Ηθική δέσμευση και επιλογή επαγγέλματος

Εφ. Καθημερινή / The New York Times, 09.06.2013
Του David Brooks      

Ο Ντίλαν Μάθιους έγραψε πρόσφατα ένα συναρπαστικό κομμάτι στην «Ουάσιγκτον Ποστ», για έναν νεαρό ονόματι Τζέισον Τριγκ. Ο Τριγκ είναι ένας 25χρονος διπλωματούχος πληροφορικής του ΜΙΤ, ο οποίος έβαλε σ’ εφαρμογή τον τρόπο που, κατά τη γνώμη του, μπορεί να κάνει το μεγαλύτερο καλό στον κόσμο. Πηγαίνει κάθε μέρα στη δουλειά του, σε μια εταιρεία διαχείρισης κεφαλαίων (hedge fund). Αντί όμως να σπαταλάει τον υψηλό μισθό του, ζει σαν απλός φοιτητής και δίνει το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων του για «καλό σκοπό». Τον εντυπωσίασε το στατιστικό στοιχείο ότι με μια δωρεά 2.000 δολαρίων μπορεί να αποτραπεί ένας θάνατος από ελονοσία και υπολογίζει ότι, στη διάρκεια μιας επικερδούς καριέρας στη Γουόλ Στριτ, έχει τη δυνατότητα να σώσει πολλές ζωές. Απ’ όσα αναφέρονται στο άρθρο, ο Τριγκ φαίνεται να είναι ένας ειλικρινής, σοβαρός άνθρωπος, ο οποίος, αν πραγματοποιήσει το σχέδιό του, μπορεί πράγματι να σώσει πολλές ζωές. Αν όμως σκέφτεστε να ακολουθήσετε το παράδειγμά του, θα συνιστούσα προσοχή.

Πρώτον, μπορεί να αρχίζατε την πορεία αυτή βλέποντας την ενασχόληση με τα χρηματοπιστωτικά σαν ένα βολικό μέσο για να πραγματοποιήσετε έναν σπουδαίο στόχο: την καταπολέμηση της ελονοσίας. Το μυαλό, όμως, είναι ευεπηρέαστο όργανο. Κάθε φορά που κάνετε ή σκέπτεστε κάτι, αλλάζετε ένα μέρος του εαυτού σας σε κάτι λίγο διαφορετικό από πριν. Κάθε ώρα που περνάτε με άλλους, γίνεστε λίγο πιο όμοιοι με αυτούς. Αν υπάρχει μεγάλο χάσμα ανάμεσα στην καθημερινή συμπεριφορά σας και τη βασική σας ηθική δέσμευση, θα κλίνετε όλο και περισσότερο προς την καθημερινή σας δραστηριότητα παρά προς τη δέσμευσή σας. Θα γίνεστε περισσότερο «hedge fund» και λιγότερο «καταπολέμηση της ελονοσίας».

Δεύτερον, θα δίσταζα πολύ να αναποδογυρίσω τη φυσική φορά των συναισθημάτων. Αν βλέπετε τον κόσμο από αυστηρά διανοητική σκοπιά, ένα παιδί στο Πακιστάν ή στη Ζιμπάμπουε είναι ίσης ακριβώς αξίας με το δικό σας παιδί. Δεν υπάρχουν πολλοί που να σκέφτονται έτσι, που να νοιάζονται για μια ζωή που δεν γνωρίζουν όπως νοιάζονται για ένα παιδί που το τρέφουν, το φροντίζουν, το αγκαλιάζουν και παίζουν μαζί του.
Αν διαλέξετε ένα επάγγελμα που δεν σας προσφέρει καμιά ευχαρίστηση για χάρη της εξυπηρέτησης ενός μακρινού στόχου, μπορεί να καταλήξετε ένας από εκείνους τους ανθρώπους που αγαπούν την ανθρωπότητα γενικώς, αλλά όχι τα συγκεκριμένα πρόσωπα που βρίσκονται γύρω τους. Μπορεί να αναπτύξετε τις ικανότητες που χρησιμοποιούμε για να αντιληφθούμε το μακρινό –τον ορθολογισμό– και να απομειώσετε εκείνες που χρησιμοποιούμε για να συνδεθούμε με τους πιο κοντινούς μας – τη στοργή, την ικανότητα να ζητάμε βοήθεια. Αντί να βλέπετε τον εαυτό σας σαν ένα άτομο δεμένο με την κοινότητά του, μπορεί να καταλήξετε να κοιτάτε ψυχρά την ανθρωπότητα σαν ένας αποστασιοποιημένος θεός.
Τρίτο, και πιο σημαντικό, δεν θα συνιστούσα σε κανέναν να μετατρέψει τον εαυτό του σε μέσο παρά σε σκοπό. Αν πάτε στη Γουόλ Στριτ κυρίως για να βγάλετε λεφτά για φιλανθρωπικούς σκοπούς, μπορεί να μετατραπείτε σε μηχανή για την αναδιανομή του πλούτου. Ομως, η ανθρώπινη ζωή δεν είναι απλώς μέσο για επίτευξη στόχων, είναι η ίδια σκοπός.
Γι’ αυτό, όταν οι περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν επάγγελμα, δεν θέλουν μόνο κάτι που να είναι εξωτερικά ωφέλιμο, αλλά και κάτι που θα τους προσφέρει ευχαρίστηση και θα τους κάνει καλύτερους. Θέλουν να βρουν εκείνον τον τόπο, όπως έγραψε ο πεζογράφος Φρ. Μπίχνερ, «όπου συναντώνται η βαθιά σου ευχαρίστηση και η βαθιά πείνα του κόσμου». Αν διαθέτετε εξυπνάδα, εργατικότητα και τύχη, μπορεί να καταφέρετε να βρείτε μια δουλειά που να είναι και παραγωγική και εσωτερικά εξευγενιστική. Από την άλλη μεριά, μια δουλειά που τη διαλέγει κανείς με κριτήριο μόνο το χρήμα, μπορεί να είναι διαβρωτική, ακόμη και αν ξοδεύει τα χρήματα σε φιλανθρωπίες και όχι σε σπορ αμάξια.
Ζούμε σε μια αμείλικτα εμπορική κουλτούρα και είναι φυσικό πολλοί άνθρωποι να οργανώνουν τη ζωή τους χρησιμοθηρικά. Ωστόσο, με αυτόν τον τρόπο σκέψης μπορεί να καταλήξει κάποιος να διαθέτει λογική, αλλά όχι σοφία. Είναι πιο εφικτό να αποκτήσετε βαθύτερη καλλιέργεια ψυχής αν τοποθετήσετε τον εαυτό σας εντός των πραγμάτων που σας συγκινούν βαθύτερα. Αν το βαθύτερο ενδιαφέρον σας είναι τα παιδιά που πεθαίνουν στην Αφρική ή στο Μπανγκλαντές, είναι ίσως καλύτερα να πάτε στην Αφρική ή στο Μπανγκλαντές και όχι στη Γουόλ Σριτ.

Το ΔΝΤ γνώριζε από την αρχή

Καθημερινή, 07.06.2013

Tου Νικου Γ. Ξυδακη

H δημοσιευθείσα έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την εξέλιξη του προγράμματος διάσωσης της Ελλάδας, του λεγόμενου Μνημονίου, περιέχει στοιχεία και γεγονότα που σοκάρουν τον Ελληνα πολίτη, ακόμη και τώρα, τρία χρόνια μετά την εφαρμογή του. Αυτό που σοκάρει δεν είναι φυσικά η εκ των υστέρων διαπίστωση του ΔΝΤ ότι το πρόγραμμα απέτυχε στον βασικό του στόχο, να καταστήσει το χρέος βιώσιμο, και ότι όλες οι προβλέψεις του Ταμείου απέκλιναν οικτρά από την πραγματικότητα. Αυτές τις αποτυχίες και τις πρακτικές τους συνέπειες τις βιώνουν οδυνηρά εκατομμύρια Ελληνες.

Αυτό που σοκάρει είναι η αποκάλυψη του πολιτικού μηχανισμού κατά τη λήψη των αποφάσεων, οι εκουσίως εσφαλμένες εκτιμήσεις, το ροκάνισμα χρόνου εις βάρος της Ελλάδος και προς όφελος ευρωπαϊκών τραπεζών που διακρατούσαν ελληνικό χρέος, η θυσία εντέλει της Ελλάδος για διαφύλαξη των συμφερόντων άλλων κρατών εταίρων στην Ευρωζώνη.

Το ΔΝΤ γνώριζε τι μπορούσε και τι δεν μπορούσε να γίνει, αλλά δεν το έπραξε· παραβίασε τα κριτήριά του και το δικό του πρωτόκολλο διαχείρισης κρίσεων. Το πρόγραμμα απέτυχε. Ψέγει την Ευρωζώνη γι’ αυτή την αποτυχία, δηλαδή την Κομισιόν, το Eurogroup, φυσικά τον ηγεμονικό άξονα Βερολίνου - Παρισιού. Γιατί το κάνει τώρα; Διότι, πρώτον, η εκτελεστική διοίκηση του Ταμείου είναι υπόλογη στους πολυεθνικούς εταίρους, στις χώρες που συνεισφέρουν χρήματα και απαιτούν λογοδοσία. Η Ευρώπη δεν είναι το κέντρο του κόσμου. Είναι γνωστές από δημοσιεύματα οι αυξανόμενες προστριβές εντός του Ταμείου και οι αιτιάσεις μεγάλων χωρών, όπως η Βραζιλία, ο Καναδάς, η Ινδία κ.ά., για τους ατυχείς χειρισμούς του ΔΝΤ στις ευρωπαϊκές χώρες. Υπενθυμίζεται ότι το ΔΝΤ εισήλθε στην ευρωπαϊκή κρίση με καταρρακωμένο το κύρος του από αλλεπάλληλες αποτυχίες στη Ν. Αμερική και την Ασία. Η αποτυχία του γιγάντιου bail out στην Ελλάδα ασφαλώς δεν ενισχύει το κύρος του ιδρύματος που το ενορχήστρωσε.

Οι σφοδρές επικρίσεις του ΔΝΤ κατά της Κομισιόν και της ευρωπαϊκής ηγεσίας απηχούν επίσης την επικριτική στάση του Λευκού Οίκου έναντι του Βερολίνου στη διάρκεια της κρίσης, ιδίως κατά του δόγματος λιτότητας του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Η Ευρώπη βάλλεται πανταχόθεν, εν μέσω της μεγαλύτερης κρίσης από συστάσεώς της. Και τρώει τα παιδιά της στην περιφέρεια: Ελλάδα, Κύπρο, Πορτογαλία κ.ο.κ. Η κρίση κατέδειξε όχι μόνο τον ωμό και ακατέργαστο ηγεμονισμό των ισχυρών, αλλά και την αναδίπλωση των εθνών-κρατών εις βάρος της ανάπηρης ομοσπονδίας με το κοινό ασύμμετρο νόμισμα και χωρίς οποιαδήποτε άλλη συνεκτική ύλη. Ο ευρωσκεπτικισμός είναι η αναδυόμενη τάση παντού.

Στο εσωτερικό. Είναι φανερό ότι οι εγχώριες ηγεσίες δεν μπόρεσαν και δεν θέλησαν να συνδιαμορφώσουν με τους ξένους ένα βιώσιμο σχέδιο διάσωσης, στο μέτρο που οι δομικές μεταρρυθμίσεις θα τους συμπεριελάμβαναν, δηλαδή θα τους παραμέριζαν από την εξουσία. Το ένστικτο της πάση θυσία αυτοδιάσωσης οδήγησε σε άκριτη υποταγή με ταυτόχρονη απόκρυψη πραγματικότητας και παρελκύσεις. Το ψεύδος ήταν αμφίδρομο: και προς τους ξένους και, κυρίως, προς τους Ελληνες πολίτες. Τρία χρόνια αργότερα, διαπιστώνουμε ότι το μεν ψέμα εξατμίζεται, το δε χρέος και οι δομικές αδυναμίες παραμένουν και θεριεύουν, σε φόντο ερειπίων.

Ο τρίτος μεγάλος κύκλος

Εφ. Τo Βήμα της Κυριακής, 02.06.2013

Του Αντώνη Καρακούση

Αν επιχειρήσει κανείς να προσεγγίσει την τρέχουσα πραγματικότητα θα διαπιστώσει τη μετατόπιση από τα θεμελιώδη και σύνθετα στα εσωστρεφή, μικροοικονομικά και μικροπολιτικά.

Σταδιακά το ενδιαφέρον της πολιτικής, των Μέσων και της κοινωνίας της ίδιας μετατοπίζεται στα επιμέρους.

Η μεγάλη εικόνα της χώρας και του σχεδίου που τη συνέχει αχνοσβήνει και υποκαθίσταται από πολλές μικρότερες, τοπικές ή προσωπικές, οι οποίες συνδιαμορφώνουν ένα παζλ σύγχυσης, ικανό να αποδιοργανώσει και να εκτρέψει και πάλι τη χώρα από τον δρόμο εξόδου από την κρίση.

Ωστόσο η διεθνής συγκυρία δεν επιτρέπει παλινωδίες και οπισθοχωρήσεις.

Οσοι παρακολουθούν τα τεκταινόμενα στον πλανήτη αντιλαμβάνονται ότι ζούμε σε εποχή επαναθεμελίωσης του κόσμου, σε καιρό επαναπροσδιορισμού των ζωνών επιρροής και δραματικής αναδιάταξης των διεθνών συμφερόντων. Ορισμένοι, οι πιο προχωρημένοι μάλιστα, κάνουν λόγο για τον επερχόμενο «τρίτο μεγάλο κύκλο» της νεότερης παγκόσμιας ιστορίας, που θα προσδιορίσει τις πολιτικές και οικονομικές συνθήκες για τις επόμενες δεκαετίες. (Ο πρώτος είναι εκείνος της πρώιμης παγκοσμιοποίησης μεταξύ 1850 και 1914 και ο δεύτερος αυτός που ξεκίνησε το 1945 και έληξε το 1990.)

Ο προαγγελλόμενος λοιπόν «τρίτος μεγάλος κύκλος», λένε οι επαΐοντες, τείνει πλέον να λάβει σάρκα και οστά μετά τα όσα ακολούθησαν την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και την αλληλεξάρτηση που διαμόρφωσε μεταξύ των ισχυρότερων οικονομιών η νέα, πιο μεγάλη και απείρως δυναμικότερη, παγκοσμιοποίηση.

Οι ισχυρές οικονομίες του πλανήτη κινούνται πια σφιχταγκαλιασμένες.

ΗΠΑ, Ευρώπη, Ιαπωνία, Ρωσία και Κίνα εξαρτώνται στον μέγιστο βαθμό η μία από την άλλη. Οι Αμερικανοί δεν μπορούν να κάνουν βήμα χωρίς τα λεφτά των Γιαπωνέζων και των Κινέζων και εκείνοι θα τα χάσουν όλα αν καταρρεύσουν οι ΗΠΑ.

Η βαριά βιομηχανία των Ευρωπαίων θα καταρρεύσει χωρίς την κατανάλωση της Κίνας και η δική της βιομηχανική παραγωγή θα υποστεί τεράστια ζημιά αν η Ευρώπη πάψει να καταναλώνει τα φθηνά προϊόντα της.

Στην περίπτωση αυτή η Ρωσία θα ξεμείνει από συνάλλαγμα γιατί θα μειωθούν οι εξαγωγές πρώτων υλών κ.ο.κ.

Ολοι μαζί έχουν συμφέρον να διαμορφώσουν συνθήκες ισορροπίας στον σημερινό ταραγμένο και πολυπολικό κόσμο.

Αυτές οι συνθήκες έντονης αλληλεξάρτησης επιβάλλουν σχήματα παγκόσμιας διακυβέρνησης, η οποία συστηματικά προωθείται τα τελευταία χρόνια. Με άλλα λόγια ο κόσμος βρίσκεται σε διαδικασία επαναδιευθέτησης των συμφερόντων και παγκόσμιας ειρήνευσης, χωρίς την οποία όλα τα παραπάνω τίθενται εν κινδύνω.

Κατά τους επαΐοντες λοιπόν θα δοθεί ρόλος και χώρος στην Κίνα και στη Ρωσία. Ο κόσμος θα μετατοπισθεί νότια και ανατολικά, η Ασία θα πρωταγωνιστήσει στη νέα εποχή, η Μέση Ανατολή πρέπει να ειρηνεύσει και η Βόρεια Αφρική να αναπτυχθεί.

Και εμείς που θεωρούμαστε ένας κρίσιμος κρίκος μεταξύ Ανατολής και Δύσης μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα βρούμε καλύτερη θέση σε αυτόν τον «τρίτο μεγάλο κύκλο».

Αρκεί να μην πέσουμε εσωτερικά, κοιτάζοντας το χαοτικό παζλ των πολλών μικρών εικόνων, που δεν μας επιτρέπει να δούμε τη μεγάλη και κρίσιμη.   

Ζακ Αταλί: «Η Ελλάδα, ένα μυστήριο, ένα πειραματόζωο, μια ελπίδα»

ΤΑ ΝΕΑ, 14.02.2013

Tης Κίττυ Ξενάκη

Θα προτιμούσε να είχε έρθει στην Ελλάδα και να είχε ανέβει στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής ως μαέστρος και όχι ως οικονομολόγος. Η μουσική είναι, άλλωστε, το μεγάλο του πάθος. Πέραν του πιάνου που παίζει, έχει διευθύνει μουσικά σύνολα στη Γαλλία, στην Ελβετία, στο Ισραήλ - σύντομα στη Σαγκάη. «Ισως μια ημέρα να με προσκαλέσουν ως μαέστρο και στην Αθήνα», λέει. Εν αναμονή, ο πολυπράγμων Ζακ Αταλί έπιασε χθες την άλλη μπαγκέτα του, αυτή του οικονομολόγου (και) διανοουμένου, που βλέπει τη σημερινή Ελλάδα σαν «ένα μυστήριο, ένα πειραματόζωο και μια ελπίδα» και ελπίζει να μπορέσει να τη μυήσει σύντομα σε έναν θεσμό που της είναι σχεδόν άγνωστος, τη μικροπίστωση.

Συναντήσαμε τον Ζακ Αταλί στο ξενοδοχείο όπου κατέλυσε, λίγο πριν από τη δημόσια συζήτησή του με τον δημοσιογράφο, πρώην διευθυντή της «Μοντ», Ζαν - Μαρί Κολομπανί, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Megaron Plus, για τις μεγάλες αλλαγές που προετοιμάζουν τον κόσμο του 21ου αιώνα. Είναι 70 ετών, αλλά δεν το δείχνει. Περπατάει στους διαδρόμους της εξουσίας δεκαετίες τώρα, αλλά έχει την προσήνεια του ταπεινού. Υπήρξε στενός σύμβουλος του Φρανσουά Μιτεράν, ιδρυτής και πρώτος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης, έχει γράψει περισσότερα από 50 βιβλία, είναι ο άνθρωπος στον οποίο, όπως έγραφε τις προάλλες ο γαλλικός ιστότοπος Rue89, «είναι καταδικασμένος να προσφεύγει κάθε γάλλος Πρόεδρος που αναζητεί ιδέες» - των Νικολά Σαρκοζί και Φρανσουά Ολάντ μη εξαιρουμένων.

Την Ελλάδα, ο Ζακ Αταλί τη γνωρίζει. Εχει γράψει για αυτήν, έχει φίλους εδώ, τη θεωρεί ένα μυστήριο, «διότι είναι φοβερό να βλέπεις έναν λαό να υπομένει αυτή την κατάσταση με τόση αξιοπρέπεια», ένα πειραματόζωο, «γιατί η χώρα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κρίσης χρέους», και μια ελπίδα ταυτόχρονα - «διότι αν η Ελλάδα επιτύχει, η Ευρώπη θα προχωρήσει προς την ομοσπονδιοποίηση». Θα επιτύχει; «Η απάντηση στην ελληνική κατάσταση σήμερα δεν βρίσκεται στην Ελλάδα. Οι Ελληνες κάνουν αυτό που πρέπει να κάνουν, πιστεύω όμως πως το αργότερο τον Νοέμβριο, μετά τις γερμανικές εκλογές, τα προβλήματα της Ελλάδας θα ξαναγίνουν πρωτοσέλιδο· γιατί η σημερινή πορεία δεν είναι βιώσιμη, η λιτότητα δεν αρκεί, απαιτείται αναδιαπραγμάτευση του δημόσιου χρέους».

Τη μικροπίστωση, ο Αταλί την προωθεί από το 1998, όταν ίδρυσε την PlaNet Finance, μια διεθνή πλέον μη κερδοσκοπική οργάνωση που δραστηριοποιείται σε 80 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας: «Τοποθετούμε στις συνοικίες μια μικρή ομάδα με στόχο να βοηθήσει τους νέους, κυρίως τους νέους, να θελήσουν να δημιουργήσουν μια επιχείρηση, να σχηματίσουν την ιδέα, να κάνουν έρευνα αγοράς και να βρουν χρηματοδότηση, με ειδικούς πάντοτε όρους». Ηδη στη Γαλλία έχουν ανοίξει έτσι 3.000 επιχειρήσεις σε έξι χρόνια, ο Αταλί σκεπτόταν καιρό να κάνει το ίδιο και σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες.

ΜΕ ΤΙΣ ΜΚΟ. Οι συνθήκες το έφεραν έτσι που τον προσέγγισαν «μεγάλες ελληνικές ΜΚΟ». Με την προϋπόθεση λοιπόν να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση, τους επόμενους μήνες θα ανοίξει σε κάποια αθηναϊκή συνοικία ένα πρώτο γραφείο, «δοκιμαστικά». Το εγχείρημα δεν είναι απλό, «οι τράπεζες δεν δανείζουν, δεν υπάρχει παράδοση μικροπίστωσης», για τον Αταλί όμως «βιώσιμη δημοκρατία χωρίς δουλειές δεν μπορεί να υπάρξει· και δουλειές δεν είναι μόνο εργοστάσια με χιλιάδες εργαζομένους».

Την Ευρώπη, ο Ζακ Αταλί την πιστεύει. Πιστεύει ότι η λύση στην κρίση της είναι περισσότερη Ευρώπη. Χρόνια τώρα μιλάει για την ανάγκη ενός ευρωπαίου υπουργού Οικονομικών, ευρωομόλογων, μιας ομόσπονδης Ευρώπης. «Είμαι ανυπόμονος γιατί δεν προχωράμε αρκετά γρήγορα. Αλλά ταυτόχρονα προχωράμε προς τη σωστή κατεύθυνση».

«2013 όπως 1913». Τον 21ο αιώνα, ο Ζακ Αταλί τον φοβάται. Το 2013 του θυμίζει πολύ το 1913, «και τότε υπήρχε τεχνολογική πρόοδος και ενθουσιασμός, ταυτόχρονα όμως υπήρχε μια οικονομική κρίση, υπήρχε τρομοκρατία, κανείς όμως δεν φανταζόταν πως έναν χρόνο αργότερα θα άρχιζαν 75 χρόνια βαρβαρότητας - γιατί η βαρβαρότητα τελειώνει το 1989. Λέω απλώς πως πρέπει να προσέχουμε, να αναρωτιόμαστε πού είναι ο Μουσολίνι, ο Λένιν, ο Χίτλερ, πού είναι η επικίνδυνη ιδεολογία, μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη».

Ο δεξιός Σαρκοζί είχε διορίσει τον Αταλί, αυτόν τον βαθιά αριστερό, επικεφαλής της Επιτροπής για την Απελευθέρωση της Γαλλικής Οικονομικής Ανάπτυξης. Ο Σοσιαλιστής Ολάντ, ο άνθρωπος που πάτησε πρώτη φορά στο Ελιζέ το 1981 ως σύμβουλος του Αταλί, του ζήτησε προτάσεις για την προώθηση της «θετικής οικονομίας», ενός άλλου τρόπου προσέγγισης της οικονομίας που συνίσταται στο να σκεπτόμαστε μακροπρόθεσμα, «δίνοντας δικαίωμα ψήφου στις επόμενες γενιές και στη φύση». «Η Ελλάδα, για παράδειγμα, έχει ανάγκη από ένα όραμα για το μέλλον. Πώς θα είναι η Ελλάδα του 2030; Γιατί αν οι προσπάθειες γίνονται μόνο για να πληρωθούν τα χρέη, όχι για να προοδεύσουν οι άνθρωποι, αυτό είναι παράλογο».

 

 

[Ανορθόδοξα] Μια σχεδόν πραγματικότητα

ΤΑ ΝΕΑ, 30.01.2013
Του Τάκη Θεοδωρόπουλου

«Η Ελλάδα είναι μια σχεδόν πραγματικότητα» γράφει ο Κώστας Αξελός το 1954 στο κείμενό του «Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας». Τα εξήντα χρόνια που μεσολάβησαν δεν κατάφεραν να διαψεύσουν την τοποθέτησή του. Κάπου ανάμεσα στην τελετουργία της προστασίας των κεκτημένων, τον βυζαντινισμό της διαμαρτυρίας, την οπερέτα του πολιτικού προσκήνιου και τις αστρολογικές προβλέψεις του ΔΝΤ για το μέλλον, η Ελλάδα εξακολουθεί να παραμένει μια σχεδόν πραγματικότητα. Αντιγράφω και πάλι τον Αξελό: η Ελλάδα είναι κάτι λιγότερο από μουσείο, κάτι περισσότερο από γραφική χώρα, κάτι λιγότερο όμως από νεωτερική πραγματικότητα.

Στο σύντομο αυτό κείμενο που εκδόθηκε στα ελληνικά το 2010, ο φιλόσοφος θέτει τους όρους για έναν προβληματισμό ο οποίος διατρέχει όλη τη νεοελληνική ύπαρξη. Και εντοπίζει τις εγγενείς αντιφάσεις. Γιατί ενώ οι Ελληνες εργάζονται σκληρά δεν μπορούν να παράγουν βιώσιμο έργο; Γιατί ενώ τα παιδιά του Ισραήλ άκουσαν τους προφήτες τους, οι Ελληνες δεν ακούν τι τους είπαν οι δικοί τους φιλόσοφοι; Και ποια είναι τα υλικά του «ελληνοκεντρισμού» που στο τέλος του 19ου και του 20ού αιώνα οργανώθηκε γύρω από τη Μεγάλη Ιδέα και σήμερα εκφράζει την αντιφατική και διφορούμενη σχέση μας με την υπόλοιπη Ευρώπη; Ο σημερινός ελληνοκεντρισμός, ενώ επιμένει πως η Ευρώπη γεννήθηκε στην Ελλάδα, την ίδια στιγμή προβάλλει το επιχείρημα πως αυτή η ίδια Ελλάδα είναι κάτι εντελώς ιδιαίτερο και διαφορετικό από την υπόλοιπη Ευρώπη. Και όταν αυτή η ιδιαιτερότητα προσπαθεί να εκφραστεί, το μόνο που καταφέρνει να παραγάγει είναι γραφικότητα.

Ο ίδιος ο Αξελός δεν είχε την τύχη να ακούσει μια από τις επικές συνεδριάσεις του σημερινού Κοινοβουλίου ή να απολαύσει έστω ένα δεκάλεπτο από τους ωραίους αγώνες που καθημερινά προσφέρει η τηλεοπτική δημοκρατία μας. Θα μπορούσε να διαπιστώσει ιδίοις όμμασι πως οι απόψεις του βρίσκουν την κυριολεξία τους στην πραγματικότητα: στην Ελλάδα όχι μόνο δεν παράγεται σκέψη αλλά λείπει ακόμη και η παραγωγή έναρθρου λόγου.

Παρ' όλα αυτά, αυτή η χώρα, από την πρώτη στιγμή της ύπαρξής της, προσπάθησε να βρει τη θέση της στη νεωτερικότητα που για την Ελλάδα δεν μπορούσε να είναι άλλη από τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Από το 1954 ώς το 2013 πολλά έχουν αλλάξει, η θέση της στη νεωτερικότητα δεν είναι ακόμη σταθερή και το ζήτημα είναι αν έχει ακόμη τις δυνάμεις για να συνεχίσει να την αναζητά. Πέρα από τις οικονομικές παραμέτρους που μας βασανίζουν καθημερινά, πιστεύω ότι αυτό το κείμενο θέτει τους όρους για μια δημόσια συζήτηση «αυτοσυνειδησίας».

Οι παραπάνω σκέψεις είναι μέρος ομιλίας που έκανα επί τη ευκαιρία της γαλλικής έκδοσης του βιβλίου του Αξελού την περασμένη Δευτέρα στο Παρίσι. Η εκδήλωση έγινε στο Ελληνικό Σπίτι της πανεπιστημιούπολης της γαλλικής πρωτεύουσας, ανακαινισμένο με τη φροντίδα του Ιδρύματος Νιάρχου. Πριν από τις ομιλίες, ομάδα γάλλων αναρχικών παρενέβη για να συμπαρασταθεί στους καταληψίες της βίλας Αμαλία με μια πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία που κατήγγειλε τη βία που ασκούν ο Στρατός (sic) και η Αστυνομία. Είπαμε: η Ελλάδα είναι μια σχεδόν πραγματικότητα.

Γιγαντιαίες πόλεις, ανέχεια και πείνα

ΒΗΜΑ της Κυριακής, 09.12.2012
Του Στάθη Ευσταθιάδη
 

Το 2011 πέθαναν από πείνα πάνω από 88.000 ενήλικοι στην Ινδία με ημερήσιο εισόδημα μόλις ένα δολάριο. (Δεν γνωρίζουμε πόσοι κάτω των 16 ετών πέθαναν.) Το 2041 προβλέπεται ότι θα πεθάνουν στην Ινδία από πείνα τουλάχιστον 60.000 ενήλικοι, παρ’ όλο που το ημερήσιο εισόδημά τους θα ξεπερνά τα 30 δολάρια! Υπάρχει εξήγηση: επειδή δεν θα υπάρχουν αρκετά τρόφιμα να θρέψουν τον πληθυσμό της χώρας, ακόμη και αν εντατικοποιηθούν οι καλλιέργειες και αποδώσουν τρεις και πλέον φορές των σημερινών.

Η περίπτωση της Ινδίας δεν είναι μοναδική. Χώρες της Αφρικής και της Ανατολικής Ασίας όπου ο αστικός πληθυσμός αυξάνεται με εντυπωσιακή ταχύτητα αντιμετωπίζουν την ίδια απειλή, προειδοποιεί έκθεση αρμόδιας επιτροπής του ΟΗΕ η οποία στηρίζεται σε έρευνες, μελέτες και συμπεράσματα του McKinsey Global Institute, φορέα ειδικευμένου σε ζητήματα πληθυσμών και αστικοποίησης.

Δεν είναι τόσο η αύξηση του πληθυσμού στη γη όσο η «κολοσσιαία» ανάπτυξη των πόλεων η οποία θα δημιουργήσει το «μέγα δράμα της πείνας», γράφει η έκθεση την οποία έχει υπόψη του «Το Βήμα». Και παραθέτει ενδεικτικά τις «προδιαγραφόμενες υπερ-αστικοποιήσεις»: η Σανγκάη από 22 εκατ. κατοίκους σήμερα θα φθάσει τα 31 εκατ. το 2025, το Σάο Πάολο από 19 εκατ. θα έχει πληθυσμό 23,2 εκατ. έπειτα από 13-15 χρόνια, το Μπαγκαλόρ της Ινδίας θα διογκωθεί από 8 εκατ. σε 13 εκατ. το 2025, αλλά και η Κωνσταντινούπολη από 11 εκατ. θα δει τον πληθυσμό της να ξεπερνά τα 15 εκατ. τα επόμενα 12 χρόνια. Καμία από αυτές τις πόλεις - και αυτό ισχύει για μερικές εκατοντάδες άλλες - δεν διαθέτει τον «βιολογικό - παραγωγικό περίγυρο» και την ευρύτερη υποδομή για να ανταποκριθεί στις ανάγκες «βασικής επιβίωσης» των κατοίκων της, διαπιστώνει η έκθεση. Το Πεκίνο των σήμερα 18 εκατ. θα ξεπεράσει τα 30 εκατ. έπειτα από δέκα χρόνια αλλά οι υποδομές του καθυστερούν.

Αφθονούν τα παραδείγματα. Το βιομηχανικά ανεβασμένο Τόκιο είχε πρόβλημα λαχανικών στις αρχές της δεκαετίας του '90, όταν ο πληθυσμός του αυξήθηκε από 28,8 εκατ. σε 32,4 εκατ. Το Λος Αντζελες είχε - και εξακολουθεί να έχει - πρόβλημα υδροδότησης όταν στις αρχές του αιώνα μας οι κάτοικοί του αυξήθηκαν από 9,1 εκατ. σε 12 εκατ. Οι τιμές στα τρόφιμα καθημερινής κατανάλωσης στην Μπανγκόκ αυξήθηκαν πάνω από 15% στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας σε σχέση με τη δεκαετία του '90 επειδή οι παραγωγικές περιοχές δεν μπορούσαν να ικανοποιήσουν την αυξημένη κατανάλωση, καθώς ο πληθυσμός της πόλης αυξήθηκε απότομα από 4,2 εκατ. σε 5,8 εκατ. Πρόβλημα, σε ηπιότερη μορφή, θα αντιμετωπίσουν και πόλεις-περιοχές που διαθέτουν τα μέσα, λ.χ. η Νέα Υόρκη, η Μόσχα, η Αγκυρα κ.ά., που θα δουν τον πληθυσμό τους να αυξάνεται κατά 8% ως 12% τα επόμενα 12-15 χρόνια.

Η έκθεση φέρει στο προσκήνιο και άλλα προβλήματα που άμεσα ή έμμεσα θα επηρεάσουν τη διαβίωση στις μεγαλουπόλεις και τις παγκόσμιες ισορροπίες. Η οικονομική ισορροπία μετακινείται από την Ευρώπη και την Αμερική προς την Ανατολή και μάλιστα με μεγάλη ταχύτητα. Οι συντάκτες της έκθεσης του McKinsey γράφουν ότι τα επόμενα 10-12 χρόνια θα συντελεστεί «ο μεγαλύτερος οικονομικός μετασχηματισμός (...), με τις πόλεις να μεταβάλλονται σε κολοσσούς αστικοποίησης (...), τις αγορές να επεκτείνονται», χωρίς να συμβαδίζει χρονικά και τεχνολογικά η «παράλληλη ανάπτυξη και μετάπλαση». Συνέπεια: έλλειψη βασικών προϊόντων διατροφής και «σπάνις επαρκούς ύδατος».

Κίνα
«Πύραυλος» αστικοποίησης

Είναι ενδιαφέρουσες - από οικονομικής και πολιτικής πλευράς συγχρόνως - κάποιες άλλες μεταβολές που σημειώνει η έκθεση του McKinsey Global Institute. Σήμερα 600 αστικές περιοχές παράγουν το 60% του παγκοσμίου ΑΕΠ. Επειτα από 15 χρόνια, το 2025, πάλι 600 πόλεις θα παράγουν το ίδιο ποσοστό του ΑΕΠ, με τη διαφορά ότι δεν θα είναι οι ίδιες πόλεις σ' αυτές τις 600. Και το πιο εντυπωσιακο: οι 250 απο αυτές θα βρίσκονται στην Κίνα! Ονόματα πόλεων άγνωστα σήμερα στη Δύση, λ.χ. Φουσχού και Βουχάν, θα έχουν πληθυσμό 4 εκατ. και 12 εκατ. αντίστοιχα και μαζί με άλλες 75 πόλεις της Κίνας θα «παράγουν» το ένα τρίτο του παγκοσμίου ΑΕΠ. Φυσικά αυτά δεν σημαίνουν ότι οι σημερινές μεγαλουπόλεις και το ποσοστό «παραγωγής» τους θα εξαφανιστούν. Απλώς θα δώσουν τα πρωτεία που σήμερα κατέχουν σε πόλεις της Ασίας.

Η έκθεση αφιερώνει στο «φαινόμενο Κίνα» τέσσερα από τα συνολικά 11 κεφάλαιά της. Εντυπωσιάζει από τις πρώτες γραμμές: Η ταχύτητα με την οποία «αστικοποιείται» η Κίνα είναι δέκα φορές μεγαλύτερη από ό,τι της δεύτερης στη σειρά, της Βρετανίας. Στην προηγούμενη δεκαετία η αύξηση του αστικού πληθυσμού ήταν κατά 50% ενώ δέκα χρόνια νωρίτερα μόλις έφθανε το 36%. Είναι αυτός ο πληθυσμός που σήμερα «παράγει» το 22% του παγκόσμιου ΑΕΠ - από το 16% που προσέφερε πριν από δέκα χρόνια - και προβλέπεται να «παραγάγει» το 35% το 2025. Οπως σημειώνει ο Τζέιμς Ριμς, ο οποίος παρουσίασε την έκθεση του Ινστιτούτου McKinsey την οποία επεργάζονται αυτόν τον καιρό δύο επιτροπές του ΟΗΕ, «άνευ απροόπτου το μέλλον των αστικών κέντρων και η παραγωγή τους θα γραφτούν με κινεζικούς χαρακτήρες».

Εδουάρδο Γκαλεάνο: Η Αριστερά είναι το πανεπιστήμιο της Δεξιάς

TO BHMA, 02.12.2012
Tου Γιάννη Ν. Μπασκοζου
 

Στο τελευταίο του βιβλίο Οι μέρες αφηγούνται (εκδόσεις Πάπυρος) αφιερώνει ένα σχόλιο για κάθε ημέρα του χρόνου. Σε αυτά τα 366 μικρά αφηγήματα ο Ουρουγουανός Εδουάρδο Γκαλεάνο, εμβληματική φυσιογνωμία μιας ανυπότακτης διανόησης της Λατινικής Αμερικής, σχολιάζει την Ιστορία, του παρελθόντος και την πρόσφατη, αλλά ανιχνεύει και την ουσία πίσω από μικρά γεγονότα που σηματοδοτούν μεγάλες ανθρώπινες αξίες, όπως όταν οι ποδοσφαιριστές μιας ιταλικής ομάδας κατέβηκαν στο γήπεδο με βαμμένα μαύρα τα πρόσωπά τους για να τονίσουν την αντίθεσή τους στον ρατσισμό.

Ο Γκαλεάνο, γνωστός στη χώρα μας από την τριλογία του Μνήμη της φωτιάς, στην αποκλειστική συνέντευξη που έδωσε στο «Βήμα» με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου του στα ελληνικά, εξηγεί γιατί «η Αριστερά είναι το πανεπιστήμιο της Δεξιάς», ποια είναι η σχέση του κινήματος των «Αγανακτισμένων» με τον έρωτα, γιατί πρέπει να μην υπακούσουμε στο παρόν αλλά να επινοήσουμε ένα άλλο μέλλον και ποιες δυναμικές ορίζουν την ανθρώπινη κατάσταση.

 Στο βιβλίο σας αναδεικνύεται το μεγαλείο των μικρών καθημερινών γεγονότων και των ανώνυμων ανθρώπων που κάνουν σπουδαίες πράξεις. Η Ιστορία όμως σχεδιάζεται από τους μεγάλους, τους πολιτικούς, τους επιχειρηματίες. Πότε και πώς μπορεί να ανατραπεί αυτή η ιεραρχία;

«Σε όλα μου τα έργα δεν έπαψα να διεκδικώ το μεγαλείο που κρύβεται στα μικρά πράγματα και στους ανώνυμους ανθρώπους, καθώς και να καταγγέλλω το απατηλό μεγαλείο σε καθετί υπερμέγεθες».

Σας τρομάζει η σημερινή κρίση που εξαπλώνεται παντού;

«Η μακρά ιστορική εμπειρία μάς διδάσκει ότι οι κρίσεις είναι πολύ επικίνδυνες διότι συνήθως οδηγούν στον κατατρεγμό κάποιων δήθεν υπευθύνων, εξιλαστήριων θυμάτων που το σύστημα επινοεί για να μη φανεί ότι είναι υπαίτιο».

 Λέτε κάπου ότι «η Αριστερά είναι το πανεπιστήμιο της Δεξιάς». Τι έχει μάθει η Δεξιά από την Αριστερά;

«Η Αριστερά είναι το πανεπιστήμιο της Δεξιάς σε περιπτώσεις όπως αυτή του Μέρντοκ, ο οποίος διάβασε Το κεφάλαιο στα νιάτα του και στη συνέχεια, στον αγώνα δρόμου προς την εξουσία, επωφελήθηκε των καπιταλιστών αντιπάλων του, οι οποίοι δεν είχαν διαβάσει παρά μόνο τις Επιλογές του "Reader's Digest"».

Γράφετε ότι «ο ανώτερος θεός ονομαζόταν "λέξη"» θίγοντας την εξαφάνιση των μικρών γλωσσών. Πιστεύετε ότι το Διαδίκτυο θα την εξαφανίσει γρηγορότερα;

«Οι "μηχανές" είναι αθώες. Αλλού είναι το πρόβλημα: όλο και περισσότερο μετατρεπόμαστε σε μηχανές των μηχανών μας, σε εργαλεία των εργαλείων μας. Οι μηχανές που γεννήθηκαν στην υπηρεσία του ανθρώπου τελικά βάζουν τον άνθρωπο στην υπηρεσία τους».

Κάνετε συχνές αναφορές στην Ιστορία και στις διαστρεβλώσεις της. Τελικά ο άνθρωπος διδάσκεται από την Ιστορία ή ισχύει ότι «η Ιστορία μας διδάσκει ότι δεν διδασκόμαστε από αυτήν»;

«Η μνήμη ως ιστορία είναι ένα είδος υπό εξαφάνιση. Θα πρέπει να διεκδικήσουμε και να αναστήσουμε το παρελθόν, όχι όμως για να το επαναλάβουμε, αλλά για να αποφύγουμε να επαναληφθεί. Πρέπει να επινοήσουμε το μέλλον αντί να το αποδεχτούμε, πρέπει να αλλάξουμε το παρόν αντί να υπακούμε σε αυτό».

«Εγώ είμαι ένα άλλο εσύ» λέτε. Θα ήταν ωραίο αν εφαρμοζόταν, αλλά υπάρχουν πια τέτοιες αλτρουιστικές κοινωνίες; Μήπως ζούμε στον αιώνα του ατομισμού;

«Οι πρόγονοί μας επιβίωσαν επειδή ήξεραν να μοιράζονται την τροφή και να αμύνονται όλοι μαζί. Πάντως, το "όλοι είμαστε εσύ" στο βιβλίο μου Οι μέρες αφηγούνται έχει να κάνει με ένα ενθαρρυντικό περιστατικό που συνέβη στο ιταλικό ποδόσφαιρο το 2002. Ολοι οι παίκτες έβαψαν μαύρο το πρόσωπό τους για να σταματήσουν οι ρατσιστικές ύβρεις ορισμένων, ύβρεις όλο και συχνότερες στον αθλητισμό σήμερα».

Αναφέρεστε συχνά σε παραδόσεις, κυρίως των χωρών της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής. Νομίζετε ότι αυτές παίζουν κάποιον ρόλο στις σημερινές, ανεπτυγμένες κοινωνίες;

«Μέσα στις παραδόσεις υπάρχουν πολλοί κόσμοι. Υπάρχουν παραδόσεις που καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα της φύσης και αυτές δεν αξίζουν τον παραμικρό σεβασμό επειδή και μόνο είναι παραδόσεις».

Επίσης αγαπάτε πολύ, όπως φαίνεται στα κείμενά σας, τους λαϊκούς ηγέτες της Νότιας Αμερικής (Τσάβες κ.ά.). Πιστεύετε ότι οδηγούν τις χώρες τους σε ένα άλλο πρότυπο, διαφορετικό από αυτό των Δυτικοευρωπαίων, ή υποκύπτουν βαθμιαία και αυτοί στους σιδερένιους νόμους της αγοράς;

«Η Λατινική Αμερική ζει σήμερα πολλών ειδών αλλαγές, που φέρνουν στην επιφάνεια δυναμικές πολύ δημιουργικές, οι οποίες έμοιαζαν νεκρές αλλά απλώς κοιμόντουσαν. Θεωρώ ότι αυτές οι δυναμικές είναι πολύ ενθαρρυντικές όταν πηγάζουν από μέσα και από κάτω και δεν τις επιβάλλουν από πάνω και απ' έξω».

Οι Ελληνες θα ήθελαν πολύ να μάθουν τι πιστεύετε για τους Αγανακτισμένους, στους οποίους αναφέρεστε. Θα μπορούσε να μην είναι ένα επικαιρικό και θνησιγενές κίνημα;

«Το κίνημα των Αγανακτισμένων, όπως ο έρωτας, θα είναι απεριόριστο όσο διαρκέσει. Και σίγουρα θα διαρκέσει το ανθρώπινο δικαίωμα να διαλέξουμε ανάμεσα στους αγανακτισμένους και στους ανάξιους».

Αναφέρεστε επίσης στους πολέμους εναντίον των Ινδιάνων παλιότερα, των Αφγανών, των Ιρακινών στα νεότερα χρόνια κτλ. Μερικοί λένε ότι είναι στη φύση του ανθρώπου να πολεμά. Συμφωνείτε; Μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτή την κατάρα;

«Ο κόσμος είναι φτιαγμένος για τον πόλεμο. Οι στρατιωτικές δαπάνες - καλλιτεχνικό όνομα για τις εγκληματικές δαπάνες - αποτελούν το ήμισυ των εισοδημάτων του σύγχρονου κόσμου. Ομως αυτή είναι η κατάρα μας, όχι ο προορισμός μας».

Διαβάζοντας το βιβλίο σας αισθάνεται κανείς ότι η λατινοαμερικανική πραγματικότητα παραμένει διαφορετική από τη δυτικοευρωπαϊκή. Αν ναι, σε τι διαφέρει;

«Ολες οι πραγματικότητες είναι διαφορετικές μεταξύ τους και ποικίλλουν. Πάλι καλά... Αλλιώς θα ήμασταν αναγκασμένοι να διαλέξουμε ανάμεσα στο να πεθάνουμε από την πείνα ή να πεθάνουμε από ανία».

Κυψέλες ανάπτυξης για τους νέους

Το Βήμα της Κυριακής, 25.11.2012

Του Αντώνη Καρακούση

Οπως όλα δείχνουν, μια κάποια λύση του ελληνικού οικονομικού προβλήματος θα προκύψει από τη συνεδρίαση του Eurogroup της Δευτέρας. Καλή, μέτρια, κάποια λύση κατά τα φαινόμενα θα μας έλθει, όπως μαρτυρά και η προπαρασκευαστική τηλεδιάσκεψη του Σαββάτου. Και εκτός νέου απροόπτου μάλλον θα επιβεβαιώσει την εκπεφρασμένη βούληση των εταίρων για παραμονή μας στην ευρωζώνη.

Ωστόσο, όπως έχουμε ξαναγράψει, ακόμη και αν προσφερθεί η καλύτερη δυνατή λύση, η Ελλάδα δεν θα εξέλθει της κρίσης.

Τα δάνεια και οι ρυθμίσεις των χρεών μας από τους Ευρωπαίους απαραίτητα και χρήσιμα είναι, αλλά με βεβαιότητα δεν επαρκούν για να επαναφέρουν την ελληνική οικονομία στον ενάρετο κύκλο. Ούτε επίσης ισχύουν αυτοματισμοί μεταξύ του ελέγχου των ελλειμμάτων και της ανάπτυξης.

Πράγμα που σημαίνει ότι χωρίς δικές μας άοκνες προσπάθειες και χωρίς δικές μας εμπνευσμένες πρωτοβουλίες η χώρα θα παραμείνει για μεγάλο διάστημα μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, κινδυνεύοντας να χάσει και τα αβγά και τα καλάθια.

Με άλλα λόγια, ανεξαρτήτως της ξένης βοήθειας, η έξοδος από την κρίση απαιτεί εθνική κινητοποίηση, ικανή να επιτύχει τη ζητούμενη ενδογενή ανάπτυξη, στην οποία όλοι ομνύουν, αλλά κανείς για την ώρα δεν έχει κάνει όσα οι περιστάσεις επιβάλλουν.

Και, κακά τα ψέματα, δεν είναι όλα θέμα πολλών χρημάτων. Πρωτίστως είναι ζήτημα ιδεών, ευκαιριών, κινήτρων και απελευθέρωσης από τα δεσμά της κρατικής γραφειοκρατίας και της περιπλοκής των αδειοδοτήσεων, με τα οποία οι περισσότεροι της πολιτικής είτε δεν ασχολήθηκαν είτε δεν πιστεύουν πραγματικά.

Στην παρούσα περίοδο πάντως, που δεν υπάρχουν λεφτά για ξόδεμα, είναι μια ευκαιρία άσκησης για τους ιθύνοντες να σκεφθούν δημιουργικά.

Για παράδειγμα, αυτή την περίοδο στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στα μεγάλα αστικά κέντρα όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο πλήθος των άνεργων νέων θα μπορούσαν να δημιουργηθούν χωρίς πολλά λεφτά ελεύθερες ζώνες ανάπτυξης, βάσεις άσκησης και προόδου της νεανικής επιχειρηματικότητας.

Τόσα και τόσα κτίρια είναι παρατημένα στα κέντρα των μεγάλων πόλεων. Με λίγα χρήματα θα μπορούσαν να αποκτήσουν τις κρίσιμες υποδομές επικοινωνιών και να προσφέρουν δυνατότητες εγκατάστασης μικρών ομάδων νέων παραγωγών και δημιουργών.

Ταυτόχρονα σ' αυτές τις ζώνες θα μπορούσαν να παρασχεθούν φορολογικά και άλλα κίνητρα, ίσως και δωρεάν υπηρεσίες ή ακόμη και ταχύτερες άδειες, που θα επέτρεπαν στους νέους να μετατρέψουν γρήγορα, χωρίς κόστος, την όποια δημιουργικότητά τους σε πράξη. Να δημιουργηθούν δηλαδή κάτι ανάμεσα σε ζώνες ελεύθερων συναλλαγών και συνάντησης της γνώσης, της τεχνολογίας, της επινοητικότητας και μιας νέας συλλογικότητας που φαίνεται να ανθεί στους κύκλους της νεολαίας.

 

Φαντασθείτε να δημιουργηθούν στο κέντρο της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης, της Πάτρας, του Ηρακλείου, των Ιωαννίνων, της Λάρισας, του Βόλου, της Καλαμάτας, της Αλεξανδρούπολης και όπου αλλού τέτοιες κυψέλες παραγωγής ιδεών και επινόησης νέων αγαθών και μοντέρνων υπηρεσιών, πόση πρώτη ύλη ανάπτυξης και προόδου μπορεί να παραχθεί.

Δεν είναι λοιπόν κατ' ανάγκην ζήτημα χρημάτων η ανάπτυξη και η πρόοδος. Είναι κυρίως ζήτημα πίστης, αντιλήψεων, καλλιέργειας και κατανόησης των αναγκών και του κοινωνικού περιβάλλοντος.

 

[Διαστάσεις] Non praevalebunt!

ΤΑ ΝΕΑ  26.10.2012
Του Μιχάλη Μητσού

Πριν από λίγο καιρό, ο Κλάουντιο Μάγκρις βρέθηκε σε μια μεγάλη διαδήλωση κατά της λιτότητας στη Μαδρίτη. Κι όπως γράφει σε ένα άρθρο του στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα», αυτό που αισθάνθηκε δεν ήταν φόβος από τα βίαια επεισόδια που τη συνόδευσαν: ο 73χρονος συγγραφέας από την Τεργέστη θυμάται τις πολύ πιο βίαιες κινητοποιήσεις που έγιναν στην πόλη του μετά τον πόλεμο, όπως και τις οδομαχίες που σημειώθηκαν στη Γένοβα τόσο το 1960 όσο και το 2001 με αφορμή τη συνεδρίαση του G8. Δεν ήταν ούτε ανασφάλεια: οι άνθρωποι της γενιάς του, όπως οι ηλικιωμένοι του Σβέβο, δεν ενδιαφέρονται προσωπικά για το μέλλον, το σύμπαν τους είναι το παρόν, ένα παρόν που πρέπει να το αρπάξουν και να το απολαύσουν όσο είναι ακόμη καιρός ή να προσπαθήσουν να το αποφύγουν όταν υποφέρουν. Ηταν μια αμηχανία, μια απογοήτευση, σχεδόν μια δυσφορία, που προερχόταν από το γεγονός ότι δεν μπορείς, δεν έχεις δικαίωμα, να είσαι καλά όταν περιβάλλεσαι από τη δυστυχία, δεν μπορείς να είσαι πραγματικά ζωντανός σ' έναν κόσμο που σβήνει.

Τις ίδιες ημέρες, οι εφημερίδες αναφέρονταν στον αέρα της ανεξαρτησίας που φυσά όλο και δυνατότερα στην Καταλωνία και απειλεί με παράλυση ολόκληρη την Ισπανία. Κι η αίσθηση που αποκομίζει κανείς είναι μιας Ευρώπης που παρακμάζει, που δύει. Οι διαδηλώσεις δεν αποτελούν την έκφραση μιας πολιτικής εξέγερσης, δεν προτείνουν ένα εναλλακτικό σχέδιο για το μέλλον - ενδεχομένως συζητήσιμο, απαράδεκτο ίσως, αλλά πάντως ένα σχέδιο -, δεν προσφέρουν την εικόνα ενός στρατού που επιτίθεται, αλλά κάποιων μηχανοκίνητων μονάδων που ετοιμάζονται να λάβουν μέρος στην τελετή της υποστολής της σημαίας. Η Ευρώπη έμοιαζε, μοιάζει, απόμακρη, σαν τον αυτοκράτορα στην περίφημη παραβολή του Κάφκα, που το μήνυμά του έχει φύγει, είναι στον δρόμο, αλλά δεν φτάνει ποτέ στον προορισμό του. Ενισχύονται αντίθετα οι εθνικισμοί, οι τοπικισμοί και αυτή η παράλογη μανία της διάσπασης και του κατατεμαχισμού.

Ομως η μοναδική δυνατή πραγματικότητά μας, λέει ο Μάγκρις, η μοναδική που μπορεί να εγγυηθεί ασφάλεια και σταθερότητα, είναι η Ευρώπη. Ενα αληθινό ευρωπαϊκό κράτος, μια Ευρώπη που τα σημερινά εθνικά της κράτη θα έχουν μετατραπεί σε περιφέρειες, η καθεμιά με τη δική της αυτονομία, αλλά χωρίς δικαίωμα να ασκεί βέτο στις πολιτικές αποφάσεις μιας κυβέρνησης που πραγματικά θα κυβερνά ούτε δικαίωμα να υιοθετεί νόμους που θα έρχονται σε αντίθεση με το ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Ενα ευρωπαϊκό κράτος, του οποίου το κύρος θα απορρέει όχι από τις απειλές ή τις προειδοποιήσεις, αλλά από την αποτελεσματικότητα ενός πραγματικού δικαίου.

Οποιος πιστεύει στην Ευρώπη, καταλήγει ο συγγραφέας του Δούναβη, είναι λογικό να έχει αυτή την αίσθηση αμηχανίας, δυσφορίας και κατάθλιψης. Ξέρει όμως ότι δεν έχει δικαίωμα να παραδοθεί στη μελαγχολία. Πρέπει να συνεχίσει να αγωνίζεται γι' αυτό που θεωρεί σωστό, ή έστω λιγότερο κακό, αποφασισμένος να μην αφήσει τις Πύλες της Κολάσεως να υπερισχύσουν. Non praevalebunt!

 

[Δρόμοι]

ΤΑ ΝΕΑ / LE MONDE  26.10.2012
Της Corine Lesnes

Όπως θα έλεγε…

… ο Μιτ Ρόμνεϊ, ιδού ένα «ντοσιέ γεμάτο γυναίκες». Η σοδειά του 2012, όσον αφορά τις γυναικείες υποψηφιότητες, είναι από τις καλύτερες, τουλάχιστον ως προς την ποσότητα. Σπάνια καταγράφονται τόσες πολλές στο Κογκρέσο. Οι εφημερίδες μιλούν για «χρονιά των γυναικών» συγκρίνοντάς τη με το 1992, όταν ο αριθμών των εκλεγμένων γυναικών στη Γερουσία διπλασιάστηκε. Ηταν μετά την υπόθεση «Ανίτα Χιλ». Η νεαρή δικηγόρος είχε κατηγορήσει για σεξουαλική παρενόχληση τον δικαστή Κλάρενς Τόμας, διορισμένο από τον Τζορτζ Μπους τον Πρεσβύτερο στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ. Εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν τις ακροάσεις στη Γερουσία (μία νεαρή μαύρη γυναίκα αντιμέτωπη με σαράντα λευκούς άνδρες). Ανάμεσά τους και η Πάτι Μάρεϊ, μία μητέρα από το Σιάτλ, η οποία είχε ενοχληθεί τόσο από τις ερωτήσεις προς την ενάγουσα όσο και από την παντελή απουσία γυναικών από την Επιτροπή Δικαστικών Υποθέσεων. Σήμερα, η Πάτι Μάρεϊ είναι το νούμερο 4 των Δημοκρατικών στη Γερουσία.

Ηταν μήπως…

… η αίσθηση των Αμερικανίδων ότι το «γυναικείο κόμμα» βρίσκεται σε κίνδυνο; Σε κάθε περίπτωση, ο αριθμός των υποψηφίων τους εκτοξεύθηκε από το 1992. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Κέντρου για τις Αμερικανίδες και την Πολιτική, 18 γυναίκες είναι υποψήφιες για τη Γερουσία (σε σύνολο 33 θέσεων) και 163 για τη Βουλή των Αντιπροσώπων (σε σύνολο 435). Επικρατεί ένα κλίμα που «υπογραμμίζει την ανάγκη των γυναικείων φωνών στη δημόσια πολιτική», υποστηρίζει η ερευνήτρια Ντέμπι Ουόλς. Πόλεμοι, ελλείμματα, περικοπές στην παιδεία και την υγεία: οι γυναίκες θέλουν να εισακουστούν. Οι Δημοκρατικοί κάνουν λίγες περισσότερες προσπάθειες προκειμένου να υπάρχει αντιστοιχία στους υποψηφίους: 12 από τις 18 υποψήφιες για τη Γερουσία προέρχονται από το Κόμμα των Δημοκρατικών, καθώς και 116 από τις 163 για τη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Ολο αυτό…

… ωστόσο δεν γίνεται να προχωρήσει χωρίς ολισθήματα. Κατά τη διάρκεια ενός ντιμπέιτ στη Νέα Υόρκη μεταξύ δύο γυναικών υποψήφιων γερουσιαστών, ένα ερώτημα αφορούσε τις «50 αποχρώσεις του γκρι», την ερωτική σειρά της Ε. Λ. Τζέιμς, το οποίο έχει ήδη πουλήσει 40 εκατομμύρια αντίτυπα - αλλά κανείς δεν κυκλοφορεί με αυτό. «Κυρία Λονγκ, το έχετε διαβάσει;», ρώτησε η συντονίστρια Λιζ Μπέντζαμιν. «Οχι», απάντησε η Ρεπουμπλικανή Ουέντι Λονγκ με ένα χαμόγελο αμηχανίας. Το ίδιο ερώτημα τέθηκε πρώτη φορά στον αμερικανό Πρόεδρο, τον περασμένο Μάιο. «Γνωρίζετε το όνομα του ερωτικού βιβλίου που βρίσκεται στο κομοδίνο εκατομμυρίων γυναικών αυτήν την περίοδο;». «Οχι, αλλά θα ρωτήσω τη Μισέλ», απάντησε προσεκτικά ο Ομπάμα. Η Λονγκ δεν είχε την ετοιμότητα να απαντήσει όπως η Χίλαρι Κλίντον όταν ρωτήθηκε πρόσφατα ποιοι είναι οι αγαπημένοι της σχεδιαστές. «Σχεδιαστές; Ρούχα; Θα θέτατε αυτό το ερώτημα σε έναν άνδρα;», αποκρίθηκε στον δημοσιογράφο.

Γιατί όμως…

… τελικά λίγες γυναίκες εκλέγονται; Τόσο μικρή πρόοδος από το 1992, παρ' όλο που η γυναικεία παρουσία έχει αυξηθεί κατά 60%. Μια εξήγηση από την οργάνωση She Should Run για την προώθηση των γυναικών στην πολιτική είναι ότι οι γυναίκες δεν ξοδεύουν πολλά χρήματα στην προεκλογική τους εκστρατεία. Και όπως είναι γνωστό, στην αμερικανική δημοκρατία πρέπει να πληρώσεις για να σε ακούσουν.