβοι ότι μπορεί να είναι τοξικό για ανθρώπινη χρήση. Mόνον ένας τρόπος έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να αυξήσει τη διάρκεια ζωής: ο περιορισμός των θερμίδων, αλλά και αυτός σε μικρότερους οργανισμούς, όχι στον άνθρωπο. Επίσης, το μεσογειακό διαιτολόγιο και η μειωμένη πρόσληψη κρέατος έχει βρεθεί σε αρκετές μελέτες (Μελέτη των 7 Χωρών, Μελέτη Ικαρίας κ.λπ.) ότι συνδέεται με τη μακροζωία.

Στα 1.700 χρόνια!

«Η αγωνία για αθανασία είναι ένα υπαρξιακό και φιλοσοφικό πρόβλημα», λέει ο καθηγητής Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και ακαδημαϊκός Δημήτρης Τριχόπουλος. «Σήμερα ένας 70χρονος άνθρωπος είναι ενεργός, ενώ πριν από μερικές δεκαετίες ήταν προ του θανάτου. Και αυτό χάρη στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου και την καλύτερη ιατρική – κανένα ελιξίριο δεν έχει βρεθεί τελικά αποτελεσματικό. Εχουμε, όμως, περισσότερα περιστατικά Αλτσχάιμερ, περισσότερες παθήσεις του προστάτη κ.λπ.
»Η μακροζωία είναι μια θεμιτή επιθυμία, αλλά θα πρέπει να αναρωτηθούμε εάν θέλουμε κοινωνίες που δεν θα είναι γοητευτικές, με πολλούς εκατοντάχρονους και λίγα παιδιά. Από την άλλη πλευρά, βέβαια, η τάση “τα πάντα στους νέους” δεν είναι πολύ λογική. Γιατί σε πολλά θέματα οι μεγαλύτεροι άνθρωποι είναι χρήσιμοι (π.χ. οι ηλικιωμένοι πολιτικοί είναι πιο ανθεκτικοί στη διαφθορά)».Ο γεροντολόγος, διευθυντής της Βρετανικής Εταιρείας Μακροζωίας, δρ Μάριος Κυριαζής σχολιάζει στα «ΝΕΑ»: «“Αιώνια νεότητα” σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα. Είναι αδύνατο να μείνει κανείς νέος για πάντα. Αλλά τι εννοούμε λέγοντας νέος; Ενας 30χρονος είναι νέος; Eνας 42χρονος είναι νέος; Πότε σταματά αυτό που αποκαλούμε νεότητα και πότε αρχίζει το γήρας; »Δεν υπάρχουν σίγουρες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Γι’ αυτό, αυτό που σημαίνει “για πάντα νέος” είναι η ικανότητα να μείνει κάποιος υγιής, με δυνατούς μυς και οστά, καλό ανοσολογικό σύστημα και καλό δέρμα για πολλά, πολλά χρόνια. Δεν σημαίνει ότι θα μείνεις 20 χρονών για πάντα».

Και ποιο είναι σήμερα το δυνατόν ανώτατο όριο ηλικίας; «Οπως είμαστε σήμερα, υπάρχει ένα όριο στο προσδόκιμο ζωής μας και αυτό είναι περίπου τα 110-120 χρόνια. Κανείς δεν μπορεί να ζήσει περισσότερο», απαντά ο δρ Κυριαζής. «Νέες όμως πρόοδοι στην επιστήμη και την τεχνολογία μπορεί να μας βοηθήσουν να ξεπεράσουμε αυτό το όριο, χωρίς τον φόβο της γήρανσης (τις ασθένειες, την αδυναμία, την εξάρτηση από τους άλλους κ.λπ.). Η ηλικία μας θα αυξάνει, αλλά θα μπορούμε να έχουμε την υγεία και την εμφάνιση ενός νεώτερου ανθρώπου.
»Αυτό μπορεί να συνεχίζεται σε απροσδιόριστο χρόνο, αλλά οι νόμοι της στατιστικής δείχνουν ότι ο μέσος χρόνος θα είναι κάποτε τα 1.700 χρόνια, γιατί πάντα κάποιοι θα πεθαίνουν από ατυχήματα, λοιμώξεις κ.λπ. σε νεώτερες ηλικίες».

Nαι στις προκλήσεις

Πώς θα επιτευχθεί αυτό το αδιανόητο; «Δυστυχώς, η έως σήμερα έρευνα στη βιολογία της γήρανσης δεν έχει παραγάγει απαντήσεις και δεν υπάρχει ελπίδα να ζήσουμε επ’ αόριστον χρησιμοποιώντας μόνο τη διατροφή, ταμπλέτες ή ενέσεις» λέει. «Μόνο η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει (με τα βλαστοκύτταρα και τη νανοτεχνολογία) και αυτό πιθανόν να συμβεί μέσα στα επόμενα 40-50 χρόνια. Υπάρχουν επίσης ορισμένες φυσικές διαδικασίες που μπορεί να μας βοηθήσουν να ζήσουμε περισσότερο».Ποιες είναι αυτές; «Η έρευνα έχει δείξει ότι κάθετι που αυξάνει την κοινωνική και περιβαλλοντική διέγερση του ανθρώπου έχει θετικά αποτελέσματα σε διάφορα μέρη του οργανισμού, όπως τους νευρικούς ιστούς, το ανοσολογικό σύστημα και τις αντιοξειδωτικές άμυνες» εξηγεί. «Υπάρχει μια απευθείας συσχέτιση των πληροφοριών (της εισόδου γνώσεων) και των βιολογικών/γενετικών μηχανισμών που προστατεύουν, διατηρούν και επιδιορθώνουν τους ιστούς έναντι του γήρατος».Για να αποκτήσετε αυτές τις επιγενετικές τροποποιήσεις στον οργανισμό σας, ο δρ Κυριαζής συμβουλεύει να αποφεύγετε τη ρουτίνα και τη μονοτονία, να επιδιώκετε τις προκλήσεις, να αναζητάτε νέες γνώσεις, να συμμετέχετε σε πολιτιστικά γεγονότα, να χρησιμοποιείτε την τεχνολογία (Διαδίκτυο, ψηφιακές συσκευές κ.λπ.), να βάζετε στόχους, να σκέπτεσθε θετικά και να έχετε κοινωνικές σχέσεις.

Τόσο νέοι όσο νιώθετε

Το να γερνάς καλά είναι τέχνη. Αυτό τονίζει ο παθολόγος - γηρίατρος Νίκος Παπαναγιώτου, διευθυντής στο Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ. Και προσθέτει: «Δεν χρειάζονται βιταμίνες, ούτε τονωτικά χάπια. Σωστό φαγητό τέσσερις φορές την ημέρα (με 6 κουπάκια του γλυκού συνολικά), από ποικιλία τροφών, αρκεί για να διατηρείται κανείς σε καλή κατάσταση έως τα βαθιά γεράματα. »Δεύτερο μέτρο είναι η κίνηση: ένας καθημερινός περίπατος είναι το καλύτερο τονωτικό. Και το τρίτο και σημαντικότερο είναι να έχεις καλή ψυχική υγεία. Οταν ζεις χωρίς στρες, ζεις πολλά χρόνια και καλά. Ερευνα που πραγματοποιήσαμε με το Πανεπιστήμιο Αθηνών σε ηλικιωμένους σε όλη την Ελλάδα, βρήκαμε ότι οι περισσότεροι βρίσκονται σε καλή κατάσταση και μέσα στη ζωή».Και ο καθηγητής Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιος Χριστοδούλου συμφωνεί με την τάση για διατήρηση της νεότητας, «αλλά όχι με τον τρόπο που γίνεται στην Αμερική (π.χ. με πλαστικές επεμβάσεις)».

«Είναι καλό να γυμνάζεται ο μεγάλος άνθρωπος, να κάνει ό,τι έκανε νέος και να πηγαίνει στα μέρη όπου πήγαινε ως νέος», λέει. «Η αναζήτηση, όμως στόχων παλαιότερων ηλικιών οδηγεί σε απογοήτευση και αίσθημα ματαιότητας». Τι είναι πιο σημαντικό για την ψυχική υγεία αυτών των ηλικιών; «Οι φίλοι, όπως και η οικογένεια, είναι πάρα πολύ σημαντικοί», απαντά ο καθηγητής.Οπως γράφει στο βιβλίο του «Η συνταγή της μακροζωίας» ο ψυχίατρος και γεροντολόγος Ρόμπερτ Μπάτλερ, «αυστηρά μιλώντας, η μακροζωία μετριέται σε αριθμούς. Η γήρανση όμως – ή ακριβέστερα το αντίθετό της, η παραμονή στη νεότητα – είναι μια κατάσταση του πνεύματος που αρνείται μετρήσεις».

Βρετανικές εταιρείες μειώνουν τις συσκευασίες

Της Elisabeth Rosenthal (Ελευθεροτυπία)

Πολίτες του Λινκολωσάιρ της Αγγλίας ήταν τόσο αγανακτισμένοι φέτος τι φθινόπωρο με τις συσκευασίες μέσα στις οποίες τποποθετούνταν τα προιόντα που αγόραζαν,που για ένα κομμάτι κρέας έφτασαν στα δικαστήρια.Το Συμβούλιο του Λινκολωσάιρ έκανε αγωγή στην αλυσίδα καταστημάτων Sainsbury για «ϋπερβολή στη συσκευασία» ενος «πολυτελούς» κρέατος, αφού δ’εχτηκε πολλά παράπονα απο καταναλωτές.

Βρετανικές ρυθμίσεις σχετικές με τις συσκευασίες άρχισαν για πρώτη φορά να έχουν αποτέλεσμα το 2003.Εκείνες οι ρυθμίσεις πλέον απαιτούν οι παραγωγοί να χρησιμοποιήσουν την ελάχιστη απαιτούμενη συσκευασία που εγγυάται «ασφάκει ,υγιεινή και την αποδοχή του καταναλωτικού κοινού»

«Νομίζω οτι οι συσκευασίες των προιόντων έχουν αρχίσει να επηρεάζουν τις αποφάσεις του καταναλωτή», δήλωσε η Άντι Ντόου, υπεύθυνη του Waste Resourses Action Programma, ή αλλίως του WRAP, ενός κυβερνιτικού προγράμματος με σκοπό τη μείωση των απορριμμάτων.

Πολλοί είναι οι λόγοι που τρόφιμα και λοιπά καταναλωτικά προιόντα πωλούνται μέσα σε υπερβολικές συσκευασίες.Λόγοι μάρκετινγκ, η ανάγκη να προστατεύονται ακριβά είδη όπως τα νέα κινητά τηλέφωνα και λόγοι ασφάλειας.

Ακόμη και επιτροπές ελέγχου παραδέχονται οτι η εμφάνιση των προιόντων είναι σημαντική, ειδικά των τροφίμων.»Εάν δεν είναι συσκευασμένο αρκετά καλά ώστε να προστατεύεται ή να τραβάει την προσοχή του καταναλωτή,τότε θα παραμείνει και θα χαλάσει πάνω στο ράφι.»υποστηρίζει η Λιζ Φοστερ,υπεύθυνη μιας ομάδας που έχει συσταθεί απο το συμβούλιο του Λινκολωσάιρ,στην ανατολική ακτή της Αγγλίας για να ελέγχει αυστηρά συσκευασίες.

Αλλά τα κίνητρα για βελτίωση ή μείωση των συσκευασιών έχουν αυξηθεί.Τοπικές κυβερνήσεις πληρώνουν μεγάλους φόρουςγγια απορρίματα που φτάνουν σε χωματερές και οι ρυθμίσεις της Ε.Ε. απαιτούν οι χώρες να μειώσουν στο μισό την ποσότητα των απορριμάτων που φτάνουν στις χωματερές μέχρι το 2013.

Οι χώροι υγειονομικής ταφής των απορριμάτων είναι σημαντικό ζήτημα για την προστασία του περιβάλλοντος, εν μέρει επειδή τα σάπια τρόφιμα απελευθερώνουν μεθάνιο, που είναι ένα απο τα αέρια του θερμοκηπίου που συντελεί στην υπερθέρμανση του πλανήτη.

Οι τοπικές κυβερνήσεις ενδέχεται να πληρώνουν περίπου 4 δις δολλάρια το χρόνο σε φόρους για τη μεγάλη ποσότητα συσκευασίων που φτα΄νουν στις χωματερές,σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποίησε η Local Government Association. Μελέτες υποδεικνύουν οτι τα νοικοκυρία θα μπορούσαν να παράγουν λιγότερο απο το μισό των απορριμμάτων τους.

Υπεύθυνοι του WRAP της Βρετανίας, που έχει συνεργαστεί με εταιρείες παραγωγής σοκολάτας,όπως οι Mars, Cadbury και Nestle, ισχυρίζονται οτι η χρήση κουτίων, αλουμινένιων συσκευασιών και φιόγκων για πασχαλινά αυγά απο 55% μειώθηκε στα 25% πέρσι στη Βρετανία.

Επίσης, ένας αυξανόμενος αριθμος εταιρειών συμμετέχει σε ένα εθελοντικό πρόγραμμα που ονομάζεται Courtauld Commitment, που τις δεσμεύει να μείωσουν τις συσκευασίες τους.Κυβερνητικοί αξιωματούχοι ισχυρίζονται οτι πάνω απο 1,1 εκατομμύριο μετρικοί τόνοι φαγητού και συσκευασιών και 3,3 εκατομμύρια μετρικοί τόνοι εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα αποφεύθηκαν τελικά.

Πέρσι, η αλυσίδα σουπερμάρκετ ASDA,η οποία ανήκει στη Wal-Mart, ζήτησε απο τους πελάτες να παρουσιάσουν αντικείμενα που αισθάνονταν οτι φυλλάσονταν μέσα σε υπερβολικές συσκευασίες,έτσι ώστε η εταιρεία να μπορέσει να σκεφτεί μια διαφορετική συσκευασία.

Μερικές αλλαγές είναι λιγότερο ορατές,όπως η χρήση λεπτότερου γυαλιού για τα μπουκάλια μπύρας και λιγότερου πλαστικού για φύλαξη λαχανικών.

Όσο για την αντιμετώπιση του συμβουλίου του Λινκολσαιρ αναφορικά με το κομμάτι του βοδινού κρέατος,άφησε την υπόθεση δυο μέρες πριν εκδικαστεί.Όπως πολλές άλλες αλυσίδες στη Βρετανία, η εταιρεία μείωσε τις συσκευασίες της πάνω απο 50%.

Γιάννης Παλλήκαρης: Ο πρύτανης των Ορέων

Ο καθηγητής µε τη διεθνή ακτινοβολία που φέρνει το Πανεπιστήµιο Κρήτης στα χωριά

Της Έυας Σαλτού (Τα Νέα)

Η Ιατρική δεν ήταν στις προτεραιότητές του όταν ήταν παιδί. Σήµερα ο πρύτανης του Πανεπιστηµίου Κρήτης είναι διεθνώς αναγνωρισµένος οφθαλµολόγος καιέχει αναλάβει ένα σπάνιο,µάλλον κοινωνικό παρά ακαδηµαϊκό εγχείρηµα: να βγάλει το πανεπιστήµιο έξω από τα αµφιθέατρα. Και να... το ανεβάσει στα χωριά της Κρήτης, κοντά στους απλούς ανθρώπους. Τους «καθηγητές» του βιώµατος.

Οταν ήταν παιδί,στην κλασική ερώτηση «τι θα γίνεις όταν µεγαλώσεις;», απαντούσε «αρχιτέκτονας». Μετά γοητεύτηκε από τη Σχολή Καλών Τεχνών. Σήµερα ο γεννηµένος στα Χανιά Γιάννης Παλλήκαρης, πρύτανης του Πανεπιστηµίου Κρήτης, είναι ένας από τους πιο καταξιωµένους οφθαλµιάτρους διεθνώς. Ενας συνδυασµός τύχης και σοβαρής µελέτης, όπως λέει, τον έφερε στα έδρανα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης. Ισως, αυτή η ανεκπλήρωτη επιθυµία για την Καλών Τεχνών να είναι και ο λόγος που προσεγγίζει την Οφθαλµολογία µάλλον ως ένα είδος τέχνης παρά ως επιστήµη. Εδώ και δύο χρόνια ο κ. Παλλήκαρης είναι επικεφαλής και του Πανεπιστηµίου των Ορέων, ενός διαφορετικού – όχι µόνο για τα ελληνικά δεδοµένα – εκπαιδευτικού οργανισµού.

Πέρυσι, γιορτάστηκαν διεθνώς τα 20 χρόνια από την ανακάλυψη της µεθόδου Lasik (επέµβαση µε λέιζερ για την αποκατάσταση της όρασης), «πατέρας» της οποίας ήταν ο κ. Παλλήκαρης. Το Ινστιτούτο Οπτικής και Ορασης του Πανεπιστηµίου Κρήτης, στο οποίο είναι επικεφαλής της επιστηµονικής και ερευνητικής οµάδας, κατατάσσεται ανάµεσα στα πιο σύγχρονα τέτοιου είδους κέντρα διεθνώς. Οι νέες τεχνολογικές εφαρµογές και τα εγκεκριµένα ερευνητικά πρωτόκολλα, ιδίως όσον αφορά τη διόρθωση του καταρράκτη και της πρεσβυωπίας ακόµη και ο υπερσύγχρονος τεχνολογικός εξοπλισµός του Ινστιτούτου το κάνουν... περιζήτητο. Ωστόσο, οι διεθνείς διακρίσεις δεν τον προστάτευσαν πριν από έξι χρόνια όταν βρέθηκε κατηγορούµενος για υπεξαίρεση χρηµάτων που προορίζονταν για το Βαρδινογιάννειο Εργαστήριο Μεταµοσχεύσεων και Μικροχειρουργικής του Οφθαλµού (ΒΕΜΜΟ), το οποίο αποτελεί την καρδιά του Ινστιτούτου Οπτικής και Ορασης. Η υπόθεση πήρε τον δρόµο της ∆ικαιοσύνης για να λήξει οριστικά τον περασµένο Οκτώβριο, οπότε ο κ. Παλλήκαρης αθωώθηκε µε βούλευµα του Συµβουλίου Εφετών. «Είναι λυπηρό να διαπιστώνει κανείς ότι στην Ελλάδα του 2011 διώκονται πολίτες που πρωταρχικό στόχο στη ζωή τους έχουν θέσει την κοινωνική προσφορά. Ισως, πάλι, οι επιθέσεις αυτές να είναι το αναγκαίο τίµηµα αυτής της κοινωνικής προσφοράς και της προσωπικής δηµιουργίας», λέει στα «ΝΕΑ».

Στο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ο 64χρονος Γιάννης Παλλήκαρης εξελέγη το 2004 πρώτη φορά πρύτανης στο Πανεπιστήµιο Κρήτης – τώρα διανύει τη δεύτερη θητεία του. Ωστόσο, δεν διστάζει να πει πως στο υπάρχον πανεπιστηµιακό πλαίσιο, ο ρόλος του πρύτανη περιορίζεται σε αυτόν ενός εξ ορισµού αποτυχηµένου µάνατζερ,ο οποίος αναλώνεται σε διοικητικά καθήκοντα. «Και αυτό οφείλεται όχι µόνο στο στρεβλό σύστηµα οικονοµικής διαχείρισης των πανεπιστηµίων, αλλά και στον τρόπο εκλογής των πρυτάνεων, τις πολιτικές εξαρτήσεις καθώς και στην παντελή έλλειψη λογοδοσίας προς την κοινωνία.∆υστυχώς, σήµερα το πανεπιστήµιο εκλαµβάνεται ως ένα εργαλείο της αγοράς, προορισµένο να υπηρετήσει τους στόχους µιας αµφιλεγόµενης οικονοµικήςανάπτυξης. Στον βωµό της τρέχουσας αντίληψης για τη σχέση πανεπιστηµίου και αγοράς θυσιάζεται ο ανθρωπιστικός χαρακτήρας τουπανεπιστηµίου», δηλώνει χαρακτηριστικά.

Αυτός ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας που θα ήθελε ο ίδιος να έχει το ελληνικό πανεπιστήµιο, ήταν και η βασική ιδέα για τη δηµιουργία πριν από περίπου δύο χρόνια του Πανεπιστηµίου τωνΟρέων, ενός πανεπιστηµίου χωρίς έδρες και αµφιθέατρα, χωρίς πίνακες και τετράδια.

Στόχος του είναι να συνδιαµορφώνει τις προϋποθέσεις ώστε οι κάτοικοι της ελληνικής περιφέρειας να µένουν στον τόπο τους και να δηµιουργούν εκεί. Σύνθηµα των περίπου 1.000 µελώντου; Οι δάσκαλοι γίνονται µαθητές και οι µαθητές δάσκαλοι. Αυτό ήταν και το στοίχηµα που είχε βάλει ο κ. Παλλήκαρης, την αλληλοδιδασκαλία – διδάσκοντες και διδασκόµενοι από τον χώρο των επιστηµών και του βιώµατος εναλλάσσονται στα έδρανα και την έδρα. «Αυτούς τους στόχους θέσαµε επιφανείς καθηγητές από ελληνικά και ξέναπανεπιστήµια όπως το Harvard και το MIT, διανοούµενοι και καλλιτέχνες διεθνούς εµβέλειας, άνθρωποι της πίστης και άνθρωποι διά βίου ερωτευµένοι µε την Κρήτη», λέει ο πρύτανης.

Εξορµήσεις στις ορεινές και αποµακρυσµένες περιοχές της Κρήτης, ιατρικές εξετάσεις στους κατοίκους, συζητήσεις για τα φλέγοντα θέµατα που απασχολούν τους ανθρώπους στα όρη, προστασία του περιβάλλοντος, ενίσχυση της παραδοσιακής οικονοµίας, ακόµη και συγκέντρωση στοιχείων για την παιδεία και την υγεία είναι ο βασικός κορµός των πρωτοβουλιών του Πανεπιστηµίου των Ορέων.

Ο κύκλος των εθελοντών συνεχώς µεγαλώνει και οι άνθρωποι του αλλιώτικου πανεπιστηµίου γίνονται αποδέκτες αιτηµάτων από όλο τον κόσµο για την παρουσίαση και προβολή του Πανεπιστηµίου των Ορέων ως πρωτοποριακού και ανατρεπτικού µοντέλου. Τον περασµένο Ιούλιο, το τηλεοπτικό δίκτυο CNN έκανε αφιέρωµα στο Πανεπιστήµιο των Ορέων, παρουσιάζοντας ένα... διαφορετικό µάθηµα στην πλατεία ορεινού χωριού της Κρήτης. «Με χαρά άκουσα τον Πρωθυπουργό την περασµένηΤρίτη στην οµιλία του για την παιδεία του 21ου αιώνα να οριοθετεί εκπαιδευτικούς στόχους που αφορούν “µια άλλη γνώση εκτός εκπαιδευτικούσυστήµατος”. Σε πολλά σηµείατης οµιλίας του είχα την εντύπωση ότιο Πρωθυπουργός διάβαζε τον καταστατικό χάρτη του Πανεπιστηµίουτων Ορέων».

η ΜΕΓΑΛΗ ΑΓΑΠΗ. Και παρότι η Οφθαλµολογία,το Πανεπιστήµιο Κρήτης και το διαφορετικό Πανεπιστήµιο των Ορέων απορροφούν πολύ από τον χρόνο του, γιατον κ. Παλλήκαρη µεγάλη αγάπη παραµένει η ιστιοπλοΐα. Ετσι, ίδρυσε δύο ιστιοπλοϊκούς οµίλους και πήρε την πρωτοβουλία για τη διοργάνωση αρκετών διεθνών ιστιοπλοϊκών αγώνων όπως το Minoan Cup και Odysail. Φυσικά, δεν σταµάτησε εκεί. Από την περίοδο των Ολυµπιακών Αγώνων, µαζί µε συνεργάτες του έκαναν προεργασία για τη δηµιουργία Ναυταθλητικού Κέντρου Νότιας Ευρώπης προκειµένου να υποστηριχτεί ο ελληνικός εναλλακτικός τουρισµός, προσπάθεια η οποία λιµνάζει µαζί µε τις σχετικές µελέτες στα αρµόδια γραφεία. Πώς όµως ένας θαλασσινός, έγινε «ορεινός»; Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η σύζυγός του, επικοινωνιολόγος και πολιτεύτρια µε το ΠΑΣΟΚ στο Ρέθυµνο, Βαρβάρα Τερζάκη. «Ηµουν άνθρωπος των ανοιχτών οριζόντων της θάλασσας και ανακάλυψα το ύψος του όρους µέσα από τη σύζυγό µου, Βαρβάρα».

Το ζητούµενο σήµερα δεν είναι αν το ελληνικό πανεπιστήµιο µπορεί να ανταποκριθεί στα ευρωπαϊκά κριτήρια αξιολόγησης, αλλά να επαναπροσδιορίσει τη θέση του ως προς την κοινωνία

ΕΙΠΕ

ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ

Επιστήµονες µε έργο όπως αυτό του πρύτανη κάνουν τη Βρετανία να µοιάζει µε τριτοκοσµική χώρα

ΝΤεΪβίΝΤ ςΠαΛΤοΝ, ∆ίευΘυΝΤης Της ΠαΝεΠίςΤηΜίαΚης ΚΛίΝίΚης Του Moorfields eye Hospital

Ένας χώρος για γαλήνη και προσφορά

ΑΜΡΙΤΣΑΡ, Ινδία –Είναι η ώρα του μεσημεριανού σε αυτό που μπορεί να είναι το μεγαλύτερο δωρεάν φαγάδικο του κόσμου. To «λανγκάρ» ή αλλιώς η κοινοτική κουζίνα βρίσκεται στον αμυδρά φωτισμένο Χρυσό Ναό αυτής της πόλης, το ιερότερο μνημείο της θρησκείας των Σιχ. Χιλιάδες εθελοντές έχουν τρίψει τα πατώματα, κόψει τα κρεμμύδια, καθαρίσει τον αρακά και ξεφλουδίσει το σκόρδο. Τουλάχιστον 40.000 μεταλλικά πιάτα, μπολ και κουτάλια έχουν πλυθεί και στοιβαχθεί.
Οποιοσδήποτε μπορεί να φάει δωρεάν εδώ και τις καθημερινές συγκενρώνονται περίπου 80.000 άτομα. Τα Σαββατοκύριακα οι επισκέπτες είναι σχεδόν διπλάσιοι. Κάθε επισκέπτης παίρνει ένα θρεπτικό γεύμα για χορτοφάγους, που σερβίρεται από εθελοντές οι οποίοι αποτελούν έκφραση του θρησκευτικού και εθνολογικού μωσαϊκού της Ινδίας.
«Αυτή είναι η παράδοση μας» είπε ο Χάρπιντερ Σινγκ, ο 45 χρονος διευθυντής αυτού του τεράστιου έργου.
Η Ινδία δεν είναι μόνο η μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου, είναι επίσης και ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά πολυπολιτισμικά έθνη. Γεννήθηκε έπειτα από μια βίαιη θρησκευτική αιματοχυσία το 1947, όταν η Βρετανική Ινδία χωρίστηκε στα δύο προκειμένου να δημιουργηθεί μια μουσουλμανική χώρα στο Πακιστάν. Ωστόσο η Ινδία είναι ένα τολμηρό κοσμικό έθνος και έχει καταφέρει να φιλοξενήσει ένα ευρύ φάσμα απόψεων σε θεμελιώδη ερωτήματα όπως η φύση της ανθρωπότητας, η ύπαρξη του Θεού και η ποιότητα της ψυχής.
Πράγματι, λίγα μέρη επιδεικνύουν τόσο καθαρά τη φυσική κλίση της χώρας στην πολυτισμικότητα και την ανεξιθρησκεία.
Ο Σιχισμός που αναδύθηκε στην περιοχή Παντζάμπ της Ινδίας τον 15ο αιώνα, απορρίπτει σθεναρά την έννοια της κάστας, η οποία εδρεύει στην καρδιά του Ινδουισμού.
Ο Χρυσός Ναός, ένα γιγαντιαίο συγκρότημα μαρμάρου και χρυσού που βρίσκεται στην καρδιά αυτής της άτακτα εκτεινόμενης πόλης κοντά στα σύνορα με το Πακισταν, επιδιώκει να ενσαρκώσει αυτή την αρχή. Πουθενά δεν είναι πιο εμφανής από ό,τι στην κουζίνα , όπου όλοι θεωρούνται ίσοι.
Ο γκουρού Αμάρ Ντας δημιούργησε την κουζίνα την εποχή που ήταν ο τρίτος γκουρού των Σιχ, το 16 ο αιώνα. Στόχος του, είπε, ήταν να τοποθετήσει όλη την ανθρωπότητα στο ίδιο επίπεδο, ανεξαρτήτως θρησκείας, οικονομικής ή κοινωνικής θέσης.
Ο εθελοντισμός και η υποστήριξη της κοινότητας είναι άλλες κεντρικές αρχές του Σιχισμού που εκφραζονται στο «λανγκάρ». Όταν ο αυτοκράτορας Ακμπαρ της δυναστείας Μουγκάλ προσπάθησε να δώσει στον γκουρού Αμαρ Ντας μια πιατέλα με χρυσά νομίσματα για να υποστηρίξει τη λειτουργία της κουζίνας, εκείνος τα αρνήθηκε , λέγοντας ότι η κουζίνα «πάντα λειτουργεί με τις ευλογίες του παντοδύναμου».
Ο Ασοκ Κουμάρ, ένας ινδουιστής με τραχιά γενειάδα, δουλευει εθελοντικά στην κουζινα σχεδόν κάθε μέρα τα τελευταία πέντε χρόνια. «Είναι η προσφορά μου», εξηγησε.
Η δουλειά του είναι να χειρίζεται το βαρύ κάδο όπου μπαίνουν τα βρώμικα πιάτα και μπολ. Τα πιάτα και τα μπολ «πετάνε» προς τη μεριά του, αλλά ποτέ δεν χάνει ούτε ένα, χρησιμοποιώντας με κάθε χέρι ένα μεταλλικό πιάτο για να εκτρέπει την κυκλοφορία προς τη σκάφη.
Ο κ. Κουμάρ ήταν βιβλιοδέτης. «Είμαι ευτυχισμένος εδώ» είπε όταν ρωτήθηκε γιατί άφησε την παλιά ζωή του.
Ινδοί όλων των θρησκειών έρχονται εδώ για να βρουν ένα είδος γαλήνης που δεν διατίθεται ευρέως στην κακοφωνία των 1,2 δισεκατομμυρίων ανθρώπων της χωρας. Όπως τα χιλιάδες ζευγάρια παπούτσια που είναι αφημένα στις πύλες του ναού, έτσι αφήνονται στις μαρμάρινες εισόδους το χάος και η βρωμιά της αστικής ζωής. Ο ναός είναι ένας κόσμοςκαθαρότητας και τάξης – όπου η μελωδία του αρμονίου και το σύρσιμο των γυμνων ποδιών είναι οι μόνοι ήχοι και κάθε τετραγωνικό εκατοστό του τρίβεται πολλές φορές την ημέρα.
Δεν ήταν πάντοτε μόνο ένα γαλήνιο μέρος. Η ανταρσία των Σιχ, οι οποίοι διεκδικούσαν ανεξάρτητα εδάφη στο Παντζάμπ, εκάνε κομμάτια την καρδιά της Ινδίας της δεκαετίες του 1970 και του 1980. Το 1984, η τότε πρωθυπουργός Ιντιρα Γκάντι διέταξε μια αιματηρή έφοδο στο ναό. Εκατοντάδες αντάρτες που κρύβονταν εκεί σκοτώθηκαν. Ο ναός υπέστη επίσης πολλές καταστροφές. Αργότερα, σωματοφύλακας Σιχ της κ. Γκάντι τη δολοφόνησαν για να παρουν εκδικηση για την επίθεση.
Παρά τη συγκεκριμένη ιστορία, οι Σιχ παραμένουν ένα τολμηρό παραδοσιακό κομμάτι της Ινδίας, διατηρώντας θέσεις στις τέχνες, την κυβερνηση και τις επιχειρήσεις. Ο τωρινός πρωθυπουργός της Ινδίας είναι Σιχ.
Ο Πανκάτζ Αχουτζα, ιδιοκτητης ενός καταστήματος με ιατροφαρμακευτικά προϊοντα στο Ρατζασταν, επισκεπτόταν το ναό για τρίτη φορα. Τώρα είχε μαζί του τη γυναίκα και το γιο του, οι οποίοι δεν είχαν ξαναπάει ποτέ. Κοιμούνταν στους κοιτώνες των επισκεπτών , που επίσης, είναι δωρεάν. Η οικογένεια πιστεύει στον Ινδουισμό αλλα ο ναός έχει ιδιαίτερη σημασία για αυτούς.
«Υπάρχουν πολλοί. Θρησκευτικοί τόποι σε αυτή τη χώρα» είπε ο σύζυγος του κ. Αχουτζα, Νικιτα. «Αλλά το είδος της γαλήνης και της καθαρότητας που βρίσκεις ςδώ δεν θα το βρείς πουθενά αλλού». Πράγματι, ποτέ δεν σκέφτεσαι ούτε στιγμή ποιος προετοίμασε το φαγητό στην κουζίνα αν και στην παραδοση της Ινδίας, με την αυστηρή διαστρωμάτωση σε κάστες, τέτοια θέματα είναι ζωτικά.
«Είναι κάτι περισσότερο από φαγητό» είπε για τα γεύματα που έχει φάει στην κοινοτική κουζίνα. «Οταν το φας, ξεχνάς ποιος μαγειρευει, ποιος το σερβίρει, ποιος κάθεται δίπλα σου».

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Lydia Polgreen- εφ. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Τhe New York Times, 26-09-2010

Τα μοναχοπαίδια είναι κακομαθημένα αλλά ευτυχισμένα

Τα παιδιά χωρίς αδέλφια ζουν καλύτερα χάρη στην έλλειψη ανταγωνισμού και προστριβών μέσα στην οικογένεια



ΛΟΝΔΙΝΟ Είναι συχνά δύστροπα, μοναχικά και άκρως απαιτητικά, αλλά συνάμα φαίνεται ότι είναι και... ευτυχισμένα. Ο λόγος για τα «κακομαθημένα» μοναχοπαίδια, τα οποία μπορεί να έχουν αποκτήσει κακή φήμη, ωστόσο είναι περισσότερο ικανοποιημένα με τη ζωή τους από ό,τι τα παιδιά που έχουν ένα ή περισσότερα αδέλφια.

Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει έρευνα βρετανών επιστημόνων, σύμφωνα με την οποία ο ανταγωνισμός για την προσοχή των γονέων και για τα υλικά αγαθά είναι «πηγή» δυστυχίας για τα παιδιά που έχουν αδελφάκια. Μάλιστα, όσο πιο πολλά παιδιά συνυπάρχουν σε ένα σπίτι τόσο περισσότερες εντάσεις δημιουργούνται στην οικογένεια. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ακόμη ότι μεταξύ των παιδιών που ερωτήθηκαν πολλά έχουν πέσει θύματα «αδελφικού εκφοβισμού» («sibling bullying»), με το ένα τρίτο να δηλώνει ότι τα αδέλφια τους συχνά τα χτυπούν ή τα σπρώχνουν. Επιπλέον πολλά παραπονιούνται ότι τους «κλέβουν» τα πράγματα ή απευθύνονται σε αυτά με άσχημους χαρα κτηρισμούς. Τα στοιχεία αντλούνται από επί μέρους έρευνα στο πλαίσιο της μελέτης-μαμούθ για την οικογενειακή ζωή στη Βρετανία «Understanding Society», με δείγμα 100.000 ανθρώπων σε 40.000 νοικοκυριά.

Τα αποτελέσματά της θα δημοσιευθούν στο σύνολό τους στα τέλη της εβδομάδας στο περιοδικό του βρετανικού Συμβουλίου Οικονομικής και Κοινωνικής Ερευνας «State of the Νation». Για τις ανάγκες της έρευνας για τα παιδιά και την ευτυχία 2.500 νέοι κλήθηκαν να συμπληρώσουν διεξοδικά ερωτηματολόγια, τα οποία στη συνέχεια αναλύθηκαν από την Γκούντι Νάις του Πανεπιστημίου του Εσεξ.

«Ο ανταγωνισμός για την προσοχή των γονέων και ο εκνευρισμός για το γεγονός ότι πρέπει να μοιράζονται υλικά αγαθά, όπως παιχνίδια και γλυκά, μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη δυστυχία όσα παιδιά έχουν αδελφό ή αδελφή» σχολίασε η κυρία Νάις. Το 29,5% των εφήβων δήλωσε ότι έχει πέσει θύμα λεκτικής κακοποίησης από τα αδέλφια του, ενώ περίπου ένα στα πέντε παιδιά είπε ότι του έχουν πάρει κάποιο προσωπικό αντικείμενο. Σύμφωνα με την έρευνα, ο δείκτης της ευτυχίας είναι αντιστρόφως ανάλογος με τον αριθμό των παιδιών που ζουν σε ένα σπίτι.

Οι επιπτώσεις των εντάσεων στους γονείς δεν είναι ξεκάθαρες, ωστόσο πιστεύεται ότι οι τσακωμοί μεταξύ των παιδιών αυξάνουν το άγχος των γονέων, μερικοί εκ των οποίων σπανίως επεμβαίνουν για να διορθώσουν την κατάσταση.

Πολλά παιδιά, μεγάλος ανταγωνισμός
Τα αποτελέσματα της νέας έρευνας προκαλούν έκπληξη, αφού προγενέστερες μελέτες έχουν δείξει ότι τα μοναχοπαίδια έχουν λιγότερο ανεπτυγμένες κοινωνικές δεξιότητες. Υπάρχουν όμως ορισμένοι απλοί λόγοι που εξηγούν το γιατί όσο περισσότερα αδέλφια υπάρχουν σε μια οικογένεια τόσο λιγότερο ευτυχισμένα είναι τα παιδιά σαν μονάδες, υποστηρίζει η παιδοψυχολόγος δρ Ρουθ Κόπαρντ. «Σε ένα μέσο σπίτιόσο περισσότερα παιδιά υπάρχουντόσο μειώνεται η ιδιωτικότητα του κάθε παιδιού. Κάποια παιδιά θέλουν να μοιράζονται το υπνοδωμάτιό τους, αλλά προτιμούν να το επιλέγουν τα ίδια παρά να “πρέπει” να το μοιραστούν. Υπάρχει επίσης ανταγωνισμός για τον χρόνο που διαθέτουν οι γονείς στο καθένα από τα παιδιά» εξηγεί η δρ Κόπαρντ.

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο από εφ. Το Βήμα,Τρίτη 16 Νοεμβρίου 2010

Κήρυξαν τον πόλεμο στα τρόφιμα - δηλητήριο

Καμπανάκι επιστημόνων για λιπαρά και αλάτι


«Τρώμε ό,τι μας σερβίρουν οι βιομηχανίες τροφίμων»: αυτό υπογραμμίζουν Ελληνες επιστήμονες, προσθέτοντας πως τα προϊόντα που περιέχουν τρανς και κορεσμένα λιπαρά καθώς κι εκείνα που «κολυμπούν» στο αλάτι συνθέτουν μια ωρολογιακή βόμβα στο πιάτο μας.
Αυτός είναι και ο λόγος που επισημαίνουν πως είναι αναγκαία μια δυναμική παρέμβαση, στα πρότυπα της πρότασης που διατυπώθηκε στην Αγγλία, προκειμένου να μπει φρένο στις βιομηχανίες τροφίμων.

Σε μάστιγα εξελίσσονται οι καρδιαγγειακές παθήσεις, καθώς μόνο στην Αγγλία καταγράφονται 150.000 θάνατοι κάθε χρόνο και από αυτούς οι 40.000 οφείλονται στην κακή διατροφή. Στο πλαίσιο αυτό, οι ειδικοί του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας και Κλινικής Αριστείας (ΝΙCΕ) της Βρετανίας προτείνουν τη λήψη αυστηρών μέτρων στον τομέα της πρόληψης. «Σε ό,τι αφορά τα διαθέσιμα τρόφιμα, η υγιεινή επιλογή πρέπει να γίνει και η “εύκολη” επιλογή. Κάνοντας ένα βήμα παραπέρα, τα ωφέλιμα για την υγεία τρόφιμα πρέπει να πωλούνται σε φθηνότερες τιμές από εκείνα που την βλάπτουν. Ετσι θα δελεαστεί το κοινό», τόνισε στην βρετανική εφημερίδα «Τhe Daily Τelegraph» ο διευθυντής του τμήματος του ΝΙCΕ και καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Κλιμ Μακ Φέρσον.

Συναγερμός
Ελληνες επιστήμονες, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν πως οι εξελίξεις αυτές θα πρέπει να ανεβάσουν το επίπεδο συναγερμού και στη χώρα μας. Οπως υπογραμμίζει στα «ΝΕΑ» ο κοσμήτορας και καθηγητής της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας κ. Γιάννης Κυριόπουλος, τα καρδιαγγειακά νοσήματα εμφανίζουν μεγάλη συχνότητα στην Ελλάδα.

«Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο πεθαίνουν περίπου 63.000 άνθρωποι με κύρια αιτία κάποιο καρδιαγγειακό νόσημα, αγγειακά, εγκεφαλικά επεισόδια και ισχαιμική καρδιοπάθεια. Κάθε χρόνο περίπου 300.000 ασθενείς νοσηλεύονται με βασική διάγνωση κάποιο νόσημα του κυκλοφορικού», προσθέτει ο κ. Κυριόπουλος.

«Πόσα χρόνια ζωής χαρίζει η υγιεινή διατροφή;». Πρόκειται για ένα ερώτημα στο οποίο δεν μπορούν να απαντήσουν με μεγάλη ακρίβεια οι επιστήμονες. Σύμφωνα ωστόσο με εκτιμήσεις και «κατ΄ αντιστοιχία με τα αγγλικά νούμερα, θα σώζαμε έως και 17.000

ζωές κάθε χρόνο», εκτιμά ο οικονομολόγος της Υγείας και συνεργάτης της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας κ. Κώστας Αθανασάκης.

Για να συμβεί όμως αυτό, πρέπει πρώτα να μπει μαχαίρι στα τρανς λιπαρά, που δηλητηριάζουν το καθημερινό διαιτολόγιο των καταναλωτών. Οπως εξηγούν οι ειδικοί, τα τρανς λιπαρά, δηλαδή τα υδρογονωμένα έλαια, παράγονται κατά τη μετατροπή του υγρού φυτικού ελαίου σε στερεό λίπος με χρήση υψηλών θερμοκρασιών (υδρογόνωση). Και παρ΄ όλο που σειρά ερευνών έχει δείξει πως η κατανάλωσή τους αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης αθηρωματικής πλάκας και εμφάνισης καρκίνου, οι βιομηχανίες τροφίμων συνεχίζουν να τα χρησιμοποιούν για την παραγωγή τροφίμων όπως είναι τα μπισκότα και οι πίτες. Ο λόγος; Εκτός από το ότι είναι φθηνά και μειώνουν το κόστος παραγωγής, παράλληλα επιμηκύνουν τον χρόνο συντήρησής τους. «Οι ενστάσεις των επιστημόνων και οι σχετικές δημοσιεύσεις που απέδειξαν πως τα τρανς λιπαρά βλάπτουν σοβαρά την υγεία είχαν σαν αποτέλεσμα να μειωθεί η χρήση τους από τη βιομηχανία τροφίμων. Αυτό διαπιστώνουμε και σε σχετική έρευνα που διεξάγουμε, μελετώντας την περιεκτικότητα των υδρογονωμένων ελαίων στις μαργαρίνες που κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά», λέει ο ομότιμος καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Αντώνης Καφάτος.

Η μισή αλήθεια
Αυτή είναι όμως μόνον η μισή αλήθεια, αφού ο κ. Καφάτος διαπίστωσε πως «για να διατηρηθεί η στερεή μορφή της μαργαρίνης, οι εταιρείες παραγωγής προσέθεσαν κορεσμένα λίπη. Και βέβαια, δεν γνωρίζουμε την ποσότητα τρανς λιπαρών που περιέχουν έτοιμα τρόφιμα όπως είναι τα μπισκότα και άλλα σνακ».

Ομως και τα κορεσμένα λίπη, όπως και τα τρανς, ανήκουν στην κατηγορία των κακών λιπών, αφού αποτελούν τον σπουδαιότερο παράγοντα αύξησης της κακής χοληστερόλης στο αίμα. Επιπλέον, αποτελούν τους συνήθεις υπόπτους και για την ανάπτυξη αρτηριοσκλήρυνσης.

Πάντως, όπως διαπιστώνει ο κ. Δημήτρης Τριχόπουλος, καθηγητής Επιδημιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί κάποιες, έστω και μεμονωμένες, θετικές εξελίξεις στη χώρα μας. Είναι ενδεικτικό, για παράδειγμα, πως βιομηχανίες αλλαντικών έχουν αρχίσει να προσθέτουν στα προϊόντα τους ελαιόλαδο.

Οι σεφ όμως των ταχυφαγείων και των εταιρειών παραγωγής τροφίμων - ακόμη κι εκείνοι που κάνουν εκπτώσεις στα λιπαρά- επιμένουν να προσθέτουν πλούσιες ποσότητες αλατιού. «Για να γίνει ελκυστικό το κακής ποιότητας φαγητό, πρέπει να νοστιμίσει. Το αλάτι είναι ένα από τα κύρια συστατικά που κάνει το junk food δελεαστικό για τον ουρανίσκο. Λαμβάνοντας λοιπόν υπ΄ όψιν πως τα τρόφιμα αυτά έχουν χαμηλό δείκτη κορεσμού, δηλαδή, δεν σε χορταίνουν γρήγορα και άρα καταναλώνονται μεγαλύτερες ποσότητες, καταλήγει κανείς στο ασφαλές συμπέρασμα πως οι πολίτες λαμβάνουν υψηλές ποσότητες αλατιού», προσθέτει ο κ. Τριχόπουλος.

Κι όμως, οι γιατροί επισημαίνουν σε κάθε ευκαιρία πως το αλάτι ανεβάζει την πίεση, άρα και τον κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού.
ΘΑ ΣΩΖΟΝΤΑΝ ΖΩΕΣ
Μάστιγα οι καρδιαγγειακές παθήσεις. Η υγιεινή διατροφή θα έσωζε έως και 17.000 ζωές ετησίως, σύμφωνα με εκτιμήσεις επιστημόνων

«Αγνωστη λέξη» για τα παιδιά η μεσογειακή διατροφή

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ έχουν βάλει στο μάτι οι μεγάλες αλυσίδες ταχυφαγείων και βιομηχανιών τροφίμων, βομβαρδίζοντάς τα με διαφημίσεις, δωράκια... αλάτι και λιπαρά. Γι΄ αυτό και οι έλληνες επιστήμονες υπογραμμίζουν πως είναι αναγκαία η δημιουργία μίας ασπίδας προστασίας για τους ανηλίκους.

«Πριν από δύο χρόνια είχαμε δημιουργήσει έναν οδηγό διατροφικών οδηγιών για τα κυλικεία των σχολείων, σε μία προσπάθεια προάσπισης της υγιεινής διατροφής των μαθητών. Το πρόβλημα ωστόσο είναι πως στη χώρα μας πραγματοποιούνται αποσπασματικές δράσεις, ενώ υπάρχει η ανάγκη μιας ενιαίας πολιτικής και συστηματικής παρέμβασης στη βιομηχανία τροφίμων», υπογραμμίζει η καθηγήτρια Διατροφής και Προληπτικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Αντωνία Τριχοπούλου.

Κι όλα αυτά, την ώρα που η Ελλάδα είναι η χώρα της μεσογειακής διατροφής.

«Η δουλειά μας για τα οφέλη της παραδοσιακής διατροφής έχει επηρεάσει τους συναδέρφους μας στο εξωτερικό, όμως οι Ελληνες και κυρίως τα παιδιά απομακρύνονται κάθε χρόνο και περισσότερο από αυτή», προσθέτει η κ. Τριχοπούλου.


Η Αγγλία ανοίγει τον δρόμο

Το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Κλινικής Αριστείας της Αγγλίας υπογραμμίζει σε σχετική έκθεση πως η διατροφή δεν είναι προσωπική υπόθεση. Αντίθετα, σύμφωνα με τους ειδικούς, κρίνεται αναγκαία μία συντονισμένη προσπάθεια που θα βάλει όρια στις βιομηχανίες τροφίμων. Στο πλαίσιο αυτό προτείνουν:

ΚΑΘΟΛΙΚΗ απαγόρευση των τρανς λιπαρών ΜΕΙΩΣΗ στο μισό των συνιστώμενων ποσοτήτων νατρίου στο ημερήσιο διαιτολόγιο ΜΕΙΩΣΗ των τιμών των υγιεινών σνακ (χαμηλά σε λιπαρά και περιεκτικότητα σε αλάτι), ώστε να είναι πιο φθηνά από τo junk food και άρα πιο προσιτά στους καταναλωτές ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ρύθμιση για τη δραστική μείωση των κορεσμένων λιπαρών από τις βιομηχανίες τροφίμων ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ των τηλεοπτικών σποτ για σνακ που περιέχουν υψηλή ποσότητα νατρίου και ζάχαρης έως τις 9 το βράδυ, ως μέτρο προστασίας των παιδιών ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ λειτουργίας ταχυφαγείων σε κοντινή απόσταση από τα σχολεία ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ του συστήματος σήμανσης των τροφίμων, που είναι ανάλογο με εκείνο των φαναριών. Κατ΄ αυτό τον τρόπο οι καταναλωτές θα γνωρίζουν εάν ένα προϊόν έχει υψηλή, μέτρια ή χαμηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, λιπαρά και ζάχαρη Η ΚΟΙΝΗ Γεωργική Πολιτική να διασφαλίσει κίνητρα στους γεωργούς για την παραγωγή υγιεινών προϊόντων

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Μάρθα Καϊτανίδη -εφ. Τα Νέα, Τετάρτη 23 Ιουνίου 2010