Φάβα, η... θαυματουργή!

Εφ. Το Βήμα της Κυριακής, 09.06.2013
Της Θεοδώρας Τσώλη
 

Το τοπ 10 των πιο ισχυρών οικογενειών φυτών του κόσμου αναδείχθηκε μέσα από διεθνή μελέτη που συντονίζεται από έλληνες επιστήμονες. Τα ελληνικά φυτά έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο και για ορισμένα ανοίγει ο δρόμος της εμπορικής αξιοποίησης.

Και όμως, στη σκιά της κρίσης, η Ελλάδα φαίνεται να εκπέμπει φως αισιοδοξίας κατέχοντας πρωταγωνιστικό ρόλο σε ευρωπαϊκό - και όχι μόνο - επίπεδο με «όπλο» της την αστείρευτη δύναμη της φύσης. Μια δύναμη - σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητη - που αποτελεί ερευνητικό «θησαυρό», όπως αποδεικνύει η έρευνα AGROCOS («From Biodiversity to Chemodiversity: Novel Plant Produced Compounds with Agrochemical and Cosmetic Interest»), η μεγαλύτερης κλίμακας ευρωπαϊκή πρωτογενής έρευνα στα φυσικά συστατικά τα οποία αναμένεται να έχουν καλλυντική αλλά και αγροχημική εφαρμογή. Η έρευνα αυτή, που συντονίζεται από έλληνες επιστήμονες και συγκεκριμένα ερευνητές του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ξεκίνησε το 2010 και αναμένεται να ολοκληρωθεί το ερχόμενο έτος, οπότε και θα ανακοινωθούν επισήμως τα πέντε ισχυρότερα σε ό,τι αφορά την αντιοξειδωτική, αντηλιακή και λευκαντική δράση τους φυτά του κόσμου.

Αναμένοντας το τοπ 5 «Το Βήμα» σάς παρουσιάζει σήμερα τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα του μεγάλου προγράμματος AGROCOS που αποκαλύπτουν τις 10 σημαντικότερες υποψήφιες οικογένειες φυτών από τις οποίες πέντε «μέλη» θα μπουν στο... πάνθεον των φυτικών «ηρώων». Και μπορεί η έρευνα αυτή να είναι αδιαμφισβήτητα... πράσινη, ωστόσο έχει ήδη έντονο το γαλανόλευκο χρώμα, αφού εκτός από το έργο του ερευνητικού συντονισμού το οποίο διαθέτει ελληνική ταυτότητα υπάρχουν και άλλες ελληνικές πρωτιές: η χώρα μας συμμετείχε στο πρόγραμμα με 450 φυτά (τα περισσότερα από κάθε άλλη χώρα), ενώ παράλληλα μια ελληνική εταιρεία, η εταιρεία Κορρές, είναι η πρώτη που θα αξιοποιήσει τα ευρήματα παγκοσμίως σε νέο καλλυντικό προϊόν. Οπως μας ανέφεραν οι πρωταγωνιστές αυτού του όπως όλα δείχνουν... success story, η συγκεκριμένη έρευνα, η οποία θα οδηγήσει και στη γέννηση της αναλυτικότερης βιβλιοθήκης που έχει δημιουργηθεί ως σήμερα σχετικά με τις φυτικές ουσίες και τις δράσεις τους, αναμένεται να αποδειχθεί πολύτιμη ποικιλοτρόπως για την παγκόσμια ερευνητική κοινότητα. Κοινώς... με έναν επιστημονικό σμπάρο πολλά τρυγόνια.

Πρόγραμμα διεθνούς εμβέλειας

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους για το μέγεθος του μεγαλεπήβολου προγράμματος που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο πλαίσιο του προγράμματος FP7), καθώς και για τη σημαντική συμμετοχή της χώρας μας σε αυτό: κατ' αρχάς, προτού καν αρχίσει να «τρέχει» το AGROCOS, η πρόταση για τη διεξαγωγή του ήταν η μόνη που διακρίθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο ανάμεσα σε συνολικά 15 προτάσεις από 106 συμμετέχοντες έπειτα από 12μηνη αξιολόγηση - το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε με 4,5 εκατ. ευρώ. Μετά το «πράσινο φως» ξεκίνησε το έργο της συλλογής και επιλογής των φυτών- «συμμετεχόντων»: μελετήθηκαν συνολικά 1.800 φυτά από όλον τον κόσμο που ανήκουν σε 150 οικογένειες (αναλύθηκαν 3.600 εκχυλίσματα). Οι ερευνητές - εκτός από τους έλληνες επιστήμονες της Φαρμακευτικής Σχολής, συμμετέχουν ειδικοί της εταιρείας Κορρές, ερευνητές του Εθνικού Κέντρου Ερευνας Φυσικών Επιστημών (ΕΚΕΦΕ) «Δημόκριτος», του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Ερευνα της Γαλλίας (CNRS), του Πανεπιστημίου της Βασιλείας στην Ελβετία, του Πανεπιστημίου του Παναμά, του Συμβουλίου για την Επιστημονική και Βιομηχανική Ερευνα της Νότιας Αφρικής, της γερμανικής εταιρείας BASF, η οποία εμπλέκεται στο αγροχημικό κομμάτι της μελέτης, και της επίσης γερμανικής εταιρείας Bruker Biospin GMBH, που παρείχε τα εξελιγμένα επιστημονικά όργανα για τη διεξαγωγή της - εστίασαν το ενδιαφέρον τους σε έξι εξαιρετικά πλούσιες σε βιοποικιλότητα περιοχές του πλανήτη:  επρόκειτο συγκεκριμένα για την Ελλάδα, τον Παναμά, τη Νέα Καληδονία, τη Γαλλική Γουιάνα, τη Μαδαγασκάρη και τη Νότια Αφρική.

Οπως εξηγεί στο «Βήμα» ο καθηγητής, διευθυντής του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Λέανδρος Σκαλτσούνης, «επιλέγοντας φυτά αυτών των περιοχών πιστεύουμε ότι καλύψαμε την παγκόσμια βιοποικιλότητα καθώς τα συγκεκριμένα σημεία του πλανήτη αποτελούν "παραδείσους" φυτικής ποικιλίας. Οι περιοχές που επιλέχθηκαν ανήκουν σε διαφορετικά γεωγραφικά μήκη και πλάτη, γεγονός που εξασφάλισε μεγαλύτερη ποικιλομορφία στη συλλογή φυτικού υλικού».

Ο ελληνικός θησαυρός

Ενας τέτοιος ξεχωριστός «παράδεισος» είναι και η Ελλάδα, στην οποία φύονται 6.000 διαφορετικά είδη φυτών, εκ των οποίων τα 1.200 είναι ενδημικά. Λόγω αυτού του μεγάλου φυτικού πλούτου τα 450 από τα 1.800 φυτά της έρευνας ήταν ελληνικά (ακολουθούσαν η Νέα Καληδονία, η Γαλλική Γουιάνα, ο Παναμάς και η Νότια Αφρική με 300 φυτά για κάθε περιοχή και η Μαδαγασκάρη με 150 φυτά) χαρίζοντας στη χώρα μας τη μεγαλύτερη συμμετοχή σε φυτικό υλικό. Παράλληλα περισσότερα από 100 από τα συνολικά 960 εκχυλίσματα που φάνηκε να έχουν μέσα από τις δοκιμές αντιοξειδωτική δράση ήταν ελληνικά και ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν ευρέως γνωστά φυτά όπως το τσάι του βουνού, το δενδρολίβανο, το πλατάνι και η παιώνια.

Σε ό,τι αφορά τη μεγάλη βιοποικιλότητα της Ελλάδας ο κ. Σκαλτσούνης επισημαίνει ότι «είναι το αποτέλεσμα του θεαματικά εναλλασσόμενου τοπίου της, των ιδιαίτερα ενδιαφερουσών βοτανικών περιοχών αλλά και των μοναδικών ιδιοτήτων των φυτών, μεταξύ των οποίων είναι και η ικανότητα "επιβίωσης" που ανέπτυξαν ήδη από την εποχή των παγετώνων. Ο συνδυασμός της μακράς γεωγραφικής απομόνωσης, της ασυνήθιστης ποικιλίας κλιματικών συνθηκών και της συνάντησης της χλωρίδας της Μεσογείου με αυτήν της Κεντρικής Ευρώπης είχε ως αποτέλεσμα τη μοναδικότητα της ελληνικής βλάστησης. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι μόνο στον Ολυμπο έχουν καταγραφεί πάνω από 1.500 είδη αυτοφυών φυτών, ενώ η χλωρίδα της Κρήτης αποτελείται από περίπου 1.600 είδη άγριων αυτοφυών φυτών». Μάλιστα ο καθηγητής μάς λέει ότι πολλά από τα φυτά που επελέγησαν από την Ελλάδα προκειμένου να εξεταστεί κυρίως η αντηλιακή δράση τους φύονται στα βουνά καθώς οι ειδικοί υποθέτουν ότι «η ίδια η εξέλιξη προφανώς έχει χαρίσει σε αυτά τα είδη που υπομένουν για ολόκληρη τη ζωή τους την υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου τους μηχανισμούς της "επιβίωσης". Πιθανότατα λοιπόν κρύβουν μέσα τους το "μυστικό" το οποίο εμείς καλούμαστε να φέρουμε στο φως προς όφελος του πληθυσμού».

Και μπορεί όλα τα φυτικά... μυστικά να μην έχουν αποκαλυφθεί ακόμη - κάτι που αναμένεται να συμβεί το 2014 μέσα από ανακοινώσεις σε συνέδρια και δημοσιεύσεις -, ωστόσο οι επιστήμονες έχουν στα χέρια τους κάποια πρώτα ενδιαφέροντα αποτελέσματα (τα οποία έχουν μάλιστα παρουσιαστεί και σε πρόσφατο παγκόσμιο συνέδριο για τα φυσικά προϊόντα στη Νέα Υόρκη). Ποια είναι αυτά; Κατ' αρχάς από το σύνολο των εκχυλισμάτων που εξετάστηκαν 960 κατέγραψαν καλή αντιοξειδωτική δράση στις προκαταρκτικές δοκιμές, 47 είχαν καλή απόδοση στις μελέτες για την αντηλιακή δράση, ενώ 154 έπιασαν υψηλό σκορ σε επίπεδο λευκαντικής δράσης.

Οι ισχυρές οικογένειες τριπλής δράσης

Οι επιστήμονες έχουν όμως στα χέρια τους και τις 10 υποψήφιες οικογένειες φυτών που συνδυάζουν δράση «3 σε 1» και από τις οποίες θα προκύψουν τελικώς τα πέντε καλύτερα φυτικά και δραστικά συστατικά με καλλυντική εφαρμογή και εμπορική προοπτική. Αυτές είναι:

•Η οικογένεια Anacardiaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως ο σχινόκοκκος, το χρυσόξυλο και η φιστικιά (οι χώρες προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν ο Παναμάς και η Νότια Αφρική).

•Η οικογένεια Combretaceae, η οποία περιλαμβάνει ένα είδος καρυδιού (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν ο Παναμάς).

•Η οικογένεια Εuphorbiaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η ρετσινολαδιά και οι γαλατσίδες (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών της οικογένειας ήταν η Νέα Καληδονία).

•Η οικογένεια Fagaceae, η οποία περιλαμβάνει είδη όπως η βελανιδιά (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Ελλάδα).

•Η οικογένεια Flacourtiaceae, η οποία περιλαμβάνει 89 τροπικά γένη και 800 τροπικά είδη (η χώρα προέλευσης των συγκεκριμένων επιλεγμένων φυτών ήταν ο Παναμάς).

•Η οικογένεια Leguminosae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η φάβα και ο έβενος (οι χώρες προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Ελλάδα, η Νότια Αφρική, η Γαλλική Γουιάνα και η Νέα Καληδονία).

•Η οικογένεια Liliaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως το κρίνο και η τουλίπα (χώρα προέλευσης των συγκεκριμένων επιλεγμένων φυτών ήταν η Ελλάδα).

•Η οικογένεια Moraceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η συκιά και η μουριά (οι χώρες προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Ελλάδα και η Γαλλική Γουιάνα).

•Η οικογένεια Μyrtaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η μυρτιά και ο ευκάλυπτος (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Νέα Καληδονία).

•Η οικογένεια Poaceae, η οποία περιλαμβάνει είδη αγριόχορτων (η χώρα προέλευσης αυτών των επιλεγμένων φυτών ήταν η Νότια Αφρική).
Οπως φαίνεται, στο πρώτο αυτό τοπ 10 η χώρα μας διαθέτει ούτε μία ούτε δύο αλλά τέσσερις συμμετοχές που βάζουν πλώρη για την τελική πεντάδα και στη συνέχεια για... παγκόσμια καριέρα.

Αντηλιακά, αντιγήρανση και θεραπείες

Ολο αυτό το τεράστιο έργο της ανάλυσης χιλιάδων εκχυλισμάτων δεν θα μπορούσε να καταστεί ποτέ δυνατό πριν από κάποια χρόνια λόγω έλλειψης της κατάλληλης τεχνολογίας, υπογραμμίζει ο επίκουρος καθηγητής του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Νικόλαος Φωκιαλάκης. «Προηγμένα ερευνητικά επιστημονικά όργανα καθώς και εξελιγμένα λογισμικά που τρέχουν τα δεδομένα πολύ πιο γρήγορα σε σχέση με το παρελθόν επέτρεψαν να έχουμε φθάσει σε αυτό το επίπεδο έρευνας μέσα σε μόλις τρία χρόνια. Πριν από μία δεκαετία μια τέτοια προσπάθεια θα ήταν απλώς ακατόρθωτη».

Από την πλευρά της, η επικεφαλής του Τμήματος Καινοτομίας και Ανάπτυξης Νέων Προϊόντων της εταιρείας Κορρές κυρία Λένα Κορρέ δηλώνει στο «Βήμα» «υπερήφανη που καταφέραμε να έχουμε ένα τόσο μεγάλης κλίμακας ερευνητικό πρόγραμμα που καθοδηγείται από την Ελλάδα».

Ενα πρόγραμμα που δεν θα μείνει στα χαρτιά αλλά αναμένεται να απλώσει τα... κλαδιά του σε πολλούς άλλους τομείς πέρα από αυτόν των καλλυντικών στα χρόνια που έρχονται. «Τα στοιχεία που θα προκύψουν θα μπορούν να είναι χρήσιμα σε διαφορετικούς ερευνητικούς τομείς. Φυτά που δείχνουν αντιοξειδωτική δράση - η οποία συνδέεται με την αποφυγή της γήρανσης αλλά και του καρκίνου - θα είναι δυνατόν να διερευνηθούν και από ερευνητές του πεδίου της Ιατρικής με στόχο να αναπτυχθούν καινούργιες θεραπείες. Ενα χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα είναι η ανακάλυψη της ταξόλης, που αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο σημαντικά αντικαρκινικά φάρμακα φυσικής προέλευσης παγκοσμίως, η οποία μάλιστα έγινε σε ένα από τα συνεργαζόμενα κέντρα του AGROCOS και συγκεκριμένα στο γαλλικό CNRS. Αλλά και σε ό,τι αφορά τα φυτά με λευκαντικές ιδιότητες που θα έλθουν στο φως μέσα από αυτό το πρόγραμμα θα μπορούν μελλοντικά να μελετηθούν και για την αντιμετώπιση δερματικών νοσημάτων» αναφέρει ο κ. Φωκιαλάκης.

Ευκαιρίες στη γεωργία

Πέρα από τη μεγάλη «πόρτα» που ανοίγει στην Ιατρική, η έρευνα αυτή... σκάβει και ένα νέο μονοπάτι προς καλύτερες αλλά και αποδοτικότερες καλλιέργειες. Εκτός του ότι υπάρχει και το σημαντικό αγροχημικό κομμάτι της, από το οποίο θα προκύψουν άκρως φυσικά φυτοπροστατευτικά προϊόντα για τα φυτά οδηγώντας σε νέας γενιάς βιολογικές καλλιέργειες, η μελέτη AGROCOS μπορεί να δείξει και στους έλληνες γεωργούς ποια φυτά θα μπορούσαν να καλλιεργήσουν ώστε να έχουν καλύτερη και μεγαλύτερη απόδοση, σημειώνει ο κ. Σκαλτσούνης. Ο καθηγητής καταλήγει λέγοντας ότι «ο καλύτερος χημικός είναι η φύση και εμείς προσπαθούμε να αποκαλύψουμε τα όσα εκείνη με σοφία εποίησε για να τα μεταφέρουμε στο εργαστήριο και τελικώς να τα εφαρμόσουμε με στόχο τον άνθρωπο. Το συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πρόγραμμα μαρτυρεί ότι υπάρχει ένας πλούτος που μας παρέχεται απλόχερα και δεν πρέπει να μείνει ανεκμετάλλευτος για το καλό της ευζωίας και της υγείας του πληθυσμού αλλά και σε επίπεδο ανταγωνιστικότητας και οικονομίας». Ας δανειστούμε λοιπόν όσο περισσότερη γίνεται από την... πράσινη σοφία της φύσης για να δούμε το «δέντρο» της ζωής μας να ανθίζει.

Αντιοξειδωτικά, αντηλιακά, λευκαντικά

Μετά τη συλλογή των φυτών η διαδικασία της εκχύλισης προκειμένου να ληφθεί το σύνολο των ουσιών του κάθε φυτού είναι μεγάλη - αν και έχει πλέον απλοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό με τη «χείρα βοηθείας» της τεχνολογίας. Ο διευθυντής του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Λέανδρος Σκαλτσούνης περιγράφει ότι «πραγματοποιούμε εκχύλιση με δύο διαλύτες έτσι ώστε να λάβουμε το σύνολο των ουσιών του φυτού. Το επόμενο βήμα είναι η απομόνωση των ουσιών και η ταυτοποίησή τους, ένα έργο μεγάλο αν φανταστεί κάποιος ότι πρέπει να εντοπιστούν και να ταυτοποιηθούν μία-μία όλες οι ουσίες του κάθε φυτού. Από τη διαδικασία αυτή βέβαια τα οφέλη είναι μεγάλα και φθάνουν πέρα από τα όρια του AGROCOS, αφού αναμένεται να δημιουργηθεί μια πλούσια βιβλιοθήκη χημικών ουσιών η οποία μελλοντικά θα είναι δημόσια διαθέσιμη σε όποιον επιστήμονα επιθυμεί να την αξιολογήσει σε άλλους βιολογικούς στόχους».

Και μετά φθάνει το στάδιο των κυτταρικών δοκιμασιών. Την ευθύνη για αυτές τις δοκιμασίες στα ελληνικά φυτά, που έγιναν... φύλλο και φτερό προκειμένου να αποκαλυφθούν οι ευεργετικές ιδιότητές τους, είχε το Εργαστήριο Κυτταρικού Πολλαπλασιασμού και Γήρανσης στο Ινστιτούτο Βιοεπιστημών και Εφαρμογών του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». Οπως μας εξηγεί ο επικεφαλής του Εργαστηρίου και διευθυντής Ερευνών δρ Δημήτρης Κλέτσας, τα φυσικά προϊόντα που μελετώνται στο πλαίσιο του ΑGROCOS ελέγχονται όσον αφορά τρεις ιδιότητες - τουλάχιστον ως προς την καλλυντική εφαρμογή τους: την αντιοξειδωτική ικανότητά τους, την ικανότητα προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία και τη λευκαντική ικανότητά τους.

Η αντιοξειδωτική ικανότητα μετριέται με βάση την αναστολή της οξείδωσης της ελεύθερης ρίζας DPPH - πρόκειται για μια ελεύθερη ρίζα που αποτελεί χημικό δείκτη ο οποίος χρησιμοποιείται συχνά σε πειράματα σχετικά με την οξείδωση και τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες των ουσιών.

Η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία μετριέται με βάση την αναστολή της κυτταροτοξικής δράσης του υπεριώδους φωτός σε δερματικά κύτταρα.

Η λευκαντική ικανότητα υπολογίζεται βάσει της αναστολής της δραστικότητας της τυροσινάσης, ενός ενζύμου-«κλειδιού» για την παραγωγή μελανίνης στο δέρμα μας.

Ευρω-φρένο σε φυτοφάρμακα

Καθημερινή, 09.02.2013
Του Γιαννη Ελαφρου

Τα τελευταία χρόνια το φαινόμενο της κατάρρευσης των μελισσιών προκάλεσε μεγάλες ανησυχίες, καθώς οι μέλισσες αποτελούν όχι μόνο σημαντικό τμήμα της αγροτικής παραγωγής, αλλά και κρίσιμο κρίκο της βιοποικιλότητας.

Κατάρρευση των μελισσιών συμβαίνει όταν οι μέλισσες χάνουν τον προσανατολισμό τους, αδυνατώντας έτσι να επιστρέψουν στην κυψέλη τους, με αποτέλεσμα να πεθαίνουν. Οι συνέπειες είναι πραγματικά πολύ μεγάλες. Για παράδειγμα, το 10% - 35% των μελισσιών στην Ελλάδα χάνονται σε ετήσια βάση. Οι αιτίες που οδηγούν σε βλάβη το GPS των μελισσών είναι πολλές και δεν έχουν όλες εξιχνιαστεί και συσχετιστεί. Επιστημονικές έρευνες όμως κατέδειξαν την ευθύνη των εντομοκτόνων, που ονομάζονται «νεονικοτινοειδή», για τον αποπροσανατολισμό των μελισσών.

Τι προηγήθηκε

Στις 31 Ιανουαρίου 2013, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι «θα προτείνει διετή απαγόρευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο της χρήσης των νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων σε τρεις καλλιέργειες που προσελκύουν τις μέλισσες». Είχε προηγηθεί επιστολή 85 ευρωβουλευτών (μετά από πρωτοβουλία των ευρωβουλευτών των Πρασίνων) προς τον επίτροπο Υγείας Μποργκ. Και βεβαίως, γνωμάτευση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) στις 16 Ιανουαρίου, σύμφωνα με την οποία τα νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα εγκυμονούν «οξύ» κίνδυνο για τις μέλισσες.

Αξίζει βεβαίως να υπογραμμιστεί ότι ήδη η Γερμανία, η Γαλλία, η Σλοβενία και η Ιταλία είχαν προβεί σε απαγορεύσεις χρήσης των νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων. Στην Ιταλία μάλιστα, μετά από εξαετή απαγόρευση επένδυσης των σπόρων με τα συγκεκριμένα φυτοφάρμακα, καταγράφονται ενδείξεις ανάκαμψης των πληθυσμών των μελισσών.

Μετά το θετικό αυτό βήμα, με την ανακοίνωση της Κομισιόν, αρχίζει η μάχη για να αποφασιστεί απαγόρευση, χωρίς παραθυράκια. Η Επιτροπή επιδιώκει να έχει ληφθεί απόφαση μέσα στους επόμενους δύο μήνες και να ισχύσει η απαγόρευση από τον Ιούλιο φέτος. Προφανώς αναμένεται αντίδραση από το λόμπι της χημικής βιομηχανίας, που είναι ισχυρότατο στις Βρυξέλες, αλλά και σε πολλά κράτη-μέλη.

«Πρέπει να γίνει σαφές ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους μελισσοκόμους, καθώς ο μαζικός θάνατος των μελισσών αποτελεί σήμα κινδύνου για την υγεία ολόκληρου του οικοσυστήματος. Εξάλλου, οι υπηρεσίες που προσφέρουν οι μέλισσες στη γεωργία είναι ύψους 25 δισ. ευρώ και πλέον στην Ε.Ε. Αν χάνονταν οι μέλισσες τόσο θα κόστιζαν οι τεχνικές λύσεις για την επικονίαση», δήλωσε ο ευρωβουλευτής κ. Νίκος Χρυσόγελος.

Κρίσιμο ζήτημα αποτελεί η στάση της χώρας μας. Η Ομοσπονδία Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδας πραγματοποιεί καμπάνια για την απαγόρευση των καταστροφικών εντομοκτόνων στην Ελλάδα. «Περίπου 20.000 συμπολίτες μας ασχολούνται με τη μελισσοκομία, με τη χώρα μας να κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις σε παραγωγή μελιού (16.000 τόνοι) στην Ε.Ε. Οι μελισσοκόμοι τα τελευταία χρόνια βιώνουν μαζικές απώλειες των μελισσιών τους, αδυνατώντας, εν μέσω οικονομικής κρίσης, να αποκαταστήσουν τις ζημιές», τονίζει σε ανακοίνωσή του ο ευρωβουλευτής κ. Κρίτων Αρσένης, ζητώντας μάλιστα άμεση παρέμβαση του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. «Το επιχείρημα των υπηρεσιών του υπουργείου για αδυναμία αντικατάστασης των φυτοφαρμάκων αυτών καταρρίπτεται από το γεγονός ότι μεγάλες αγροτικές χώρες (Γαλλία, Ιταλία) έχουν απαγορεύσει τα νεονικοτινοειδή», υπογραμμίζει.
Για να μη χάνουν οι μέλισσες τον προσανατολισμό τους είναι απαραίτητο να μην τον χάσουμε και εμείς...
 

Η ευκαιρία κρυβόταν στη χαρουπιά

TA NEA  24.07.2012
Tου Γιάννη Παπαδόπουλου
 

Ηταν μια ακόμη πολυάσχολη μέρα για τον Ηλία Μανούσακα, πνιγμένη σε δημιουργικούς θορύβους: στο τρόχισμα από τους εργάτες, τον βόμβο των μηχανών, τις παραγγελίες πελατών. Προσπαθούσε να φτιάξει άλλη μια πατέντα για να αλέσει το χαρούπι, το φρούτο που ευδοκιμεί εδώ και αιώνες σε εδάφη που βρέχει η Μεσόγειος. Σε αυτόν τον καρπό ο κρητικός οικονομολόγος έχει ανακαλύψει, εν μέσω κρίσης, την ευκαιρία που για δεκαετίες μαράζωνε στην εμπορική λήθη.

Κόντρα στο κύμα της φυγής στο εξωτερικό ο Ηλίας Μανούσακας επέστρεψε στη γενέτειρά του από τον Καναδά το 2008. Το εμπόριο δεν του ήταν άγνωστος κόσμος. Είχε ασχοληθεί με την εισαγωγή και επεξεργασία κακάου. Στην Κρήτη θα μπορούσε ενδεχομένως να ανοίξει μια ξενοδοχειακή μονάδα όπως αρκετοί συντοπίτες του, επέλεξε όμως να ρισκάρει. Επένδυσε στο χαρούπι. Το φρούτο που παλιότερα χρησίμευε ως ζωοτροφή, που έσωσε οικογένειες από τον υποσιτισμό στα χρόνια της Κατοχής και αρκετά παιδιά το κατανάλωναν αντί για σοκολάτα. Γλυκό, αρωματικό και τραγανό, μπορεί να φαγωθεί και ωμό, χωρίς επεξεργασία.

Ο σεφ στο Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων Γιάννης Αποστολάκης θυμάται από τότε που ήταν μικρός αυτές τις γευστικές αναζητήσεις. Τη δεκαετία του '60 έπαιζε ποδόσφαιρο σε μια αλάνα και για τέρμα είχαν την πόρτα μιας χαρουπαποθήκης. Μια πόρτα που τα επόμενα χρόνια λίγες φορές ξανάνοιξε. «Μέχρι πρότινος υπήρχαν η άγνοια και η πείνα» λέει. «Οι φορείς δεν είχαν ασχοληθεί με τη θρεπτική αξία της χαρουπιάς, ή την εμπορική της δυνατότητα για να στρέψουν εκεί τον κόσμο. Οι γεωπόνοι είχαν εξειδικευτεί στην ελιά και τα εσπεριδοειδή. Και ο Μανούσακας είχε εγκαταλείψει τα 30.000 δέντρα του για να φύγει στο εξωτερικό. Αργότερα κατάλαβε τι πλούτο είχε και επέστρεψε».

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Φέτος η εταιρεία του Ηλία Μανούσακα, Creta Carob, κλείνει σχεδόν δύο χρόνια λειτουργίας στην Αργυρούπολη Ρεθύμνου. Επεξεργάζεται τους λοβούς του χαρουπιού και παράγει υποκατάστατα καφέ, σιροπιού, κακάου, αλλά και αλεύρι. Στόχος του είναι να φτιάξει και μερέντα, σοκολάτα και παστέλι από την ίδια πρώτη ύλη. «Πριν από δύο χρόνια μόλις τρεις φούρνοι στην Ελλάδα ζύμωναν και με χαρουπάλευρο. Τώρα είναι εκατοντάδες» λέει. Εξάγει τα προϊόντα του σε Αυστρία, Σλοβενία, Φινλανδία και Κροατία και συνεργάζεται με δεκάδες καταστήματα βιολογικών προϊόντων στην Ελλάδα. Χρειάζεται περίπου ένα εκατομμύριο κιλά χαρουπιού τον χρόνο, μια πρώτη ύλη που εξασφαλίζει πριν από τις χειμερινές βροχές όχι μόνο από τις δικές του εκτάσεις, αλλά και από κτήματα άλλων παραγωγών. Αποκαλεί το χαρούπι «χαμένο θησαυρό της Κρήτης», ωστόσο το εγχείρημά του δεν ήταν εύκολο. Η επένδυσή του συμπορεύεται με την οικονομική κρίση.

Ο Ηλίας Μανούσακας μεγαλώνει σταδιακά την επιχείρησή του (άλλωστε η επένδυση μπορεί να φτάσει σε βάθος χρόνου τα 10 εκατομμύρια ευρώ). Σήμερα απασχολεί έξι υπαλλήλους. Το χαρούπι είναι εύκολα επεξεργάσιμο λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε φυσικά σάκχαρα. Το αλεύρι που προκύπτει από την άλεσή του μπορεί να σφίξει και να χαλάσει χωρίς τα κατάλληλα μηχανήματα. Αυτά όμως κοστίζουν ακριβά και αυξάνουν το ποσό της επένδυσης. Γι' αυτό ο κ. Μανούσακας συναρμολογεί δικές του πατέντες επεξεργασίας. Μειώνει το επενδυτικό κόστος αξιοποιώντας τις γνώσεις του και από τις σπουδές μηχανολογίας που πραγματοποίησε πριν από το μεταπτυχιακό του στα οικονομικά στον Καναδά.

Η κρίση και το βραδυκίνητο Δημόσιο καθυστέρησαν την επένδυσή του. Περίμενε, όπως λέει, δύο χρόνια για να πάρει ειδικές άδειες αφού κατέθεσε τον φάκελό του στις αρμόδιες υπηρεσίες.

  

Εκδήλωση του Πανεπιστημίου των Ορέων 

Η χαρά της παραγωγής

Την εμπειρία του από το πρώτο στάδιο, δηλαδή την ιδέα για την εταιρεία, και τα βήματά του από κει και πέρα περιέγραψε πρόσφατα ο κ. Μανούσακας στην Ασή Γωνιά Χανίων, σε εκδήλωση του Πανεπιστημίου των Ορέων.

Μαζί με ομάδα επιστημόνων διαφόρων ειδικοτήτων, με επικεφαλής τον καθηγητή Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Γιάννη Παλλήκαρη αλλά και άλλους επιχειρηματίες, ο κ. Μανούσακας περιέγραψε στους κατοίκους της περιοχής πώς μπορούν να ζήσουν χαρούμενοι απολαμβάνοντας αυτό που οι ίδιοι παράγουν και όχι να ζουν με την αγωνία του εύκολου κέρδους, του δανεισμού και των επιδοτήσεων.

Αναζητούν σωτηρία στις ξένες αγορές

Του Δημήτρη Χαροντάκη


Χιλιάδες ελληνικές επιχειρήσεις, μικρές και μεσαίου μεγέθους, κατά τεκμήριο παραγωγικές, που συγκροτούν τον «γαλαξία» της «άλλης επιχειρηματικότητας», ασφυκτιούν στα όρια μιας αγοράς που μήνα με τον μήνα στεγνώνει από ρευστό και αναζητούν την τύχη τους στις ξένες αγορές. Συνωθούνται στις «εξαγωγικές οδούς» της χώρας, ελπίζοντας ότι θα «ρεφάρουν» τις απελπισμένες προοπτικές της εσωτερικής αγοράς. Στη διάρκεια των δύο τελευταίων χρόνων αυξάνονται όλο και περισσότερο ο αριθμός των επιχειρήσεων, αλλά και η σύνθεση με βάση το οικονομικό τους μέγεθος, που σπεύδουν να συμμετάσχουν στις διεθνείς εκθέσεις σε συνεργασία με τον Οργανισμό Προώθησης Εξαγωγών (ΟΠΕ) και να παρουσιάσουν τα προϊόντα τους στους ξένους επισκέπτες.Είναι γεγονός πως η «άλλη Ελλάδα», αυτή που προσπαθεί, αλλά δεν είναι στο επιχειρηματικό προσκήνιο, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί ως τώρα, καταβάλλει εναγώνιες προσπάθειες για να διασώσει αυτό που ως σήμερα έχει δημιουργήσει. Ο πρόεδρος του ΟΠΕ κ. Αλ. Καλαμπόκης μιλώντας προς «Το Βήμα» τονίζει χαρακτηριστικά ότι όλες οι εκθέσεις στις οποίες συμμετέχει ο ΟΠΕ είναι πλήρεις από την πλευρά των ελληνικών επιχειρήσεων – όπως π.χ. η επικείμενη έκθεση τροφίμων τον Φεβρουάριο στο Ντουμπάι –, γεγονός το οποίο θεωρεί πρωτοφανές για τα δεδομένα του οργανισμού.

«Να αναβαθμίσουμε το ελαιόλαδο»
Κατά 16% αυξήθηκαν οι εξαγωγές της χανιώτικης εταιρείας Terra Creta
Το ελαιόλαδο μπορεί ίσως να χαρακτηριστεί το σύγχρονο «ευγενές προϊόν». Η Terra Creta ΑΕ του κ. Μ. Αναγνωστάκη δημιουργήθηκε μόλις το 2001 στα Χανιά και ευθύς εξαρχής είχε εξαγωγικό προσανατολισμό, έτσι ώστε σήμερα σχεδόν το σύνολο των πωλήσεών της να προέρχεται από τις ξένες αγορές. Από το 2009 διαθέτει υπερσύγχρονες και ιδιόκτητες εγκαταστάσεις στο Κολυμβάρι Χανίων και η παραγωγική της δυναμικότητα είναι δεκαπλάσια της ποσότητας ελαιολάδου που επεξεργάζεται και τυποποιεί.

Μιλώντας προς «Το Βήμα» ο κ. Αναγνωστάκης ανέφερε ότι στη διάρκεια του 2011 οι πωλήσεις εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου της Terra Creta ανήλθαν σε 4,8 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας αύξηση κατά 16% έναντι του 2010. Τα προϊόντα του εξάγονται σε 20 χώρες, από τις οποίες οι τέσσερις-πέντε είναι και οι καλύτερες αγορές τους. Πρόκειται για τη Γερμανία, το Βέλγιο, τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία.

Οπως εξηγεί, «στην Ελλάδα δεν πουλάμε γιατί είναι δύσκολο να διεισδύσει κανείς στα δίκτυα διανομής».
Η χανιώτικη εταιρεία στη διάρκεια των τελευταίων δύο χρόνων έχει αρχίσει να δραστηριοποιείται και στον τομέα της συμβολαιακής γεωργίας προκειμένου «να έχει τον πλήρη έλεγχο της πρώτης ύλης». Παρά το «νεαρό» της ηλικίας της, ως τώρα έχει αποσπάσει, μεταξύ των άλλων, πέντε διεθνή χρυσά βραβεία για την ποιότητα των προϊόντων της.
Πέρυσι τυποποίησε περισσότερους από 1.100 τόνους ελαιολάδου, ενώ η παραγωγική δυναμικότητα των εγκαταστάσεών της ανέρχεται σε 11.000 τόνους.

Και όπως τονίζει ο κ. Αναγνωστάκης, «στο χέρι μας είναι να ανατρέψουμε την υπάρχουσα κατάσταση στον τομέα του ελαιολάδου και να προχωρήσουμε στην ποιοτική αναβάθμιση του σπουδαίου αυτού ελληνικού προϊόντος».

Τα κρητικά ξεροτήγανα ταξιδεύουν στην υφήλιο
Η βιοτεχνία ειδών αρτοποιίας από τη Σητεία της Κρήτης με την επωνυμία Σητειακός Μύλος, με 80 χρόνων παράδοση στη λειτουργία της, εκμεταλλεύθηκε δύο βασικά χαρακτηριστικά: το εξαιρετικής ποιότητας ελαιόλαδο της περιοχής και την αρτοποιητική παράδοση της Κρήτης. Η εταιρεία βρίσκεται ήδη στην τρίτη γενιά της οικογένειας Καλαμπόκη και οι εξαγωγικές επιδόσεις της – παρά το οικονομικό της μέγεθος – είναι εντυπωσιακές.

Οπως ανέφερε μιλώντας προς «Το Βήμα» ο κ. Χρ. Καλαμπόκης, οι πωλήσεις της εταιρείας, καταβάλλοντας μεγάλη προσπάθεια, δεν υπερβαίνουν τα 2 εκατ. ευρώ, αλλά οι εξαγωγές της συνεχώς αυξάνονται και αντιστοιχούν στο 50% των πωλήσεών της. Και πρόσθεσε χαρακτηριστικά ότι οι πωλήσεις της στην εσωτερική αγορά μειώνονται με ρυθμούς που υπερβαίνουν ακόμη και το 20%, ενώ αντίστοιχα οι εξαγωγές της αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο ισόποσα και κατορθώνουν να εξισορροπούν τις αντίρροπες τάσεις.

Η εταιρεία ξεκίνησε από ένα ζαχαροπλαστείο στη Σητεία το 1930 και μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία το 1992. Σήμερα απασχολεί 30 εργαζομένους, παράγει 25-30 κωδικούς προϊόντων, καθώς και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας για μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ (ΑΒ Βασιλόπουλος και Χαλκιαδάκης ΑΕ). Ξεροτήγανα, καλιτσούνια, παξιμαδάκια αμυγδάλου, κουλουράκια λαδιού, σταφιδωτά, μπισκότα καρυδιού, παξιμαδάκια πορτοκαλιού, μπισκότα μανταρινιού, κουραμπιέδες, γευστικά μελομακάρονα, παραδοσιακά μπισκότα και παξιμαδάκια σε διάφορες γεύσεις και τα παραδοσιακά κρίθινα παξιμαδάκια σε πέντε διαφορετικές γεύσεις: φυσικά κρίθινα, με βασιλικό, με ρίγανη, με θυμάρι και με δεντρολίβανο, είναι ορισμένα από τα προϊόντα που παράγει και εξάγει από την Κρήτη σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στην Ιαπωνία, στην Κορέα, στις ΗΠΑ, στην Αυστραλία, στην Κύπρο.

ΒΗΜΑ της Κυριακής 29/01/2012

Επιστροφή στις διατροφικές ... ρίζες της Δήμητρας Μανιφαβα

Μπίρα από ελληνικά κριθάρια, γαλακτοκομικά προϊόντα αποκλειστικά από ελληνικό γάλα, προϊόντα αγροτικών συνεταιρισμών σε ξένες εκπτωτικές αλυσίδες. Την αξία των ελληνικών προϊόντων, των πρώτων υλών που παράγονται εντός Ελλάδος ανακαλύπτουν όχι μόνο οι καταναλωτές, αλλά και η βιομηχανία τροφίμων, είτε πρόκειται για αμιγώς ελληνικές είτε για πολυεθνικές επιχειρήσεις.

Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις η βιομηχανία τροφίμων προηγήθηκε της καταναλωτικής τάσης που καταγράφεται το τελευταίο διάστημα. Εκτός από τη χρήση πρώτων υλών από την Ελλάδα, η βιομηχανία τροφίμων επιχειρεί να μας φέρει σε επαφή με το παρελθόν για να ανακαλύψουμε ξεχασμένες γεύσεις, όπως τα παραδοσιακά ζυμαρικά ή γεύσεις που τις είχαμε συνδέσει μόνο με εισαγόμενα προϊόντα, όπως το βούτυρο.

Μπίρα από ντόπιο κριθάρι

Τον δρόμο για τη χρήση ελληνικών κριθαριών στην παρασκευή της μπίρας άνοιξε το 2008 η Αθηναϊκή Ζυθοποιία. Από τότε μέχρι και σήμερα η εταιρεία για τις ανάγκες της παρασκευής της Amstel και της Αλφα προμηθεύεται κριθάρι από παραγωγούς της βόρειας και κεντρικής Ελλάδας. Την περίοδο 2008 - 2010 προμηθεύτηκε περίπου 40.000 τόνους κριθαριού αξίας 8 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2011 υπολογίζεται ότι προμηθεύτηκε άλλους 18.000 τόνους. Στόχος της εταιρείας είναι μέχρι το 2014 να φτάσει τους 70.000 τόνους. Ομως, δεν περιορίστηκε εκεί. Φέτος εγκαινίασε στη Λαμία, τη Νιγρίτα Σερρών, τη Νίκαια Λάρισας και τη Λιβαδειά πειραματικές καλλιέργειες κριθαριού με στόχο τη δημιουργία νέων ποικιλιών με καλύτερα χαρακτηριστικά και ανώτερη ποιότητα.

Φέτος, ωστόσο, ήταν και η σειρά της Ολυμπιακής Ζυθοποιίας, που παράγει την μπίρα FIX, να δραστηριοποιηθεί στην παραγωγή ελληνικού κριθαριού, δημιουργώντας στη Θήβα πειραματικό αγρό έκτασης 200.000 τ.μ. Στον αγρό αναπτύσσονται δύο διαφορετικές ποικιλίες κριθαριού και η εταιρεία προσδοκά στην παραγωγή 100.000 κιλών έως τις αρχές του καλοκαιριού του 2012. Στόχος της είναι τα επόμενα χρόνια οι ανάγκες της σε κριθάρι να καλύπτονται κατά 100% από την εγχώρια παραγωγή μέσω προγραμμάτων συμβολαιακής γεωργίας.

Εγχώριο γάλα

Αποκλειστικά ελληνικό γάλα, το 15% της εγχώριας γαλακτοπαραγωγής, χρησιμοποιεί πλέον στη νέα της μονάδα στην Πάτρα μια από τις πιο γνωστές παγκοσμίως εταιρείες γαλακτοκομικών προϊόντων, η FrieslandCampina. Με τη βιομηχανία συνεργάζονται οι κτηνοτρόφοι του θεσσαλικού συνεταιρισμού ΘΕΣγάλα που δημιουργήθηκε πρόσφατα, καθώς και 40 μεμονωμένοι παραγωγοί.

Το ολιγοπώλιο των εισαγόμενων προϊόντων στην κατηγορία του βούτυρου (ζωικού και όχι φυτικού) αποφάσισε να «σπάσει» η Μινέρβα φέρνοντάς μας ξανά στο μυαλό μυρωδιές και γεύσεις χωριού με το ομώνυμο προϊόν της. Μάλιστα, αν και η εταιρεία στο ελληνικό κοινό είναι γνωστή για το ελαιόλαδό της, οι πωλήσεις βούτυρου «τρέχουν» με διψήφιο ποσοστό.

Ελληνικά σιτηρά

Τη στροφή των καταναλωτών στα ελληνικά προϊόντα επιχειρεί να αξιοποιήσει η Misko. Βεβαίως, όλα τα προϊόντα της εταιρείας παράγονται στην Ελλάδα από ελληνικά σιτηρά, αλλά η εταιρεία αποφάσισε να λανσάρει τη σειρά προϊόντων Misko Παραδοσιακά, τα οποία μοιάζουν με χειροποίητα ζυμαρικά από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.

Την ίδια ώρα εξαιρετικά δημοφιλή, παρά το γεγονός μάλιστα ότι οι τιμές τους είναι υψηλότερες, έχουν γίνει προϊόντα μικρότερων ελληνικών εταιρειών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα χειροποίητα ζυμαρικά και άλλα προϊόντα της εταιρείας Μυλέλια ή τα προϊόντα της εταιρείας Gaea (ελαιόλαδο, σάλτσες κ.ά.), που κατακτούν την ελληνική αλλά και ξένες αγορές.

Η ίδια τάση εμφανίζεται το τελευταίο διάστημα τόσο στον κλάδο της εστίασης όσο και στα ξενοδοχεία. Η κυρίαρχη τάση είναι πλέον η κουζίνα που βασίζεται στη μεσογειακή διατροφή και στα παραδοσιακά ελληνικά προϊόντα. Στα ξενοδοχεία από την άλλη είτε μέσα από οργανωμένες πρωτοβουλίες του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος είτε μέσω κινήσεων μεμονωμένων ξενοδόχων τα ελληνικά προϊόντα βρίσκονται στο επίκεντρο. Τελευταίο παράδειγμα η υπογραφή μνημονίου συνεργασίας μεταξύ του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΞΕΕ) και του Συνδέσμου Ελληνικού Οίνου, ενώ πριν από λίγους μήνες είχε εγκαινιασθεί η πρωτοβουλία «Ελληνικό Πρωινό».

Πριν από κάποια χρόνια η επιστροφή στις ρίζες θα ήταν μάλλον μόδα και σαν τέτοια παροδική. Ισως τώρα, που έχει προκύψει περισσότερο από ανάγκη, να αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια και βάθος. Οσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος, λέει ο λαός. Στην περίπτωση αυτή μάλλον ισχύει το «όσα φέρνει η κρίση δεν τα φέρνει ο χρόνος».

Ο κρίσιμος παράγοντας «made in Greece»

Την τάση των καταναλωτών, αλλά και των επιχειρήσεων, για επιστροφή στα ελληνικά προϊόντα ερμηνεύει, μιλώντας στην «Κ», ο κ. Γεώργιος Μπάλτας, καθηγητής του Μάρκετινγκ στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Αθήνας:

«Αντιμετωπίζουμε σήμερα την κρίση και την κατάρρευση ενός μη βιώσιμου μοντέλου βασιζόμενου σε εισαγωγές και εξωτερικό δανεισμό. Τα σκληρά βιώματα και οι συζητήσεις της κρίσης έκαναν αντιληπτή σε πολύ μεγάλο τμήμα του πληθυσμού την κρισιμότητα της αγροτικής και βιομηχανικής παραγωγής για την οικονομία και την κοινωνία. Οι καταναλωτές δείχνουν σήμερα, μέσα στην κρίση, έντονο ενδιαφέρον για το “made in Greece”. Θέλουν μέσα από τις αγορές τους να στηρίξουν τη δοκιμαζόμενη ελληνική αγροτική και βιομηχανική παραγωγή και τις συνδεδεμένες θέσεις εργασίας. Καθώς η προέλευση των προϊόντων αναδεικνύεται ένα βασικό αγοραστικό κριτήριο, οι επιχειρήσεις δίνουν με τη σειρά τους έμφαση στον παράγοντα “made in Greece”, που διαδραματίζει πλέον σημαντικό ρόλο στην προϊοντική και επικοινωνιακή στρατηγική παραγωγών και εμπόρων. Οι εξελίξεις αυτές είναι θετικές. Οι ενισχυμένες προτιμήσεις των καταναλωτών για ελληνικά προϊόντα μπορούν να συμβάλουν στην απασχόληση και στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας».

Καθημερινή 24/12/2011

Τα Νέα 24.06.2011

Επιστροφή στα Ελληνικά προϊόντα

Του Χαρίτονα Σ. Χιντήρογλου

Στην αναμπουμπούλα πολλά που πρέπει να γίνουν δεν γίνονται και πολλά που γίνονται δεν θα έπρεπε να γίνουν. Μπορεί οι ακτιβιστές να αποτελούν μέρος του όλου συστήματος (για πολλούς δυσάρεστο αφού μοιράζονται μέρος μιας πίτας που διατηρούσαν κάποιοι ολάκερα δική τους), εντούτοις ευτυχώς που υπάρχουν και αυτοί γιατί μόνον έτσι μαθαίνουμε αυτά που κάποιοι αποκρύπτουν ως επτασφράγιστα μυστικά.

Το Δεκέμβριο του 2003, στην έκδοση ΟΙΚΟ της «Καθημερινής», η συνέντευξη που έδωσε ο υπουργός Περιβάλλοντος της Βρετανίας Μάικλ Μίτσερ στον Γιάννη Ελαφρό ήταν αποκαλυπτική για το παρασκήνιο των μεταλλαγμένων, κοινώς Γενετικά Τροποποιημένων Οργανισμών - ΓΤΟ. Από τότε πέρασαν περίπου οκτώ χρόνια και τα ζητήματα των Γενετικά Τροποποιημένων (ΓΤ), αντί να βρίσκουν τη λύση τους, συνεχώς περιπλέκονται εις βάρος της υγείας των ανυποψίαστων πολιτών.

Ο υπουργός τότε αναφερόμενος στις επιπτώσεις των ΓΤ στην υγεία των καταναλωτών ήταν ιδιαίτερα ανήσυχος. Αυτό ήταν και ο λόγος που είχε ζητήσει να του παραθέσουν αποτελέσματα ερευνών ώστε να πεισθεί για τη διασφάλιση της υγείας των καταναλωτών. Οι εταιρείες, όμως, που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα οργάνωσαν πείραμα περιορισμένων στόχων. Αναζήτησαν αποκλειστικά τις επιπτώσεις που είχαν στη βιοποικιλότητα τα ζιζανιοκτόνα που χρησιμοποιούνται χρόνια τώρα στη συμβατική γεωργία με τις επιπτώσεις εκείνων που χρησιμοποιούνται στα ΓΤ. Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά για όλους μας, αναφέρει στη συνέντευξη, καθώς οι επιπτώσεις των ζιζανιοκτόνων στα ΓΤ της ελαιοκράμβης και των ζαχαρότευτλων ήταν ιδιαίτερα αρνητικές έναντι των συμβατικών καλλιεργειών. Η ιστορία του όλου εγχειρήματος χαρακτηρίστηκε ως στημένο πείραμα με προδιαγεγραμμένα αποτελέσματα που τελικά δεν τους βγήκαν. Η φύση έδρασε με άλλους μηχανισμούς. Η κοροϊδία αποκαλύφθηκε. Οι δηλώσεις του υπουργού τότε ήταν ξεκάθαρες. Δεν υπάρχουν τεστ ασφαλείας υγείας για τα ΓΤ. Αντιθέτως γνωρίζαμε πως σε 50 αρουραίους που τους δόθηκε τροφή μεταλλαγμένης σόγιας αλλοιώθηκαν τα τοιχώματα του στομάχου τους.

Σε άλλα πειράματα στο Πανεπιστήμιο του Νιουκάστλ, όπου δόθηκε τροφή μεταλλαγμένης σόγιας σε ανθρώπους αποκαλύφθηκε πως τα "πειραγμένα" γονίδια της ΓΤ σόγιας πέρασαν στη βακτηριακή χλωρίδα του εντέρου παρά τις προβλέψεις των επιστημόνων.

Τα δεδομένα αυτά είχαν θορυβήσει τις τότε κυβερνήσεις. Σε μια άλλη περίπτωση στη Γερμανία που πέθαναν 12 αγελάδες μετά την κατανάλωση της GM της Syngenta Bt 176 αραβοσίτου, η εταιρεία αναγκάστηκε να αποζημιώσει τον αγρότη.

Τα χρόνια πέρασαν αλλά τελικά δόθηκε η άδεια διακίνησης ΓΤ προϊόντων στην ευρωζώνη μετά από τις εξαιρετικές πιέσεις των εταιρειών. Βλέπεις ζούμε στην εποχή της εταιρειοκρατείας.

Σήμερα το ζήτημα επανέρχεται δριμύτερο. Σε δελτίο Τύπου του ευρωβουλευτή Κρίτωνα Αρσένη διαβάζω πως υπάρχουν νέες αποδείξεις για τη μεταφορά τοξινών από τους ΓΤΟ προς τον άνθρωπο. Το ζήτημα ανατριχιάζει. Πιο συγκεκριμένα αναφέρεται πως σε Πανεπιστήμιο του Καναδά παρατηρήθηκαν ανησυχητικές συγκεντρώσεις της τοξίνης Bt, η οποία παράγεται από γονίδιο του βακίλου Θουριγγίας ή Bt, που ενσωματώθηκε στο γενετικό υλικό του Bt καλαμποκιού και Bt βαμβακιού με τεχνικές γενετικής μηχανικής προκειμένου τα είδη να αντιστέκονται σε διάφορα παράσιτα. Η τοξίνη Bt, που δρα ως ισχυρό εντομοκτόνο, δεν βρέθηκε μόνο στα άτομα που τρέφονταν με προϊόντα που έφεραν την τοξίνη αλλά πέρασαν διαμέσου του πλακούντα και στα έμβρυά τους. Συμπληρωματικά ευρήματα από ιταλούς ερευνητές που επιβεβαίωσαν την παρουσία ΓΤ υλικού στο αίμα και το γάλα κατσίκας που τρεφόταν με ΓΤ σόγια, θεωρώ πως αποτελεί τη σταγόνα υπερχείλισης. Η πολιτεία πρέπει να λάβει τα μέτρα της. Οι πολίτες να ευαισθητοποιηθούμε επιλέγοντας ελληνικά προϊόντα. Να διεκδικούν το στοιχειώδες και το αυτονόητο, δηλαδή την άμεση και ξεκάθαρη ενημέρωση από μέρους της πολιτείας. Γιατί άλλο πράγμα είναι να δανείζεσαι και άλλο να αυτοκτονείς

Βρετανικές εταιρείες μειώνουν τις συσκευασίες

Της Elisabeth Rosenthal (Ελευθεροτυπία)

Πολίτες του Λινκολωσάιρ της Αγγλίας ήταν τόσο αγανακτισμένοι φέτος τι φθινόπωρο με τις συσκευασίες μέσα στις οποίες τποποθετούνταν τα προιόντα που αγόραζαν,που για ένα κομμάτι κρέας έφτασαν στα δικαστήρια.Το Συμβούλιο του Λινκολωσάιρ έκανε αγωγή στην αλυσίδα καταστημάτων Sainsbury για «ϋπερβολή στη συσκευασία» ενος «πολυτελούς» κρέατος, αφού δ’εχτηκε πολλά παράπονα απο καταναλωτές.

Βρετανικές ρυθμίσεις σχετικές με τις συσκευασίες άρχισαν για πρώτη φορά να έχουν αποτέλεσμα το 2003.Εκείνες οι ρυθμίσεις πλέον απαιτούν οι παραγωγοί να χρησιμοποιήσουν την ελάχιστη απαιτούμενη συσκευασία που εγγυάται «ασφάκει ,υγιεινή και την αποδοχή του καταναλωτικού κοινού»

«Νομίζω οτι οι συσκευασίες των προιόντων έχουν αρχίσει να επηρεάζουν τις αποφάσεις του καταναλωτή», δήλωσε η Άντι Ντόου, υπεύθυνη του Waste Resourses Action Programma, ή αλλίως του WRAP, ενός κυβερνιτικού προγράμματος με σκοπό τη μείωση των απορριμμάτων.

Πολλοί είναι οι λόγοι που τρόφιμα και λοιπά καταναλωτικά προιόντα πωλούνται μέσα σε υπερβολικές συσκευασίες.Λόγοι μάρκετινγκ, η ανάγκη να προστατεύονται ακριβά είδη όπως τα νέα κινητά τηλέφωνα και λόγοι ασφάλειας.

Ακόμη και επιτροπές ελέγχου παραδέχονται οτι η εμφάνιση των προιόντων είναι σημαντική, ειδικά των τροφίμων.»Εάν δεν είναι συσκευασμένο αρκετά καλά ώστε να προστατεύεται ή να τραβάει την προσοχή του καταναλωτή,τότε θα παραμείνει και θα χαλάσει πάνω στο ράφι.»υποστηρίζει η Λιζ Φοστερ,υπεύθυνη μιας ομάδας που έχει συσταθεί απο το συμβούλιο του Λινκολωσάιρ,στην ανατολική ακτή της Αγγλίας για να ελέγχει αυστηρά συσκευασίες.

Αλλά τα κίνητρα για βελτίωση ή μείωση των συσκευασιών έχουν αυξηθεί.Τοπικές κυβερνήσεις πληρώνουν μεγάλους φόρουςγγια απορρίματα που φτάνουν σε χωματερές και οι ρυθμίσεις της Ε.Ε. απαιτούν οι χώρες να μειώσουν στο μισό την ποσότητα των απορριμάτων που φτάνουν στις χωματερές μέχρι το 2013.

Οι χώροι υγειονομικής ταφής των απορριμάτων είναι σημαντικό ζήτημα για την προστασία του περιβάλλοντος, εν μέρει επειδή τα σάπια τρόφιμα απελευθερώνουν μεθάνιο, που είναι ένα απο τα αέρια του θερμοκηπίου που συντελεί στην υπερθέρμανση του πλανήτη.

Οι τοπικές κυβερνήσεις ενδέχεται να πληρώνουν περίπου 4 δις δολλάρια το χρόνο σε φόρους για τη μεγάλη ποσότητα συσκευασίων που φτα΄νουν στις χωματερές,σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποίησε η Local Government Association. Μελέτες υποδεικνύουν οτι τα νοικοκυρία θα μπορούσαν να παράγουν λιγότερο απο το μισό των απορριμμάτων τους.

Υπεύθυνοι του WRAP της Βρετανίας, που έχει συνεργαστεί με εταιρείες παραγωγής σοκολάτας,όπως οι Mars, Cadbury και Nestle, ισχυρίζονται οτι η χρήση κουτίων, αλουμινένιων συσκευασιών και φιόγκων για πασχαλινά αυγά απο 55% μειώθηκε στα 25% πέρσι στη Βρετανία.

Επίσης, ένας αυξανόμενος αριθμος εταιρειών συμμετέχει σε ένα εθελοντικό πρόγραμμα που ονομάζεται Courtauld Commitment, που τις δεσμεύει να μείωσουν τις συσκευασίες τους.Κυβερνητικοί αξιωματούχοι ισχυρίζονται οτι πάνω απο 1,1 εκατομμύριο μετρικοί τόνοι φαγητού και συσκευασιών και 3,3 εκατομμύρια μετρικοί τόνοι εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα αποφεύθηκαν τελικά.

Πέρσι, η αλυσίδα σουπερμάρκετ ASDA,η οποία ανήκει στη Wal-Mart, ζήτησε απο τους πελάτες να παρουσιάσουν αντικείμενα που αισθάνονταν οτι φυλλάσονταν μέσα σε υπερβολικές συσκευασίες,έτσι ώστε η εταιρεία να μπορέσει να σκεφτεί μια διαφορετική συσκευασία.

Μερικές αλλαγές είναι λιγότερο ορατές,όπως η χρήση λεπτότερου γυαλιού για τα μπουκάλια μπύρας και λιγότερου πλαστικού για φύλαξη λαχανικών.

Όσο για την αντιμετώπιση του συμβουλίου του Λινκολσαιρ αναφορικά με το κομμάτι του βοδινού κρέατος,άφησε την υπόθεση δυο μέρες πριν εκδικαστεί.Όπως πολλές άλλες αλυσίδες στη Βρετανία, η εταιρεία μείωσε τις συσκευασίες της πάνω απο 50%.

Αναβιώνουν τα παραδοσιακά είδη διατροφής

Όταν πριν από μερικά χρόνια, η Αλισον Παρέντε δεν μπόρεσε να βρεί ούτε ε΄ναν αρτοποιό για μια από τις επιχειρήσεις της με παραδοσιακά προϊόντα διατροφής, σκέφτηκε ότι η Βρετανία είχε πλέον σοβαρό πρόβλημα με την απώλεια της μαγειρικής παράδοσής της.
«Δεν μπορέσαμε να βρούμε κανέναν να διευθύνει την Αρτοποιία μας», λέει αναφερόμενη σε μια από τις πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις περιλαμβανομένων ενός κρεοπωλείου, μιας γαλακτοκομικής μονάδας και μιας κτηνοτροφικής μονάδας, τις οποίες διαχειρίζεται μαζί με τον άντρα της Γουιλιαμ, στο Γουέλμπεκ Εστειτ του Νότινχαμσαϊρ, στην κεντρική Αγγλία.
Αντίθετα με τη Γαλλία και την Ιταλία και ακολουθώντας μάλλον το αμερικανικό μοντέλο, η Βρετανία έχει εγκαταλείψει εδώ και πολλές δεκαετίες τις παραδοσιακές μαγειρικές της ικανότητες και έχει στραφεί στα κατεψυγμένα προϊόντα και τα έτοιμα είδη διατροφής. Στις μέρες μας, ελάχιστοι άνθρωποι ξέορυν να κάνουν αυτά που ζητάει η κ. Παρέντε.
Την ίδια στιγμ΄γ, δυναμικοί συγγραφείς και δημοφιλείς προσωπικότητες της τηλεόρασης που ειδικεύονται σε θέματα γαστρονομίας εγκωμιάζουν καθημερινά διάφορα τοπικά προϊόντα ενώ το δίκτυο των καταναλατών υποστηρίζει την επέκταση της συγκεκριμένης αγοράς.
Εδώ και περίπου 10 χρόνια δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις μικ΄ρες βιοτεχνίες και τους τοπικούς παραγωγούς της περίφημης Borοugh Market του Λονδίνου, την οποία παραλληλίζουν στχνά με τη La Boqueria της Βαρκελώνης ή τη Rue Mouffetard του Παρισιού. Η αγγλική κουζίνα, αντικείμενο χλευασμού εδώ και αιώνες φαίνεται ότι πραγματοποιεί τελευταία μια δυναμικής επιστροφή.
Για να καλύψει τις ανάγκες της αγοράς, η κ. Παρέντε συγκέντρωσε κάποιους από τους κορυφαίους ειδικούς στον κλαδο των τροφίμων-προϊόντων ζύμωσης, όπως το τυρί, η μπίρα, το ψωμί και τα αλλαντικά. Τα συγκεκριμένα προϊόντα έχουν διαφορα μυστικά ως προς την επιτυχία τους, καθώς τα βακτηρια που χρησιμοποιούνται για τη ζύμωση είναι εντελώς απρόβλεπτα.
Το αποτέλεσμα της προσπάθειας της κ. Παρέντε είναι η μη κερδοσκοπική Σχολή Παραδοσιακών Τροφίμων, η οποία ξεκίνησε προσφέροντας σύντομα σεμινάρια.
Τον επόμενο Σεπτέμβριο, 30 υποψήφιοι θα μπορέσουν να εγγραφούν στο διετές πρόγραμμα σπουδών της σχολής. Το κτίριο του 19ου αιώνα στο Γουέλμπεκ, έχει αναμορφωθεί έτσι ώστε να χωρέσει τους φούρνους ξύλου , τους ανοξείδωτους κάδους τυριού και τις αίθουσες ζύμωσης.
Το πρόγραμμα θα συνδυάσει τις πρακτικές εκμάθησης –ζύμωμα, παρασκευή τυριού ή μπίρας- με μαθήματα διαχείρισης και επιχειρηματικής πρακτικής, καθώς και με ακαδημαϊκά θέματα όπως η εκβιομηχάνιση της παραγωγής τροφίμων στον 21ο αιώνα.
«Θεωρούμε ότι μεταξύ των σπουδαστών μας θα βρίσκονται νέοι άνθρωποι, μεσήλικες σε αναζήτηση μιας δεύτερης καριέρας και αγρότες που προσπαθούν να δώσουν νέα ώθηση στην οικογενειακή επιχείρηση» λέει η κ. Παρέντε.
Ο καθηγητής Χάρι Γουέστ, ειδικός στην ανθρωπολογία των τροφίμων στο Πανεπιστήμιο του λονδίνου και ένας από τους συμβούλους της σχολής του Γουελμπεκ, θεωρεί ότι αυτή είναι η πλέον κατάλληλη στιγμή για ένα τέτοιο εγχείρημα. «Σήμερα επικρατεί στην Αγγλία ένας απίστευτος ενθουσιασμός γύρω από την παραδοσιακή μαγειρική», λέει. «Υπάρχουν φοβερές δυνατότητες στην αγορά. Αλλά ο ενθουσιασμός δεν συμβαδίζει με τις πραγματικές ικανότητες των ανθρώπων. Ελάχιστοι είναι εκείνοι που μπορούν να μετατρέψουν το αλεύρι σε ψωμί χωρίς πρόσθετα και μηχανήματα».

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Nathalie Jordi-εφ. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, The New York Times, 06-12-2009

Ένας χώρος για γαλήνη και προσφορά

ΑΜΡΙΤΣΑΡ, Ινδία –Είναι η ώρα του μεσημεριανού σε αυτό που μπορεί να είναι το μεγαλύτερο δωρεάν φαγάδικο του κόσμου. To «λανγκάρ» ή αλλιώς η κοινοτική κουζίνα βρίσκεται στον αμυδρά φωτισμένο Χρυσό Ναό αυτής της πόλης, το ιερότερο μνημείο της θρησκείας των Σιχ. Χιλιάδες εθελοντές έχουν τρίψει τα πατώματα, κόψει τα κρεμμύδια, καθαρίσει τον αρακά και ξεφλουδίσει το σκόρδο. Τουλάχιστον 40.000 μεταλλικά πιάτα, μπολ και κουτάλια έχουν πλυθεί και στοιβαχθεί.
Οποιοσδήποτε μπορεί να φάει δωρεάν εδώ και τις καθημερινές συγκενρώνονται περίπου 80.000 άτομα. Τα Σαββατοκύριακα οι επισκέπτες είναι σχεδόν διπλάσιοι. Κάθε επισκέπτης παίρνει ένα θρεπτικό γεύμα για χορτοφάγους, που σερβίρεται από εθελοντές οι οποίοι αποτελούν έκφραση του θρησκευτικού και εθνολογικού μωσαϊκού της Ινδίας.
«Αυτή είναι η παράδοση μας» είπε ο Χάρπιντερ Σινγκ, ο 45 χρονος διευθυντής αυτού του τεράστιου έργου.
Η Ινδία δεν είναι μόνο η μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου, είναι επίσης και ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά πολυπολιτισμικά έθνη. Γεννήθηκε έπειτα από μια βίαιη θρησκευτική αιματοχυσία το 1947, όταν η Βρετανική Ινδία χωρίστηκε στα δύο προκειμένου να δημιουργηθεί μια μουσουλμανική χώρα στο Πακιστάν. Ωστόσο η Ινδία είναι ένα τολμηρό κοσμικό έθνος και έχει καταφέρει να φιλοξενήσει ένα ευρύ φάσμα απόψεων σε θεμελιώδη ερωτήματα όπως η φύση της ανθρωπότητας, η ύπαρξη του Θεού και η ποιότητα της ψυχής.
Πράγματι, λίγα μέρη επιδεικνύουν τόσο καθαρά τη φυσική κλίση της χώρας στην πολυτισμικότητα και την ανεξιθρησκεία.
Ο Σιχισμός που αναδύθηκε στην περιοχή Παντζάμπ της Ινδίας τον 15ο αιώνα, απορρίπτει σθεναρά την έννοια της κάστας, η οποία εδρεύει στην καρδιά του Ινδουισμού.
Ο Χρυσός Ναός, ένα γιγαντιαίο συγκρότημα μαρμάρου και χρυσού που βρίσκεται στην καρδιά αυτής της άτακτα εκτεινόμενης πόλης κοντά στα σύνορα με το Πακισταν, επιδιώκει να ενσαρκώσει αυτή την αρχή. Πουθενά δεν είναι πιο εμφανής από ό,τι στην κουζίνα , όπου όλοι θεωρούνται ίσοι.
Ο γκουρού Αμάρ Ντας δημιούργησε την κουζίνα την εποχή που ήταν ο τρίτος γκουρού των Σιχ, το 16 ο αιώνα. Στόχος του, είπε, ήταν να τοποθετήσει όλη την ανθρωπότητα στο ίδιο επίπεδο, ανεξαρτήτως θρησκείας, οικονομικής ή κοινωνικής θέσης.
Ο εθελοντισμός και η υποστήριξη της κοινότητας είναι άλλες κεντρικές αρχές του Σιχισμού που εκφραζονται στο «λανγκάρ». Όταν ο αυτοκράτορας Ακμπαρ της δυναστείας Μουγκάλ προσπάθησε να δώσει στον γκουρού Αμαρ Ντας μια πιατέλα με χρυσά νομίσματα για να υποστηρίξει τη λειτουργία της κουζίνας, εκείνος τα αρνήθηκε , λέγοντας ότι η κουζίνα «πάντα λειτουργεί με τις ευλογίες του παντοδύναμου».
Ο Ασοκ Κουμάρ, ένας ινδουιστής με τραχιά γενειάδα, δουλευει εθελοντικά στην κουζινα σχεδόν κάθε μέρα τα τελευταία πέντε χρόνια. «Είναι η προσφορά μου», εξηγησε.
Η δουλειά του είναι να χειρίζεται το βαρύ κάδο όπου μπαίνουν τα βρώμικα πιάτα και μπολ. Τα πιάτα και τα μπολ «πετάνε» προς τη μεριά του, αλλά ποτέ δεν χάνει ούτε ένα, χρησιμοποιώντας με κάθε χέρι ένα μεταλλικό πιάτο για να εκτρέπει την κυκλοφορία προς τη σκάφη.
Ο κ. Κουμάρ ήταν βιβλιοδέτης. «Είμαι ευτυχισμένος εδώ» είπε όταν ρωτήθηκε γιατί άφησε την παλιά ζωή του.
Ινδοί όλων των θρησκειών έρχονται εδώ για να βρουν ένα είδος γαλήνης που δεν διατίθεται ευρέως στην κακοφωνία των 1,2 δισεκατομμυρίων ανθρώπων της χωρας. Όπως τα χιλιάδες ζευγάρια παπούτσια που είναι αφημένα στις πύλες του ναού, έτσι αφήνονται στις μαρμάρινες εισόδους το χάος και η βρωμιά της αστικής ζωής. Ο ναός είναι ένας κόσμοςκαθαρότητας και τάξης – όπου η μελωδία του αρμονίου και το σύρσιμο των γυμνων ποδιών είναι οι μόνοι ήχοι και κάθε τετραγωνικό εκατοστό του τρίβεται πολλές φορές την ημέρα.
Δεν ήταν πάντοτε μόνο ένα γαλήνιο μέρος. Η ανταρσία των Σιχ, οι οποίοι διεκδικούσαν ανεξάρτητα εδάφη στο Παντζάμπ, εκάνε κομμάτια την καρδιά της Ινδίας της δεκαετίες του 1970 και του 1980. Το 1984, η τότε πρωθυπουργός Ιντιρα Γκάντι διέταξε μια αιματηρή έφοδο στο ναό. Εκατοντάδες αντάρτες που κρύβονταν εκεί σκοτώθηκαν. Ο ναός υπέστη επίσης πολλές καταστροφές. Αργότερα, σωματοφύλακας Σιχ της κ. Γκάντι τη δολοφόνησαν για να παρουν εκδικηση για την επίθεση.
Παρά τη συγκεκριμένη ιστορία, οι Σιχ παραμένουν ένα τολμηρό παραδοσιακό κομμάτι της Ινδίας, διατηρώντας θέσεις στις τέχνες, την κυβερνηση και τις επιχειρήσεις. Ο τωρινός πρωθυπουργός της Ινδίας είναι Σιχ.
Ο Πανκάτζ Αχουτζα, ιδιοκτητης ενός καταστήματος με ιατροφαρμακευτικά προϊοντα στο Ρατζασταν, επισκεπτόταν το ναό για τρίτη φορα. Τώρα είχε μαζί του τη γυναίκα και το γιο του, οι οποίοι δεν είχαν ξαναπάει ποτέ. Κοιμούνταν στους κοιτώνες των επισκεπτών , που επίσης, είναι δωρεάν. Η οικογένεια πιστεύει στον Ινδουισμό αλλα ο ναός έχει ιδιαίτερη σημασία για αυτούς.
«Υπάρχουν πολλοί. Θρησκευτικοί τόποι σε αυτή τη χώρα» είπε ο σύζυγος του κ. Αχουτζα, Νικιτα. «Αλλά το είδος της γαλήνης και της καθαρότητας που βρίσκεις ςδώ δεν θα το βρείς πουθενά αλλού». Πράγματι, ποτέ δεν σκέφτεσαι ούτε στιγμή ποιος προετοίμασε το φαγητό στην κουζίνα αν και στην παραδοση της Ινδίας, με την αυστηρή διαστρωμάτωση σε κάστες, τέτοια θέματα είναι ζωτικά.
«Είναι κάτι περισσότερο από φαγητό» είπε για τα γεύματα που έχει φάει στην κοινοτική κουζίνα. «Οταν το φας, ξεχνάς ποιος μαγειρευει, ποιος το σερβίρει, ποιος κάθεται δίπλα σου».

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Lydia Polgreen- εφ. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Τhe New York Times, 26-09-2010

Παγκόσµια κληρονοµιά η µεσογειακή διατροφή

Στον κατάλογο της UNESCO φλαµένγκο, βελονισµός και κυνήγι µε γεράκι




Στάτους εφάµιλλο της Ακρόπολης, των Πυραµίδων και του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Φράγµατος απέκτησε από χθες η µεσογειακή διατροφή, αφού συµπεριελήφθη στον κατάλογο της Αϋλης ή Πνευµατικής Πολιτιστικής Κληρονοµιάς µαζί µε το φλαµένγκο, τον κινεζικό βελονισµό, το παραδοσιακό γαστριµαργικό γεύµα της Γαλλίας και άλλους 46 άυλους θησαυρούς.

Συνεδρίασε στο Ναϊρόµπιτης Κένυας η αρµόδια επιτροπή της UNESCO και ενέκρινε συνολικά50 υποψηφιότητες από 30 χώρες για τον τίτλο τηςAϋλης ή Πνευµατικής Πολιτιστικής Κληρονοµιάς της Ανθρωπότητας. Ειδικά για τη µεσογειακή διατροφή, η χθεσινή ηµέρα σήµανε την επιτυχή κατάληξη µιας τετραετούς µάχης. Το 2006 Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία και Μαρόκο υπέβαλαν στην UNESCO αίτηση να συµπεριληφθεί στους παγκόσµιους θησαυρούς. Μετά το πρώτο «όχι» που άκουσαν, υπέβαλαν νέα αίτηση µε ανανεωµένα επιχειρήµατα και τα κατάφεραν.

Η έννοιατηςΑϋληςή Πνευµατικής Πολιτιστικής Κληρονοµιάς της Ανθρωπότητας, τµήµα τηςΠαγκόσµιαςΚληρονοµιάςτης UNESCO, υιοθετήθηκε τη δεκαετία του 1990 και περιλαµβάνει διάφορες πτυχές του πολιτισµού, από τον χορό και τη µουσική έως διάφορες µορφές έκφρασης και παραδόσεις, τελετουργίες ή γιορτές που χαρακτηρίζουν µια οµάδα. Η λίστα περιελάµβανε 166 θησαυρούς από 77 χώρες και από χθες προστέθηκαν, µεταξύ των άλλων, τα κροατικά λαϊκά τραγούδια, ένας αρχαίος χορός των Ουιγούρων και το τουρκικό φεστιβάλ πάλης των µπεχλιβάνηδων που αλείφονται µε λάδι.

Bαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο εφ. Τα Νέα, 17-11-2010

Το «θείο δάκρυ» σε γεύσεις... gourmet

Προϊόν μοναδικό είναι η μαστίχα. Πρόκειται για τη φυσική ρητίνη που βγαίνει από τον κορμό και τα κλαδιά του σχίνου (Pistacia Lentiscus var. Chia).
Οι εργαζόμενες της MEDITERRA στο Νεοχώρι Χίου επί το έργον. Αυτό το «θείο δάκρυ» προκαλείται με το χάραγμα του σχίνου με αιχμηρό εργαλείο. Το «κέντος» όπως το ονομάζουν στα «νοτιόχωρα», στα είκοσι τέσσερα χωριά της μαστίχας, που αρχίζει από τον Ιούλιο και ολοκληρώνεται τον Σεπτέμβρη.
Το μαστίχι ρέει κατά σταγόνες πάνω στο άσπρο χώμα που έχουν απλώσει οι μαστιχοπαραγωγοί κάτω από το δέντρο. Χρειάζεται περίπου 20 μέρες για να στερεοποιηθεί σε ακανόνιστα σχήματα οπότε θα μπορεί να μαζευτεί από τους μαστιχοπαραγωγούς.
Ακολουθεί το πρώτο καθάρισμα, το κοσκίνισμα, για να χωριστεί ανάλογα με το μέγεθος που έχουν οι κόκκοι μαστίχης και τέλος το τελικό καθάρισμα. Σπυρί σπυρί από όλη την οικογένεια, με τις γυναίκες να πρωταγωνιστούν. Στη συνέχεια παραδίδεται στους κατά τόπους συνεταιρισμούς των χωριών και από εκεί στην Ενωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου. Η μαστίχα Χίου από το 1997 έχει χαρακτηρισθεί Προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.).
Παίρνοντας τα μηνύματα των καιρών για σύγχρονο marketing και δίκτυο διανομής, η Ενωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου, που ιδρύθηκε στα 1938, προχώρησε στην ίδρυση θυγατρικής εταιρείας MEDITERRA Α.Ε. που μέσα από τα mastihashop διακινεί τα δικά της προϊόντα, σ' αυτό το «ταξίδι ανατολικά στη Μεσόγειο». Την 1η Αυγούστου εγκαινιάστηκε και η βιοτεχνία της MEDITERRA για την παραγωγή προϊόντων με βάση τη μαστίχα, στην Καλλιμασιά της Χίου, από την υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κατερίνα Μπατζελή.
Η Αντωνία Ανδρεάδη είναι μία από τις εργαζόμενες στη βιοτεχνία της MEDITERRA Α.Ε., από το χωριό Νεοχώρι, το πρώτο μαστιχοχώρι καθώς φεύγουμε από τη Χώρα προς τα νότια. «Βασικό υλικό όλων των προϊόντων μας είναι η μαστίχα. Προϊόν μοναδικό, που παράγεται μόνο στη Χίο», τονίζει.
Μαζί με τη Δέσποινα Λιόκαρη βάζουν τη γέμιση στις χαλβαδόπιτες. «Μέχρι να φτάσει το προϊόν εδώ σ' εμάς, ο μαστιχοπαραγωγός έχει ιδρώσει πάρα πολύ. Πρέπει να κοπιάσεις μέχρι να φτάσει να "δακρύσει" το δέντρο». Από τα Νένητα η ίδια, ένα από τα μεγαλύτερα Μαστιχοχώρια, ξέρει από πρώτο χέρι τον αγώνα του μαστιχοπαραγωγού, αφού ακόμα δουλεύει και στον πρωτογενή τομέα.
«Τώρα κεντάμε το δέντρο για να δακρύσει. Περί το Σεπτέμβρη, που ο καιρός είναι κρύος, αρχίζει να παγώνει. Τότε μαζεύεται κάτω από τον σχίνο και το παίρνουμε σπίτι. Εκεί θα το κοσκινίσεις για να το χωρίσεις σε κατηγορίες ψιλό , χοντρό, πιο χοντρό, μετά να το πλύνεις, να το καθαρίσεις... Από έντεκα χρόνων μέχρι και ογδόντα όλοι, άντρες - γυναίκες, δουλεύουν στα μαστιχόδεντρα», τονίζει η Δέσποινα.
Η τρίτη εργαζόμενη που ετοιμάζει τις χαλβαδόπιτες για την εμπορική συσκευασία, είναι η Μαίρη Χριστοπούλου. Μπορεί να μην κατάγεται από τα Μαστιχοχώρια, αλλά θαρρείς και το έφερε η τύχη να είναι από τη συνοικία του Αγίου Ισιδώρου στο Βροντάδο της Χίου. Του Αγίου δηλαδή που είναι ο προστάτης του μαστιχοφόρου σχίνου, αφού η θρησκευτική μας παράδοση θέλει μαστίχα να βγάζουν μόνο οι σχίνοι στην περιοχή όπου ο Αγιος μάτωσε ή δάκρυσε από τα βασανιστήρια που του έκαναν.
Σημειώνει το πόσο σημαντικό είναι να δουλεύει κανείς σε μια εταιρεία με σύγχρονες συνθήκες που μάλιστα παράγει τόσα ξεχωριστά προϊόντα από ένα προϊόν που γίνεται μόνο στη Χίο.
Πρότυπη μονάδα
Η ανάγκη να υπάρξουν και νέα προϊόντα με μαστίχα, έκανε τη MEDITERRA να προχωρήσει στην κατασκευή αυτής της μονάδας, σημειώνει ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Γιάννης Μανδάλας.
Αρχικά η σκέψη της Ενωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου ήταν να στήσει δίκτυα μικρών εργαστηρίων στα μεγάλα κεφαλοχώρια της μαστίχας, με την Ενωση να αναλαμβάνει τη συσκευασία και τη διάθεση. Η προοπτική αυτή φαίνεται ότι δεν είχε ωριμάσει μεταξύ κυρίως των γυναικών που καλούνταν να υποστηρίξουν τις μικρές μονάδες.
«Θα είχε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον να υπήρχε αυτή η διάχυση τεχνογνωσίας, να ασχολούνται ολόκληρα χωριά με την παραγωγή π.χ. ζυμαρικών, γλυκών και άλλων προϊόντων με βάση τη μαστίχα», σημειώνει ο Γιάννης Μανδάλας.
Πριν από λίγα χρόνια τα προϊόντα της μαστίχας ήταν ελάχιστα. «Υποβρύχιο, λικέρ μαστίχα με περιορισμένη όμως διείσδυση στην αγορά και η τσίκλα της ΕΛΜΑ».
«Ετσι στήθηκε μια βιοτεχνία, ή αν θέλετε ένα μεγάλο εργαστήριο, όπου τα προϊόντα γίνονται στην ουσία χειροποίητα, από την ανάγκη να παρουσιάσουμε την πολυχρηστικότητα της μαστίχας».
«Το μέλλον της είναι οι ιδιότητες της μαστίχας», επισημαίνει ο Γ. Μανδάλας, εξηγώντας ότι αν για παράδειγμα στην Τουρκία, Μέση Ανατολή και βόρεια Αφρική η μαστίχα είναι γνωστή για τη χρήση της στη ζαχαροπλαστική και στη μαγειρική, στη Γερμανία εξάγεται για να αποτελέσει βασικό συστατικό στην παραγωγή βερνικιών και στην Αμερική για την παρασκευή επιθεμάτων για εγκαύματα.
Ξαναγυρίζουμε όμως στις gourmet γεύσεις με βάση τη μαστίχα.
Ο Αντώνης Καλίτσης, υπεύθυνος της μονάδας, σημειώνει ότι αντικείμενό τους είναι η έρευνα και η ανάπτυξη νέων προϊόντων. Εδώ κάνουν τις δοκιμές, ενώ υπάρχει μια ομάδα γευσιγνωσίας δίπλα στο εργαστήριο που δίνει την τελική έγκριση για τη συνταγή που θα παρασκευαστεί.
Τα νέα προϊόντα
Υπεύθυνη γι' αυτή την πειραματική κουζίνα είναι η Δέσποινα Λιόκαρη. Οπως σημειώνει «φτιάχνεται η νέα συνταγή σε ένα τσουκαλάκι μικρό, για να πετύχουμε την κατάλληλη δόση της μαστίχας που χρειάζεται ώστε το προϊόν να έχει μια διακριτική γεύση. Στη συνέχεια διατηρείται σε βαζάκια για να δουν τη συμπεριφορά του υλικού, αφού δεν χρησιμοποιούνται συντηρητικά ή χρωστικές, και εν συνεχεία να αποφασιστεί να γίνει παραγωγή σε μια μεγάλη ποσότητα.
»Πετυχημένες αλμυρές γεύσεις είναι η μελιτζανοσαλάτα, η σάλτσα, η σκορδαλιά, χιώτικη κοπανιστή, το ελαιόλαδο με μαστίχα και από γλυκές το μέλι, η σοκολάτα, τα πουράκια, μαζί με τα «κλασικά» προϊόντα μαστίχας.
Οπως για παράδειγμα τα λουκούμια, όπου στα καζάνια παρασκευής συναντήσαμε τον Γιώργο Στεφανάρα. Καταγόμενος από την Καλαμωτή, δηλώνει και μαστιχοπαραγωγός. Τα απογεύματα, αφού τελειώνει η δουλειά στη βιοτεχνία ασχολείται με τους σχίνους του, όπως και εκατοντάδες άλλοι Χιώτες.
«Τώρα που παράγουμε εδώ τα προϊόντα, φαίνεται ότι έχει μέλλον το μαστίχι», σημειώνει. Πράγματι χρόνο με το χρόνο αυξάνεται η παραγωγή, ενώ και νέοι μπαίνουν στη δουλειά.
Στοιχείο σημαντικό, τονίζει η Αντωνία, αφού έτσι κρατούνται και οι νέοι στα χωριά, ζουν εκεί, και δεν αναγκάζονται να μετοικήσουν σε αστικά κέντρα.
Πώς αλλιώς θα είχε άλλωστε η Ενωση Μαστιχοπαραγωγών 4.850 μέλη; *

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο ΘΟΔΩΡΗ ΠΥΛΙΩΤΗ -εφ. Ελευθεροτυπία, 07-08-2010

Κήρυξαν τον πόλεμο στα τρόφιμα - δηλητήριο

Καμπανάκι επιστημόνων για λιπαρά και αλάτι


«Τρώμε ό,τι μας σερβίρουν οι βιομηχανίες τροφίμων»: αυτό υπογραμμίζουν Ελληνες επιστήμονες, προσθέτοντας πως τα προϊόντα που περιέχουν τρανς και κορεσμένα λιπαρά καθώς κι εκείνα που «κολυμπούν» στο αλάτι συνθέτουν μια ωρολογιακή βόμβα στο πιάτο μας.
Αυτός είναι και ο λόγος που επισημαίνουν πως είναι αναγκαία μια δυναμική παρέμβαση, στα πρότυπα της πρότασης που διατυπώθηκε στην Αγγλία, προκειμένου να μπει φρένο στις βιομηχανίες τροφίμων.

Σε μάστιγα εξελίσσονται οι καρδιαγγειακές παθήσεις, καθώς μόνο στην Αγγλία καταγράφονται 150.000 θάνατοι κάθε χρόνο και από αυτούς οι 40.000 οφείλονται στην κακή διατροφή. Στο πλαίσιο αυτό, οι ειδικοί του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας και Κλινικής Αριστείας (ΝΙCΕ) της Βρετανίας προτείνουν τη λήψη αυστηρών μέτρων στον τομέα της πρόληψης. «Σε ό,τι αφορά τα διαθέσιμα τρόφιμα, η υγιεινή επιλογή πρέπει να γίνει και η “εύκολη” επιλογή. Κάνοντας ένα βήμα παραπέρα, τα ωφέλιμα για την υγεία τρόφιμα πρέπει να πωλούνται σε φθηνότερες τιμές από εκείνα που την βλάπτουν. Ετσι θα δελεαστεί το κοινό», τόνισε στην βρετανική εφημερίδα «Τhe Daily Τelegraph» ο διευθυντής του τμήματος του ΝΙCΕ και καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Κλιμ Μακ Φέρσον.

Συναγερμός
Ελληνες επιστήμονες, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν πως οι εξελίξεις αυτές θα πρέπει να ανεβάσουν το επίπεδο συναγερμού και στη χώρα μας. Οπως υπογραμμίζει στα «ΝΕΑ» ο κοσμήτορας και καθηγητής της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας κ. Γιάννης Κυριόπουλος, τα καρδιαγγειακά νοσήματα εμφανίζουν μεγάλη συχνότητα στην Ελλάδα.

«Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο πεθαίνουν περίπου 63.000 άνθρωποι με κύρια αιτία κάποιο καρδιαγγειακό νόσημα, αγγειακά, εγκεφαλικά επεισόδια και ισχαιμική καρδιοπάθεια. Κάθε χρόνο περίπου 300.000 ασθενείς νοσηλεύονται με βασική διάγνωση κάποιο νόσημα του κυκλοφορικού», προσθέτει ο κ. Κυριόπουλος.

«Πόσα χρόνια ζωής χαρίζει η υγιεινή διατροφή;». Πρόκειται για ένα ερώτημα στο οποίο δεν μπορούν να απαντήσουν με μεγάλη ακρίβεια οι επιστήμονες. Σύμφωνα ωστόσο με εκτιμήσεις και «κατ΄ αντιστοιχία με τα αγγλικά νούμερα, θα σώζαμε έως και 17.000

ζωές κάθε χρόνο», εκτιμά ο οικονομολόγος της Υγείας και συνεργάτης της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας κ. Κώστας Αθανασάκης.

Για να συμβεί όμως αυτό, πρέπει πρώτα να μπει μαχαίρι στα τρανς λιπαρά, που δηλητηριάζουν το καθημερινό διαιτολόγιο των καταναλωτών. Οπως εξηγούν οι ειδικοί, τα τρανς λιπαρά, δηλαδή τα υδρογονωμένα έλαια, παράγονται κατά τη μετατροπή του υγρού φυτικού ελαίου σε στερεό λίπος με χρήση υψηλών θερμοκρασιών (υδρογόνωση). Και παρ΄ όλο που σειρά ερευνών έχει δείξει πως η κατανάλωσή τους αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης αθηρωματικής πλάκας και εμφάνισης καρκίνου, οι βιομηχανίες τροφίμων συνεχίζουν να τα χρησιμοποιούν για την παραγωγή τροφίμων όπως είναι τα μπισκότα και οι πίτες. Ο λόγος; Εκτός από το ότι είναι φθηνά και μειώνουν το κόστος παραγωγής, παράλληλα επιμηκύνουν τον χρόνο συντήρησής τους. «Οι ενστάσεις των επιστημόνων και οι σχετικές δημοσιεύσεις που απέδειξαν πως τα τρανς λιπαρά βλάπτουν σοβαρά την υγεία είχαν σαν αποτέλεσμα να μειωθεί η χρήση τους από τη βιομηχανία τροφίμων. Αυτό διαπιστώνουμε και σε σχετική έρευνα που διεξάγουμε, μελετώντας την περιεκτικότητα των υδρογονωμένων ελαίων στις μαργαρίνες που κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά», λέει ο ομότιμος καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Αντώνης Καφάτος.

Η μισή αλήθεια
Αυτή είναι όμως μόνον η μισή αλήθεια, αφού ο κ. Καφάτος διαπίστωσε πως «για να διατηρηθεί η στερεή μορφή της μαργαρίνης, οι εταιρείες παραγωγής προσέθεσαν κορεσμένα λίπη. Και βέβαια, δεν γνωρίζουμε την ποσότητα τρανς λιπαρών που περιέχουν έτοιμα τρόφιμα όπως είναι τα μπισκότα και άλλα σνακ».

Ομως και τα κορεσμένα λίπη, όπως και τα τρανς, ανήκουν στην κατηγορία των κακών λιπών, αφού αποτελούν τον σπουδαιότερο παράγοντα αύξησης της κακής χοληστερόλης στο αίμα. Επιπλέον, αποτελούν τους συνήθεις υπόπτους και για την ανάπτυξη αρτηριοσκλήρυνσης.

Πάντως, όπως διαπιστώνει ο κ. Δημήτρης Τριχόπουλος, καθηγητής Επιδημιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί κάποιες, έστω και μεμονωμένες, θετικές εξελίξεις στη χώρα μας. Είναι ενδεικτικό, για παράδειγμα, πως βιομηχανίες αλλαντικών έχουν αρχίσει να προσθέτουν στα προϊόντα τους ελαιόλαδο.

Οι σεφ όμως των ταχυφαγείων και των εταιρειών παραγωγής τροφίμων - ακόμη κι εκείνοι που κάνουν εκπτώσεις στα λιπαρά- επιμένουν να προσθέτουν πλούσιες ποσότητες αλατιού. «Για να γίνει ελκυστικό το κακής ποιότητας φαγητό, πρέπει να νοστιμίσει. Το αλάτι είναι ένα από τα κύρια συστατικά που κάνει το junk food δελεαστικό για τον ουρανίσκο. Λαμβάνοντας λοιπόν υπ΄ όψιν πως τα τρόφιμα αυτά έχουν χαμηλό δείκτη κορεσμού, δηλαδή, δεν σε χορταίνουν γρήγορα και άρα καταναλώνονται μεγαλύτερες ποσότητες, καταλήγει κανείς στο ασφαλές συμπέρασμα πως οι πολίτες λαμβάνουν υψηλές ποσότητες αλατιού», προσθέτει ο κ. Τριχόπουλος.

Κι όμως, οι γιατροί επισημαίνουν σε κάθε ευκαιρία πως το αλάτι ανεβάζει την πίεση, άρα και τον κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού.
ΘΑ ΣΩΖΟΝΤΑΝ ΖΩΕΣ
Μάστιγα οι καρδιαγγειακές παθήσεις. Η υγιεινή διατροφή θα έσωζε έως και 17.000 ζωές ετησίως, σύμφωνα με εκτιμήσεις επιστημόνων

«Αγνωστη λέξη» για τα παιδιά η μεσογειακή διατροφή

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ έχουν βάλει στο μάτι οι μεγάλες αλυσίδες ταχυφαγείων και βιομηχανιών τροφίμων, βομβαρδίζοντάς τα με διαφημίσεις, δωράκια... αλάτι και λιπαρά. Γι΄ αυτό και οι έλληνες επιστήμονες υπογραμμίζουν πως είναι αναγκαία η δημιουργία μίας ασπίδας προστασίας για τους ανηλίκους.

«Πριν από δύο χρόνια είχαμε δημιουργήσει έναν οδηγό διατροφικών οδηγιών για τα κυλικεία των σχολείων, σε μία προσπάθεια προάσπισης της υγιεινής διατροφής των μαθητών. Το πρόβλημα ωστόσο είναι πως στη χώρα μας πραγματοποιούνται αποσπασματικές δράσεις, ενώ υπάρχει η ανάγκη μιας ενιαίας πολιτικής και συστηματικής παρέμβασης στη βιομηχανία τροφίμων», υπογραμμίζει η καθηγήτρια Διατροφής και Προληπτικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Αντωνία Τριχοπούλου.

Κι όλα αυτά, την ώρα που η Ελλάδα είναι η χώρα της μεσογειακής διατροφής.

«Η δουλειά μας για τα οφέλη της παραδοσιακής διατροφής έχει επηρεάσει τους συναδέρφους μας στο εξωτερικό, όμως οι Ελληνες και κυρίως τα παιδιά απομακρύνονται κάθε χρόνο και περισσότερο από αυτή», προσθέτει η κ. Τριχοπούλου.


Η Αγγλία ανοίγει τον δρόμο

Το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Κλινικής Αριστείας της Αγγλίας υπογραμμίζει σε σχετική έκθεση πως η διατροφή δεν είναι προσωπική υπόθεση. Αντίθετα, σύμφωνα με τους ειδικούς, κρίνεται αναγκαία μία συντονισμένη προσπάθεια που θα βάλει όρια στις βιομηχανίες τροφίμων. Στο πλαίσιο αυτό προτείνουν:

ΚΑΘΟΛΙΚΗ απαγόρευση των τρανς λιπαρών ΜΕΙΩΣΗ στο μισό των συνιστώμενων ποσοτήτων νατρίου στο ημερήσιο διαιτολόγιο ΜΕΙΩΣΗ των τιμών των υγιεινών σνακ (χαμηλά σε λιπαρά και περιεκτικότητα σε αλάτι), ώστε να είναι πιο φθηνά από τo junk food και άρα πιο προσιτά στους καταναλωτές ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ρύθμιση για τη δραστική μείωση των κορεσμένων λιπαρών από τις βιομηχανίες τροφίμων ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ των τηλεοπτικών σποτ για σνακ που περιέχουν υψηλή ποσότητα νατρίου και ζάχαρης έως τις 9 το βράδυ, ως μέτρο προστασίας των παιδιών ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ λειτουργίας ταχυφαγείων σε κοντινή απόσταση από τα σχολεία ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ του συστήματος σήμανσης των τροφίμων, που είναι ανάλογο με εκείνο των φαναριών. Κατ΄ αυτό τον τρόπο οι καταναλωτές θα γνωρίζουν εάν ένα προϊόν έχει υψηλή, μέτρια ή χαμηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, λιπαρά και ζάχαρη Η ΚΟΙΝΗ Γεωργική Πολιτική να διασφαλίσει κίνητρα στους γεωργούς για την παραγωγή υγιεινών προϊόντων

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Μάρθα Καϊτανίδη -εφ. Τα Νέα, Τετάρτη 23 Ιουνίου 2010

Η φύση στο πιάτο

«Ενα καλό εστιατόριο πρέπει να ξαφνιάζει τον κόσµο», λέει ο Γιοσιχίρο Ναρισάουα. Το δικό του, στο Τόκιο, ανακηρύχθηκε το καλύτερο της Ασίας από τη λίστα San Ρellegrino µε τα 50 καλύτερα εστιατόρια του κόσµου.

Γευσιγνώστες απ’ όλο τον κόσµο πηγαίνουν στο εστιατόριο του 41χρονου Ναρισάουα για να δοκιµάσουν τις «ανορθόδοξες», κατά τους κριτικούς, συνταγές του. «Οι Δηµιουργίες του Ναρισάουα», όπως ονόµασε το εστιατόριο, έχουν δύο αστέρια στον Οδηγό Μισλέν και προτείνουν ένα µοναδικό µείγµα γαλλικής και ιαπωνικής κουζίνας. Ο σεφ λέει πως αυτό που επιδιώκει είναι να βάλει «τη φύση στο πιάτο». Μολονότι πολλές συνταγές του είναι αναµφίβολα γαλλικές, το µενού του είναι εµπνευσµένο από την ιαπωνική φιλοσοφία που έγκειται στη χρησιµοποίηση των πιο φρέσκων προϊόντων αναλόγως της εποχής. «Οι πελάτες πρέπει να υποκύπτουν στη γοητεία των εποχών», εξηγεί. «Δεν πρέπει απλώς να τρώνε ένα φαγητό, πρέπει να ρουφάνε την ίδια τη ζωή, τη µυρωδιά, την υφή και τη γεύση των τοπίων που παρήγαγαν αυτή την τροφή».

Στις «Δηµιουργίες του Ναρισάουα» η ατµόσφαιρα είναι λιτή. Ενας τοίχος από γυαλί χωρίζει την κουζίνα από την αίθουσα – στην οποία µπορούν να σερβιριστούν 25 άνθρωποι –, µε αποτέλεσµα οι συνδαιτυµόνες να µπορούν να παρακολουθούν όσα συµβαίνουν στην κουζίνα. «Οι πελάτες µπορούν να δουν τα πάντα, ακόµη και το περιεχόµενο των ψυγείων», εξηγεί ο σεφ. «Τα φαγητά πρέπει επίσης να ετοιµάζονται µε βάση τις επιθυµίες κάθε πελάτη. Δεν έχει νόηµα να σερβίρεις το ίδιο πράγµα σ’ έναν εβδοµηντάρη και σ’ έναν νεαρό». Εξι ηµέρες την εβδοµάδα, ο Ναρισάουα, ο οποίος είναι παντρεµένος και πατέρας δύο παιδιών, φτάνει στην κουζίνα του στις 7.45 το πρωί και σπάνια φεύγει πριν από τα µεσάνυχτα. Οταν δεν βρίσκεται µπροστά στους φούρνους ή δεν συζητάει µε τους πελάτες, επισκέπτεται κάποιον από τους 40 παραγωγούς βιολογικών προϊόντων που είναι οι προµηθευτές του. Εχει τη µαγειρική στο αίµα. Ο παππούς του έφτιαχνε παραδοσιακά ιαπωνικά γλυκά και ο πατέρας του είχε ένα αρτοποιείο – ζαχαροπλαστείο. Και επειδή απολάµβανε να βλέπει τη χαρά των πελατών του πατέρα του όταν έτρωγαν κάτι καλό, ο νεαρός Ναρισάουα αποφάσισε στα 19 του να σπουδάσει µαγειρική στην Ευρώπη.

Εκπαιδεύτηκε στη Γενεύη στην κουζίνα του Φρέντι Ζιραρντέ, ενός από τους περίφηµους σεφ του 20ού αιώνα, και αποφάσισε να επιστρέψει στο Τόκιο, µια πόλη που έχει τετραπλάσια εστιατόρια από τη Νέα Υόρκη. «Σκέφτηκα να εκφράσω κάτι διαφορετικό εισάγοντας τα καλύτερα στοιχεία της ιαπωνικής κουζίνας – τη σηµασία που δίνει στη στιγµή, στη δύναµη των εποχών – και συνδυάζοντάς τα µε αυτά που είχα µάθει στην Ευρώπη», λέει. Το αποτέλεσµα, προσθέτει, δεν είναι ούτε γαλλικό ούτε ιαπωνικό: «Νοµίζω ότι ξεπερνάµε πλέον τις ετικέτες “ιταλική” ή “γαλλική” κουζίνα· το πρόσωπο που µαγειρεύει είναι αυτό που κάνει τη διαφορά, γι’ αυτό και ονοµαστήκαµε “Οι Δηµιουργίες του Ναρισάουα”», εξηγεί ο σεφ.


Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Γιώργου Αγγελόπουλου -εφ. Τα Νέα, 16 Ιουνίου 2010

Τοπικές γεύσεις κόντρα στην κρίση

Ανάρπαστα στην Αθήνα τα παραδοσιακά προϊόντα του ακριτικού νομού που επιμένει στην ποιότητα



Ομελέτα από αυγό στρουθοκαμήλου, ριζότο με βουβαλίσιο λουκάνικο χαμηλών λιπαρών και κρασιά από αρχαίες ποικιλίες σταφυλιών που επιβίωσαν στον χρόνο. Τέσσερις Σερραίοι παραγωγοί και ο σεφ του Προέδρου της Δημοκρατίας Θανάσης Σκούρας, εξηγούν στα «ΝΕΑ» γιατί τα σερραϊκά προϊόντα αποτελούν «εναλλακτική» λύση διατροφής.

Τα 34 περίπτερα στον σταθμό Συντάγματος του Μετρό είχαν αδειάσει από προϊόντα χθες το απόγευμα, τελευταίες ώρες της έκθεσης σερραϊκών προϊόντων. Οι διοργανωτές μέτρησαν 70.000 επισκέπτες μέσα σε 4 μέρες και οι 17 Σερραίοι παραγωγοί παραδοσιακών προϊόντων, οι οποίοι βρέθηκαν για πρώτη φορά στην Αθήνα με σκοπό να προωθήσουν τα «Μπακάλικα Σερρών» που λειτουργούν στην πόλη εδώ και τρία χρόνια, μόνο κέρδη.

«Κατεβάσαμε τρία φορτηγά με προϊόντα από τις Σέρρες και ούτε μισό δεν θα επιστρέψει» λέει στα «ΝΕΑ» ο διοργανωτής Αγγελος Καραμπίκας. «Η έκθεση, σε συνεργασία με το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Σερρών», λέει ο κ. Καραμπίκας, «ήταν μια στρατηγική κίνηση εξωστρέφειας των μικρών σερραϊκών επιχειρήσεων με τζίρο 300.000 έως 1.000.000 ευρώ τον χρόνο», η εμβέλεια των οποίωνόπως συμπληρώνει- ποτέ δεν ξεπέρασε τα όρια της Θεσσαλονίκης, με εξαίρεση βέβαια τους πανελληνίως γνωστούς ακανέδες.

«Η κρίση είναι για μας μια πρόκληση» λέει στα «ΝΕΑ» ο Σερραίος σεφ Θανάσης Σκούρας, αρχιμάγειρας της Προεδρίας της Δημοκρατίας από το 1976. «Τώρα περισσότερο από ποτέ πρέπει να επιμείνουμε στην ποιότητα» τονίζει.

Σύμφωνα με στοιχεία του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Σερρών, η γεωργική έκταση καλύπτει το 40% του νομού. Το σκληρό σιτάρι, το καλαμπόκι, το ρύζι και ο καπνός ήταν τα σημαντικότερα προϊόντα της περιοχής μέχρι το 1960, όταν οι ντόπιοι εντατικοποίησαν την παραγωγή κρέατος και υποπροϊόντων γάλακτος από τα οικόσιτα βουβάλια της περιοχής. Σήμερα στον Νομό Σερρών καλλιεργούνται με ρύζι περίπου 50.000 στρέμματα στην πεδιάδα του Στρυμόνα και παράγονται 25.000 τόνοι ρυζιού, οι οποίοι αντιστοιχούν στο 1/5 της ετήσιας εγχώριας παραγωγής. Σήμερα ωστόσο, σύμφωνα με τον νομαρχιακό σύμβουλο Ευθύμη Ραμπότα, η οικονομία της περιοχής βασίζεται στην παραγωγή βουβαλίσιου κρέατος: 3 πιστοποιημένα σφαγεία λειτουργούν στην περιοχή και εκτός από τον γνωστό βουβαλίσιο καβουρμά, υποπροϊόντα του βουβαλίσιου γάλακτος- όπως το γιαούρτι και η κρέμα- αποτελούν τη βάση για την παραδοσιακή ζαχαροπλαστική.
17 ΣΕΡΡΑΙΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ
παραδοσιακών προϊόντων ήρθαν με σκοπό να προωθήσουν τα «Μπακάλικα Σερρών» που λειτουργούν 3 χρόνια και μετρούν μόνο κέρδη

Σερραϊκή συνταγή Ριζότο με σερραϊκό λουκάνικο ή καβουρμά

από τον Θανάση Σκούρα
(για 4 άτομα)
ΤΑ ΥΛΙΚΑ
250 γρ. ρύζι καρολίνα 150 γρ. βουβαλίσιο λουκάνικο ή καβουρμά 50 γρ. ελαιόλαδο 1 μεγάλο κρεμμύδι 1 ποτήρι του κρασιού λευκό κρασί Παγγαίου 1 ποτήρι ζωμό λαχανικών 3 κουταλιές της σούπας γιαούρτι πλήρες (κατά προτίμηση βουβαλίσιο) Αλάτι, πιπέρι, κόκκινη (γλυκιά) πάπρικα
Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Ψιλοκόβουμε και σοτάρουμε το κρεμμύδι στο ελαιόλαδο. Προσθέτουμε το ρύζι και ανακατεύουμε μέχρι να γυαλίσει επιφανειακά. Κόβουμε το λουκάνικο (ή τον καβουρμά) σε κομμάτια και προσθέτουμε. Κατά διαστήματα αλατοπιπερώνουμε. Οταν το κρέας τηγανιστεί καλά, σβήνουμε με το κρασί και ρίχνουμε σιγά σιγά τον ζωμό. Αφήνουμε το ρύζι να απορροφήσει τα υγρά του και λίγο πριν το βγάλουμε από τη φωτιά προσθέτουμε το γιαούρτι. Ανακατεύουμε καλά. Σερβίρουμε το ρύζι ζεστό και πασπαλίζουμε με κασέρι, κεφαλοτύρι ή φέτα.


ΚΡΕΑΣ ΚΑΙ ΑΥΓΑ ΣΤΡΟΥΘΟΚΑΜΗΛΟΥ

«Δέκα άτομα θα φάνε ομελέτα από αυτό το αυγό» λέει ο κ. Αχλατλής, ένας από τους πρώτους εκτροφείς στρουθοκαμήλων στην Ελλάδα, κρατώντας ένα αυγό στρουθοκαμήλου. Οπως λέει ο κ. Αχλατλής, «το αυγό στρουθοκαμήλου είναι πλούσιο σε πρωτεΐνες και ασβέστιο, ενώ το κρέας το πλέον ελαφρύ και υγιεινό. Ισοδυναμεί με 35 αυγά κότας» λέει.
ΒΟΥΒΑΛΙΣΙΟ ΚΡΕΑΣ

«Το βουβαλίσιο κρέας είναι νόστιμο αλλά σκληρό, γι΄ αυτό και μαγειρεύεται αργά» λέει ο κ. Θανάσης Κόκκωνας, κρεοπώλης στη Ροδόπολη Σερρών. Σύμφωνα με το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Σερρών, το βουβαλίσιο κρέας είναι το χαμηλότερο σε λιπαρά και χοληστερόλη μετά το κρέας της γαλοπούλας και είναι πλούσιο σε σίδηρο. «Σήμερα εκτρέφουμε 3.000 ζώα ελευθέρας βοσκής στη λίμνη Κερκίνη. Δοκιμάστε τον πικάντικο καβουρμά, αλλά και ένα ραχάτικο στιφάδο στη γάστρα», προτείνει.


Η Νιγρίτα ταΐζει τη... ΝΑSΑ

Η σπιρουλίνα, ένα κυανοπράσινο μικροσκοπικό φύκιπου χρησιμοποιείται από τη ΝΑSΑ στα γεύματα των αστροναυτών- έχει αποδειχθεί ότι περιέχει υψηλές συγκεντρώσεις πρωτεΐνης υψηλής ποιότητας, μεταλλικών αλάτων και λιπαρών ουσιών που είναι απαραίτητα για τον οργανισμό. Κύριο πλεονέκτημά της είναι ότι οι βιταμίνες και τα άλατα που περιέχει είναι 100% φυτικά. Σήμερα καλλιεργείται από τρεις μόνο παραγωγούς σε όλο τον κόσμο και από αυτούς οι δύο βρίσκονται στη Νιγρίτα Σερρών. Η σπιρουλίνα ενισχύει τον οργανισμό και βοηθά στην απώλεια βάρους.
Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Κατερίνα Βουτσινά - εφ. Τα Νέα, Δευτέρα 26 Απριλίου 2010

Σπάνια είδη ζώων ψύχονται για το μέλλον

Νιουπορτ, Ρόουντ Αϊλάντ- Σε μια έκταση 18 εκταρίων, το ίδρυμα SVF είναι το μοναδικό στις ΗΠΑ που ασχολείται αποκλειστικά με την αναπαραγωγή σπάνιων ειδών οικόσιτων ζώων τα οποία εκτρέφονται με φυσικό τρόπο, καταψύχοντας το σπέρμα και τα έμβρυα τους μέσω μιας τεχνικής που ονομάζεται κρυοσυντήρηση. Στο ίδρυμα διατηρούνται περίπου 45.000 δείγματα από 20 σπάνια είδη ζώων μέσα σε υγρό άζωτο που ψύχεται στους μείον 191 βαθμούς Κελσίου. Ουσιαστικά πρόκειται για μια κατεψυγμένη Κιβωτό του Νώε.
Ο Τσιπ μια μυοτονική κατσίκα, ήταν η απόδειξη ότι το ίδρυμα έχει τελειοποιηθεί σε αυτή τη διαδικασία. Στις αρχές του 2004, όταν ήταν έμβρυο έξι ημερών, αφαιρέθηκε από τη μήτρα της μητέρας του και πέρασε τους επόμενους μήνες στην ψύξη. Αφού αποψύχθηκε και μετεμφυτεύτηκε στη μήτρα μιας παρένθετης μαλτέζικης κατσίκας, ενός συνηθισμένου είδους, γεννήθηκε στις 7 Μαϊου του ίδιου έτους ως μια απολύτως φυσιολογική μυοτονική κατσίκα. Κάθε φορά που το ίδρυμα καταψύχει έναν αριθμό εμβρύων από ένα νέο είδος, αποψύχει κάποια από αυτά και τα μετεμφυτεύει σε παρένθετα ζώα.
Οι μύες στις μυοτονικές κατσίκες παγώνουν όταν κάτι τις τρομάζει, με αποτέλεσμα τα ζώα να ακινητοποιούνται και να πέφτουν για περίπου 10 δευτερόλεπτα στο πλάι. Αυτό το χαρακτηριστικό προφανώς, δεν λειτουργεί προς όφελος ενός μικρού μηρυκαστικού κάθε φορά που τρομάζει από ένα άλλο ζώο που του επιτίθεται, επομένως είναι εύκολο να κατανοήσουμε το λόγο για τον οποίο οι μυοτονικές κατσίκες σαν τον Τσιπ κινδυνεύουν να εξαφανιστούν.
Τα τεράστια πρόβατα κότσγουολντ είναι πολύ μεγάλα και αναπτύσσονται με πολύ αργούς ρυθμούς για να γίνουν εμπορικώς αποδεκτά. Τα βοοειδή του Ντέβον είναι διπλής χρήσης, γεγονός που αποτελεί μειονέκτημα σε μια οικονομία η οποία απαιτεί εξειδίκευση.
Κατα τ’άλλα, όμως οι τετράποδοι απόκληροι του ιδρύματος είναι ιδανικοί για να καλύψουν τις ανάγκες που υπαγορεύουν οι νέες τάσεις στη μαγειρική και την κτηνοτροφία.
Ο Πίτερ Μπόρντεν εκτελεστικός διευθυντής του ιδρύματος SVF, είπε: «Ο κόσμος θέλει να έχει πολλές επιλογές σε μια εποχή κατά την οποία επικρατεί η νοοτροπία τα ζώα που εκτρέφονται για εμπορικούς λόγους να μην αποκλίνουν από το βασικό πρότυπο». Ο Τσιπ δεν πρόκειται να γίνει ποτέ κεμπάμπ, αλλά μια ματιά στο γεροδεμένο σουλούπι του αρκεί για να καταλάβει κανείς ότι έχει πολύ κρέας.
Ο Τζόρτζ Σάπερσταϊν, επιστημονικός σύμβουλος του ιδρύματος και πρόεδρος του Τμήματος Περιβάλλοντος και Υγείας του πληθυσμού στη Σχολή Κτηνιατρικής Κάμινγκς του Πανεπιστημίου Ταφτς στη Μασαχουσέτη, δήλωσε: «Δείτε αυτό το εγχείρημα σαν μια δικλίδα ασφαλείας. Αν συνέβαινε κάτι καταστροφικό αν ένα είδος επιδημίας αφάνιζε τα οικόσιτα ζώα, αυτά τα κατεψυγμένα έμβρυα θα διετίθεντο και σε μια γενιά θα ξαναπιάναμε δουλειά».
Ο Σάπερσταϊν τόνισε ότι παρ’όλη την αποδοτικότητα τους, τα σημερινά οικόσιτα ζώα είναι ένα μάτσο αδύναμων ζώων που αναπαράγονται μέσω της διασταύρωσης ειδών που έχουν στενή συγγένεια μεταξύ τους με στόχο τη διατήρηση συγκεκριμένων χαρακτηριστικών. Πριν από πενήντα χρόνια, υπήρχαν περίπου έξι διαδεδομένα γαλακτοπαραγωγικά είδη ζώων στις ΗΠΑ. Σήμερα, όμως σύμφωνα με τη Lindsey Worden of Holstein Association USA, οι 8,6 εκατ. ασπρόμαυρες αγελάδες που υπάρχουν στην Αμερική αποτελούν το 93% των γαλακτοπαραγωγικών κοπαδιών της χώρας.
Τα μισά γονίδια των σημερινών ασπρόμαυρων αγελάδων προέρχονται από λιγότερους από 20 ταύρους.
Ο Μπόρντεν δήλωσε: «Τα είδη ζώων που εκτρέφονται με φυσικό τρόπο δεν υποβάλλονται σε μια συνεχή διαδικασία ‘βελτίωσης’ από τους ανθρώπους. Αναπτύσσονται μέσω της φυσικής διαδικασίας της επιβίωσης του ισχυρότερου και μπορούν να τα καταφέρουν χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση. Συνήθως, τα σπάνια είδη είναι πολύ αποδοτικά στον τοκετό και τη φροντίδα των μικρών τους. Μπορούν να επιβιώσουν με τεράστια επιτυχία σε βοσκοτόπια που τους είναι οικεία, ενώ πολλά ξέρουν πώς να αποφεύγουν τους εχθρόυς τους».
Το ίδρυμα που είναι μη κερδοσκοπικό είναι δημιούργημα της Ντόρανς Χιλ Χάμιλτον. Η 82χρονη Χάμιλτον περνά τα καλοκαίρια της στο Νιούπορτ και κληρονόμησε ένα μεγάλο μερίδιο της Campbell Soup Company, που παράγει συσκευασμένες σούπες. Ούσα ένθερμη οικολόγος, αποφάσισε να δημιουργήσει μια τράπεζα κατεψυγμένου γενετικού υλικού οικόσιτων ζώων που είναι υπό εξαφάνιση. Ο ετήσιος προϋπολογισμός λειτουργιας των εγκαταστάσεων κυμαίνεται περίπου στα 2 εκατ. δολάρια, τα οποία χορηγούνται από τη Χάμιλτον.
Έχοντας τελειοποιήσει τις τεχνικές της κρυογονικής, το SVF έχει επεκτείνει τις δραστηριότητες του, ενημερώνοντας το κοινό για τη σημασία της προστασίας των ειδών που εκτρέφονται με φυσικό τρόπο.
Ο Μπόρντεν ανέφερε: «Πρέπει να τα τρώμε αυτά τα ζώα για να τα σώσουμε. Επί της ουσίας, η τροφή είναι ο λόγος για τον οποίο τα είδη που εκτρέφονται με φυσικό τρόπο είναι τόσο σημαντικά».

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Barry Estabrook- εφ. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, The New York Times, 31-01-2010