[Δρόμοι]

ΤΑ ΝΕΑ / THE NEW YORK TIMES,  13.10.2012

ΤΟΥ Syed Fazl-E-Haider

H Μαλάλα Γιουσαφζάι...

... είναι μια 14χρονη πακιστανή ακτιβίστρια, η οποία αγωνίζεται για την επικράτηση των πιο βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Την Τρίτη πυροβολήθηκε στο κεφάλι από ένοπλους Ταλιμπάν, στην κοιλάδα Σουάτ καθώς γυρνούσε από το σχολείο της. Την επαύριον της επίθεσης ολόκληρο το πακιστανικό έθνος παρακολουθούσε σε κατάσταση σοκ τις εξελίξεις. Ολοι καταδίκασαν την ειδεχθή πράξη των Ταλιμπάν, ενώ προσεύχονταν για τη Μαλάλα. Η έφηβη έχει αναχθεί σε πρότυπο για τη νέα γενιά της χώρας. Εχει κερδίσει τη μάχη.

Θύμα...
... του «ταλιμπανισμού» έπεσε η Μαλάλα. Μιας νοοτροπίας εξτρεμιστικής, η οποία ξεπρόβαλε μέσα από σκοταδιστικές και θεοκρατικές ερμηνείες του Ισλάμ και που αποσκοπεί στη ριζοσπαστικοποίηση ενός λαού. Ταλιμπανισμός σημαίνει να επιβάλλεις στους πολίτες μιας χώρας και παρά τη θέληση τους μια θεοκρατική ατζέντα. Σημαίνει να αποσκοπείς στη δημιουργία ολοένα και περισσότερων διμοιριών καμικάζι οι οποίες στο όνομα του «ιερού πολέμου» (τζιχάντ) θα «καταδιώκουν» τους φιλελεύθερους, τους μετριοπαθείς αλλά και τους «άπιστους». Ομως, η επίθεση που δέχτηκε η Μαλάλα κατάφερε να απελευθερώσει πολλά αλυσοδεμένα και «ταλιμπανοποιημένα» μυαλά, οδηγώντας τη μικρή ακτιβίστρια σε νίκη.
Η µάχη...
... του 14χρονου κοριτσιού ήταν ιδεολογική, όντας η ίδια πρέσβειρα της ειρήνης και υπέρμαχος της ιδεολογίας της αγάπης. Πυροβολώντας την οι Ταλιμπάν προσπάθησαν να προειδοποιήσουν τους νέους της χώρας να μην ακολουθήσουν τα χνάρια της. Παρ' όλα αυτά οι οπαδοί της Μαλάλα πολλαπλασιάστηκαν μετά την επίθεση και το βάναυσο πρόσωπο των Ταλιμπάν ξεσκεπάστηκε για μια ακόμα φορά. Η απόπειρα δολοφονίας της μικρής ακτιβίστριας εγείρει όμως αρκετά ερωτηματικά. Ανάμεσά τους και το κατά πόσον υπάρχει κάποιο νόημα στο να αρχίσουν διαπραγματεύσεις με μια ομάδα η οποία δεν υπολογίζει κανέναν και θεωρεί αμελητέα και ασήμαντη οποιαδήποτε ζωή, ακόμη και ενός παιδιού.
Δεν υπάρχει...
... όμως μόνο μία Μαλάλα. Χιλιάδες σαν και αυτήν έχουν πέσει θύματα της ιδεολογίας του μίσους. Οι Ταλιμπάν έχουν επιτυχώς εμποδίσει χιλιάδες παιδιά, στο Βόρειο και Νότιο Ουαζιριστάν, να κάνουν εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας. Ο λόγος; Πιστεύουν πως το ιατρικό αυτό πρόγραμμα αποτελεί προκάλυμμα για κατασκοπεία. Στην κοιλάδα Σουάτ, μέχρι το 2009, οι Ταλιμπάν είχαν απαγορεύσει στα κορίτσια να πηγαίνουν σχολείο, ενώ είχαν δημιουργήσει ακόμα και ένα (δικό τους) παράλληλο δικαστικό σύστημα. Στις αρχές του ίδιου έτους, η τότε 11χρονη Μαλάλα, η οποία ζει στην περιοχή, άρχισε να περιγράφει λεπτομερώς στο μπλογκ της στο BBC, τις θηριωδίες τις οποίες αντιμετώπιζαν καθημερινά οι γυναίκες της κοιλάδας Σουάτ. Η έφηβη πολέμησε για το δικαίωμα στην εκπαίδευση. Η παιδεία είναι το μοναδικό αποδοτικό όπλο που μπορεί να μας βοηθήσει να αναχαιτίσουμε τους Ταλιμπάν και η Μαλάλα έχει μετατραπεί σε λαμπρό παράδειγμα.
 Εχει ήδη νικήσει...

Μέριλιν Ρόμπινσον: «Η πίστη είναι το πλεόνασμα της ύπαρξής μας»

ΤΟ ΒΗΜΑ  10.06.2012

Του Γρηγόρη Μπέκου

Η Μέριλιν Ρόμπινσον φωτογράφιζε τα δέντρα και τα λουλούδια που συνάντησε στους περιπάτους της στην Αθήνα. Ανέβηκε με μεγάλη προσμονή στον ιερό βράχο της Ακρόπολης όπου «υπάρχει ό,τι πιο πολύτιμο στην ιστορία του πολιτισμού μας». Πρώτη φορά επισκεπτόταν την Ελλάδα. Η 69χρονη πολυβραβευμένη συγγραφέας, εξέχουσα μορφή των αμερικανικών γραμμάτων, έδωσε πριν από λίγες ημέρες μια διάλεξη στο Μέγαρο Μουσικής με τον τίτλο «Η μεγάλη κοινότητα», όπου μίλησε για τις προκλήσεις του παγκοσμιοποιημένου κόσμου, την οικουμενική αξία των ιδεών, το πλούσιο και πολυσύνθετο δοκιμιακό έργο της που μονιάζει την επιστήμη και τη θρησκεία, αλλά και τη λογοτεχνία της.

«Το Βήμα» τη συνάντησε, πάντοτε χαμογελαστή και μειλίχια, στο ξενοδοχείο της και συζήτησε μαζί της θέματα που θίγει στο τελευταίο της βιβλίο με τίτλο When Ι was a child I read books (Οταν ήμουν παιδί διάβαζα βιβλία), όπου μεταξύ άλλων περιλαμβάνεται και το εξαιρετικά επίκαιρο δοκίμιό της με τίτλο «Η λιτότητα ως ιδεολογία».

Ο όρος λιτότητα είναι ίσως αυτός που ακούμε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο τα τελευταία χρόνια της κρίσης. Τι τον κάνει τόσο ανθεκτικό;

«Ο όρος αυτός είναι τόσο ισχυρός επειδή οι άνθρωποι τείνουν περισσότερο στο να είναι ηθικά όντα. Τείνουν να ανταποκρίνονται σε ηθικές αξιώσεις χωρίς στην πραγματικότητα να σκέφτονται αν αυτές είναι οι ενδεδειγμένες και κυρίως προς όφελος ποιου αρθρώνονται. Ενα από τα πιο εντυπωσιακά πράγματα που συνέβησαν είναι ότι στην Αμερική το χρηματοπιστωτικό μας σύστημα κατέρρευσε, αλλά δεν άφησε τους παράγοντες που το διαχειρίστηκαν τόσο εγκληματικά να συντριβούν μαζί με τις επιλογές τους. Αυτό υποδηλώνει μια απίστευτη δύναμη, μια αφάνταστη ελευθερία, πραγματικά έξω από το σύστημα των νόμων. Επικρατεί ταυτοχρόνως και μια αλλόκοτη αντιστροφή που λέει ότι αυτοί που (υποτίθεται ότι) ελέγχουν τις οικονομίες μας είναι οι μόνοι ενάρετοι και όλοι οι υπόλοιποι (είναι σαν να) έχουμε διαπράξει κάποιο τρομερό λάθος. Εκείνοι λένε ότι έχουν δίκιο, αλλά όταν έρχεται η ώρα να απολογηθούν καταλαβαίνουμε πόσο ανορθολογιστές είναι. Μεταχειρίζονται έναν εξαιρετικά ευέλικτο και ηθικιστικό λόγο που επικαλείται τη λογική, την αναγκαιότητα ή τους αφηρημένους νόμους της φύσης. Πρέπει περισσότεροι να τους πούμε ότι αυτά που λένε δεν έχουν κανένα νόημα και αυτό που στ' αλήθεια συμβαίνει είναι ότι ένα μεγάλο μέρος του συλλογικού μας εθνικού πλούτου μεταφέρεται σε ιδιωτικά, παγκοσμιοποιημένα χέρια. Ενώ το φαινόμενο πλέον έχει λάβει παγκόσμιες διαστάσεις, οι τρόποι αντιμετώπισής του έχουν ακόμη τοπικό χαρακτήρα».

Αρκετοί υποστηρίζουν ότι η καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ τηρεί στάση τιμωρητική απέναντι στην Ελλάδα επειδή είναι προτεστάντισσα και προέρχεται από την Ανατολική Γερμανία.

«Νομίζω ότι όλες οι παλιές προκαταλήψεις, όπως ακριβώς τις άρθρωσαν οι Ευρωπαίοι στους νεότερους χρόνους (δεν μιλώ αναγκαστικά για τους Γερμανούς), επανέρχονται δυναμικά στο προσκήνιο, πράγμα αποσταθεροποιητικό. Αυτό κυριαρχεί στον τρέχοντα πολιτικό διάλογο και θεωρώ ότι ουσιαστικά η Ελλάδα είναι το σημείο εκκίνησης αυτού του πισωγυρίσματος. Σας διαβεβαιώ ότι το ίδιο συμβαίνει και στις ΗΠΑ. Επιστρέφουμε στη μοντέρνα ιστορία μας. Βιώνουμε την ολική επιστροφή των προκαταλήψεων. Προκαταλήψεις απέναντι στους φτωχούς, προκαταλήψεις (αν είναι δυνατόν!) απέναντι στους ανέργους - κάτι που έχει μπόλικη δόση εξαπάτησης, αν σκεφτεί κανείς ποιος τους άφησε χωρίς δουλειές -, προκαταλήψεις απέναντι στις γυναίκες κ.ο.κ. Με λίγα λόγια, επιστρέφουν όλα αυτά τα στοιχεία των οποίων οι ρίζες δεν είναι στην ουσία θρησκευτικές. Στην Αμερική ξέρω πολλούς που προέρχονται από την καθολική παράδοση και συμπεριφέρονται ακριβώς όπως η Μέρκελ. Σε μένα όλες αυτές οι προκαταλήψεις φαντάζουν πολύ οπορτουνιστικές. Η βάση της θρησκευτικής σκέψης είναι η ταπεινοφροσύνη, η αυτοεξέταση και ο σεβασμός προς τον συνάνθρωπο. Η θρησκευτική προπαγάνδα είναι κάτι διαφορετικό. Μιλάμε για ανθρώπους που οικειοποιούνται την ηθική ακεραιότητα για τους εαυτούς τους και απορρίπτουν τους άλλους ως ηθικά κατώτερους ή με άλλους τρόπους αναξιοπρεπείς».

Στο καινούργιο σας βιβλίο γράφετε ότι ο σκοπός της λογοτεχνίας είναι η ομορφιά. Θυμήθηκα τον Ντοστογέφσκι, που ήταν πεπεισμένος ότι η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο. Μήπως ήταν υπερβολικά θρήσκος;

«Ο Καλβίνος εξελάμβανε το όμορφο ως το αποτύπωμα της παρουσίας του Θεού οπουδήποτε κι αν εμφανιζόταν. Πολλά πρώιμα έργα της αμερικανικής σκέψης, που βρίσκονται κάτω από την επιρροή του, διερευνούν την εμπειρία με τους όρους μιας ανακάλυψης της ομορφιάς εκεί όπου ενδεχομένως κανείς δεν την περιμένει. Σκεφθείτε την Εμιλι Ντίκινσον. Νομίζω ότι αν προσεγγίσουμε έτσι την ανθρώπινη εμπειρία μπορούμε να φτάσουμε σε κάτι το καθαγιασμένο - με την έννοια της αγνότητας - και πάντως δεν είναι τόσο η δημιουργία της ομορφιάς όσο η φυσική ροπή μας προς αυτή που μας κάνει άξιους να ζήσουμε καλύτερα στον κόσμο και, ιδανικά μιλώντας, να τον σώσουμε».

Οι ιδεολογίες που πάντα θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο είναι υποκατάστατα ενός θρησκευτικού οράματος;

«Η βασική διαφορά ανάμεσα στις θρησκείες και τις ιδεολογίες είναι ότι οι δεύτερες δεν δημιουργούν τέχνη. Μου φαίνεται κάπως στοιχειώδες αυτό. Το κοινό όλων των θρησκειών είναι ότι πυροδοτούν τη φαντασία και τη δημιουργικότητα. Οι ιδεολογίες δεν μπορούν να το κάνουν αυτό. Ούτε καν ο μαρξισμός, που για πολύ καιρό ήταν κυρίαρχος, το κατάφερε. Οι ιδεολογίες τείνουν περισσότερο στην καταστροφή. Αυτό μας δείχνει η ιστορία. Σήμερα κυριαρχεί μια ιδεολογία χωρίς όνομα».

Λέτε ότι δεν ζούμε θρησκευτική αναζωπύρωση στον κόσμο. Τι γίνεται επομένως;

«Η θρησκεία ανέκαθεν χρησιμοποιούνταν ως μια σημαία κάτω από την οποία οι άνθρωποι έκαναν πολλά πράγματα. Αυτό που στην Αμερική αυτοαναγορεύεται σε θρησκεία δεν είναι παρά ένας αγνός κεκαλυμμένος εθνικισμός, κάτι που ισχύει σε πολλές χώρες του κόσμου - δείτε τι συμβαίνει στη Γαλλία. Η θρησκεία γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης επειδή συνδέεται με τις πλέον εσώτερες ταυτίσεις μας με τον κόσμο και διαμορφώνει την ταυτότητά μας μέσα σε αυτόν».

Γιατί, κατά τη γνώμη σας, το άτυπο κίνημα του νεοαθεϊσμού είναι τόσο επιθετικό απέναντι στη θρησκεία;

«Θεωρώ μεγάλο ατύχημα το ότι έχει δοθεί τέτοια προσοχή σε ανθρώπους όπως ο Ρίτσαρντ Ντόκινς και το "εγωιστικό γονίδιο", το οποίο φαίνεται να εξηγεί εντυπωσιακά τα πάντα στους πάντες. Ενα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του δυτικού πολιτισμού πάντως είναι ότι ποτέ δεν είμαστε σε θέση να ξέρουμε τι πραγματικά σκέφτονται ή πιστεύουν οι άνθρωποι. Για πολλούς αιώνες ο αθεϊσμός αναπτυσσόταν υπογείως στην κουλτούρα μας και έτσι δεν γνωρίζουμε επαρκώς αν μιλάμε για μια ακόμη αναβίωση ενός παλιού φαινομένου ή για ένα απολύτως καινούργιο φαινόμενο. Ετσι είναι οι άνθρωποι, περνούν από διάφορα στάδια στη σχέση τους με τη θρησκεία ή τον Θεό. Οι νεοαθεϊστές, έχω την αίσθηση, είναι άνθρωποι που απομαγεύτηκαν σε ό,τι αφορά τη θρησκεία σε ηλικία δώδεκα ετών, αλλά εξακολουθούν να βλέπουν τη θρησκεία ως δωδεκάχρονα».

Τι κινδύνους αντιμετωπίζει ο δυτικός κόσμος και οι αξίες του;

«Σήμερα ρέπουμε προς τον φαταλισμό. Είμαστε παθητικοί, αναφερόμαστε στη δημοκρατία λες και είναι μια περασμένη, χρυσή εποχή. Εμείς, οι άνθρωποι της Δύσης, πρέπει να συζητήσουμε και πάλι για τη δημοκρατία και συγκεκριμένα γι' αυτό που φαίνεται ότι την απειλεί σε υπερεθνικό επίπεδο. Πρέπει να συμπεριφερθούμε ο ένας στον άλλον με καλή πίστη και να μιλήσουμε για τους δημοκρατικούς θεσμούς μας. Πρέπει να δούμε τι μας είναι απαραίτητο και να το προστατεύσουμε με την ενεργή πολιτική δράση μας».

Αναφέρεστε στον Ομηρο και στον Κικέρωνα. Γιατί η αφήγηση είναι κάτι τόσο θεμελιώδες για τους ανθρώπους;

«Η αφήγηση είναι μια υπόθεση και την κάνουμε επειδή μόνον έτσι διαμορφώνουμε το μέλλον και ανακατασκευάζουμε το παρελθόν μας. Μόνον έτσι πειθόμαστε ότι αυτό που κάνουμε στο παρόν έχει ένα νόημα. Υπάρχει ένα είδος ασφάλειας που απολαμβάνουμε από αυτή την αναπόφευκτη εργασία του μυαλού μας και η αφήγηση συνιστά ακριβώς μια προέκτασή της. Η αφήγηση, κοντολογίς, ικανοποιεί την αντίληψη που έχει ο καθένας μας για την αλήθεια».

Τι είναι η πίστη;

«Το πλεόνασμα της ύπαρξής μας».

Τα μυθιστορήματα της Μέριλιν Ρόμπινσον «Γκίλιαντ: τόπος της μαρτυρίας» και «Στο σπίτι» κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Εν Πλω.

[Πρόσωπα] Ο πάστορας και ο διαφωνών

TA NEA  07.05.2012 

Του Γιώργου Αγγελόπουλου

Ο Μπομπ Φου, ένας 44χρονος πάστορας στο Δυτικό Τέξας, πατέρας τριών παιδιών και ιδρυτής μιας άλλοτε σκοτεινής οργάνωσης ευαγγελικών, είναι η κύρια επαφή πολλών αμερικανών αξιωματούχων με τον τυφλό κινέζο διαφωνούντα Τσεν Γκουανγκτσένγκ. Και καθώς χρηματοδοτείται αφειδώς από τους συντηρητικούς μεγιστάνες του πετρελαίου και τις εκκλησίες της αμερικανικής Ζώνης της Βίβλου, του «φέουδου» των Μπους, αρκετοί αναρωτιούνται μήπως η εκδήλωση της υπόθεσης στην παρούσα συγκυρία έχει απλώς στόχο να πλήξει προεκλογικά τον πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα δυσχεραίνοντας τις προσπάθειές του να αποκαταστήσει έναν στρατηγικό διάλογο με το Πεκίνο. Χθες φαινόταν πάντως ότι η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο δεν θα επιτρέψουν να εκτροχιαστούν οι εν λόγω προσπάθειες από την υπόθεση του Τσεν και αυτό μπορεί να σημάνει ότι θα επιτραπεί στον κινέζο διαφωνούντα να μεταβεί στις ΗΠΑ. Μαζί με τον γολγοθά του, ενδέχεται να λήξει έτσι ένα ζήτημα που μπορεί να βλάψει σοβαρά τις σινοαμερικανικές σχέσεις.

Ο Μπομπ Φου και η σύζυγός του έχουν ιδρύσει τη μη κυβερνητική οργάνωση China Aid, η οποία υπερασπίζεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και επικρίνει δριμύτατα την κινεζική πολιτική του ενός παιδιού και τις απάνθρωπες καταχρήσεις που αυτή επιφέρει. Για τους συντηρητικούς της Ζώνης της Βίβλου η μάχη κατά της πολιτικής του ενός παιδιού είναι μια μάχη κατά των αμβλώσεων, την οποία είναι πρόθυμοι να στηρίξουν και να χρηματοδοτήσουν. Ο γολγοθάς του Τσεν, ο οποίος διώκεται σκληρά στην Κίνα επειδή ως αυτοδίδακτος δικηγόρος υπερασπίστηκε την υπόθεση γυναικών που υποχρεώνονται να υποβληθούν σε στείρωση ή σε άμβλωση μερικές φορές ακόμη και ημέρες πριν από τον τοκετό, έγινε λάβαρο για αυτούς. Η ευκαιρία να πλήξουν προεκλογικά τις προσπάθειες του Ομπάμα για άνοιγμα προς το Πεκίνο ήταν επίσης ευπρόσδεκτη.

Ο Φου μίλησε με τον Τσεν πριν και μετά τις 22 Απριλίου και τη δραματική δραπέτευσή του από το σπίτι όπου κρατούνταν για να βρει καταφύγιο στην αμερικανική πρεσβεία στο Πεκίνο. Κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι εγκατέλειψαν τον διαφωνούντα όταν αυτός μεταφέρθηκε από την πρεσβεία σε νοσοκομείο και διέκοψε την κατάθεση που έδινε σε επιτροπή του Κογκρέσου (σχετικά με τον Τσεν) για να μιλήσει στο τηλέφωνο με τον κινέζο διαφωνούντα ενώ βρισκόταν στο νοσοκομείο - συνακροατής ήταν ο πρόεδρος της Επιτροπής, ο Ρεπουμπλικανός Κρίστοφερ Σμιθ.

Ο Φου κατάγεται από την επαρχία Σαντόνγκ της Ανατολικής Κίνας, όπως και ο Τσεν, και οι σύζυγοί τους κατάγονται αμφότερες από το χωριό Λινγί. Είχε πολιτική δράση από την εποχή όπου ήταν φοιτητής και το 1989 συμμετείχε στις διαμαρτυρίες της Πλατείας Τιανανμέν. Συνελήφθη με τη σύζυγό του, τη Χέιντι Κέι, το 1996 επειδή οργάνωναν παράνομες θρησκευτικές λειτουργίες και το 1997 το ζευγάρι διέφυγε από την Κίνα: η Χέιντι είχε μείνει έγκυος και φοβούνταν ότι μπορεί οι Αρχές να την υποχρέωναν να υποβληθεί σε άμβλωση.

Το Ισλάµ απειλεί την Αραβική Ανοιξη; του Ed Husain

«Επιτρέπεται να φορέσω γραβάτα;». Ηµουν ένας 17χρονος µουσουλµάνος που µεγάλωνε στην Αγγλία στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και ερωτήσεις σαν αυτή ήταν µέρος της καθηµερινής ζωής µου. Γέννηµα-θρέµµα του Λονδίνου, ήµουν Βρετανός. Αλλά οι γονείς µου ήταν από την Ινδία και η εµφάνισή µου ήταν διαφορετική: σκούρο δέρµα, µαύρα µαλλιά. Την ίδια ώρα, χιλιάδες ξανθοί, Ευρωπαίοι, µε γαλάζια µάτια, σκοτώνονταν επειδή ήταν µουσουλµάνοι, στη Βοσνία.

Στη διάρκεια εκείνης της εφηβικής κρίσης ταυτότητας, ένας µεγαλύτερος φίλος τον οποίον γνώρισα σε ένα τζαµί µού έδωσε ένα περιοδικό µε µια φωτογραφία ενός αιγύπτιου ιµάµη από τη δεκατία του 1940. Φορούσε γραβάτα και σακάκι, αλλά µε παραδοσιακό φέσι! Ολοι οι ιµάµηδες που γνώριζα στα τζαµιά του Λονδίνου φορούσαν αραβικές κελεµπίες. Στην τηλεόραση, εκπρόσωποι της «Ισλαµικής ∆ηµοκρατίας του Ιράν» αρνούνταν να φορέσουν γραβάτες. Οι βασιλιάδες της Σαουδικής Αραβίας δεν φορούσαν ποτέ δυτικά ρούχα.

Οταν έβλεπα τη φωτογραφία του, δεν φανταζόµουν πόσο βαθιά θα επηρέαζε τόσο πολλούς από εµάς εκείνος ο συµπαθητικός, χαµογελαστός δάσκαλος δηµοτικού. Ακόµη και σήµερα, λίγοι εκτός του αραβικού κόσµου τον γνωρίζουν, αλλά ο Χασάν αλ Μπάνα ίσως είναι ο Αραβας µε τη µεγαλύτερη επιρροή του περασµένου αιώνα.

Αρχισα να τον διαβάζω. Μιλούσε εναντίον των βρετανικών και ευρωπαϊκών επιρροών στη µουσουλµανική ζωή στην Αίγυπτο. Ζητούσε να επιστρέψουν οι µουσουλµάνοι σε µια µορφή πουριτανικού Ισλάµ, ελεύθερου από τις επιρροές του κοσµικού χαρακτήρα του κράτους. Η δική του ζωή ήταν υπόδειγµα αντίστασης, εξέγερσης και ακτιβισµού. Παρακαταθήκη του ήταν η Μουσουλµανική Αδελφότητα, ο πρόδροµος σχεδόν όλων των ισλαµιστικών κινηµάτων στη Μέση Ανατολή σήµερα. Είναι η πιο παλαιά και αποτελεσµατική πολιτική δύναµη στον αραβικό κόσµο.

Σήµερα υπάρχει ένας διάχυτος φόβος στη ∆ύση ότι οι ισλαµιστές θα επιχειρήσουν να καπελώσουν τις επαναστάσεις της Αραβικής Ανοιξης.

Τους ερχόµενους µήνες, στην Αίγυπτο και σε άλλες χώρες στην περιοχή, θα µαίνεται ο ιδεολογικός πόλεµος ανάµεσα στους φιλελεύθερους οπαδούς του κοσµικού χαρακτήρα του κράτους και στους ισλαµιστές για το ποια θα είναι η διάδοχη κατάσταση µετά την πτώση των δικτατορικών κοσµικών καθεστώτων.

Αλλά πώς µοιάζει ένα ισλαµικό κράτος; Τι σηµαίνει, στην πράξη, για χώρες όπως η Αίγυπτος, η Λιβύη και η Τυνησία;

Πήγα στην Αίγυπτο µετά την επανάσταση για να θέσω αυτές τις ερωτήσεις σε ηγέτες της Μουσουλµανικής Αδελφότητας – σκληροπυρηνικούς της παλαιάς σχολής που είχαν φυλακιστεί για τον αγώνα, φιλελευθέρους, νεότερα µέλη και βουλευτές.

Ρώτησα τον καθένα «τι είναι ένα ισλαµικό κράτος». Οι απαντήσεις ήταν πολύ διαφορετικές. Για τους σκληροπυρηνικούς ήταν να γίνει η σαρία νόµος του κράτους. Για τους φιλελευθέρους ήταν γενικώς και αορίστως κάτι περί κοινωνικής δικαιοσύνης, για κάποιους βουλευτές ήταν ένα φιλελεύθερο κράτος που θα απηχεί ισλαµικές αξίες. Οταν τους πίεσα, όµως, κανένας δεν µπόρεσε να πει κάτι πιο συγκεκριµένο για το πώς θα µπορούσε να µοιάζει αυτή η νέα κοινωνία.

Οπως οι µαρξιστές, ασκούσαν κάθε είδους κριτική στο κράτος και την κοινωνία, αλλά όταν τους πίεζες να µιλήσουν για το πώς θα µειωθεί η φτώχεια στην Αίγυπτο, δεν είχαν καµία απάντηση. Στον νου µου αυτό συµβαίνει επειδή το Ισλάµ δεν έχει καµία συγκεκριµένη συνταγή για τη διακυβέρνηση.

Η συναισθηµατική αντίδραση του Χασάν αλ Μπάνα εναντίον της βρετανικής αυτοκρατορίας και η επιθυµία του να διαφοροποιηθεί από καπιταλισµό και κοµµουνισµό βοήθησαν στη γέννηση µιας σύγχρονης ιδεολογίας – του ισλαµισµού – που προσπάθησε να πολιτικοποιήσει το Ισλάµ. Αλλά βρήκε πολύ λίγα σε αυτή την αρχαία θρησκεία που να ανταποκρίνονται στις οικονοµικές και πολιτικές ανάγκες ενός σύγχρονου κόσµου.

Γνωρίζω ότι τα µέλη της Μουσουλµανικής Αδελφότητας πέρασαν πέντε δεκαετίες προσπαθώντας να επιβιώσουν, να γλιτώσουν από διώξεις στρατιωτικών δικτατοριών στον αραβικό κόσµο. ∆εν είχαν τον χρόνο και την άνεση να στοχαστούν και να αναπτυχθούν στον πραγµατικό κόσµο. Οπου τα είχαν αυτά – για παράδειγµα στην Τουρκία – οι ισλαµιστές τείνουν να γίνονται πιο κεντρώοι και πιο ρεαλιστές.

Ο ισλαµισµός και το νόηµα ενός ισλαµικού κράτους, εποµένως, είναι ένα έργο εν προόδω. Το Ισλάµ είναι αρκετά πλούσιο για να προσφέρει εναλλακτικές αναγνώσεις των Γραφών για να υπονοµεύσει τον ισχυρισµό των σκληροπυρηνικών ότι σαρία πρέπει οπωσδήποτε να σηµαίνει βάρβαρες τιµωρίες. Πράγµατι, τα περισσότερα µουσουλµανικά έθνη έχουν κινηθεί πέρα από τέτοιες πρακτικές.

Ενώ η Μουσουλµανική Αδελφότητα µπορεί να είναι βαθιά διχασµένη για σχεδόν όλα τα ζητήµατα της εποχής, υπάρχει ένα ερώτηµα για το οποίο έχει µια σχεδόν καθολική, εχθρική απάντηση: το Ισραήλ. Μιλώντας µε εκπροσώπους όλων των αποχρώσεων του ισλαµιστικού φάσµατος στην Αίγυπτο, δεν άκουσα από κανέναν µια λέξη συµφιλίωσης µε τον εβραίο γείτονα.

Αυτό το σκοτεινό σύννεφο είναι µια πραγµατική αιτία για ανησυχία. Η Αίγυπτος, όπως άλλα αραβικά έθνη, συνεχίζει να νιώθει ταπεινωµένη για ό,τι νιώθει ως ισραηλινές αδικίες.

Με την ισχυρή πιθανότητα τώρα ότι ισλαµιστές θα αναλάβουν θέσεις εξουσίας σε αραβικές χώρες, υπάρχει µια πραγµατική ευκαιρία µεγαλύτερης σύγκρουσης, και κατά συνέπεια περαιτέρω ριζοσπαστικοποίησης στην περιοχή. Η σύγκρουση µε το Ισραήλ δεν εξαγριώνει µόνο τους ισλαµιστές, αλλά και τους φιλελευθέρους.

Υπάρχει και ο µικρότερος αδελφός του Χασάν αλ Μπάνα, ο 90χρονος Γκαµάλ. Τον συνάντησα πριν από δύο χρόνια. Οσοι αποστασιοποιηθήκαµε από τα ισλαµιστικά κινήµατα, βλέπουµε σε εκείνον κάτι από τον εαυτό µας: την ικανότητα να σκεπτόµαστε ελεύθερα και να αψηφούµε τις επιταγές του ισλαµιστικού κινήµατος. Αλλά ακόµη και ο Γκαµάλ, εκ πεποιθήσεως φιλελεύθερος για τα πάντα, από την ισότητα των φύλων ως τον θρησκευτικό πλουραλισµό, µίλησε υπέρ των βοµβιστών αυτοκτονίας που επιτίθενται σε Ισραηλινούς. ∆εν είναι ο µόνος που εγκαταλείπει την κοινή λογική και τον ορθολογισµό και αγκαλιάζει το συναίσθηµα και την οργή στο θέµα της σύγκρουσης Αράβων και εβραίων.

Το τέλος αυτής της σύγκρουσης, ή τουλάχιστον των βίαιων λύσεων για αυτήν, είναι η πραγµατική πρόκληση. Ο κόσµος εντυπωσιάστηκε από τις αραβικές εξεγέρσεις στις οποίες το κάψιµο αµερικανικών ή ισραηλινών σηµαιών δεν ήταν το κεντρικό σηµείο αναφοράς. Οι διαδηλωτές επικεντρώθηκαν σε εσωτερικά, εθνικά προβλήµατα. Ετσι πρέπει να συνεχίσουν. Με τον καιρό, και οι ισλαµιστές πιθανόν να προσανατολιστούν προς έναν συνδυασµΌΙΣΛΆµ και κοσµικής δηµοκρατίας α λα τουρκικά. Αλλά αυτή η πορεία κινδυνεύει να εκτροχιαστεί από µια αναζωπύρωση της αραβο-ισραηλινής σύγκρουσης, που θα στρέψει το µυαλό των νέων µακριά από την ανάπτυξη και τη δηµοκρατία, προς τον πόλεµο και την εκδίκηση.

© 2011 The New York Times

Ο Εντ Χουσεΐν είναι ειδικός στη Μέση Ανατολή στο think tank «Council on Foreign Relations» και συγγραφέας του «Ο Ισλαμιστής» (σελίδα στο Twitter: @Ed_Husain.)

Ενθετο Νέες Εποχές / ΒΗΜΑ της Κυριακής 08/01/2012

Διαστάσεις Ο ήρωας της Βεγγάζης

Μιχαλης Μητσος (Τα Νέα)

Κάθε εξέγερση έχει τον ταπεινό, τον απροσδόκητο, τον «ανώνυµο» ήρωά της. Εναν µάρτυρα, που άλλαξε µε τη θυσία του τη ροή της Ιστορίας. Η Τυνησία έχει τον Μοχάµεντ Μπουαζίζι, που αυτοπυρπολήθηκε στο Σίντι Μπουζίντ επειδή τονεξευτέλισε η αστυνοµία. Η Αίγυπτοςέχει τον Χαλέντ Σαΐντ, που ξυλοκοπήθηκε µέχρι θανάτου από αστυνοµικούς στηνΑλεξάνδρεια επειδή αποκάλυψε τη διαφθορά τους. Η Λιβύη έχει τον Μάχντι Ζιου, που φόρτωσε το αυτοκίνητό του µε φιάλες υγραερίου και το έριξε σε ένα στρατόπεδο της Βεγγάζης για να ανοίξει τον δρόµο στους εξεγερµένους.

Ο Μάχντι δεν ήταν κανένας ιδεολόγος. Πατέρας δύο κοριτσιών, ήταν στέλεχος της πετρελαϊκής εταιρείας Al-Khalij και έκανε µια ήρεµη ζωή. Οτανόµως σκοτώθηκε ο πρώτος διαδηλωτής, φούντωσε. Εστειλε την οικογένειά του σε ασφαλή τοποθεσία. Κι από τηνπρώτη µέρα βοηθούσε τους τραυµατίες µεταφέροντάς τους σε νοσοκοµεία. «Κάθε βράδυ πετούσε τα ρούχατου που ήταν βουτηγµένα στο αίµα», λέει στη Λιnullερασιόν ο µικρότερος αδελφός τουο Μοχάµεντ. Και το πρωί της 20ής Φεβρουαρίου ένας γείτονας τον είδε να φορτώνει τις φιάλες στο αυτοκίνητό του, ένα Kia Optima του 2007. Την προηγουµένη, οι εξεγερµένοι είχαν χάσει πολλούς ανθρώπους όταν προσπάθησαν να καταλάβουν το στρατόπεδο Φανχίλ, µια πραγµατική στρατιωτική πόλη µέσα στηνπόλη, µε τρεις… µπουλντόζες.

«Νοµίζεις ότι είναι ηκατάλληλη µέρα να µεταφέρεις τις φιάλες,έτσι που είναι η κατάσταση;» ρώτησε ογείτονας. «Παρουσιάζουν κάποια διαρροή», απάντησε ο 49χρονος Μάχντι. Εριξε τελείως το κάθισµα του οδηγού για να καθυστερήσει όσο το δυνατόν περισσότερο το µοιραίο, έβαλε µπρος και όταν έφτασε στη λεωφόρο Γκαµάλ Αµπντέλ Νάσερ ανέπτυξε ταχύτητα. Οι πρώτοι στρατιώτες αιφνιδιάστηκαν, άνοιξαν πυρ, αλλά δεν τον πέτυχαν. Στη1.30 το µεσηµέρι, το Kia πέρασε από την πρώτη πύλη κι εξερράγη πάνω στη δεύτερη. Στη σύγχυση που ακολούθησε οι εξεγερµένοι επιτέθηκαν, ανάγκασαν τις ειδικές δυνάµεις να υποχωρήσουν και κατέλαβαν το στρατόπεδο.

Οι κόρες του, η 15χρονη Σέγκντα και η 18χρονη Ζοχούρ, δενπιστεύουν αυτό που έκανε ο πατέρας τους. «∆εν µπορούµε να δεχθούµε ότι έφυγε, πιστεύουµε ότι θα ξαναγυρίσει»,λέει η πρώτη. Για τον αδελφό του,όµως, η θυσία του Μάχντι αποτέλεσε σταθµό στην πορεία της εξέγερσης: «∆εν το λέω εγώ, το λέει όλη η Βεγγάζη! Εγώ φοβόµουν πολύ να λάβω µέρος. Αλλά η θυσία του µε ταρακούνησε, άλλωστε θα πεθάνουµε όλοι µια µέρα, και ο δικός του θάνατος είναι ο πιο λαµπρός απ’ όλους, είναι αυτός που θέλει ο Θεός, το λέει το Κοράνι. Είµαι έτοιµος να πεθάνω σαν κι αυτόν.

Εχουν γίνει πολλές σφαγέςσ’ αυτή τη χώρα. Θυµηθείτε µόνο τους 1.300 κρατούµενους στις φυλακές του Αµπού Σάλιµ που σφαγιάστηκαν το 1991».

Το αυτοκίνητο καιγόταν για εφτά ώρες. Βρίσκεται ακόµα εκεί, ανάµεσα στις δύο πύλες του στρατοπέδου. Κάποιος έχει βάλει σε µια πόρτα ένα χαρτί που γράφει: «Το αυτοκίνητο του µάρτυρα».

Αλλάχ Ακμπάρ στα Προπύλαια

Oλη η Αθήνα θα γίνει Ισλαμαμπάντ, σου το ’χα πει... Ο φίλος από την Αχαρνών έκανε πικρό χιούμορ: Ας μάθουν και οι κάτοικοι του Κολωνακίου τι σημαίνει Ραμαζάνι και Μπαϊράμι, εμείς οι στις κάτω γειτονιές τα ξέρουμε απέξω· έχουμε μάθει να μένουμε άγρυπνοι όταν τρωγοπίνουν οι γείτονες τις νύχτες του Ραμαζανιού, έχουμε μάθει να υπομένουμε τα γλέντια τους μετά μουσικής το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης...
Μου τα είχε πει, τα θυμόμουν. Είχα υποψιαστεί τι σημαίνει να ζεις στις «από κάτω» γειτονιές το 2010, είχα διασταυρώσει τις εξιστορήσεις του με εξιστορήσεις άλλων φίλων από τα Κάτω Πατήσια, από την Κυψέλη, την Πλατεία Αττικής. Ηξερα επίσης ότι κατ’ έτος οι Μουσουλμάνοι της Αθήνας συγκεντρώνονται σε στάδια για να προσευχηθούν συλλογικά. Παρ’ όλ’ αυτά, όταν είδα τη δημόσια προσευχή για τη Γιορτή της Θυσίας στην καρδιά της πρωτεύουσας της Ελληνικής Δημοκρατίας, στο σημείο με τον υψηλότερο πνευματικό συμβολισμό για τις κλασικιστικές, διαφωτιστικές και ρομαντικές ρίζες του νεοελληνικού κράτους, όταν ακούστηκαν οι προσευχές του Αιγύπτιου ιμάμη με φόντο την Αθηναϊκή Τριλογία των Χάνσεν, με φόντο το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο, την Εθνική Βιβλιοθήκη και την Ακαδημία Αθηνών, δηλαδή με φόντο τα καθιδρύματα του καθ’ ημάς Διαφωτισμού, ε, τότε ναι, έπεσα σε άλλο συλλογισμό.
Σκέφτηκα ότι τελειώνει μια εποχή και αρχίζει μια νέα. Η συμπαγής εθνοτικά, θρησκευτικά και πολιτισμικά Ελλάδα, κράτος κοσμικό, με επικρατούσα θρησκεία και ανεξιθρησκία κατά το Σύνταγμα, με πολίτες που παντρεύονται σε αστικούς ναούς και βαφτίζονται σε ξωκλήσια, που είναι πολιτιστικά Ορθόδοξοι χωρίς ποτέ να είναι ζηλωτές ή τυπικά θρήσκοι, με πολίτες που αγαπούν αλλά και κοροϊδεύουν τους παπάδες τους, με την Ακρόπολη πάνω στην οποία προσευχήθηκαν ο Σατωβριάνδος, ο Φρόιντ και ο Χάιντεγκερ, αυτή η Ελλάδα δίνει τη θέση της σε ένα πολυπολιτισμικό αμάλγαμα, με επιβαλλόμενη θρησκεία τα οικουμενικά δικαιώματα, αυτά που όλοι επικαλούνται για τους εαυτούς τους και κανείς δεν εφαρμόζει για τους άλλους.
Η θρησκευτική λατρεία είναι τέτοιο οικουμενικής απήχησης δικαίωμα. Αυτό επικαλέστηκαν οι χιλιάδες μουσουλμάνοι της Αθήνας και συναθροίστηκαν στα συμβολικά Προπύλαια, επειδή δεν υπάρχει τέμενος στην πόλη. (Επικαλέστηκαν επίσης ότι δεν έχουν αρκετά χρήματα για να νοικιάσουν στάδιο.) Ορθώς επικαλούνται την αδικαιολόγητη απουσία τεμένους. Αλλά η θρησκευτική κατάληψη των Προπυλαίων έχει συμβολικό βάρος που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Με αυτόν την κατάληψη οι συνήθως αόρατοι μουσουλμάνοι, νοικοκυραίοι, μεροκαματιάρηδες μαύρης εργασίας, νομάδες των φαναριών, ως επί το πλείστον λαθρομετανάστες χωρίς χαρτιά, δήλωσαν εμφατικά την παρουσία τους, και τη δύναμή τους· τη δύναμή τους να απαιτούν. Κατά τούτο, η προσευχή στα Προπύλαια είναι πράξη πολιτική.
Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα για την ελληνική πολιτεία. Καταρχάς, έρχεται αντιμέτωπη με μια πολιτική δήλωση και μια πράξη ισχύος, προερχόμενες από ένα άτυπο σύνολο ανθρώπων εντός της επικράτειας, για τους οποίους μόνος συνδετικός ιστός είναι η θρησκεία, για τους οποίους ελάχιστα πράγματα γνωρίζει: για την προέλευσή τους, το νόμιμο της εισόδου και της παραμονής τους, για το εργασιακό καθεστώς τους, για τις συνθήκες διαβίωσης, για την εκπροσώπησή τους. Η πολιτεία καλείται να διαχειριστεί ένα πολιτισμικό άλμα: από την εθνοθρησκευτική συμπάγεια στο πολυπολιτισμικό ρευστό. Και δεν διαθέτει ούτε εργαλεία ούτε σχέδιο ούτε στρατηγική. Ούτε ενιαία βούληση. Η επί εικοσαετία απουσία μεταναστευτικής πολιτικής, υποκαθιστάμενη από σπασμωδικές επαναπροωθήσεις και ανθρωπιστικά μπαλώματα, φέρνει τώρα την πολιτεία αντιμέτωπη με μια παγιωμένη κατάσταση δυσχερή και με μια δυναμική που είναι αδύνατον να ανατραπεί.
Οι μουσουλμάνοι δεν θα φύγουν. Πολλοί θα ήθελαν να φύγουν, να προχωρήσουν προς την Δυτική Ευρώπη· όμως δεν μπορούν, τα σύνορα είναι κλειστά, κι αυτοί χωρίς χαρτιά· βρίσκονται λοιπόν στάσιμοι, λιμνάζοντες, στον χώρο τράνζιτ που λέγεται Ελλάδα. Πώς όμως δεξιώνεται η ελληνική κοινωνία, το κοσμικό κράτος, η ανεξίθρησκη δημοκρατία, η χριστιανοδιαφωτιστικής κουλτούρας κοινωνία, τους λιμνάζοντες ετερόδοξους, ιδίως τους ζηλωτές μεταξύ αυτών; Πώς τους εντάσσει; Πώς τους ενσωματώνει; Πώς εξασφαλίζει ότι σέβονται το ελληνικό Σύνταγμα; Προ πάντων όταν αυτούς τους ανθρώπους δεν τους συνδέει καμία κοινή πολιτική συνείδηση, παρά μόνον η πίστη στο Κοράνι και στη σαρία.
Η Ελληνική Δημοκρατία, κουρασμένη ήδη από δικά της προβλήματα, οικονομικά και ηθικά-πνευματικά, ώριμη παρ’ όλ’ αυτά και πλούσια σε εμπειρίες, καλείται τώρα να αφομοιώσει την προσευχή του ιμάμη και του μουσουλμανικού πλήθους στην Αθηναϊκή Τριλογία, και να απαντήσει πειστικά και τελεσφόρα: τόσο προς τους επήλυδες όσο και προς τους ιθαγενείς

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Nικου Γ. Ξυδακη-εφ. Καθημερινή, 21-11-2010

Η επιδρομή και οι εβραίοι της Αμερικής

Το φονικό ρεσάλτο μεγάλωσε το χάσμα που χωρίζει τους φιλελεύθερους από τους ορθόδοξους εβραίους

Για τους εβραίους των Ηνωμένων Πολιτειών το καταστροφικό για το Ισραήλ επεισόδιο στην ανοιχτή θάλασσα την περασμένη Δευτέρα μεγάλωσε το χάσμα που όλο και περισσότερο τους χωρίζει σε δύο στρατόπεδα. Στην ιστοσελίδα της Αmerican Ιsrael Ρublic Αffairs Committee, η οποία εκπροσωπεί το γηραλέο εβραϊκό κατεστημένο της Αμερικής, η αιματηρή ιστορία έχει τίτλο «Ακραίοι υποστηρικτές της Χαμάς χτύπησαν και μαχαίρωσαν ισραηλινούς στρατιώτες». Ο θάνατος εννέα ανθρώπων που διαμαρτύρονταν για τον αποκλεισμό της Γάζας από το Ισραήλ ούτε σε υπότιτλο αναφέρεται!

Αντίθετα, η ιστοσελίδα του J Street, της αμερικανοεβραϊκής ομάδας η οποία υποστηρίζει ενεργητικά την ύπαρξη δύο κρατών στη Μέση Ανατολή και επικρίνει τις προσπάθειες του Ισραήλ να αποτρέψει μια τέτοια λύση, εκφράζει μια εντελώς διαφορετική ευαισθησία. Η καταστροφική ενέργεια, γράφει η J Street, «είναι μέρος των συνεπειών του αντιπαραγωγικού ισραηλινού αποκλεισμού της Γάζας». Και στην ιστοσελίδα του Αmericans for Ρeace Νow, μιας άλλης αμερικανοεβραϊκής ομάδας η οποία συνδέεται με το κίνημα ειρήνης του Ισραήλ, η ναυτική επιχείρηση χαρακτηρίζεται «νέο κατρακύλισμα στον δρόμο που διάλεξε το Ισραήλ για να περιορίσει την εσωτερική και εξωτερική πολιτική αντιπολίτευση».

Οι πολιτικοί ηγέτες του Ισραήλ, λέει η Ντέμπρα Λι, πρόεδρος του Αmericans for Ρeace Νow, όλο και περισσότερο χαρακτηρίζουν τρομοκράτες τους αντιφρονούντες. «Ακούμε χαρακτηρισμούς όπως “οικονομική τρομοκρατία” για να περιγράψουν τις προσπάθειες της Παλαιστινιακής Αρχής να μποϊκοτάρει τα προϊόντα που παράγονται στους νέους ισραηλινούς οικισμούς, ακούμε για λαϊκίστικη τρομοκρατία όταν αναφέρονται σε ειρηνικές διαμαρτυρίες, ακούμε και για πολιτιστική τρομοκρατία όταν θέλουν να περιγράψουν την πίεση που ασκείται σε ξένους καλλιτέχνες να ακυρώσουν τις εμφανίσεις τους στο Ισραήλ» εξηγεί η κυρία Λι.

Ολες αυτές οι αντίθετες απόψεις εκφράζουν ένα πραγματικό ρήγμα στην εβραϊκή κοινότητα της Αμερικής, ή ίσως μεταξύ δύο εβραϊκών κοινοτήτων της Αμερικής οι οποίες όλο και περισσότερο απομακρύνονται η μία από την άλλη. Στη μία βρίσκονται οι αειθαλείς εβραϊκές οργανώσεις που δεν θέλουν να επικρίνουν την κυβέρνηση του Ισραήλ για την όλο και μεγαλύτερη στροφή της στον εθνοκεντρισμό εις βάρος της δημοκρατίας. Είναι οι ορθόδοξοι εβραίοι για τους οποίους ο εθνοκεντρισμός είναι το κέντρο της ύπαρξής τους. Είναι και η μικρή ομάδα των νεοσυντηρητικών για τους οποίους ο αγώνας για τον χαρακτήρα του Ισραήλ είναι ένα ακόμη μέτωπο στον πόλεμο εναντίον των φιλελεύθερων εβραίων.

Στην αντίπαλη πλευρά βρίσκεται ο συνεχώς αυξανόμενος αριθμός των φιλελεύθερων αμερικανών εβραίων και η πλειονότητα των νέων στην ηλικία εβραίων των ΗΠΑ. Ο Πίτερ Μπέιναρτ, άλλοτε εκδότης του «Νew Republic», δημοσιεύει ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο σχετικά με αυτό το ρήγμα στο επόμενο τεύχος της επιθεώρησης «Νew Υork Review of Βooks» της 10ης Ιουνίου. Αρχίζει αναφέροντας ότι δημοσκοπώντας το 2003 διάφορες ομάδες αμερικανοεβραίων σπουδαστών διεπίστωσε ότι η σκέψη τους δεν πήγαινε στο Ισραήλ, ακόμη και όταν μιλούσαν για την εβραϊκή τους ταυτότητα. Ο μόνος σιωνισμός τον οποίο θα μπορούσαν να υποστηρίξουν, γράφει ο Μπέιναρτ, θα ήταν εκείνος που «θα αναγνώριζε ότι οι Παλαιστίνιοι έχουν δικαίωμα στην αξιοπρέπεια και στην ειρήνη». Ηταν μάλιστα προθυμότατοι να καταδικάσουν μια ισραηλινή κυβέρνηση η οποία δεν θα συμμεριζόταν αυτές τις θέσεις.

Δηλαδή αυτοί οι νέοι είχαν τα ίδια αισθήματα με τους φιλελεύθερους αμερικανοεβραίους για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον πολυπολιτισμό και έβλεπαν με σκεπτικισμό τις στρατιωτικές λύσεις. «Με την εφηβική αθωότητά τους δεν αντιλαμβάνονταν ότι θα έπρεπε να αποβάλουν αυτές τις αρχές όταν θα πήγαιναν στο Ισραήλ» σημειώνει ο Μπέιναρτ. Αλλά οι συγκεκριμένοι έφηβοι δεν είναι οι μόνοι νέοι Αμερικανοεβραίοι. Μια δημοσκόπηση του 2006 που έκανε η Αmerican Jewish Committee έδειξε ότι το 60% των κάτω των 40 ετών μη ορθόδοξων εβραίων της Αμερικής υποστηρίζει το παλαιστινιακό κράτος, ενώ μόνο το 25% των αντίστοιχων ορθόδοξων το υποστηρίζει. «Στις νεότερες γενιές ιδιαίτερα», γράφει ο Μπέιναρτ, «όλο και λιγότεροι φιλελεύθεροι αμερικανοεβραίοι είναι σιωνιστές και όλο και λιγότεροι αμερικανοεβραίοι σιωνιστές είναι φιλελεύθεροι».

Φυσικά, οι ρίζες του αμερικανοεβραϊκού σιωνισμού είναι εντελώς φιλελεύθερες. Σήμερα όμως οι φιλελεύθεροι Αμερικανοεβραίοι έχουν αντικρουόμενα αισθήματα για το Ισραήλ. Τα τελευταία 43 χρόνια το Ισραήλ έχει υπό κατοχήν την παλαιστινιακή Δυτική Οχθη, δημιουργώντας εκεί οικισμούς οι οποίοι περιορίζουν το έδαφος της Παλαιστίνης σε μικροτεμάχια. Καθώς οι έποικοι, οι ορθόδοξοι και οι ρώσοι μετανάστες υποστηρίζουν πολιτικές που στραγγαλίζουν τους εντός και εκτός Ισραήλ Παλαιστινίους, ο δημοκρατικός χαρακτήρας τού πάλαι ποτέ σοσιαλιστικού εβραϊκού κράτους εξανεμίστηκε. Ενα έθνος το οποίο σταματά στα σύνορα έναν διανοητή όπως ο Αμερικανοεβραίος Νόαμ Τσόμσκι δεν είναι εκείνο που ο Λούις Μπράντις- η μεγάλη μορφή του αμερικανικού φιλελευθερισμού και του αμερικανικού σιωνισμού στο πρώτο ήμισυ του 20ού αιώνα- θα χαιρέτιζε. Κάθε μέρα που περνά οι πολιτικοί διάδοχοί του λιγοστεύουν.


Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο Harold Meyerson -εφ. Το Βήμα,Πέμπτη 3 Ιουνίου 2010

Οταν λογοκρίνουν οι ραβίνοι

Πριν από μερικά χρόνια, όταν ξέσπασε η κρίση με τα σκίτσα του Μωάμεθ, ο ισραηλινός συγγραφέας Αβραάμ Γεοσούα είχε εκφράσει την κατανόησή του γι΄ αυτούς που διαμαρτύρονταν και είχε δηλώσει ότι εκείνος δεν θα δημοσίευε ποτέ πράγματα που προσβάλλουν μια θρησκεία. «Α, μπα;» του είχε απαντήσει τότε ο Αμος Οζ. «Θα ήθελα κατόπιν αυτού να ρωτήσω τον φίλο μου τον Γεοσούα αν θα πρέπει κι εδώ, στο Ισραήλ, να αρχίσουν να λογοκρίνουν όλα όσα ενοχλούν τους ορθόδοξους εβραίους».

Η παρατήρηση εκείνη ήταν προφητική. Γιατί σήμερα, σε διάφορα θρησκευτικά σχολεία των ορθοδόξων εβραίων- κυρίως στην Ιερουσαλήμ- οι καθηγητές «κόβουν» λογοτεχνικά κείμενα διαφόρων εποχών, από την Αντιγόνη του Σοφοκλή μέχρι την Αννα Καρένινα του Τολστόι, και από τον Σκλάβο του Ισαάκ Σίνγκερ μέχρι τον Μιχαέλ μου του ίδιου του Οζ. Τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούν οι ραβίνοι είναι διαφόρων ειδών- άλλωστε πάντα μπορείς να βρεις κάποιο επιχείρημα για να λογοκρίνεις ένα έργο. Η Αννα Καρένινα είναι ανήθικη. Η Χάννα Γκόνεν, η πρωταγωνίστρια του Οζ, είναι άσεμνη και άπιστη. Οι οιδιπόδειες ανησυχίες και η ειδωλολατρία του Σοφοκλή είναι ακατάλληλες για τους μαθητές. Οσο για τον Σίνγκερ, ε, δεν είναι δυνατόν να διδάσκεται στα θρησκευτικά σχολεία η ιστορία ενός Εβραίου που είναι διχασμένος ανάμεσα στην Τορά και μια χριστιανή χωριατοπούλα...

«Το φαινόμενο είναι πολύ διαδεδομένο, και αρχίζει να παρατηρείται και στα κοσμικά σχολεία», λέει στον ισραηλινό Τύπο αξιωματούχος του υπουργείου Παιδείας που διατηρεί την ανωνυμία του. «Λογοτεχνικά έργα που κρίνονται επικίνδυνα από τους ραβίνους αντικαθίστανται από χασιδικά αναγνώσματα, θρησκευτικά ποιήματα ή, στην καλύτερη περίπτωση, σύντομα κείμενα του Κάφκα και του Τσέχωφ». Ωστε λοιπόν, εκτός από τους καθολικούς και τους μουσουλμάνους, η λογοκρισία υιοθετείται τώρα κι από τους Εβραίους; Η κυβέρνηση Νετανιάχου διαψεύδει μετά βδελυγμίας μια τέτοια κατηγορία. «Δεν πρόκειται παρά για μεμονωμένα κρούσματα», λέει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος. Η αλήθεια όμως είναι ότι στο Ισραήλ η σύγκρουση των κοσμικών με τους φονταμενταλιστές είναι πια καθημερινή. «Χάνουμε την ταυτότητά μας», προειδοποιεί ο δήμαρχος του Τελ Αβίβ Ρον Χουλντάι. «Σε ορισμένα σχολεία η κατάσταση είναι αφόρητη», αποκαλύπτει ο συγγραφέας Εντγκαρ Κερέτ. «Μετά την Ε΄ τάξη του δημοτικού, τα μαθηματικά και τα αγγλικά περνούν στο περιθώριο. Το κράτος δεν έχει εκεί καμιά εξουσία εκεί. Οι ίδιοι οι γονείς και οι καθηγητές δεν θεωρούν τους εαυτούς τους ισραηλινούς πολίτες».

Σύμφωνα με τον Κερέτ, το δράμα του Ισραήλ είναι ότι αργά ή γρήγορα θα βυθιστεί σε έναν πραγματικό εμφύλιο πόλεμο. Και ο λόγος δεν θα είναι η ειρήνη με τους Παλαιστινίους.

Βαρβάρα Τερζάκη
Άρθρο ΜΙΧΑΛΗ ΜΗΤΣΟΥ -εφ. Τα Νέα, Σάββατο 15 Μαΐου 2010