Το ΔΝΤ γνώριζε από την αρχή

Καθημερινή, 07.06.2013

Tου Νικου Γ. Ξυδακη

H δημοσιευθείσα έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την εξέλιξη του προγράμματος διάσωσης της Ελλάδας, του λεγόμενου Μνημονίου, περιέχει στοιχεία και γεγονότα που σοκάρουν τον Ελληνα πολίτη, ακόμη και τώρα, τρία χρόνια μετά την εφαρμογή του. Αυτό που σοκάρει δεν είναι φυσικά η εκ των υστέρων διαπίστωση του ΔΝΤ ότι το πρόγραμμα απέτυχε στον βασικό του στόχο, να καταστήσει το χρέος βιώσιμο, και ότι όλες οι προβλέψεις του Ταμείου απέκλιναν οικτρά από την πραγματικότητα. Αυτές τις αποτυχίες και τις πρακτικές τους συνέπειες τις βιώνουν οδυνηρά εκατομμύρια Ελληνες.

Αυτό που σοκάρει είναι η αποκάλυψη του πολιτικού μηχανισμού κατά τη λήψη των αποφάσεων, οι εκουσίως εσφαλμένες εκτιμήσεις, το ροκάνισμα χρόνου εις βάρος της Ελλάδος και προς όφελος ευρωπαϊκών τραπεζών που διακρατούσαν ελληνικό χρέος, η θυσία εντέλει της Ελλάδος για διαφύλαξη των συμφερόντων άλλων κρατών εταίρων στην Ευρωζώνη.

Το ΔΝΤ γνώριζε τι μπορούσε και τι δεν μπορούσε να γίνει, αλλά δεν το έπραξε· παραβίασε τα κριτήριά του και το δικό του πρωτόκολλο διαχείρισης κρίσεων. Το πρόγραμμα απέτυχε. Ψέγει την Ευρωζώνη γι’ αυτή την αποτυχία, δηλαδή την Κομισιόν, το Eurogroup, φυσικά τον ηγεμονικό άξονα Βερολίνου - Παρισιού. Γιατί το κάνει τώρα; Διότι, πρώτον, η εκτελεστική διοίκηση του Ταμείου είναι υπόλογη στους πολυεθνικούς εταίρους, στις χώρες που συνεισφέρουν χρήματα και απαιτούν λογοδοσία. Η Ευρώπη δεν είναι το κέντρο του κόσμου. Είναι γνωστές από δημοσιεύματα οι αυξανόμενες προστριβές εντός του Ταμείου και οι αιτιάσεις μεγάλων χωρών, όπως η Βραζιλία, ο Καναδάς, η Ινδία κ.ά., για τους ατυχείς χειρισμούς του ΔΝΤ στις ευρωπαϊκές χώρες. Υπενθυμίζεται ότι το ΔΝΤ εισήλθε στην ευρωπαϊκή κρίση με καταρρακωμένο το κύρος του από αλλεπάλληλες αποτυχίες στη Ν. Αμερική και την Ασία. Η αποτυχία του γιγάντιου bail out στην Ελλάδα ασφαλώς δεν ενισχύει το κύρος του ιδρύματος που το ενορχήστρωσε.

Οι σφοδρές επικρίσεις του ΔΝΤ κατά της Κομισιόν και της ευρωπαϊκής ηγεσίας απηχούν επίσης την επικριτική στάση του Λευκού Οίκου έναντι του Βερολίνου στη διάρκεια της κρίσης, ιδίως κατά του δόγματος λιτότητας του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Η Ευρώπη βάλλεται πανταχόθεν, εν μέσω της μεγαλύτερης κρίσης από συστάσεώς της. Και τρώει τα παιδιά της στην περιφέρεια: Ελλάδα, Κύπρο, Πορτογαλία κ.ο.κ. Η κρίση κατέδειξε όχι μόνο τον ωμό και ακατέργαστο ηγεμονισμό των ισχυρών, αλλά και την αναδίπλωση των εθνών-κρατών εις βάρος της ανάπηρης ομοσπονδίας με το κοινό ασύμμετρο νόμισμα και χωρίς οποιαδήποτε άλλη συνεκτική ύλη. Ο ευρωσκεπτικισμός είναι η αναδυόμενη τάση παντού.

Στο εσωτερικό. Είναι φανερό ότι οι εγχώριες ηγεσίες δεν μπόρεσαν και δεν θέλησαν να συνδιαμορφώσουν με τους ξένους ένα βιώσιμο σχέδιο διάσωσης, στο μέτρο που οι δομικές μεταρρυθμίσεις θα τους συμπεριελάμβαναν, δηλαδή θα τους παραμέριζαν από την εξουσία. Το ένστικτο της πάση θυσία αυτοδιάσωσης οδήγησε σε άκριτη υποταγή με ταυτόχρονη απόκρυψη πραγματικότητας και παρελκύσεις. Το ψεύδος ήταν αμφίδρομο: και προς τους ξένους και, κυρίως, προς τους Ελληνες πολίτες. Τρία χρόνια αργότερα, διαπιστώνουμε ότι το μεν ψέμα εξατμίζεται, το δε χρέος και οι δομικές αδυναμίες παραμένουν και θεριεύουν, σε φόντο ερειπίων.

Ο τρίτος μεγάλος κύκλος

Εφ. Τo Βήμα της Κυριακής, 02.06.2013

Του Αντώνη Καρακούση

Αν επιχειρήσει κανείς να προσεγγίσει την τρέχουσα πραγματικότητα θα διαπιστώσει τη μετατόπιση από τα θεμελιώδη και σύνθετα στα εσωστρεφή, μικροοικονομικά και μικροπολιτικά.

Σταδιακά το ενδιαφέρον της πολιτικής, των Μέσων και της κοινωνίας της ίδιας μετατοπίζεται στα επιμέρους.

Η μεγάλη εικόνα της χώρας και του σχεδίου που τη συνέχει αχνοσβήνει και υποκαθίσταται από πολλές μικρότερες, τοπικές ή προσωπικές, οι οποίες συνδιαμορφώνουν ένα παζλ σύγχυσης, ικανό να αποδιοργανώσει και να εκτρέψει και πάλι τη χώρα από τον δρόμο εξόδου από την κρίση.

Ωστόσο η διεθνής συγκυρία δεν επιτρέπει παλινωδίες και οπισθοχωρήσεις.

Οσοι παρακολουθούν τα τεκταινόμενα στον πλανήτη αντιλαμβάνονται ότι ζούμε σε εποχή επαναθεμελίωσης του κόσμου, σε καιρό επαναπροσδιορισμού των ζωνών επιρροής και δραματικής αναδιάταξης των διεθνών συμφερόντων. Ορισμένοι, οι πιο προχωρημένοι μάλιστα, κάνουν λόγο για τον επερχόμενο «τρίτο μεγάλο κύκλο» της νεότερης παγκόσμιας ιστορίας, που θα προσδιορίσει τις πολιτικές και οικονομικές συνθήκες για τις επόμενες δεκαετίες. (Ο πρώτος είναι εκείνος της πρώιμης παγκοσμιοποίησης μεταξύ 1850 και 1914 και ο δεύτερος αυτός που ξεκίνησε το 1945 και έληξε το 1990.)

Ο προαγγελλόμενος λοιπόν «τρίτος μεγάλος κύκλος», λένε οι επαΐοντες, τείνει πλέον να λάβει σάρκα και οστά μετά τα όσα ακολούθησαν την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και την αλληλεξάρτηση που διαμόρφωσε μεταξύ των ισχυρότερων οικονομιών η νέα, πιο μεγάλη και απείρως δυναμικότερη, παγκοσμιοποίηση.

Οι ισχυρές οικονομίες του πλανήτη κινούνται πια σφιχταγκαλιασμένες.

ΗΠΑ, Ευρώπη, Ιαπωνία, Ρωσία και Κίνα εξαρτώνται στον μέγιστο βαθμό η μία από την άλλη. Οι Αμερικανοί δεν μπορούν να κάνουν βήμα χωρίς τα λεφτά των Γιαπωνέζων και των Κινέζων και εκείνοι θα τα χάσουν όλα αν καταρρεύσουν οι ΗΠΑ.

Η βαριά βιομηχανία των Ευρωπαίων θα καταρρεύσει χωρίς την κατανάλωση της Κίνας και η δική της βιομηχανική παραγωγή θα υποστεί τεράστια ζημιά αν η Ευρώπη πάψει να καταναλώνει τα φθηνά προϊόντα της.

Στην περίπτωση αυτή η Ρωσία θα ξεμείνει από συνάλλαγμα γιατί θα μειωθούν οι εξαγωγές πρώτων υλών κ.ο.κ.

Ολοι μαζί έχουν συμφέρον να διαμορφώσουν συνθήκες ισορροπίας στον σημερινό ταραγμένο και πολυπολικό κόσμο.

Αυτές οι συνθήκες έντονης αλληλεξάρτησης επιβάλλουν σχήματα παγκόσμιας διακυβέρνησης, η οποία συστηματικά προωθείται τα τελευταία χρόνια. Με άλλα λόγια ο κόσμος βρίσκεται σε διαδικασία επαναδιευθέτησης των συμφερόντων και παγκόσμιας ειρήνευσης, χωρίς την οποία όλα τα παραπάνω τίθενται εν κινδύνω.

Κατά τους επαΐοντες λοιπόν θα δοθεί ρόλος και χώρος στην Κίνα και στη Ρωσία. Ο κόσμος θα μετατοπισθεί νότια και ανατολικά, η Ασία θα πρωταγωνιστήσει στη νέα εποχή, η Μέση Ανατολή πρέπει να ειρηνεύσει και η Βόρεια Αφρική να αναπτυχθεί.

Και εμείς που θεωρούμαστε ένας κρίσιμος κρίκος μεταξύ Ανατολής και Δύσης μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα βρούμε καλύτερη θέση σε αυτόν τον «τρίτο μεγάλο κύκλο».

Αρκεί να μην πέσουμε εσωτερικά, κοιτάζοντας το χαοτικό παζλ των πολλών μικρών εικόνων, που δεν μας επιτρέπει να δούμε τη μεγάλη και κρίσιμη.   

Αργαλειός: καλύτερος κι από γιόγκα

www.bostanistas.gr, 26.05.2013
Της Βαρβάρας Τερζάκη Παλλήκαρη

Μεγάλωσα στο ορεινό Ρέθυμνο, στον Μυλοπόταμο. Εκεί γεννήθηκα, εκεί ανατράφηκα. Σε έναν τόπο που είχε τότε μικροαγίους. Χόρευαν και τραγουδούσαν σαν να ήταν αθάνατοι. Ζούσαν την κάθε τους στιγμή σαν να ήταν η τελευταία. Και τα σπίτια τους ήταν ένας ολόκληρος κόσμος. Δεν τους έλειπε τίποτα. Η μητέρα μου ύφανε πέντε προίκες, οι θειάδες μου το ίδιο. Στα σπίτια τότε πρώτα έμπαινε το αργαστήρι και μετά το νυφικό κρεβάτι. Ήταν η κινητήριος δύναμη του σπιτιού. Αν δεν είχες ράψει σεντόνια, δε θα κοιμόσουν σε σεντόνια. Αν δεν είχες υφάνει προσόψιο, δεν είχες να σκουπιστείς.
Αν δεν είχες κάνει κουβέρτες, θα κρύωνες τον χειμώνα.

Τα αγόρια έπαιρναν τα κτήματα και τα κορίτσια τα προικιά τους, τα ρούχα που οι ίδιες είχαν υφάνει.

Οι κοπέλες φεύγανε από τον Μυλοπόταμο και πηγαίνανε στα Σελινιώτικα για να μαζέψουν λάδι.
Και με λάδι πληρώνονταν. Και μετά το πουλούσαν και παίρνανε κλωστές και μπογιές. Απίστευτο δεν είναι; Δεν παίρνανε μήτε φουστάνια, μήτε παπούτσια. Παίρνανε μόνο κλωστές. Ύφαιναν ακόμη και τα νυφικά τους και τα εσώρουχά τους και όλα. Και ανάλογα με το πόσο καλή προίκα είχαν - μαθευόταν αυτό - ήταν και ο γάμος τους. Το σπίτι το καλό φαινόταν από το πόσο μετάξι είχε και πόσα ξεχωριστά ξόμπλια είχαν. 

Τα ξόμπλια είναι τα μοτίβα, τα σχέδια που έχει επάνω του ένα υφαντό. Διαφορετικά ήταν τα χρώματα και τα σχέδια στον Ομαλό κι άλλα στις παραλίες, όπου μπορείς να βρεις πατανίες με καράβια. Υπάρχουν 50 τεχνικές, τις οποίες όμως τις ξέρουν 200 γυναίκες 75 χρονών και άνω, οι νεώτερες δεν τις ξέρουμε. Και τώρα προσπαθούμε πριν πεθάνουν να μας μάθουν τις τεχνικές. Παλαιότερα δε θέλανε να τις δώσουνε, τώρα βλέπουν ότι πρέπει να παραδώσουν αυτή τη γνώση στις νεώτερες γυναίκες.

Με το που ξεκίνησαν οι επιδοτήσεις οι γυναίκες σταμάτησαν να υφαίνουν στην Κρήτη.

Μετά συνέχισαν λίγες στους τουριστικούς τόπους. Στα Ανώγεια, ας πούμε, είχε καλά αργαστήρια, έρχονταν οι τουρίστες και τρελαίνονταν με αυτά που έβλεπαν και τα αγόραζαν τότε φτηνά, όχι ακριβά.
Πολλές φορές η οικονομία του σπιτιού κρατιόταν απ' τα υφαντά. Το είπα τις προάλλες και μου είπαν «μα υποτιμάς τους άντρες». Μα στα ορεινά χωριά οι άντρες βγάζανε λεφτά μια φορά τον χρόνο, από τα χωράφια ή τα ζώα.

Σήμερα πετούν τις προβιές των ζώων ενώ παλιά οι νύφες από το Λασίθι έως και τον Αποκόρωνα περιμένανε να κουρέψουν τα ζα, να πάρουν το μαλλί, να το πάνε στα Χανιά και σε έξι μήνες να πάρουν την κουβέρτα. Θέλουμε λοιπόν να ξαναπαραχθεί μαλλί, λινάρι - όχι μπαμπάκι, γιατί θέλει πολύ νερό - και μετάξι. Ήδη υπάρχουν κάποιοι μερακλήδες που βγάζουν ξανά μετάξι. Εκατό ευρώ η πλεξούδα, πολύ ακριβό, αλλά υπέρ-πολύτιμο.

Το 90% των υφαντών που κυκλοφορούν σήμερα σε όλες τις τουριστικές περιοχές είναι made in China. Όχι μόνο στην Κρήτη αλλά παντού. Οι Κινέζοι πήραν τα σχέδιά μας, τα επεξεργάστηκαν και τα φέρνουν και τα πουλούν ως κρητικά. Και βέβαια πια δεν τα αγοράζει κανείς, γιατί ο τουρίστας θέλει να αγοράσει κάτι αληθινό.

Τα υφαντά της Κρήτης είναι περιζήτητα σε όλο τον κόσμο. Γίνονται δημοπρασίες σε γκαλερί και «χτυπιούνται» σε απίστευτες τιμές. Αφήστε που οι έρευνες που έγιναν στην Αμερική σε μοναστήρια δείχνουν ότι η υφαντική είναι θεραπευτική. Οι υφάντρες δεν παθαίνουν άνοια. Κάθε χτένι έχει γύρω στις δυο χιλιάδες κλωστές και η υφάντρα πρέπει να «συνομιλήσει» με μία-μία τις κλωστές και να τις φέρει σε επαφή με τις άλλες. Είναι δηλαδή άσκηση πνευματική, δε χρειάζεται να κάνεις γιόγκα.

Η Βαρβάρα Τερζάκη - Παλλήκαρη εμπνεύστηκε και έστησε το
Πηνελόπη Gandhi – η Ιερή Τέχνη της Υφαντικής στην Κρήτη σήμερα.
panoreon.gr/gandhi

http://www.bostanistas.gr/?i=bostanistas.el.paragoume&id=1094

Επιχείρηση «Καθαρά Ρούχα»

εφ. ΤΑ ΝΕΑ  16.05.2013
Του Περικλή Δημητρολόπουλου

Τον δρόμο στην επιχείρηση Καθαρά Ρούχα άνοιξε στο Μπανγκλαντές ο θάνατος 1.127 εργατών από την πυρκαγιά στο εργοστάσιο Ράνα Πλάζα κοντά στην Ντάκα και την επακόλουθη κατάρρευσή του. Η ιταλική Benetton, η ισπανική Zara, η βρετανική Mark&Spencer και η σουηδική H&M είναι μερικοί από τους κολοσσούς στον χώρο της ένδυσης που χρησιμοποιούν τα φθηνά εργατικά χέρια του Μπανγκλαντές για να ράψουν τα ρούχα τους και χθες υπέγραψαν μια συμφωνία για τη βελτίωση των συνθηκών ασφαλείας στα εργοστάσια της ασιατικής αυτής χώρας. Η συμφωνία που υπογράφηκε εισάγει τον θεσμό του ανεξάρτητου επιθεωρητή επιχειρήσεων και συνδικάτων ο οποίος θα είναι επιφορτισμένος με την εφαρμογή «αξιόπιστων και αποτελεσματικών» μέτρων πυρασφάλειας. Προβλέπει επίσης αυστηρές και συνεχείς επιθεωρήσεις προκειμένου να βεβαιώνεται η εφαρμογή των κανόνων ασφαλείας. «Το είχαμε πει και το κάναμε. Με αυτήν την πρωτοβουλία θα προστατεύσουμε τους ανθρώπους μας στο Μπανγκλαντές» δήλωνε εκπρόσωπος της Benetton, ενώ ο συνάδελφός του από την Marks&Spencer τόνιζε ότι «δεν μπορούμε να προσποιούμαστε πλέον ότι δεν συμβαίνει τίποτα».

Η λίστα με τις φίρμες που συμμετέχουν στην επιχείρηση Καθαρά Ρούχα δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα. Πάντως, την υπογραφή τους έχουν βάλει ακόμη η αμερικανική PVH, στην οποία ανήκουν οι μάρκες Tommy Hilfiger και Calvin Klein, η γερμανική Tchibo.sq, οι βρετανικές Tesco Και Primark. Αντιθέτως, η αμερικανική Gap εμφανιζόταν επιφυλακτική. «Πρέπει να αποσαφηνιστούν ορισμένα ζητήματα νομικής φύσης. Αυτό όμως που θέλουμε κυρίως είναι μια καθολική συμφωνία και όχι μόνο ευρωπαϊκών εταιρειών» δήλωσε εκπρόσωπός της. Η επίσης αμερικανική Walmart από την πλευρά της κινήθηκε μονομερώς ανακοινώνοντας ότι θα πραγματοποιήσει επιθεωρήσεις στις 279 μονάδες της στο Μπανγκλαντές που κατασκευάζουν προϊόντα για λογαριασμό της ενώ δεσμεύθηκε ότι θα κοινοποιήσει τα αποτελέσματα των ερευνών της. Η πρώτη ιδέα για τη συμφωνία είχε πέσει πριν από δύο χρόνια. Οι διαπραγματεύσεις είχαν αρχίσει ανάμεσα στις διοικήσεις των επιχειρήσεων και τα δύο βασικά συνδικάτα, το IndustriAll και το Uni Global Union, που εκπροσωπούν περίπου 70 εκατομμύρια εργαζόμενους σε 200 χώρες. Μέχρι την τραγωδία της 24ης Απριλίου οι διαπραγματεύσεις προχωρούσαν με ρυθμούς χελώνας. Χρειάστηκε ο θάνατος χιλίων και πλέον ανθρώπων στην Ντάκα αλλά και η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης με το ένα εκατομμύριο των υπογραφών στη σχετική έκκληση για να ανάψει το πράσινο φως. Οι επιθεωρήσεις για τήρηση των κανόνων ασφαλείας είναι το πρώτο βήμα. Αργότερα θα πραγματοποιηθούν εκπαιδευτικά σεμινάρια για τους εργάτες, ενώ οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επενδύσουν εκατομμύρια δολάρια για τον εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων με βάση τα δυτικά πρότυπα. «Δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά. Πρέπει να δώσουν μια σαφή απάντηση στους πελάτες τους. Η τραγωδία ήταν πρώτο θέμα στις δυτικές τηλεοράσεις για ολόκληρες μέρες» εξηγούσε στα αμερικανικά μέσα ο Στιβ Χοκ, καθηγητής Μάρκετινγκ στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια. «Το μήνυμα που έφτασε στις επιχειρήσεις είναι ένα: "Δεν μπορείτε να συνεχίσετε να κερδίζετε με αυτόν τον τρόπο και χωρίς να λαμβάνετε υπόψη σας τον θάνατο αθώων ανθρώπων"» προσέθετε. 

«Τους ζητάμε να κάνουν αυτό που είναι σωστό» τόνιζε από την πλευρά του ο Φίλιπ Τζένινγκς, γενικός γραμματέας του Uni Global Union. «Δεν υπάρχει χρόνος για πολλές συζητήσεις. Είναι ζήτημα ζωής και θανάτου». Τα πράγματα, πάντως, δεν ήταν εύκολα όταν στο φόντο υπήρχε ένας τζίρος 20 δισ. δολαρίων και μια κοινωνία σε συνθήκες ανέχειας. Στα 5.000 εργοστάσια ένδυσης εργάζονται 4,5 εκατομμύρια Μπανγκλαντεσιανοί, ενώ το 80% του προσωπικού είναι γυναίκες. Πολλές από αυτές προέρχονται από την επαρχία όπου αντιμετώπιζαν πρόβλημα επιβίωσης. Υπ' αυτές τις συνθήκες αναγκάζονταν να επιλέξουν μια επικίνδυνη δουλειά. Τα συνεχή εργατικά ατυχήματα, όμως, οδήγησαν το 2010 τους εργάτες στους δρόμους. Εκτός από τις επιχειρήσεις, άρχισε να αισθάνεται πίεση και η κυβέρνηση του Μπανγκλαντές. Και στη δική της περίπτωση, ωστόσο, χρειάστηκε μια τραγωδία για να ανακοινώσει ο υπουργός Κλωστοϋφαντουργίας Αμπντούλ Λατίφ Σιντίκουε τη δημιουργία μιας επιτροπής η οποία θα εξετάσει το θέμα της αύξησης του κατώτατου μισθού που σήμερα είναι γύρω στα 30 ευρώ.

 

Η εκπαίδευση τον 21ο αιώνα

Η Καθημερινή  07.04.2013

The New York Times

Του Thomas Friedan

Όταν ο Τόνι Γουάγκνερ, ειδικός σε θέματα εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, περιγράφει το επάγγελμά του, λέει πως είναι «διερμηνέας ανάμεσα σε δύο εχθρικές φυλές» – τον κόσμο της εκπαίδευσης και τον επιχειρηματικό κόσμο, εκείνους που διδάσκουν τα παιδιά μας και εκείνους που τους δίνουν δουλειά. Το επιχείρημα του Γουάγκνερ στο βιβλίο του «Creatinig Innovators: The Making of Young People Who Will Change the World» («Δημιουργώντας καινοτόμους: Η συγκρότηση νέων ανθρώπων που θα αλλάξουν τον κόσμο») είναι ότι η εκπαίδευσή μας δεν καταφέρνει συστηματικά να «προσθέσει την αξία και να διδάξει τις δεξιότητες που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία στην αγορά εργασίας».

Αυτό είναι επικίνδυνο σε μια εποχή που υπάρχουν όλο και λιγότερες δουλειές με υψηλή αμοιβή και μέτριες απαιτήσεις δεξιοτήτων – το είδος της δουλειάς που συντήρησε τη μεσαία τάξη την προηγούμενη γενιά. Τώρα, κάθε δουλειά «μεσαίας τάξης» τραβιέται προς τα πάνω, προς τα κάτω ή προς τα έξω, με μεγάλη ταχύτητα. Δηλαδή, είτε απαιτεί μεγαλύτερες δεξιότητες ή μπορούν να την ασκήσουν πολύ περισσότεροι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ή «θάβεται» –καταργείται ως απαρχαιωμένη– γρηγορότερα παρά ποτέ.

Γι’ αυτό ο στόχος της εκπαίδευσης σήμερα δεν θα έπρεπε να είναι πώς να καταστήσει κάθε παιδί «έτοιμο για το πανεπιστήμιο», αλλά «έτοιμο για καινοτομία» – έτοιμο να προσθέσει αξία σε οτιδήποτε κάνει.

Δύσκολο εγχείρημα. Αναζήτησα τον Τόνι Γουάγκνερ και του ζήτησα να διευκρινίσει. «Σήμερα», μου απάντησε με e-mail, «καθώς η γνώση είναι διαθέσιμη σε κάθε συσκευή συνδεδεμένη με το Ιντερνετ, αυτά που γνωρίζεις μετρούν λιγότερο από αυτά που μπορείς να κάνεις με όσα γνωρίζεις. Η ικανότητα για καινοτομία –η ικανότητα να λύνεις δημιουργικά τα προβλήματα ή να φέρνεις στο φως νέες δυνατότητες– και οι δεξιότητες όπως η κριτική σκέψη, η επικοινωνία και η συνεργασία είναι πολύ πιο σημαντικές από την ακαδημαϊκή γνώση».

Για τη δική μας γενιά ήταν εύκολο. Επρεπε να «βρούμε» μια δουλειά. Τα παιδιά μας, όμως, θα πρέπει να «εφεύρουν» μια δουλειά. Σίγουρα, τα πιο τυχερά θα βρουν την πρώτη δουλειά τους, αλλά ακόμη και αυτά θα πρέπει να επανεφευρίσκουν και να αναδιοργανώνουν αυτήν τη δουλειά πολύ πιο συχνά από τους γονείς τους, αν θέλουν να προοδεύσουν στο πεδίο που διάλεξαν. Αν αυτό ισχύει, ρώτησα τον Γουάγκνερ, τι πρέπει να διδάσκονται σήμερα οι νέοι;

«Κάθε νεαρό άτομο θα εξακολουθήσει να χρειάζεται τις βασικές γνώσεις, βέβαια», είπε. «Θα χρειάζεται όμως, ακόμα περισσότερο, δεξιότητες και κίνητρα, τα οποία έχουν ιδιαίτερα κρίσιμη σημασία. Οι νέοι που είναι εσωτερικά κινητοποιημένοι –περίεργοι, επίμονοι, πρόθυμοι να ρισκάρουν– θα μαθαίνουν νέες γνώσεις και δεξιότητες συνεχώς. Θα μπορούν να βρίσκουν νέες ευκαιρίες ή να δημιουργούν δικές τους – κάτι όλο και πιο σημαντικό, καθώς οι παραδοσιακές σταδιοδρομίες θα εξαφανίζονται».
Πού πρέπει λοιπόν να εστιάσει η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση σήμερα; «Διδάσκουμε και εξετάζουμε πράγματα για τα οποία οι περισσότεροι σπουδαστές δεν ενδιαφέρονται και πληροφορίες που μπορούν να τις βρουν στο Google και θα τις ξεχάσουν μόλις τελειώσουν οι εξετάσεις», υποστηρίζει ο Γουάγκνερ. «Πάνω από έναν αιώνα πριν, δημιουργήσαμε σχολεία–εργοστάσια για τη βιομηχανική οικονομία. Το να φανταστούμε εκ νέου τα σχολεία του 21ου αιώνα πρέπει να είναι μία από τις κυριότερες προτεραιότητές μας. Πρέπει να εστιάσουμε περισσότερο στο να διδάξουμε την ικανότητα και τη θέληση για μάθηση, αλλά και να φέρουμε μέσα στην τάξη του σχολείου τα τρία πιο ισχυρά συστατικά της εσωτερικής κινητοποίησης: παιχνίδι, πάθος, στόχευση».
 

Ζακ Αταλί: «Η Ελλάδα, ένα μυστήριο, ένα πειραματόζωο, μια ελπίδα»

ΤΑ ΝΕΑ, 14.02.2013

Tης Κίττυ Ξενάκη

Θα προτιμούσε να είχε έρθει στην Ελλάδα και να είχε ανέβει στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής ως μαέστρος και όχι ως οικονομολόγος. Η μουσική είναι, άλλωστε, το μεγάλο του πάθος. Πέραν του πιάνου που παίζει, έχει διευθύνει μουσικά σύνολα στη Γαλλία, στην Ελβετία, στο Ισραήλ - σύντομα στη Σαγκάη. «Ισως μια ημέρα να με προσκαλέσουν ως μαέστρο και στην Αθήνα», λέει. Εν αναμονή, ο πολυπράγμων Ζακ Αταλί έπιασε χθες την άλλη μπαγκέτα του, αυτή του οικονομολόγου (και) διανοουμένου, που βλέπει τη σημερινή Ελλάδα σαν «ένα μυστήριο, ένα πειραματόζωο και μια ελπίδα» και ελπίζει να μπορέσει να τη μυήσει σύντομα σε έναν θεσμό που της είναι σχεδόν άγνωστος, τη μικροπίστωση.

Συναντήσαμε τον Ζακ Αταλί στο ξενοδοχείο όπου κατέλυσε, λίγο πριν από τη δημόσια συζήτησή του με τον δημοσιογράφο, πρώην διευθυντή της «Μοντ», Ζαν - Μαρί Κολομπανί, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Megaron Plus, για τις μεγάλες αλλαγές που προετοιμάζουν τον κόσμο του 21ου αιώνα. Είναι 70 ετών, αλλά δεν το δείχνει. Περπατάει στους διαδρόμους της εξουσίας δεκαετίες τώρα, αλλά έχει την προσήνεια του ταπεινού. Υπήρξε στενός σύμβουλος του Φρανσουά Μιτεράν, ιδρυτής και πρώτος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης, έχει γράψει περισσότερα από 50 βιβλία, είναι ο άνθρωπος στον οποίο, όπως έγραφε τις προάλλες ο γαλλικός ιστότοπος Rue89, «είναι καταδικασμένος να προσφεύγει κάθε γάλλος Πρόεδρος που αναζητεί ιδέες» - των Νικολά Σαρκοζί και Φρανσουά Ολάντ μη εξαιρουμένων.

Την Ελλάδα, ο Ζακ Αταλί τη γνωρίζει. Εχει γράψει για αυτήν, έχει φίλους εδώ, τη θεωρεί ένα μυστήριο, «διότι είναι φοβερό να βλέπεις έναν λαό να υπομένει αυτή την κατάσταση με τόση αξιοπρέπεια», ένα πειραματόζωο, «γιατί η χώρα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κρίσης χρέους», και μια ελπίδα ταυτόχρονα - «διότι αν η Ελλάδα επιτύχει, η Ευρώπη θα προχωρήσει προς την ομοσπονδιοποίηση». Θα επιτύχει; «Η απάντηση στην ελληνική κατάσταση σήμερα δεν βρίσκεται στην Ελλάδα. Οι Ελληνες κάνουν αυτό που πρέπει να κάνουν, πιστεύω όμως πως το αργότερο τον Νοέμβριο, μετά τις γερμανικές εκλογές, τα προβλήματα της Ελλάδας θα ξαναγίνουν πρωτοσέλιδο· γιατί η σημερινή πορεία δεν είναι βιώσιμη, η λιτότητα δεν αρκεί, απαιτείται αναδιαπραγμάτευση του δημόσιου χρέους».

Τη μικροπίστωση, ο Αταλί την προωθεί από το 1998, όταν ίδρυσε την PlaNet Finance, μια διεθνή πλέον μη κερδοσκοπική οργάνωση που δραστηριοποιείται σε 80 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας: «Τοποθετούμε στις συνοικίες μια μικρή ομάδα με στόχο να βοηθήσει τους νέους, κυρίως τους νέους, να θελήσουν να δημιουργήσουν μια επιχείρηση, να σχηματίσουν την ιδέα, να κάνουν έρευνα αγοράς και να βρουν χρηματοδότηση, με ειδικούς πάντοτε όρους». Ηδη στη Γαλλία έχουν ανοίξει έτσι 3.000 επιχειρήσεις σε έξι χρόνια, ο Αταλί σκεπτόταν καιρό να κάνει το ίδιο και σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες.

ΜΕ ΤΙΣ ΜΚΟ. Οι συνθήκες το έφεραν έτσι που τον προσέγγισαν «μεγάλες ελληνικές ΜΚΟ». Με την προϋπόθεση λοιπόν να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση, τους επόμενους μήνες θα ανοίξει σε κάποια αθηναϊκή συνοικία ένα πρώτο γραφείο, «δοκιμαστικά». Το εγχείρημα δεν είναι απλό, «οι τράπεζες δεν δανείζουν, δεν υπάρχει παράδοση μικροπίστωσης», για τον Αταλί όμως «βιώσιμη δημοκρατία χωρίς δουλειές δεν μπορεί να υπάρξει· και δουλειές δεν είναι μόνο εργοστάσια με χιλιάδες εργαζομένους».

Την Ευρώπη, ο Ζακ Αταλί την πιστεύει. Πιστεύει ότι η λύση στην κρίση της είναι περισσότερη Ευρώπη. Χρόνια τώρα μιλάει για την ανάγκη ενός ευρωπαίου υπουργού Οικονομικών, ευρωομόλογων, μιας ομόσπονδης Ευρώπης. «Είμαι ανυπόμονος γιατί δεν προχωράμε αρκετά γρήγορα. Αλλά ταυτόχρονα προχωράμε προς τη σωστή κατεύθυνση».

«2013 όπως 1913». Τον 21ο αιώνα, ο Ζακ Αταλί τον φοβάται. Το 2013 του θυμίζει πολύ το 1913, «και τότε υπήρχε τεχνολογική πρόοδος και ενθουσιασμός, ταυτόχρονα όμως υπήρχε μια οικονομική κρίση, υπήρχε τρομοκρατία, κανείς όμως δεν φανταζόταν πως έναν χρόνο αργότερα θα άρχιζαν 75 χρόνια βαρβαρότητας - γιατί η βαρβαρότητα τελειώνει το 1989. Λέω απλώς πως πρέπει να προσέχουμε, να αναρωτιόμαστε πού είναι ο Μουσολίνι, ο Λένιν, ο Χίτλερ, πού είναι η επικίνδυνη ιδεολογία, μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη».

Ο δεξιός Σαρκοζί είχε διορίσει τον Αταλί, αυτόν τον βαθιά αριστερό, επικεφαλής της Επιτροπής για την Απελευθέρωση της Γαλλικής Οικονομικής Ανάπτυξης. Ο Σοσιαλιστής Ολάντ, ο άνθρωπος που πάτησε πρώτη φορά στο Ελιζέ το 1981 ως σύμβουλος του Αταλί, του ζήτησε προτάσεις για την προώθηση της «θετικής οικονομίας», ενός άλλου τρόπου προσέγγισης της οικονομίας που συνίσταται στο να σκεπτόμαστε μακροπρόθεσμα, «δίνοντας δικαίωμα ψήφου στις επόμενες γενιές και στη φύση». «Η Ελλάδα, για παράδειγμα, έχει ανάγκη από ένα όραμα για το μέλλον. Πώς θα είναι η Ελλάδα του 2030; Γιατί αν οι προσπάθειες γίνονται μόνο για να πληρωθούν τα χρέη, όχι για να προοδεύσουν οι άνθρωποι, αυτό είναι παράλογο».

 

 

Η κουλτούρα είναι οικονομικό εργαλείο

Καθημερινή 09.12.2012
Της Όλγας Σέλλα

Δεν ξεκίνησε τη ζωή του ως συγγραφέας ο Εντοάρντο Νέζι από το Πράτο της Τοσκάνης. Είχε να διαχειριστεί μια παλιά οικογενειακή επιχείρηση εριουργίας, που όμως έπεσε θύμα της παγκοσμιοποίησης των καταναλωτικών προτύπων και έκλεισε.

Ο Εντοάρντο Νέζι, έχοντας την αγωγή και την παιδεία της αστικής του καταγωγής, συνέχισε τον δρόμο του από άλλη διαδρομή. Εγινε συγγραφέας. Και με το τελευταίο του βιβλίο «Οι δικοί μου άνθρωποι» (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτης σε μετάφραση Ανταίου Χρυσοστομίδη) πήρε το περσινό έγκυρο βραβείο Strega.

Είναι ένα ολιγοσέλιδο βιβλίο, μεταξύ δοκιμίου, αυτοβιογραφίας και οικονομικής ανάλυσης, για την άνευ όρων παράδοση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στην παγκοσμιοποιημένη κινεζική παραγωγή. Και σ’ αυτό αφηγείται άλλοτε με χιούμορ και άλλοτε με πικρία, πώς χάθηκε η βιομηχανική παράδοση της Ευρώπης.

Ο Εντοάρντο Νέζι ήρθε στην Αθήνα την περασμένη εβδομάδα και παρουσίασε, μαζί με τον φετινό νικητή του βραβείου Strega Αλεσάντρο Πιπέρνο, το βραβευμένο βιβλίο του. Τον συναντήσαμε στο Ιταλικό Ινστιτούτο της Αθήνας λίγο πριν από την εκδήλωση. Είχε δίπλα του τον μεταφραστή του βιβλίου του, Ανταίο Χρυσοστομίδη, που επωμίστηκε και τη διερμηνεία αυτής της συνομιλίας. Είχα απέναντί μου έναν άνθρωπο γοητευτικό, γύρω στα 50, άμεσο, ευγενή, που όμως δεν μάσαγε καθόλου τα λόγια του.

Οι εργάτες του Πράτο

Μίλησε για τα παιδικά του χρόνια και την οικονομική άνθηση του Πράτο: «Η δική μου ζωή υπήρξε πράγματι προνομιακή στην πρώτη φάση. Ενα όμως από τα πρώτα πράγματα που ήμουν υπερήφανος ήταν ότι ήμουν ο γιος ενός επιχειρηματία, που δούλευε σ’ ένα σύστημα στο οποίο επιβραβεύονταν αυτοί που το άξιζαν.

Στο Πράτο έρχονταν από τον ιταλικό Νότο πολλοί φτωχοί άνθρωποι. Μετά λίγα χρόνια, είχαν πάρει δάνειο για ν’ αγοράσουν σπίτι, είχαν μόνιμη δουλειά, που αν την έχαναν έβρισκαν πολύ γρήγορα μιαν άλλη, και κυρίως, αυτό που εγώ ονομάζω ηθική πλευρά του καπιταλισμού, μπορούσαν να πάνε πολύ εύκολα στην τράπεζα, να πάρουν δάνειο και να γίνουν μικροί επιχειρηματίες.

Η ευζωία που υπήρχε μπορούσε να μοιραστεί.

Για να καταλάβετε, ο πατέρας μου είχε μια Μερσεντές κι ένα σπίτι στη θάλασσα, αλλά δεν είχε ελικόπτερο, αλλά όλοι οι επιχειρηματίες του Πράτο το περισσότερο που είχαν ήταν ένα σπίτι στη θάλασσα και μια Μερσεντές. Γιατί ο πλούτος ήταν μοιρασμένος.

Οι εργάτες του Πράτο ήταν οι πιο καλοπληρωμένοι της Ιταλίας. Οπότε, το αίσθημα ενοχής που ένιωθα επειδή ήμουν παιδί επιχειρηματία, αντισταθμιζόταν με το ότι ζούσαν και οι άλλοι καλά, διότι υπήρχε αυτή η καλή πλευρά του καπιταλισμού, που δεν υπάρχει πλέον».

Ο Εντοάρντο Νέζι αναφέρθηκε στα αρχικά «προτερήματα» της παγκοσμιοποίησης και στην εξέλιξή της: «Είναι προφανές ότι η παγκοσμιοποίηση είχε και αβαντάζ, π. χ. στη μόδα, όσο συνεχίζουμε να είμαστε καταναλωτές. Για παράδειγμα, πηγαίνουμε σε μεγάλα πολυκαταστήματα ρούχων και αγοράζουμε πολύ πιο φτηνά προϊόντα απ’ ό, τι 10 χρόνια πριν. Οταν όμως στο σπίτι μας βρίσκεται η γυναίκα μας, που δεν είναι πια στην παραγωγική αλυσίδα που έδινε προϊόντα στα πολυκαταστήματα, τότε αρχίζει το πρόβλημα. Πολύ συχνά μου λένε ότι βλέπω μόνο ένα κομμάτι της πραγματικότητας. Πρέπει να θυμάσαι, μου λένε, ότι 1 δισ. Κινέζοι ζούνε τώρα καλύτερα. Τους είπα, ελάτε εσείς να μιλήσετε με τους απολυμένους εργάτες του Πράτο και να τους εξηγήσετε ότι 1 δισ. Κινέζοι ζουν καλύτερα. Η μεγάλη κοροϊδία ήταν ότι έκαναν τον κόσμο να πιστέψει πως η παγκοσμιοποίηση ήταν ένα καλό για όλους».

Νίκη με την ποιότητα

Στο βιβλίο του μιλάει πολύ για τον δημιουργικό και ρομαντικό ρόλο της επιχειρηματικότητας. Με ποιον τρόπο θα έπειθε τους σημερινούς νέους επιχειρηματίες γι’ αυτή του την άποψη; «Πριν απ’ όλα θα έλεγε ότι η ποιότητα που είμαστε αναγκασμένοι να χρησιμοποιήσουμε για να νικήσουμε τους Κινέζους.

Στην Ιταλία, στην Ελλάδα, στην Ισπανία έχουμε κάτι που μπορούμε να παράγουμε, σε σχέση με τους Κινέζους, σε πιο υψηλή τιμή. Είναι η κουλτούρα μας. Σήμερα, ο τρόπος με τον οποίο διαχειριζόμαστε τον πολιτισμό μας δεν είναι καλός. Η κουλτούρα μπορεί να γίνει ένα εξαιρετικό οικονομικό εργαλείο.

Είναι δυνατόν το κινητό μου να δείχνει πού είναι τα καλύτερα εστιατόρια της Αθήνας και να μην δείχνει πού είναι τα έργα τέχνης;

Ο μεγαλύτερός μας πλούτος πάει χαμένος. Και οι νέοι επιχειρηματίες πρέπει να εκμεταλλευτούν την κουλτούρα μας, αυτό που τους έμαθαν οι γονείς τους».

– Υπάρχει κάποια μαγική συνταγή για να μάθουν οι άνθρωποι να διακρίνουν τις ευκαιρίες;

– Πριν σας μίλησα για την ποιότητα, που τη θεωρώ πολύ σημαντική. Π. χ. σήμερα, στον τομέα της μόδας ο κόσμος σπρώχνεται σε μεγάλα καταστήματα μαζικής παραγωγής. Αυτοί θέλουν να μας πουλήσουν την ψευδαίσθηση της πολυτέλειας με λίγα χρήματα. Είναι μια κολοσσιαία κοροϊδία. Είμαστε διαρκώς υποταγμένοι στον εκβιασμό της τιμής. Πρέπει να μάθουμε να ζούμε στον κόσμο με λύσεις που να είναι τελείως καινούργιες...

– Και να μην εμπεριέχουν την παράδοση;

– Ασφαλώς και πρέπει να την εμπεριέχουν, αλλά πρέπει να αφηγείσαι αυτές τις παραδόσεις με τους πιο μοντέρνους τρόπους. Η πληροφόρηση που κατασκευάζεται από τους ανθρώπους είναι χαμηλότατου επιπέδου. Οποιος ασχολείται με τη σοβαρή κουλτούρα, συνήθως δεν γνωρίζει την τεχνολογία. Πρέπει να προσπαθήσουμε να συνδυάσουμε το παλιό και το καινούργιο.

Οχι στους προφήτες γκρίνιας

– Γράφετε στο βιβλίο σας για τον εφιάλτη της ανεργίας. Τι λέτε στη γενιά που αρχίζει να γερνάει στο τέλος της εποχής της αφθονίας; Σε τι να προσαρμοστούν;

– Ωραία και δύσκολη ερώτηση. Συνήθως με ρωτάνε τι πρέπει να κάνουν οι νέοι. Ομως κι αυτό είναι σοβαρό πρόβλημα. Το θέμα είναι να δεχτούμε ότι οι αλλαγές που γίνονται μας φέρνουν σε μια δυσκολία κατανόησης των αλλαγών.

Και η απειλή είναι να γίνουμε οι προφήτες της γκρίνιας, να παραμείνουμε σε μια νοσταλγία του παρελθόντος. Εζησα αρκετά χρόνια έτσι. Τώρα που μεγάλωσαν τα παιδιά μου, κατάλαβα ότι ο ρόλος μου είναι να τους εξηγήσω ότι δεν υπάρχει μόνο αυτό το παρόν.

Αλλά ότι υπάρχει η δυνατότητα να ζήσουμε καλύτερα και πιο αξιοπρεπώς. Προσπαθώ να τους πω να μη φοβούνται, γιατί ο κόσμος τους ανήκει.

Οι νέοι σήμερα δεν πρέπει να φοβούνται

– Στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια κλείνουν πολλές επιχειρήσεις και υπάρχουν πολλές περισσότερες οι οποίες υπολειτουργούν. Ποιον τρόπο αντίδρασης θα προτείνατε στους επιχειρηματίες, που να συνδέεται και με τις ανάγκες της κοινωνίας;

– Ενα πράγμα χωρίς το οποίο η κοινωνία δεν μπορεί να ζήσει είναι ο τραπεζικός δανεισμός. Χωρίς τον τραπεζικό δανεισμό καμία επιχείρηση δεν μπορεί να γεννηθεί. Το χρέος σήμερα είναι ένα είδος αμαρτίας. Αντίθετα, το χρέος πρέπει να είναι η συνέπεια μιας συμφωνίας ανάμεσα σ’ αυτόν που έχει λεφτά και σ’ αυτόν που έχει τις δυνατότητες. Είναι μια πολύ παλιά συμφωνία. Είναι προφανές ότι όποιος ζητάει λεφτά, δεν έχει.

Αλλά τα λεφτά πρέπει να περνάνε από αυτόν που τα έχει σ’ αυτόν που δεν τα έχει. Αλλιώς δεν υπάρχει άλλος τρόπος να αναπτυχθεί η οικονομία. Σήμερα όποιος είναι χρεωμένος αντιμετωπίζεται σαν εγκληματίας που δεν θέλει να επιστρέψει το χρέος του. Κι αυτό αφορά τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τα κράτη. Και είναι κάτι που δεν είχε ξανασυμβεί ποτέ στο παρελθόν. Αυτό είναι το πρόβλημα, ότι το χρέος σήμερα θεωρείται κάτι αφύσικο.

Είναι ο μόνος τρόπος για να περνάει η ζωή από τους παλαιότερους στους νεότερους.

Του σημειώνω το μεγάλο πρόβλημα της φοροδιαφυγής που υπάρχει στην Ελλάδα.

«Το ίδιο συμβαίνει και στην Ιταλία και είναι κάτι που πρέπει να λυθεί», απαντά. «Εχουμε κοινές ευθύνες όλοι και οι πολιτικοί μας υπήρξαν καταστροφείς. Αλλά τα κράτη δεν μπορούν να φαλιρίσουν εξαιτίας των πολιτικών».

Γιγαντιαίες πόλεις, ανέχεια και πείνα

ΒΗΜΑ της Κυριακής, 09.12.2012
Του Στάθη Ευσταθιάδη
 

Το 2011 πέθαναν από πείνα πάνω από 88.000 ενήλικοι στην Ινδία με ημερήσιο εισόδημα μόλις ένα δολάριο. (Δεν γνωρίζουμε πόσοι κάτω των 16 ετών πέθαναν.) Το 2041 προβλέπεται ότι θα πεθάνουν στην Ινδία από πείνα τουλάχιστον 60.000 ενήλικοι, παρ’ όλο που το ημερήσιο εισόδημά τους θα ξεπερνά τα 30 δολάρια! Υπάρχει εξήγηση: επειδή δεν θα υπάρχουν αρκετά τρόφιμα να θρέψουν τον πληθυσμό της χώρας, ακόμη και αν εντατικοποιηθούν οι καλλιέργειες και αποδώσουν τρεις και πλέον φορές των σημερινών.

Η περίπτωση της Ινδίας δεν είναι μοναδική. Χώρες της Αφρικής και της Ανατολικής Ασίας όπου ο αστικός πληθυσμός αυξάνεται με εντυπωσιακή ταχύτητα αντιμετωπίζουν την ίδια απειλή, προειδοποιεί έκθεση αρμόδιας επιτροπής του ΟΗΕ η οποία στηρίζεται σε έρευνες, μελέτες και συμπεράσματα του McKinsey Global Institute, φορέα ειδικευμένου σε ζητήματα πληθυσμών και αστικοποίησης.

Δεν είναι τόσο η αύξηση του πληθυσμού στη γη όσο η «κολοσσιαία» ανάπτυξη των πόλεων η οποία θα δημιουργήσει το «μέγα δράμα της πείνας», γράφει η έκθεση την οποία έχει υπόψη του «Το Βήμα». Και παραθέτει ενδεικτικά τις «προδιαγραφόμενες υπερ-αστικοποιήσεις»: η Σανγκάη από 22 εκατ. κατοίκους σήμερα θα φθάσει τα 31 εκατ. το 2025, το Σάο Πάολο από 19 εκατ. θα έχει πληθυσμό 23,2 εκατ. έπειτα από 13-15 χρόνια, το Μπαγκαλόρ της Ινδίας θα διογκωθεί από 8 εκατ. σε 13 εκατ. το 2025, αλλά και η Κωνσταντινούπολη από 11 εκατ. θα δει τον πληθυσμό της να ξεπερνά τα 15 εκατ. τα επόμενα 12 χρόνια. Καμία από αυτές τις πόλεις - και αυτό ισχύει για μερικές εκατοντάδες άλλες - δεν διαθέτει τον «βιολογικό - παραγωγικό περίγυρο» και την ευρύτερη υποδομή για να ανταποκριθεί στις ανάγκες «βασικής επιβίωσης» των κατοίκων της, διαπιστώνει η έκθεση. Το Πεκίνο των σήμερα 18 εκατ. θα ξεπεράσει τα 30 εκατ. έπειτα από δέκα χρόνια αλλά οι υποδομές του καθυστερούν.

Αφθονούν τα παραδείγματα. Το βιομηχανικά ανεβασμένο Τόκιο είχε πρόβλημα λαχανικών στις αρχές της δεκαετίας του '90, όταν ο πληθυσμός του αυξήθηκε από 28,8 εκατ. σε 32,4 εκατ. Το Λος Αντζελες είχε - και εξακολουθεί να έχει - πρόβλημα υδροδότησης όταν στις αρχές του αιώνα μας οι κάτοικοί του αυξήθηκαν από 9,1 εκατ. σε 12 εκατ. Οι τιμές στα τρόφιμα καθημερινής κατανάλωσης στην Μπανγκόκ αυξήθηκαν πάνω από 15% στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας σε σχέση με τη δεκαετία του '90 επειδή οι παραγωγικές περιοχές δεν μπορούσαν να ικανοποιήσουν την αυξημένη κατανάλωση, καθώς ο πληθυσμός της πόλης αυξήθηκε απότομα από 4,2 εκατ. σε 5,8 εκατ. Πρόβλημα, σε ηπιότερη μορφή, θα αντιμετωπίσουν και πόλεις-περιοχές που διαθέτουν τα μέσα, λ.χ. η Νέα Υόρκη, η Μόσχα, η Αγκυρα κ.ά., που θα δουν τον πληθυσμό τους να αυξάνεται κατά 8% ως 12% τα επόμενα 12-15 χρόνια.

Η έκθεση φέρει στο προσκήνιο και άλλα προβλήματα που άμεσα ή έμμεσα θα επηρεάσουν τη διαβίωση στις μεγαλουπόλεις και τις παγκόσμιες ισορροπίες. Η οικονομική ισορροπία μετακινείται από την Ευρώπη και την Αμερική προς την Ανατολή και μάλιστα με μεγάλη ταχύτητα. Οι συντάκτες της έκθεσης του McKinsey γράφουν ότι τα επόμενα 10-12 χρόνια θα συντελεστεί «ο μεγαλύτερος οικονομικός μετασχηματισμός (...), με τις πόλεις να μεταβάλλονται σε κολοσσούς αστικοποίησης (...), τις αγορές να επεκτείνονται», χωρίς να συμβαδίζει χρονικά και τεχνολογικά η «παράλληλη ανάπτυξη και μετάπλαση». Συνέπεια: έλλειψη βασικών προϊόντων διατροφής και «σπάνις επαρκούς ύδατος».

Κίνα
«Πύραυλος» αστικοποίησης

Είναι ενδιαφέρουσες - από οικονομικής και πολιτικής πλευράς συγχρόνως - κάποιες άλλες μεταβολές που σημειώνει η έκθεση του McKinsey Global Institute. Σήμερα 600 αστικές περιοχές παράγουν το 60% του παγκοσμίου ΑΕΠ. Επειτα από 15 χρόνια, το 2025, πάλι 600 πόλεις θα παράγουν το ίδιο ποσοστό του ΑΕΠ, με τη διαφορά ότι δεν θα είναι οι ίδιες πόλεις σ' αυτές τις 600. Και το πιο εντυπωσιακο: οι 250 απο αυτές θα βρίσκονται στην Κίνα! Ονόματα πόλεων άγνωστα σήμερα στη Δύση, λ.χ. Φουσχού και Βουχάν, θα έχουν πληθυσμό 4 εκατ. και 12 εκατ. αντίστοιχα και μαζί με άλλες 75 πόλεις της Κίνας θα «παράγουν» το ένα τρίτο του παγκοσμίου ΑΕΠ. Φυσικά αυτά δεν σημαίνουν ότι οι σημερινές μεγαλουπόλεις και το ποσοστό «παραγωγής» τους θα εξαφανιστούν. Απλώς θα δώσουν τα πρωτεία που σήμερα κατέχουν σε πόλεις της Ασίας.

Η έκθεση αφιερώνει στο «φαινόμενο Κίνα» τέσσερα από τα συνολικά 11 κεφάλαιά της. Εντυπωσιάζει από τις πρώτες γραμμές: Η ταχύτητα με την οποία «αστικοποιείται» η Κίνα είναι δέκα φορές μεγαλύτερη από ό,τι της δεύτερης στη σειρά, της Βρετανίας. Στην προηγούμενη δεκαετία η αύξηση του αστικού πληθυσμού ήταν κατά 50% ενώ δέκα χρόνια νωρίτερα μόλις έφθανε το 36%. Είναι αυτός ο πληθυσμός που σήμερα «παράγει» το 22% του παγκόσμιου ΑΕΠ - από το 16% που προσέφερε πριν από δέκα χρόνια - και προβλέπεται να «παραγάγει» το 35% το 2025. Οπως σημειώνει ο Τζέιμς Ριμς, ο οποίος παρουσίασε την έκθεση του Ινστιτούτου McKinsey την οποία επεργάζονται αυτόν τον καιρό δύο επιτροπές του ΟΗΕ, «άνευ απροόπτου το μέλλον των αστικών κέντρων και η παραγωγή τους θα γραφτούν με κινεζικούς χαρακτήρες».

Οι νέοι δημιουργοί θα σώσουν την Ελλάδα

To BHMA της Κυριακής, 09.12.2012
Του Αντώνη Καρακούση

Πριν από λίγα χρόνια μια μικρή ομάδα νέων, με γνώσεις και σύγχρονες παραστάσεις εμπορίου, πήρε την απόφαση να φύγει από τα μεγάλα αστικά κέντρα και να μετοικήσει στην ύπαιθρο. Πρώτη επιλογή βεβαίως η πατρώα γη. Είχαν κοινή καταγωγή και την τύχη να προέρχονται από το Βελβεντό Κοζάνης, ένα ιστορικό χωριό με παράδοση παραγωγής και κουλτούρα συνεταιριστική.
 

Εξαιρετικός ο τόπος, οι οπωρώνες όντως από τους καλύτερους της χώρας, το πλεονέκτημα υπήρχε, αλλά έλειπαν η μέθοδος, το σύστημα, οι αρχές και οι κανόνες εκμετάλλευσης και εμπορίας των αγαθών του.

 Η ολιγομελής αυτή νεανική ομάδα λοιπόν έφερε στο Βελβεντό τους κανόνες και τη μέθοδο. Επεισε και τους υπόλοιπους παραγωγούς και ξεκίνησαν ένα πρόγραμμα καλύτερης οργάνωσης και εκμετάλλευσης των υπέροχων ροδάκινων της περιοχής.

Σήμερα όλοι αναγνωρίζουν τα ροδάκινα Βελβεντού ως τα καλύτερα της χώρας, οι πωλήσεις είναι εξασφαλισμένες, οι εξαγωγές τρέχουν, η αγορά της Ρωσίας άνοιξε, οι παραγωγοί κερδίζουν και βεβαίως επενδύουν, στρεφόμενοι στα ρόδα και στο ροδέλαιο, προσδοκώντας ακόμη καλύτερες επιδόσεις.

Αντιστοίχως, η Μαρία Βλάχου, μια Ελληνίδα που επί έντεκα χρόνια εργαζόταν στο εξωτερικό και συγκεκριμένα στην Ιταλία, στην Πορτογαλία, στην Τουρκία και στην Ελβετία, αλλά νοσταλγούσε την πατρίδα, είχε κάποια στιγμή την έμπνευση της σαλιγκαροτροφίας. Αφού μελέτησε την αναπαραγωγή των σαλιγκαριών και διεπίστωσε ότι υπήρχαν στη γαστριμαργική παράδοσή μας, ξεκίνησε από την Κόρινθο την εκτροφή τους με ίδιους πόρους.

Τα σαλιγκάρια έγιναν ανάρπαστα από την αρχή και πλέον συνεργάζεται με 168 οικογένειες σε όλη την Ελλάδα, από την Κρήτη ως την Αλεξανδρούπολη, μέσω προγραμμάτων συμβολαιακής γεωργίας. Το 70% της παραγωγής εξάγεται και ήδη προχωρεί σχέδιο τυποποίησης σε γυάλινα βάζα με μαγειρεμένα σαλιγκάρια σε μικρά γεύματα. Σε λίγο αν δοθεί δυνατότητα εκπαίδευσης νέων παραγωγών θα μπορούν να μπουν στο πρόγραμμα συνολικά 1.600 οικογένειες απ' όλη την Ελλάδα.

Κάτι ανάλογο μπορεί να γίνει με τα προβιοτικά προϊόντα, το αυθεντικό γιαούρτι, το κατίκι και άλλα παραδοσιακά ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα που είναι εξαιρετικά, βοηθούν την πέψη και καταπολεμούν το έλκος. Και ήδη υπάρχουν πάμπολλες προσπάθειες.

 

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν άπειρες δυνατότητες στον πρωτογενή τομέα. Και το σπουδαιότερο είναι ότι εύκολα μπορεί να γίνει η μεταπήδηση στον δευτερογενή τομέα. Η τυποποίηση και η επεξεργασία προϊόντων του αγροτικού τομέα μπορεί εύκολα να ακολουθήσει. Και στη συνέχεια να συνδεθεί με τον τριτογενή τομέα των υπηρεσιών. Ηδη αρκετά ξενοδοχεία προσφέρουν πρωινά μόνο με ελληνικά τοπικά προϊόντα. Και υπάρχει ενδιαφέρον συμμετοχής πολλών άλλων.

Η χώρα, όπως έχουμε πει, διαθέτει πόρους και δυνατότητες. Αν κινητοποιηθούν οι πολίτες και αν κατ' ελάχιστον βοηθηθούν, μπορούν να γίνουν θαύματα στην Ελλάδα. Αρκεί να ξεπεράσουμε τα καμένα μυαλά του πολιτικού συστήματος και τους ανόητους που νομίζουν ότι όλα είναι θέμα σύγκρουσης. Ευτυχώς για όλους μας, υπάρχει και η δημιουργία. Αρκεί να την ανακαλύψουμε.