Φάβα, η... θαυματουργή!

Εφ. Το Βήμα της Κυριακής, 09.06.2013
Της Θεοδώρας Τσώλη
 

Το τοπ 10 των πιο ισχυρών οικογενειών φυτών του κόσμου αναδείχθηκε μέσα από διεθνή μελέτη που συντονίζεται από έλληνες επιστήμονες. Τα ελληνικά φυτά έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο και για ορισμένα ανοίγει ο δρόμος της εμπορικής αξιοποίησης.

Και όμως, στη σκιά της κρίσης, η Ελλάδα φαίνεται να εκπέμπει φως αισιοδοξίας κατέχοντας πρωταγωνιστικό ρόλο σε ευρωπαϊκό - και όχι μόνο - επίπεδο με «όπλο» της την αστείρευτη δύναμη της φύσης. Μια δύναμη - σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητη - που αποτελεί ερευνητικό «θησαυρό», όπως αποδεικνύει η έρευνα AGROCOS («From Biodiversity to Chemodiversity: Novel Plant Produced Compounds with Agrochemical and Cosmetic Interest»), η μεγαλύτερης κλίμακας ευρωπαϊκή πρωτογενής έρευνα στα φυσικά συστατικά τα οποία αναμένεται να έχουν καλλυντική αλλά και αγροχημική εφαρμογή. Η έρευνα αυτή, που συντονίζεται από έλληνες επιστήμονες και συγκεκριμένα ερευνητές του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ξεκίνησε το 2010 και αναμένεται να ολοκληρωθεί το ερχόμενο έτος, οπότε και θα ανακοινωθούν επισήμως τα πέντε ισχυρότερα σε ό,τι αφορά την αντιοξειδωτική, αντηλιακή και λευκαντική δράση τους φυτά του κόσμου.

Αναμένοντας το τοπ 5 «Το Βήμα» σάς παρουσιάζει σήμερα τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα του μεγάλου προγράμματος AGROCOS που αποκαλύπτουν τις 10 σημαντικότερες υποψήφιες οικογένειες φυτών από τις οποίες πέντε «μέλη» θα μπουν στο... πάνθεον των φυτικών «ηρώων». Και μπορεί η έρευνα αυτή να είναι αδιαμφισβήτητα... πράσινη, ωστόσο έχει ήδη έντονο το γαλανόλευκο χρώμα, αφού εκτός από το έργο του ερευνητικού συντονισμού το οποίο διαθέτει ελληνική ταυτότητα υπάρχουν και άλλες ελληνικές πρωτιές: η χώρα μας συμμετείχε στο πρόγραμμα με 450 φυτά (τα περισσότερα από κάθε άλλη χώρα), ενώ παράλληλα μια ελληνική εταιρεία, η εταιρεία Κορρές, είναι η πρώτη που θα αξιοποιήσει τα ευρήματα παγκοσμίως σε νέο καλλυντικό προϊόν. Οπως μας ανέφεραν οι πρωταγωνιστές αυτού του όπως όλα δείχνουν... success story, η συγκεκριμένη έρευνα, η οποία θα οδηγήσει και στη γέννηση της αναλυτικότερης βιβλιοθήκης που έχει δημιουργηθεί ως σήμερα σχετικά με τις φυτικές ουσίες και τις δράσεις τους, αναμένεται να αποδειχθεί πολύτιμη ποικιλοτρόπως για την παγκόσμια ερευνητική κοινότητα. Κοινώς... με έναν επιστημονικό σμπάρο πολλά τρυγόνια.

Πρόγραμμα διεθνούς εμβέλειας

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους για το μέγεθος του μεγαλεπήβολου προγράμματος που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο πλαίσιο του προγράμματος FP7), καθώς και για τη σημαντική συμμετοχή της χώρας μας σε αυτό: κατ' αρχάς, προτού καν αρχίσει να «τρέχει» το AGROCOS, η πρόταση για τη διεξαγωγή του ήταν η μόνη που διακρίθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο ανάμεσα σε συνολικά 15 προτάσεις από 106 συμμετέχοντες έπειτα από 12μηνη αξιολόγηση - το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε με 4,5 εκατ. ευρώ. Μετά το «πράσινο φως» ξεκίνησε το έργο της συλλογής και επιλογής των φυτών- «συμμετεχόντων»: μελετήθηκαν συνολικά 1.800 φυτά από όλον τον κόσμο που ανήκουν σε 150 οικογένειες (αναλύθηκαν 3.600 εκχυλίσματα). Οι ερευνητές - εκτός από τους έλληνες επιστήμονες της Φαρμακευτικής Σχολής, συμμετέχουν ειδικοί της εταιρείας Κορρές, ερευνητές του Εθνικού Κέντρου Ερευνας Φυσικών Επιστημών (ΕΚΕΦΕ) «Δημόκριτος», του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Ερευνα της Γαλλίας (CNRS), του Πανεπιστημίου της Βασιλείας στην Ελβετία, του Πανεπιστημίου του Παναμά, του Συμβουλίου για την Επιστημονική και Βιομηχανική Ερευνα της Νότιας Αφρικής, της γερμανικής εταιρείας BASF, η οποία εμπλέκεται στο αγροχημικό κομμάτι της μελέτης, και της επίσης γερμανικής εταιρείας Bruker Biospin GMBH, που παρείχε τα εξελιγμένα επιστημονικά όργανα για τη διεξαγωγή της - εστίασαν το ενδιαφέρον τους σε έξι εξαιρετικά πλούσιες σε βιοποικιλότητα περιοχές του πλανήτη:  επρόκειτο συγκεκριμένα για την Ελλάδα, τον Παναμά, τη Νέα Καληδονία, τη Γαλλική Γουιάνα, τη Μαδαγασκάρη και τη Νότια Αφρική.

Οπως εξηγεί στο «Βήμα» ο καθηγητής, διευθυντής του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Λέανδρος Σκαλτσούνης, «επιλέγοντας φυτά αυτών των περιοχών πιστεύουμε ότι καλύψαμε την παγκόσμια βιοποικιλότητα καθώς τα συγκεκριμένα σημεία του πλανήτη αποτελούν "παραδείσους" φυτικής ποικιλίας. Οι περιοχές που επιλέχθηκαν ανήκουν σε διαφορετικά γεωγραφικά μήκη και πλάτη, γεγονός που εξασφάλισε μεγαλύτερη ποικιλομορφία στη συλλογή φυτικού υλικού».

Ο ελληνικός θησαυρός

Ενας τέτοιος ξεχωριστός «παράδεισος» είναι και η Ελλάδα, στην οποία φύονται 6.000 διαφορετικά είδη φυτών, εκ των οποίων τα 1.200 είναι ενδημικά. Λόγω αυτού του μεγάλου φυτικού πλούτου τα 450 από τα 1.800 φυτά της έρευνας ήταν ελληνικά (ακολουθούσαν η Νέα Καληδονία, η Γαλλική Γουιάνα, ο Παναμάς και η Νότια Αφρική με 300 φυτά για κάθε περιοχή και η Μαδαγασκάρη με 150 φυτά) χαρίζοντας στη χώρα μας τη μεγαλύτερη συμμετοχή σε φυτικό υλικό. Παράλληλα περισσότερα από 100 από τα συνολικά 960 εκχυλίσματα που φάνηκε να έχουν μέσα από τις δοκιμές αντιοξειδωτική δράση ήταν ελληνικά και ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν ευρέως γνωστά φυτά όπως το τσάι του βουνού, το δενδρολίβανο, το πλατάνι και η παιώνια.

Σε ό,τι αφορά τη μεγάλη βιοποικιλότητα της Ελλάδας ο κ. Σκαλτσούνης επισημαίνει ότι «είναι το αποτέλεσμα του θεαματικά εναλλασσόμενου τοπίου της, των ιδιαίτερα ενδιαφερουσών βοτανικών περιοχών αλλά και των μοναδικών ιδιοτήτων των φυτών, μεταξύ των οποίων είναι και η ικανότητα "επιβίωσης" που ανέπτυξαν ήδη από την εποχή των παγετώνων. Ο συνδυασμός της μακράς γεωγραφικής απομόνωσης, της ασυνήθιστης ποικιλίας κλιματικών συνθηκών και της συνάντησης της χλωρίδας της Μεσογείου με αυτήν της Κεντρικής Ευρώπης είχε ως αποτέλεσμα τη μοναδικότητα της ελληνικής βλάστησης. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι μόνο στον Ολυμπο έχουν καταγραφεί πάνω από 1.500 είδη αυτοφυών φυτών, ενώ η χλωρίδα της Κρήτης αποτελείται από περίπου 1.600 είδη άγριων αυτοφυών φυτών». Μάλιστα ο καθηγητής μάς λέει ότι πολλά από τα φυτά που επελέγησαν από την Ελλάδα προκειμένου να εξεταστεί κυρίως η αντηλιακή δράση τους φύονται στα βουνά καθώς οι ειδικοί υποθέτουν ότι «η ίδια η εξέλιξη προφανώς έχει χαρίσει σε αυτά τα είδη που υπομένουν για ολόκληρη τη ζωή τους την υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου τους μηχανισμούς της "επιβίωσης". Πιθανότατα λοιπόν κρύβουν μέσα τους το "μυστικό" το οποίο εμείς καλούμαστε να φέρουμε στο φως προς όφελος του πληθυσμού».

Και μπορεί όλα τα φυτικά... μυστικά να μην έχουν αποκαλυφθεί ακόμη - κάτι που αναμένεται να συμβεί το 2014 μέσα από ανακοινώσεις σε συνέδρια και δημοσιεύσεις -, ωστόσο οι επιστήμονες έχουν στα χέρια τους κάποια πρώτα ενδιαφέροντα αποτελέσματα (τα οποία έχουν μάλιστα παρουσιαστεί και σε πρόσφατο παγκόσμιο συνέδριο για τα φυσικά προϊόντα στη Νέα Υόρκη). Ποια είναι αυτά; Κατ' αρχάς από το σύνολο των εκχυλισμάτων που εξετάστηκαν 960 κατέγραψαν καλή αντιοξειδωτική δράση στις προκαταρκτικές δοκιμές, 47 είχαν καλή απόδοση στις μελέτες για την αντηλιακή δράση, ενώ 154 έπιασαν υψηλό σκορ σε επίπεδο λευκαντικής δράσης.

Οι ισχυρές οικογένειες τριπλής δράσης

Οι επιστήμονες έχουν όμως στα χέρια τους και τις 10 υποψήφιες οικογένειες φυτών που συνδυάζουν δράση «3 σε 1» και από τις οποίες θα προκύψουν τελικώς τα πέντε καλύτερα φυτικά και δραστικά συστατικά με καλλυντική εφαρμογή και εμπορική προοπτική. Αυτές είναι:

•Η οικογένεια Anacardiaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως ο σχινόκοκκος, το χρυσόξυλο και η φιστικιά (οι χώρες προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν ο Παναμάς και η Νότια Αφρική).

•Η οικογένεια Combretaceae, η οποία περιλαμβάνει ένα είδος καρυδιού (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν ο Παναμάς).

•Η οικογένεια Εuphorbiaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η ρετσινολαδιά και οι γαλατσίδες (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών της οικογένειας ήταν η Νέα Καληδονία).

•Η οικογένεια Fagaceae, η οποία περιλαμβάνει είδη όπως η βελανιδιά (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Ελλάδα).

•Η οικογένεια Flacourtiaceae, η οποία περιλαμβάνει 89 τροπικά γένη και 800 τροπικά είδη (η χώρα προέλευσης των συγκεκριμένων επιλεγμένων φυτών ήταν ο Παναμάς).

•Η οικογένεια Leguminosae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η φάβα και ο έβενος (οι χώρες προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Ελλάδα, η Νότια Αφρική, η Γαλλική Γουιάνα και η Νέα Καληδονία).

•Η οικογένεια Liliaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως το κρίνο και η τουλίπα (χώρα προέλευσης των συγκεκριμένων επιλεγμένων φυτών ήταν η Ελλάδα).

•Η οικογένεια Moraceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η συκιά και η μουριά (οι χώρες προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Ελλάδα και η Γαλλική Γουιάνα).

•Η οικογένεια Μyrtaceae, η οποία περιλαμβάνει φυτά όπως η μυρτιά και ο ευκάλυπτος (η χώρα προέλευσης των επιλεγμένων φυτών αυτής της οικογένειας ήταν η Νέα Καληδονία).

•Η οικογένεια Poaceae, η οποία περιλαμβάνει είδη αγριόχορτων (η χώρα προέλευσης αυτών των επιλεγμένων φυτών ήταν η Νότια Αφρική).
Οπως φαίνεται, στο πρώτο αυτό τοπ 10 η χώρα μας διαθέτει ούτε μία ούτε δύο αλλά τέσσερις συμμετοχές που βάζουν πλώρη για την τελική πεντάδα και στη συνέχεια για... παγκόσμια καριέρα.

Αντηλιακά, αντιγήρανση και θεραπείες

Ολο αυτό το τεράστιο έργο της ανάλυσης χιλιάδων εκχυλισμάτων δεν θα μπορούσε να καταστεί ποτέ δυνατό πριν από κάποια χρόνια λόγω έλλειψης της κατάλληλης τεχνολογίας, υπογραμμίζει ο επίκουρος καθηγητής του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Νικόλαος Φωκιαλάκης. «Προηγμένα ερευνητικά επιστημονικά όργανα καθώς και εξελιγμένα λογισμικά που τρέχουν τα δεδομένα πολύ πιο γρήγορα σε σχέση με το παρελθόν επέτρεψαν να έχουμε φθάσει σε αυτό το επίπεδο έρευνας μέσα σε μόλις τρία χρόνια. Πριν από μία δεκαετία μια τέτοια προσπάθεια θα ήταν απλώς ακατόρθωτη».

Από την πλευρά της, η επικεφαλής του Τμήματος Καινοτομίας και Ανάπτυξης Νέων Προϊόντων της εταιρείας Κορρές κυρία Λένα Κορρέ δηλώνει στο «Βήμα» «υπερήφανη που καταφέραμε να έχουμε ένα τόσο μεγάλης κλίμακας ερευνητικό πρόγραμμα που καθοδηγείται από την Ελλάδα».

Ενα πρόγραμμα που δεν θα μείνει στα χαρτιά αλλά αναμένεται να απλώσει τα... κλαδιά του σε πολλούς άλλους τομείς πέρα από αυτόν των καλλυντικών στα χρόνια που έρχονται. «Τα στοιχεία που θα προκύψουν θα μπορούν να είναι χρήσιμα σε διαφορετικούς ερευνητικούς τομείς. Φυτά που δείχνουν αντιοξειδωτική δράση - η οποία συνδέεται με την αποφυγή της γήρανσης αλλά και του καρκίνου - θα είναι δυνατόν να διερευνηθούν και από ερευνητές του πεδίου της Ιατρικής με στόχο να αναπτυχθούν καινούργιες θεραπείες. Ενα χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα είναι η ανακάλυψη της ταξόλης, που αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο σημαντικά αντικαρκινικά φάρμακα φυσικής προέλευσης παγκοσμίως, η οποία μάλιστα έγινε σε ένα από τα συνεργαζόμενα κέντρα του AGROCOS και συγκεκριμένα στο γαλλικό CNRS. Αλλά και σε ό,τι αφορά τα φυτά με λευκαντικές ιδιότητες που θα έλθουν στο φως μέσα από αυτό το πρόγραμμα θα μπορούν μελλοντικά να μελετηθούν και για την αντιμετώπιση δερματικών νοσημάτων» αναφέρει ο κ. Φωκιαλάκης.

Ευκαιρίες στη γεωργία

Πέρα από τη μεγάλη «πόρτα» που ανοίγει στην Ιατρική, η έρευνα αυτή... σκάβει και ένα νέο μονοπάτι προς καλύτερες αλλά και αποδοτικότερες καλλιέργειες. Εκτός του ότι υπάρχει και το σημαντικό αγροχημικό κομμάτι της, από το οποίο θα προκύψουν άκρως φυσικά φυτοπροστατευτικά προϊόντα για τα φυτά οδηγώντας σε νέας γενιάς βιολογικές καλλιέργειες, η μελέτη AGROCOS μπορεί να δείξει και στους έλληνες γεωργούς ποια φυτά θα μπορούσαν να καλλιεργήσουν ώστε να έχουν καλύτερη και μεγαλύτερη απόδοση, σημειώνει ο κ. Σκαλτσούνης. Ο καθηγητής καταλήγει λέγοντας ότι «ο καλύτερος χημικός είναι η φύση και εμείς προσπαθούμε να αποκαλύψουμε τα όσα εκείνη με σοφία εποίησε για να τα μεταφέρουμε στο εργαστήριο και τελικώς να τα εφαρμόσουμε με στόχο τον άνθρωπο. Το συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πρόγραμμα μαρτυρεί ότι υπάρχει ένας πλούτος που μας παρέχεται απλόχερα και δεν πρέπει να μείνει ανεκμετάλλευτος για το καλό της ευζωίας και της υγείας του πληθυσμού αλλά και σε επίπεδο ανταγωνιστικότητας και οικονομίας». Ας δανειστούμε λοιπόν όσο περισσότερη γίνεται από την... πράσινη σοφία της φύσης για να δούμε το «δέντρο» της ζωής μας να ανθίζει.

Αντιοξειδωτικά, αντηλιακά, λευκαντικά

Μετά τη συλλογή των φυτών η διαδικασία της εκχύλισης προκειμένου να ληφθεί το σύνολο των ουσιών του κάθε φυτού είναι μεγάλη - αν και έχει πλέον απλοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό με τη «χείρα βοηθείας» της τεχνολογίας. Ο διευθυντής του Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων της Φαρμακευτικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Λέανδρος Σκαλτσούνης περιγράφει ότι «πραγματοποιούμε εκχύλιση με δύο διαλύτες έτσι ώστε να λάβουμε το σύνολο των ουσιών του φυτού. Το επόμενο βήμα είναι η απομόνωση των ουσιών και η ταυτοποίησή τους, ένα έργο μεγάλο αν φανταστεί κάποιος ότι πρέπει να εντοπιστούν και να ταυτοποιηθούν μία-μία όλες οι ουσίες του κάθε φυτού. Από τη διαδικασία αυτή βέβαια τα οφέλη είναι μεγάλα και φθάνουν πέρα από τα όρια του AGROCOS, αφού αναμένεται να δημιουργηθεί μια πλούσια βιβλιοθήκη χημικών ουσιών η οποία μελλοντικά θα είναι δημόσια διαθέσιμη σε όποιον επιστήμονα επιθυμεί να την αξιολογήσει σε άλλους βιολογικούς στόχους».

Και μετά φθάνει το στάδιο των κυτταρικών δοκιμασιών. Την ευθύνη για αυτές τις δοκιμασίες στα ελληνικά φυτά, που έγιναν... φύλλο και φτερό προκειμένου να αποκαλυφθούν οι ευεργετικές ιδιότητές τους, είχε το Εργαστήριο Κυτταρικού Πολλαπλασιασμού και Γήρανσης στο Ινστιτούτο Βιοεπιστημών και Εφαρμογών του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». Οπως μας εξηγεί ο επικεφαλής του Εργαστηρίου και διευθυντής Ερευνών δρ Δημήτρης Κλέτσας, τα φυσικά προϊόντα που μελετώνται στο πλαίσιο του ΑGROCOS ελέγχονται όσον αφορά τρεις ιδιότητες - τουλάχιστον ως προς την καλλυντική εφαρμογή τους: την αντιοξειδωτική ικανότητά τους, την ικανότητα προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία και τη λευκαντική ικανότητά τους.

Η αντιοξειδωτική ικανότητα μετριέται με βάση την αναστολή της οξείδωσης της ελεύθερης ρίζας DPPH - πρόκειται για μια ελεύθερη ρίζα που αποτελεί χημικό δείκτη ο οποίος χρησιμοποιείται συχνά σε πειράματα σχετικά με την οξείδωση και τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες των ουσιών.

Η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία μετριέται με βάση την αναστολή της κυτταροτοξικής δράσης του υπεριώδους φωτός σε δερματικά κύτταρα.

Η λευκαντική ικανότητα υπολογίζεται βάσει της αναστολής της δραστικότητας της τυροσινάσης, ενός ενζύμου-«κλειδιού» για την παραγωγή μελανίνης στο δέρμα μας.

Ευρω-φρένο σε φυτοφάρμακα

Καθημερινή, 09.02.2013
Του Γιαννη Ελαφρου

Τα τελευταία χρόνια το φαινόμενο της κατάρρευσης των μελισσιών προκάλεσε μεγάλες ανησυχίες, καθώς οι μέλισσες αποτελούν όχι μόνο σημαντικό τμήμα της αγροτικής παραγωγής, αλλά και κρίσιμο κρίκο της βιοποικιλότητας.

Κατάρρευση των μελισσιών συμβαίνει όταν οι μέλισσες χάνουν τον προσανατολισμό τους, αδυνατώντας έτσι να επιστρέψουν στην κυψέλη τους, με αποτέλεσμα να πεθαίνουν. Οι συνέπειες είναι πραγματικά πολύ μεγάλες. Για παράδειγμα, το 10% - 35% των μελισσιών στην Ελλάδα χάνονται σε ετήσια βάση. Οι αιτίες που οδηγούν σε βλάβη το GPS των μελισσών είναι πολλές και δεν έχουν όλες εξιχνιαστεί και συσχετιστεί. Επιστημονικές έρευνες όμως κατέδειξαν την ευθύνη των εντομοκτόνων, που ονομάζονται «νεονικοτινοειδή», για τον αποπροσανατολισμό των μελισσών.

Τι προηγήθηκε

Στις 31 Ιανουαρίου 2013, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι «θα προτείνει διετή απαγόρευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο της χρήσης των νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων σε τρεις καλλιέργειες που προσελκύουν τις μέλισσες». Είχε προηγηθεί επιστολή 85 ευρωβουλευτών (μετά από πρωτοβουλία των ευρωβουλευτών των Πρασίνων) προς τον επίτροπο Υγείας Μποργκ. Και βεβαίως, γνωμάτευση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) στις 16 Ιανουαρίου, σύμφωνα με την οποία τα νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα εγκυμονούν «οξύ» κίνδυνο για τις μέλισσες.

Αξίζει βεβαίως να υπογραμμιστεί ότι ήδη η Γερμανία, η Γαλλία, η Σλοβενία και η Ιταλία είχαν προβεί σε απαγορεύσεις χρήσης των νεονικοτινοειδών φυτοφαρμάκων. Στην Ιταλία μάλιστα, μετά από εξαετή απαγόρευση επένδυσης των σπόρων με τα συγκεκριμένα φυτοφάρμακα, καταγράφονται ενδείξεις ανάκαμψης των πληθυσμών των μελισσών.

Μετά το θετικό αυτό βήμα, με την ανακοίνωση της Κομισιόν, αρχίζει η μάχη για να αποφασιστεί απαγόρευση, χωρίς παραθυράκια. Η Επιτροπή επιδιώκει να έχει ληφθεί απόφαση μέσα στους επόμενους δύο μήνες και να ισχύσει η απαγόρευση από τον Ιούλιο φέτος. Προφανώς αναμένεται αντίδραση από το λόμπι της χημικής βιομηχανίας, που είναι ισχυρότατο στις Βρυξέλες, αλλά και σε πολλά κράτη-μέλη.

«Πρέπει να γίνει σαφές ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους μελισσοκόμους, καθώς ο μαζικός θάνατος των μελισσών αποτελεί σήμα κινδύνου για την υγεία ολόκληρου του οικοσυστήματος. Εξάλλου, οι υπηρεσίες που προσφέρουν οι μέλισσες στη γεωργία είναι ύψους 25 δισ. ευρώ και πλέον στην Ε.Ε. Αν χάνονταν οι μέλισσες τόσο θα κόστιζαν οι τεχνικές λύσεις για την επικονίαση», δήλωσε ο ευρωβουλευτής κ. Νίκος Χρυσόγελος.

Κρίσιμο ζήτημα αποτελεί η στάση της χώρας μας. Η Ομοσπονδία Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδας πραγματοποιεί καμπάνια για την απαγόρευση των καταστροφικών εντομοκτόνων στην Ελλάδα. «Περίπου 20.000 συμπολίτες μας ασχολούνται με τη μελισσοκομία, με τη χώρα μας να κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις σε παραγωγή μελιού (16.000 τόνοι) στην Ε.Ε. Οι μελισσοκόμοι τα τελευταία χρόνια βιώνουν μαζικές απώλειες των μελισσιών τους, αδυνατώντας, εν μέσω οικονομικής κρίσης, να αποκαταστήσουν τις ζημιές», τονίζει σε ανακοίνωσή του ο ευρωβουλευτής κ. Κρίτων Αρσένης, ζητώντας μάλιστα άμεση παρέμβαση του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. «Το επιχείρημα των υπηρεσιών του υπουργείου για αδυναμία αντικατάστασης των φυτοφαρμάκων αυτών καταρρίπτεται από το γεγονός ότι μεγάλες αγροτικές χώρες (Γαλλία, Ιταλία) έχουν απαγορεύσει τα νεονικοτινοειδή», υπογραμμίζει.
Για να μη χάνουν οι μέλισσες τον προσανατολισμό τους είναι απαραίτητο να μην τον χάσουμε και εμείς...
 

Η έλλειψη βροχής για 80 χρόνια οδήγησε στην κατάρρευση των Μάγια

TA NEA 17-18.11.2012

Η συνεχιζόμενη ξηρασία προκάλεσε την κατάρρευση της αυτοκρατορίας των Μάγια, σύμφωνα με μια νέα μελέτη που ρίχνει φως στη μυστηριώδη πτώση του σπουδαίου πολιτισμού στην Κεντρική Αμερική το 1100 μ.Χ. Οι επιστήμονες, κατά καιρούς, έχουν διατυπώσει πολλές θεωρίες για τις συνθήκες της απότομης παρακμής των Μάγιας. Ο πολιτισμός τους ήταν από τους σπουδαιότερους στον κόσμο και κυριαρχούσε στην αμερικανική ήπειρο για 2.000 χρόνια. Στην ακμή του, ο πληθυσμός έφτανε τα 13 εκατομμύρια. Σύμφωνα με τη νεότερη μελέτη του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια, δεν ήταν κάποιος εμφύλιος πόλεμος η αιτία ούτε εξωτερικός κατακτητής, αλλά η έλλειψη βροχής για τουλάχιστον 80 χρόνια λόγω της κλιματικής αλλαγής στην ευρύτερη περιοχή.

Οι ειδικοί ανέλυσαν τη χημική σύνθεση σε σταλαγμίτες από ασβεστόλιθο που σχηματίστηκαν πριν από 2.000 χρόνια στο Νότιο Μπελίσε. Βασιζόμενοι στην ανάλυση, συμπέραναν ότι υπήρξαν μια περίοδος άφθονων βροχοπτώσεων και αργότερα περίοδος παρατεταμένης ξηρασίας. Χρονικά, οι δύο περίοδοι αντιστοιχούν στην άνοδο και την πτώση του πολιτισμού των Μάγια.

«Ασυνήθιστα έντονες βροχοπτώσεις συνέβαλαν στην αύξηση της παραγωγής τροφίμων, καθώς και σε μια δημογραφική έκρηξη από το 450 μ.Χ. έως το 660 μ.Χ. Αυτό οδήγησε στην εξάπλωση πόλεων όπως το Τίκι, το Κοπάν και το Καρακόλ στις πεδιάδες. Τα νέα κλιματικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι αυτή την περίοδο ακολούθησαν τέσσερις αιώνες με μειωμένες βροχοπτώσεις και ανάμεσά τους περίοδοι παρατεταμένης ξηρασίας. Οι κλιματικές μεταβολές προκάλεσαν μείωση της αγροτικής παραγωγής, που οδήγησε στη διάσπαση της κοινωνικής συνοχής και την πολιτική κατάρρευση», εξηγεί στην «Ιντιπέντεντ» ο Ντούλας Κένετ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια.

Ο συνδυασμός που σκοτώνει... τις μέλισσες!

Βήμα της Κυριακής  28.10.2012
Της Θεοδώρας Τσώλη

Και ύστερα... φύγανε (εκτός από τις μέλισσες) και οι βομβίνοι. Για την ακρίβεια, φεύγουν συνεχώς σε μεγάλους αριθμούς από τα... εγκόσμια, όπως και τα υπόλοιπα ωφέλιμα έντομα, εξαιτίας της έκθεσής τους σε φυτοφάρμακα, σύμφωνα με όλο και περισσότερα επιστημονικά στοιχεία.

Μια νέα μελέτη ειδικών από το Κολέγιο Royal Holloway του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, η οποία δημοσιεύθηκε on-line στις 21 Οκτωβρίου στην επιθεώρηση «Nature», επιβεβαιώνει ευρήματα άλλων μελετών που δείχνουν ότι τα εντομοκτόνα φάρμακα που χρησιμοποιούνται ευρέως στις καλλιέργειες σε παγκόσμιο επίπεδο... βλάπτουν σοβαρά την υγεία των ωφέλιμων εντόμων. Την ίδια στιγμή όμως βάζει το δικό της λιθαράκι στην επιστημονική γνώση μαρτυρώντας ότι η έκθεση των βομβίνων ακόμη και σε χαμηλές δόσεις δύο ευρέως χρησιμοποιούμενων φυτοφαρμάκων είναι αρκετή για να επιφέρει πολλά και σημαντικά «πλήγματα» στους πληθυσμούς τους.

Διαφορετικές πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι τα εντομοκτόνα φάρμακα και κυρίως τα νεονικοτινοειδή - διασυστηματικά εντομοκτόνα που κυκλοφορούν σε όλα τα μέρη του φυτού και χρησιμοποιούνται σε πολλές καλλιέργειες όπως στην ελαιοκράμβη, στα σιτηρά, στο βαμβάκι και στους ηλίανθους - αποτελούν «δηλητήριο» για τις μέλισσες και όχι μόνο.

Το πείραμα

Τώρα η νέα μελέτη των ειδικών από τη Βρετανία δείχνει ότι η έκθεση του πιο κοινού είδους βομβίνου (Βοmbus terrestris) ακόμη και σε μη θανατηφόρες δόσεις σε ένα συνδυασμό δύο εντομοκτόνων φαρμάκων (του imidacloprid που αποτελεί το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο νικοτινοειδές φυτοφάρμακο και του πυρεθροειδούς εντομοκτόνου Λ. Συαλοθρίνη - τα πυρεθροειδή εντομοκτόνα αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό της συνολικής παραγωγής εντομοκτόνων) μπορεί να είναι πολύ πιο βλαπτική για τις αποικίες του από την έκθεση των εντόμων στο καθένα από τα δύο εντομοκτόνα ξεχωριστά.

Ο πρώτος συγγραφέας της νέας μελέτης, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Royal Holloway, δρ Ρίτσαρντ Γκιλ εξηγεί στο «Βήμα» ότι στο πλαίσιο της μελέτης επελέγησαν βομβίνοι και όχι μελισσοπαραγωγοί μέλισσες (Αpis mellifera) καθώς οι βομβίνοι δημιουργούν πιο μικρές αποικίες στις οποίες οι επιστήμονες μπορούν να κάνουν καλύτερες παρατηρήσεις. «Δημιουργήσαμε 40 αποικίες: 10 αποικίες "ελέγχου" τις οποίες δεν εκθέσαμε σε φυτοφάρμακα, 10 τις οποίες εκθέσαμε σε imidacloprid (σε συγκέντρωση της τάξεως των 10 ppb - μέρη ανά δισεκατομμύριο - που δεν θεωρείται θανατηφόρος δόση αλλά είναι αυτή που ανευρίσκεται συνήθως στις καλλιέργειες της Βρετανίας), 10 τις οποίες εκθέσαμε σε Λ. Συαλοθρίνη (σε συγκέντρωση της τάξεως των 37,5 ppm - μέρη ανά εκατομμύριο -, η συγκέντρωση αυτή θεωρείται υψηλή αλλά εντοπίζεται συχνά σε καλλιέργειες) και 10 τις οποίες εκθέσαμε και στα δύο εντομοκτόνα».

Ολοι οι βομβίνοι αφέθηκαν στη συνέχεια να κυκλοφορήσουν ελεύθεροι ώστε να συλλέξουν την τροφή τους. Οι ερευνητές τοποθέτησαν ειδικά τσιπάκια επάνω σε κάθε βομβίνο ώστε να μπορούν να καταγράφουν πόση ώρα είχε μείνει έξω καθώς και πόση γύρη συνέλεξε.

Συνταγή για... κατάρρευση

Ιδού τα συμπεράσματα που εξήχθησαν από τη στενή παρακολούθηση των εντόμων: η έκθεσή τους στο imidacloprid οδήγησε σε προβλήματα σε ό,τι αφορούσε τη συμπεριφορά τους και συγκεκριμένα τη ζωτικής σημασίας διαδικασία συλλογής τροφής. Οι βομβίνοι συνέλεγαν λιγότερη γύρη και χρειάζονταν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για να το καταφέρουν. «Το αποτέλεσμα ήταν ότι αναγκάζονταν να βγαίνουν περισσότερες φορές προς αναζήτηση τροφής και το καθήκον αυτό είναι πολύ επικίνδυνο αφού στον... δρόμο μπορεί να συμβεί οτιδήποτε. Ετσι τελικώς εμφανίζονταν απώλειες και μειώνονταν τα άτομα της αποικίας» σημειώνει ο δρ Γκιλ.

Η έκθεση στο πυρεθροειδές εντομοκτόνο δεν επιδρούσε στη συμπεριφορά των βομβίνων, ωστόσο οδηγούσε σε πολλούς θανάτους εργατριών. Οσο για τον συνδυασμό των δύο εντομοκτόνων, αυτός αποδείχθηκε και ο πιο επικίνδυνος αφού συνδύασε όλα τα... δεινά που παρουσιάστηκαν από τη μεμονωμένη έκθεση στο κάθε εντομοκτόνο. Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο ότι λίγες ημέρες μετά την έναρξη της μελέτης δύο αποικίες κατέρρευσαν. Και οι δύο είχαν εκτεθεί στον συνδυασμό των εντομοκτόνων!

Σύμφωνα με τον δρα Γκιλ «τα ευρήματα αυτά μαρτυρούν ότι οι υπάρχουσες μέθοδοι ελέγχου των εντομοκτόνων φαρμάκων από τις αρμόδιες αρχές είναι ανεπαρκείς και αυτό διότι σήμερα, προκειμένου να εξαχθεί ο βαθμός επικινδυνότητας ενός εντομοκτόνου στις μέλισσες, τα τεστ αφορούν μόνο θανατηφόρες δόσεις ενός και μόνο χημικού τη φορά. Πρέπει λοιπόν οι Αρχές να λάβουν υπόψη τους ότι ακόμη και οι μικρές δόσεις ενός συνδυασμού ουσιών μπορεί να είναι άκρως βλαπτικές - φανταστείτε μάλιστα ότι εμείς διεξαγάγαμε έρευνα μόνο για δύο ουσίες τη στιγμή που εκεί έξω στα χωράφια τα έντομα εκτίθενται σε πολύ περισσότερα χημικά».

Παράλληλα, συνεχίζει ο ειδικός, με βάση τους υπάρχοντες κανόνες τα τεστ αφορούν παρακολούθηση των μελισσών μόνο επί τέσσερις ημέρες. «Από τη μελέτη μας όμως που διήρκεσε τέσσερις εβδομάδες προέκυψε ότι πολλά από τα συμπτώματα εμφανίστηκαν μετά τη δεύτερη ή την τρίτη εβδομάδα, γεγονός που μαρτυρεί ότι τα τεστ πρέπει διαρκούν περισσότερο ώστε να καταγράφονται οι μακροπρόθεσμες βλάβες που προκαλούνται στα έντομα».

Ακούει κανείς τον επιθανάτιο... βόμβο των βομβίνων και των μελισσών που αποτελούν τους σημαντικότερους επικονιαστές χωρίς τους οποίους η ισορροπία του οικοσυστήματος στο οποίο και εμείς ανήκουμε θα καταρρεύσει;

Ενα μικρό βήμα για το περιβάλλον

TA NEA   21.06.2012

Του Γιώργου Αγγελόπουλου

Κάτω από ένα σύννεφο επικρίσεων άρχισε χθες στο βροχερό Ρίο ντε Ζανέιρο η μεγαλύτερη διάσκεψη που έχει οργανώσει ποτέ ο ΟΗΕ, η Διάσκεψη Κορυφής Ρίο+20 για το περιβάλλον, στην οποία συμμετέχουν 193 χώρες. «Ηλπιζα ότι θα είχαμε ένα περισσότερο φιλόδοξο κείμενο συμπερασμάτων», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του παγκόσμιου Οργανισμού Μπαν Κι Μουν αναφερόμενος στο κείμενο στο οποίο κατέληξαν την Τρίτη οι διαπραγματευτές. «Οι διαπραγματεύσεις υπήρξαν πολύ δύσκολες και πολύ αργές εξαιτίας όλων αυτών των αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων. Αυτό δεν είναι το τέλος. Είναι η αρχή μιας διαδικασίας», πρόσθεσε. Η επίτροπος της ΕΕ για την κλιματική αλλαγή Κόνι Χέντεγκαρντ είπε ότι η Ευρώπη πίεζε για ένα πιο φιλόδοξο κείμενο. «Είναι ένα βήμα, αλλά ανεπαρκές», τόνισε ο Πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ στην ομιλία που εκφώνησε στη διάσκεψη. Ηδη από την προηγουμένη περιβαλλοντικές οργανώσεις είχαν διαμαρτυρηθεί για το γεγονός ότι το κείμενο των συμπερασμάτων απέχει πολύ από την υπόσχεση της διάσκεψης να θέσει σαφείς στόχους για μια βιώσιμη ανάπτυξη. «Μας προσφέρουν ένα συνηθισμένο όραμα αδράνειας και καταστροφής», δήλωσε ο Ντάνιελ Μίτλερ, πολιτικός διευθυντής της Greenpeace.

Η Διάσκεψη Ρίο+20, η οποία πραγματοποιείται 20 χρόνια μετά το 1992, όταν αυτή η μεγαλούπολη της Βραζιλίας είχε φιλοξενήσει τη διάσκεψη-ορόσημο για τη Γη, άρχισε στις 10 το πρωί. Οπως είχε κάνει πριν από 20 χρόνια η νεαρή Καναδέζα Σεβέρν, η 17χρονη Νεοζηλανδέζα Μπρίτανι Τρίφορντ απηύθυνε στους συμμετέχοντες μια συγκινητική έκκληση. «Στέκομαι εδώ και στην καρδιά μου καίει φωτιά. Είμαι μπερδεμένη και θυμωμένη για την κατάσταση του κόσμου. Είμαστε εδώ για να λύσουμε τα προβλήματα που έχουμε προκαλέσει ως σύνολο, για να εξασφαλίσουμε ότι έχουμε ένα μέλλον», είπε η 17χρονη. «Βρίσκομαι εδώ για να αγωνιστώ για το μέλλον μου... Θα ήθελα να αναρωτηθείτε: Είστε εδώ για να σώσετε τα προσχήματα; Ή είστε εδώ για να σώσετε εμάς;».

Ακολούθησαν στο βήμα ο Μπαν Κι Μουν και αξιωματούχοι που εκφώνησαν ομιλίες μερικών λεπτών. Το μεσημέρι η Πρόεδρος της Βραζιλίας Ντίλμα Ρουσέφ παρέθεσε γεύμα στους 92 αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων που συμμετέχουν και κατόπιν οι ομιλίες συνεχίστηκαν - έως το τέλος της ημέρας επρόκειτο να έχουν εκφωνηθεί 58.

ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ. Κατά την έναρξη της διάσκεψης οι επτά μεγαλύτερες τράπεζες πολυμερούς ανάπτυξης - Παγκόσμια Τράπεζα, Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης, Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης, CAF - Αναπτυξιακή Τράπεζα της Λατινικής Αμερικής, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και Ισλαμική Τράπεζα Ανάπτυξης - ανακοίνωσαν ότι θα αφιερώσουν 175 δισ. δολάρια για να χρηματοδοτήσουν βιώσιμα συστήματα μεταφορών κατά την επόμενη δεκαετία. Οι μεταφορές είναι η ταχύτερα αυξανόμενη πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και τροφοδοτείται ιδιαίτερα από την ανάπτυξη των μεγαλουπόλεων σε γιγάντιες αναδυόμενες οικονομίες.

Δρόμοι

ΤΑ ΝΕΑ / THE NEW YORK TIMES, 26 – 27.05.2012

ΤΗΣ ELIZABETH L. BENNETT

 

Κατά τη διάρκεια…

...των τελευταίων 20 χρόνων, ο πληθυσμός των χιμπαντζήδων, των γοριλλών και των άλλων μεγάλων πιθήκων έχει μειωθεί σημαντικά σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν φύλακες για να τους προστατέψουν. Αντιθέτως, σε πάρκα και λοιπές περιοχές που προστατεύονται από ένοπλους φύλακες και όπου πραγματοποιούνται συχνά περιπολίες κατά της λαθροθηρίας - περιοχές όπως το Εθνικό Πάρκο του Νουαμπαλέ-Ντόκι στη Δημοκρατία του Κονγκό, το Καχουζί-Μπιέγκα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και το Εθνικό Πάρκο των Ηφαιστείων στη Ρουάντα - ο πληθυσμός των πιθήκων όχι μόνο διατηρήθηκε σταθερός αλλά παρουσίασε και αύξηση.

Η σχέση…

...μεταξύ της φύλαξης συγκεκριμένων περιοχών και της επιβίωσης συγκεκριμένων ειδών της άγριας πανίδας δεν αφορά μόνο τους μεγάλους πιθήκους. Στο Ρήγμα του Αλβέρτου στην Κεντρική Αφρική, κατά τη διάρκεια των τελευταίων πενήντα ετών, αποδείχτηκε με εντυπωσιακό τρόπο πως η επιβίωση των διαφόρων ειδών εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το κατά πόσο επιβάλλεται ο νόμος. Στην Ταϊλάνδη, η επιδοτούμενη από το κράτος εκπαίδευση φυλάκων και η ανάπτυξή τους στη Χουάι Κχα Κχαένγκ, την πιο σημαντική ζώνη προστασίας της άγριας ζωής της ασιατικής χώρας, είχαν ως αποτέλεσμα τη διατήρηση του πληθυσμού των τίγρεων καθώς και άλλων άγριων ζώων, σε αντίθεση με τις δραματικές μειώσεις που παρατηρήθηκαν σε κοντινές αλλά απροστάτευτες περιοχές.

Η ανάγκη…

...για εκπαίδευση και ανάπτυξη ομάδων περιφρούρησης και προστασίας της άγριας πανίδας ανά την υφήλιο είναι επιτακτική. Μόλις τον προηγούμενο Νοέμβριο, ο δυτικός μαύρος ρινόκερος της Αφρικής πέρασε επίσημα στα ζώα που έχουν εξαφανιστεί. Ο παγκόσμιος πληθυσμός των άγριων τίγρεων έχει περιοριστεί στις 3.200 από τις 100.000 που αριθμούσε έναν αιώνα πριν, ενώ από το 1987 ώς σήμερα, σχεδόν οι μισοί από τους ελέφαντες της Αφρικής έχουν θανατωθεί εξαιτίας του λαθρεμπορίου ελεφαντόδοντου. Το σκεπτικό είναι απλό. Φύλακες φρουρούν μουσεία και πινακοθήκες με σκοπό τη διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Φύλακες θα πρέπει να φρουρούν την άγρια χλωρίδα και πανίδα με σκοπό τη διαφύλαξη της φυσικής μας κληρονομιάς.

Το πρόβλημα…

...συνήθως έγκειται στην έλλειψη πόρων. Είναι όμως γεγονός ότι σχετικά μικρές επενδύσεις μπορούν να επιφέρουν μεγάλες αλλαγές. Στην Ταϊλάνδη, στο καταφύγιο άγριων ζώων Χουάι Κχα Κχαένγκ, 200 φύλακες περιπολούν μια έκταση 1.726 τετραγωνικών μέτρων με ετήσιο κόστος μόλις 3.970 ευρώ ανά φύλακα. Πέρυσι το καλοκαίρι, επιβλήθηκαν σε δύο λαθροθήρες οι μεγαλύτερες ποινές που έχουν ποτέ επιβληθεί για εγκλήματα κατά της άγριας ζωής - ο ένας καταδικάστηκε σε τέσσερα χρόνια φυλάκιση και ο άλλος σε πέντε. Εκτοτε, στο συγκεκριμένο καταφύγιο τα κρούσματα λαθροθηρίας ήταν ελάχιστα. Εως ότου όμως να παρασχεθούν τα μέσα για την προστασία των φυσικών θησαυρών του πλανήτη μας, οι πληθυσμοί των μεγάλων πιθήκων και αμέτρητων άλλων ειδών θα συνεχίσουν να μειώνονται και η επιβλητική φυσική κληρονομιά μας - προϊόν εκατομμυρίων χρόνων εξέλιξης - θα συνεχίσει να ολισθαίνει προς τη λήθη.

[Πρόσωπα] Μια «πράσινη» ηρωίδα

TA NEA,  18.05.2012

Του Γιώργου Αγγελόπουλου

 

Ο,τι είναι η Εριν Μπρόκοβιτς για τους Αμερικανούς και η Ουανγκάρι Μαατάι για τους Αφρικανούς, είναι για τους Ινδονήσιους η Αλέτα Μπάουν, περισσότερο γνωστή ως Μάμα Αλέτα. Μαζί με 1.500 χωρικές, αυτή η 46χρονη γυναίκα κατάφερε να σταματήσει τη λειτουργία όλων των λατομείων μαρμάρου στο ιερό βουνό Νασούζου των προγόνων της, στην περιοχή των Μόλο, στο δυτικό τμήμα του νησιού Τιμόρ που ανήκει στην Ινδονησία. «Τα δέντρα είναι τα μαλλιά και το δέρμα• το νερό είναι το αίμα• η πέτρα είναι τα οστά• το χώμα είναι η σάρκα. Καταστρέφεις αυτά και σκοτώνεις εμάς», εξηγεί.

Η λογική της είναι τετράγωνη. «Δεν ξέρουμε σε τι χρησιμεύει το μάρμαρο, όμως δεν ωφελεί τους ανθρώπους εδώ. Μπορούμε να πουλάμε μόνο αυτό που μπορούμε να φτιάξουμε και δεν πρέπει να πουλάμε αυτό που δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε. Δεν μπορούμε να σου πουλήσουμε τα βουνά, τα ποτάμια, τα δέντρα, επειδή δεν μπορούμε να τα φτιάξουμε. Ομως μπορούμε να σου πουλήσουμε ρούχα, καλαμπόκια, γάλα. Αυτά μπορούμε να τα παράγουμε», διευκρινίζει η ακτιβίστρια, την οποία οι οικολόγοι συμπατριώτες της την αποκαλούν επίσης «Ινδονήσια Αβαταρ». Στην παράδοση των Μόλο, οι πέτρες, το μάρμαρο είναι τα μέσα που συνδέουν τον λαό τους με τους προγόνους του.

Η στράτευση της Αλέτα Μπάουν άρχισε το 1999, όταν μαζί με μια ομάδα γυναικών κατέλαβαν τις εγκαταστάσεις ενός λατομείου στο Ναουσούζου. Εφτιαξαν έναν καταυλισμό, κάθησαν κάτω και βάλθηκαν να υφαίνουν τα παραδοσιακά υφάσματά τους μπροστά από τις μπουλντόζες. Η μάχη ήταν σκληρή. Η Αλέτα χρειάστηκε να αντιμετωπίσει τους μπράβους των εταιρειών μαρμάρου που προσπάθησαν να την εκφοβίσουν, φτάνοντας μέχρι να πετροβολήσουν το σπίτι της. Η οικογένειά της δέχθηκε ανώνυμες απειλές, η ίδια διέφυγε παραλίγο μια δολοφονική απόπειρα. Αφησε τα τέσσερα παιδιά της να τα φροντίζει ο άνδρας της και επί μήνες διέσχιζε πεζή το δάσος, πηγαίνοντας από χωριό σε χωριό. Παντού εξηγούσε ακούραστα στους χωρικούς το εθιμικό δίκαιο. Τους θύμιζε τις ζωτικές σχέσεις τους με το δάσος, το βουνό, τις πηγές και τους προγόνους. Εκανε ό,τι μπορούσε για να τους αποτρέψει να παραχωρήσουν τα εδάφη τους για 5 ή 10 εκατομμύρια ρουπίες (450 ώς 900 ευρώ), μια μπουκιά ψωμί. Και από το 2008 ώς το 2010 κατάφερε να ανασταλούν οι δραστηριότητες πέντε μεγάλων λατομείων μαρμάρου. «Τώρα, με τις παραδοσιακές κοινότητες κάθε χωριού, πασχίζουμε να αποκαταστήσουμε το δάσος, που έχει καταστραφεί από τα λατομεία», εξηγεί. «Το αποτέλεσμα αρχίζει να είναι ορατό σε πολλές περιφέρειες, τα δάση των οποίων έχουν αποδεκατιστεί».

Από το 2010, οι Μόλο και οι γειτονικές φυλές των Αμανουμπάν και των Αμανατούν έχουν καθιερώσει ένα ετήσιο πολιτιστικό φεστιβάλ για να γιορτάζουν τη νίκη τους εναντίον των εταιρειών των λατομείων. Φέτος το φεστιβάλ θα πραγματοποιηθεί στο τέλος Μαΐου.

[Πρόσωπα] Ο προφήτης της κλιματικής αλλαγής

TA NEA  08.05.2012

Του Γιώργου Αγγελόπουλου

 

Πριν από 20 χρόνια σαν σήμερα, στις 9 Μαΐου 1992, οι αντιπρόσωποι 143 χωρών ολοκλήρωναν στη Νέα Υόρκη τη σύνταξη της σύμβασης-πλαίσιο του ΟΗΕ για τις κλιματικές αλλαγές, που λίγες εβδομάδες αργότερα υιοθετήθηκε στο Ρίο από την Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής για τη Γη. Ο Τζέιμς Χάνσεν είχε σημαντικό ρόλο στη σύνταξη της σύμβασης αυτής. Διευθυντής του κύριου εργαστηρίου κλιματολογίας της NASA, είναι ο πρώτος επιστήμονας που ήδη από το 1988 είχε σημάνει συναγερμό για τους κινδύνους από την κλιματική αλλαγή. Τώρα, σε μια νέα επιστημονική διατριβή, καλεί τις κυβερνήσεις του κόσμου να πάψουν να επιδοτούν τα ορυκτά καύσιμα με δημόσια κεφάλαια.

Ο 71 ετών Χάνσεν, διευθυντής του Ινστιτούτου Γκόνταρντ της NASA, υπολόγισε πως οι επιδοτήσεις που χορηγούνται σε όλο τον κόσμο σε εταιρείες πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου φτάνουν τα 400 ώς 500 δισ. δολάρια ετησίως. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 370 ευρώ για κάθε άνθρωπο στον πλανήτη, τη στιγμή που οι εν λόγω εταιρείες δεν κάνουν τίποτε για να καλύψουν το κοινωνικό κόστος των δραστηριοτήτων τους. Η ρύπανση του αέρα και των υδάτων από την εξόρυξη και την καύση ορυκτών καυσίμων σκοτώνει περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους τον χρόνο και επηρεάζει την υγεία πολύ περισσότερων. Αλλά το μεγαλύτερο κόστος είναι η αλλαγή του κλίματος που επιφέρει η χρήση των καυσίμων αυτών, την οποία οι παγκόσμιοι πολιτικοί ηγέτες δεν επιδιώκουν να περιορίσουν εξαιτίας «της ανάρμοστης επιρροής των ειδικών οικονομικών συμφερόντων στις κυβερνητικές πολιτικές», με άλλα λόγια, εξαιτίας των απροκάλυπτων και συγκαλυμμένων πιέσεων που ασκούν σε πολιτικούς και πολιτικά κόμματα η βιομηχανία των ορυκτών καυσίμων και όσοι κερδίζουν απλο αυτή, γράφει ο Χάνσεν.

Ο αμερικανός κλιματολόγος και οι άλλοι επιστήμονες που συνυπογράφουν τη διατριβή υποστηρίζουν πως, όπως το δουλεμπόριο ήταν «μια αδικία που έγινε από μια φυλή ανθρώπων εις βάρος μιας άλλης», έτσι και η κλιματική αλλαγή είναι «μια αδικία που διαπράττεται από μια γενιά εις βάρος όλων των επόμενων». «Αρχίζει η περίοδος των συνεπειών», τονίζουν. «Αν δεν ζητήσουμε τώρα μια αλλαγή πορείας, η ευθύνη θα πέσει πάνω μας, στη σημερινή γενιά των ενηλίκων. Οι γονείς μας δεν ήξεραν ότι οι πράξεις τους μπορεί να βλάψουν τις μελλοντικές γενιές. Εμείς μπορούμε μόνο να προσποιηθούμε πως δεν ξέρουμε. Και αυτό είναι ασυγχώρητο».

Οι θέσεις του Χάνσεν δεν αρέσουν στους Ρεπουμπλικανούς, για τους οποίους η αμφισβήτηση των πετρελαϊκών εταιρειών είναι σχεδόν αντιαμερικανική… Ομως έχει εχθρούς και μεταξύ των οικολόγων, επειδή τάσσεται υπέρ των πυρηνικών αντιδραστήρων τέταρτης γενιάς. Εκείνος συνεχίζει πάντως να λέει αυτό που πιστεύει πως πρέπει να πει. Και, όπως επισημαίνει στη «Λε Μοντ» ο κλιματολόγος Μάικλ Μαν του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια, «το πρόβλημα με τον Τζιμ είναι πως μέχρι τώρα είχε δίκιο…».

«Κλειδί» για την ανάπτυξη οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

ΒΗΜΑ της Κυριακής 01.04.2012
Guenther Ettinger

Ο γερμανός επίτροπος αρμόδιος για θέματα Ενέργειας τονίζει τη σημασία που έχει για τη χώρα μας το σχέδιο «Ηλιος»

Το Σχέδιο «Ηλιος» αποτελεί σχέδιο-«κλειδί» για την ανάπτυξη στην Ελλάδα αλλά και για τη μελλοντική ενεργειακή στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ) εν όψει της εκπλήρωσης των φιλόδοξων στόχων που έχουν τεθεί για το 2020. Αυτό εξηγεί στην αποκλειστική συνέντευξη που παραχώρησε στο «Βήμα» ο Γκύντερ Ετινγκερ.

Ο γερμανός επίτροπος, αρμόδιος για θέματα Ενέργειας και στενός συνεργάτης της Ανγκελα Μέρκελ (είναι άλλωστε ένα από τα κορυφαία στελέχη του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος – CDU), θα βρεθεί σε λίγες ημέρες στην Αθήνα και θα λάβει μέρος στο συνέδριο με θέμα τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ανάπτυξη των υποδομών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη με έμφαση στο Σχέδιο «Ηλιος» που θα διοργανωθεί στις 3 Απριλίου στο Μέγαρο Μουσικής.

Ο κ. Ετινγκερ εκτιμά ότι μετά την τοποθέτηση των βάσεων για τη δημοσιονομική προσαρμογή στην Ελλάδα έχει πλέον έρθει η ώρα της ανάπτυξης. «Σε συνεργασία με την Task Force υπό τον Χορστ Ράιχενμπαχ έχουμε θέσει τον τομέα της ενέργειας ως μια από τις προτεραιότητές μας. Πλέον βρισκόμαστε σε ένα σημείο όπου πρέπει να εξετάσουμε διάφορα ζητήματα και ιδιαίτερα τη χρηματοδότησή του» εξηγεί. Αλλωστε οι κκ. Ετινγκερ και Ράιχενμπαχ έχουν συζητήσει εκτενώς και τους τρόπους με τους οποίους τα έσοδα του Σχεδίου «Ηλιος» μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την αποπληρωμή μέρους του ελληνικού χρέους.

Κατά τον γερμανό επίτροπο, «η εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών και ιδιαίτερα της ηλιακής ενέργειας θα παίξει μεγάλο ρόλο τα επόμενα χρόνια για την ενιαία ενεργειακή πολιτική της ΕΕ. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην ηλιακή ενέργεια». Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να διαδραματίσουν αυξημένο ρόλο στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι που έχει θέσει η ΕΕ για μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα ως το 2020. Η προώθηση του Σχεδίου «Ηλιος» θα βοηθήσει επίσης την Ελλάδα «να αυξήσει το ποσοστό ενέργειας που καταναλώνει από ανανεώσιμες πηγές στο ενεργειακό της μείγμα» επισημαίνει ο κ. Ετινγκερ.

«Απαιτούνται όμως και οι κατάλληλες υποδομές» παρατηρεί, διευκρινίζοντας ότι «υπάρχουν και σήμερα ορισμένες δυνατότητες για τη σύνδεση της Ελλάδας με την Κεντρική Ευρώπη μέσω Βαλκανίων, αλλά χρειάζονται κι άλλες». Καθώς το Σχέδιο «Ηλιος» εστιάζει βασικά όχι μόνο στην κάλυψη των αναγκών της Ελλάδος αλλά κυρίως στην εξαγωγή ηλιακής ενέργειας στη Γερμανία, απαιτείται η δημιουργία «ενεργειακών λεωφόρων» για να γίνει αυτό.

«Αποτελεί ξεκάθαρη προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η κατασκευή δικτύων υποδομών για τη μεταφορά ενέργειας μέσα στα επόμενα 5-10 χρόνια. Και πιστεύω», δηλώνει, «ότι για τον σκοπό αυτόν θα πρέπει να εκμεταλλευθούμε τις δυνατότητες που μας παρέχει ο κοινοτικός προϋπολογισμός, αλλά και τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά κονδύλια».

Το κόστος των νέων υποδομών μπορεί να είναι μεγάλο, αλλά «μακροπρόθεσμα τα νέα δίκτυα θα αποτελέσουν πολύ υψηλά κέρδη και θα φέρουν κέρδη για τον προμηθευτή» υπογραμμίζει ο γερμανός επίτροπος. Και δεν παραλείπει να σημειώσει ότι η Ελλάδα έχει δύο και τρεις φορές περισσότερες ημέρες ηλιοφάνειας απ’ ό,τι οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, επομένως μπορεί ευκολότερα να αποσβέσει τα κόστη παραγωγής.

«Ελπίζουμε ότι ως τα τέλη του 2012 θα επιλεγούν οριστικά οι οδοί που θα χρησιμοποιηθούν για τη μεταφορά αζερικού φυσικού αερίου από την Κασπία προς την ευρωπαϊκή αγορά» εύχεται ο κ. Ετινγκερ. Ο γερμανός επίτροπος αποφεύγει να πάρει θέση υπέρ ή κατά της τελικής επιλογής της κοινοπραξίας που εκμεταλλεύεται το κοίτασμα Σαχ Ντενίζ υπέρ του TAP (Trans Adriatic Pipeline) και όχι του τουρκο-ελληνο-ιταλικού αγωγού (Interconnector Turkey-Greece-Italy, ITGI). Επισημαίνει όμως ότι «ο Νότιος Ενεργειακός Διάδρομος για τη μεταφορά του αερίου από την Κασπία πρέπει να αναπτυχθεί άμεσα».

Μιλάει επίσης με θερμά λόγια για τις προοπτικές που διανοίγονται με τον εντοπισμό πλούσιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου στο Ισραήλ και στην Κύπρο στην Ανατολική Μεσόγειο, παρά την έλλειψη προς το παρόν των ακριβών στοιχείων περί των ποσοτήτων που μπορούν να εξαχθούν στην ευρωπαϊκή αγορά και του τρόπου μεταφοράς τους.

«Είμαστε σε στενή επαφή τόσο με την κυβέρνηση στη Λευκωσία όσο και με το Ισραήλ» λέει στο «Βήμα». «Υπάρχουν ακόμη ορισμένα τεχνικά ζητήματα τα οποία είναι ανοιχτά, όπως οι ποσότητες εξαγωγής ή το αν θα επιλεγεί η κατασκευή αγωγού ή LNG. Από την πλευρά μας και οι δύο επιλογές είναι ευπρόσδεκτες. Πρόκειται για μια πολύ μεγάλη ευκαιρία» καταλήγει.

Ο «Ηλιος» σώζει(;) την ελληνική οικονομία

ΒΗΜΑ της Κυριακής 01.04.2012

Του Άγγελου Αθανασόπουλου

Εντονη και συστηματική προσπάθεια καταβάλλει το υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ) ώστε να ανατείλει το «Σχέδιο Ηλιος». Ο κ. Γ. Παπακωνσταντίνου, που έχει αναλάβει προσωπικά τη διαχείριση του προγράμματος παραγωγής και εξαγωγής ηλιακής ενέργειας, και η ομάδα που «τρέχει» για να υλοποιήσει το σχέδιο ώστε να ξεκινήσει εντός του 2013 η πρώτη φάση του βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με το Βερολίνο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τρία είναι τα «καυτά μέτωπα»: πρώτον, ο καθορισμός της κατάλληλης τιμολογιακής πολιτικής, δεύτερον, η επιλογή των τοποθεσιών εγκατάστασης των φωτοβολταϊκών πάρκων και, τρίτον, η δημιουργία των προϋποθέσεων για την εξαγωγή της ενέργειας.

Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του «Βήματος», τις τελευταίες εβδομάδες έχουν κορυφωθεί οι κλειστές συσκέψεις στο ΥΠΕΚΑ, στις Βρυξέλλες και στο Βερολίνο. Ενα από τα σημεία-κλειδιά εντοπίζεται στο να βρεθεί η «χρυσή τομή» στην τιμή (σε ευρώ/μεγαβατώρα) στην οποία θα αγοράζει ο γερμανός καταναλωτής την παραγόμενη στην Ελλάδα ηλιακή ενέργεια. Οι γερμανοί καταναλωτές είναι άλλωστε το «κλειδί» της επιτυχίας.

Στη Γερμανία οι τέσσερις διαχειριστές του συστήματος μεταφοράς ενέργειας (οι αντίστοιχοι «γερμανικοί ΔΕΣΜΗΕ») καταβάλλουν μια «κλειδωμένη» τιμή ανά μεγαβατώρα στον παραγωγό (για μια καθορισμένη χρονική περίοδο). Στη συνέχεια, η ποσότητα αυτή μεταπωλείται στις εταιρείες ηλεκτρισμού, σε τιμή όμως που είναι χαμηλότερη από την «κλειδωμένη». Το ίδιο θα συμβαίνει και στην περίπτωση του «Ηλιος». Καθώς ο κεντρικός διαχειριστής του συστήματος θα πρέπει να καλύψει το κόστος, αυτό θα μετακυλίεται στον ευρωπαίο καταναλωτή. Η επιβάρυνση δεν θα επιβαρύνει τον έλληνα καταναλωτή.

«Ο Ηλιος στοχεύει να προσφέρει ικανοποιητικές αποδόσεις στους επενδυτές με βάση τα ευρωπαϊκά δεδομένα» λένε στο «Βήμα» πηγές του ΥΠΕΚΑ. «Σε μια χώρα με ώριμη αγορά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας - όπως η Γερμανία - το σύστημα εγγυημένων τιμών έχει σχεδιαστεί να προσφέρει επενδυτικές αποδόσεις που διαμορφώνονται στο 7% κατά μέσο όρο. Στα ίδια ή και χαμηλότερα επίπεδα τιμών και λόγω της σημαντικά μεγαλύτερης ηλιοφάνειας στην Ελλάδα, το "Πρόγραμμα Ηλιος" είναι σε θέση να προσφέρει συνολικά διψήφιες επενδυτικές αποδόσεις για το ίδιο κόστος επένδυσης. Ο παράγοντας αυτός ικανοποιεί τα κριτήρια των ευρωπαίων επενδυτών που συνήθως αναζητούν υψηλές μονοψήφιες αποδόσεις και παράλληλα δημιουργεί μεγαλύτερο περιθώριο εσόδων για τη χώρα μας».

Μεγάλη πρόοδος έχει πραγματοποιηθεί και στην ταυτοποίηση των περιοχών όπου θα πρέπει να αναπτυχθούν τα φωτοβολταϊκά πάρκα. Υπολογίζεται ότι για την πλήρη ανάπτυξη του «Ηλιος» θα απαιτηθούν 200 τετρ. χιλ. (με στόχο την παραγωγή 10 Gigawatt). Ο Οργανισμός Κτηματολογίου και Χαρτογράφησης Ελλάδος (ΟΚΧΕ), που υπάγεται στο ΥΠΕΚΑ, έχει αναπτύξει ένα προηγμένο σύστημα ηλιακών και γεωγραφικών δεδομένων (Solar GIS) και βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων έχει εντοπίσει περίπου 500 τετρ. χιλ. για τον σκοπό αυτόν.

Πρόκειται για περιοχές που αποτελούν εκτάσεις του Δημοσίου (π.χ. το υπουργείο Εθνικής Αμυνας έχει προσφέρει δεδομένα για παλαιά στρατόπεδα ή Πεδία Βολής), κάτι που λύνει σε σημαντικό βαθμό ενδεχόμενες επιπλοκές απαλλοτριώσεων. Επιπλέον, πρόκειται για περιοχές χαμηλής παραγωγικότητας, εκτός περιοχών Προστασίας (Natura, Ramsar, κτλ.) που δεν είναι δάση ή δασικές εκτάσεις, βρίσκονται κοντά σε υφιστάμενα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας και δεν είναι αξιοποιήσιμες από άλλα αναπτυξιακά προγράμματα.

Ουσιαστικά, το σχέδιο χωρίζεται σε δύο φάσεις. Η πρώτη αφορά παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ως δύο Gigawatt ενώ η δεύτερη αναμένεται να ξεκινήσει από το 2017 και αφορά οκτώ Gigawatt. Και οι δύο φάσεις μπορεί να αποφέρουν σημαντικότατα οφέλη στο ελληνικό κράτος για την αποπληρωμή μέρους του δημοσίου χρέους.

Κατά την πρώτη φάση προβλέπεται τόσο η εξαγωγή (φυσική μεταφορά) όσο και η στατιστική μεταφορά ενέργειας κατ' αρχήν στη Γερμανία, ενώ διεξάγονται ανάλογες συζητήσεις με χώρες όπως η Ιταλία και το Λουξεμβούργο. Αλλωστε, η χώρα μας βρίσκεται εντός του στόχου για συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών στο ενεργειακό μείγμα σε ποσοστό 20% ως το 2020.

Η υλοποίηση όμως της δεύτερης φάσης απαιτεί τη δημιουργία υπερσύγχρονων «ενεργειακών λεωφόρων» τα οποία αποτελούν μία από τις προτεραιότητες της Επιτροπής που σχεδιάζει να διαθέσει περίπου 9 δισεκατομμύρια ευρώ ως το 2020 για την κατασκευή ενεργειακών δικτύων (για κάθε μορφή ενέργειας). Αυτό είναι ένα από τα ζητήματα που θα συζητήσει στην Αθήνα σε λίγες ημέρες και ο επίτροπος για την Ενέργεια Γκύντερ Ετινγκερ.

Αλλωστε, όπως σημειώνουν πηγές του ΥΠΕΚΑ και κοινοτικοί αξιωματούχοι, το κόστος ανάπτυξης του «Ηλιος» μειώνεται ταχύτατα. Από τον Ιούνιο του 2011 ως τον Ιανουάριο του 2012 το κόστος ανά μεγαβάτ έχει μειωθεί από δύο εκατ. ευρώ σε περίπου 1,65 εκατ. ευρώ και οι προβλέψεις μιλούν για νέες δραστικές μειώσεις στο κόστος επένδυσης στο μέλλον. Ο αρχικός υπολογισμός του κόστους ήταν 20 δισ. ευρώ και με τις τρέχουσες τιμές θα είχε μειωθεί στα 16,5 δισ. ευρώ. Το κόστος αυτό αφορά ιδιωτικές επενδύσεις, καθώς το Ελληνικό Δημόσιο προσφέρει στοιχεία όπως η γη, η ηλιοφάνεια και η αδειοδότηση (όπου πρόσφατα απλοποιήθηκε το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο, κατόπιν απόφασης του κ. Παπακωνσταντίνου).

Το μέλλον έχει πολλή ξηρασία της Ρούλας Παππά - Σουλουνια

Απέναντι στις κλιματικές αλλαγές, η Ελλάδα είναι, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, μια από τις 18 πιο τρωτές χώρες του πλανήτη.

Ωστόσο, η πολιτεία αγνοεί πλήρως τη Λευκή Βίβλο για την προσαρμογή των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στην αλλαγή του κλίματος, την οποία εξέδωσε η Ε.Ε. το 2009.

Αντιθέτως, αρκετές χώρες μέλη της Ε.Ε. έχουν ήδη εκπονήσει εθνικά σχέδια, στα οποία περιγράφονται οι στρατηγικές και οι ενδεδειγμένες προσπάθειες αντιμετώπισης των κλιματικών αλλαγών. Οπως σχολιάζει ο Α. Πληθάρας, υπεύθυνος εκστρατειών πολιτικής του WWF Ελλάς, η Ελλάδα μέχρι σήμερα όχι μόνο δεν έχει παρουσιάσει μια συνεκτική ερευνητική προσπάθεια για την παροχή προτάσεων προσαρμογής, αλλά και η ίδια η έρευνα για τις επιπτώσεις έχει μείνει αρκετά πίσω.

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Περιβαλλοντικής Ερευνας και Κατάρτισης (ΕΚεΠΕΚ) του Πάντειου Πανεπιστημίου, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας και η περιβαλλοντική οργάνωση WWF Ελλάς κατέθεσαν στον υπουργό Περιβάλλοντος «Οδικό χάρτη για την προσαρμογή της Ελλάδας στην κλιματική αλλαγή», προτείνοντας σειρά μέτρων για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, τη βιοποικιλότητα, το θαλάσσιο περιβάλλον, τα δάση, την ερημοποίηση, τη γεωργία και τον τουρισμό. Επίσης, όπως τονίζει ο Κ. Κατσιμπάρδης, συντονιστής του Παρατηρητηρίου Πολιτικής και Δικαίου για την Κλιματική Αλλαγή του ΕΚεΠΕΚ, η έκθεση περιέχει και προτάσεις για την αντιμετώπιση της κακίστης διαχείρισης των φυσικών μας πόρων.

Κατ' αρχήν, προτείνεται η δημιουργία μιας διυπουργικής επιτροπής ή ενός εθνικού συμβουλίου. Η Ισπανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα, καθώς έχουν ήδη εκπονήσει και εφαρμόζουν στρατηγικές για την προσαρμογή. Συγκεκριμένα, η διυπουργική επιτροπή στην Ισπανία ιδρύθηκε το 2004 και συστήνεται από επιτελείς των υπουργείων Οικονομικών, Μεταφορών, Βιομηχανίας, Γεωργίας, Εργασίας, Περιβάλλοντος και Χωροταξίας. Τη θεσμική εικόνα συμπληρώνει το Εθνικό Συμβούλιο για το Κλίμα, το οποίο επίσης λειτουργεί σε διυπουργικό επίπεδο.

Η εξάρτηση της Ελλάδας από το φυσικό περιβάλλον είναι εξαιρετικά μεγάλη για να αγνοηθεί, ειδικά σε συνθήκες οικονομικής κρίσης. Αξίζει εδώ να αναφερθούμε στον πίνακα που παρουσιάζει ο «οδικός χάρτης», από πρόσφατη έρευνα που εκπόνησε το Αστεροσκοπείο Αθηνών σε συνεργασία με το WWF Ελλάς, τα στοιχεία της οποίας αφορούν το χρονικό διάστημα μεταξύ 2020 και 2050: Οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης, της Λάρισας και της Πάτρας θα βιώνουν 20 επιπλέον ημέρες καύσωνα τον χρόνο. Επίσης, η συνολική ετήσια βροχόπτωση θα μειωθεί και αναμένεται να αυξηθούν κατά 10%-20% οι ακραίες βροχοπτώσεις. Στην Εύβοια αναμένονται περισσότερες από 25 ξηρές ημέρες σε σχέση με σήμερα, ενώ στο Ηράκλειο οι βροχοπτώσεις τον χειμώνα θα μειωθούν κατά 15%. Στη Ρόδο και τα Χανιά αναμένεται να αυξηθούν οι νύχτες που η θερμοκρασία δεν θα πέφτει κάτω από τους 20 βαθμούς Κελσίου.

Η κλιματική αλλαγή θα θέσει σε τρομερή δοκιμασία τους εθνικούς δρυμούς, καθώς προβλέπεται να αυξηθούν οι ημέρες με υψηλό ρίσκο πυρκαγιάς. Ηδη στα δασικά οικοσυστήματα εμφανίζεται ξήρανση των δέντρων, ανατροπές στους αναπαραγωγικούς κύκλους στα δάση καθώς επίσης και μετανάστευση των ειδών. Οπως τονίζουν οι ειδικοί στην προσαρμογή, επιβάλλεται να δημιουργηθούν στρατηγικές διατήρησης των γενετικών πόρων που προέρχονται από τα δασικά μας οικοσυστήματα, καθώς η ένταση της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται να μειώσει την πυκνότητα και το μέγεθος του πληθυσμού τους.

Στα οικοσυστήματα που αναμένεται να πληγούν περισσότερο περιλαμβάνονται οι παράκτιοι υγρότοποι. Μελέτη του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, η οποία εκπονήθηκε σε συνεργασία με το WWF Ελλάς, εκτιμά πως στη Ζάκυνθο, σε περίπτωση ανόδου της στάθμης της θάλασσας κατά 40 εκατοστά, θα χαθεί το 11% των παραλίων ωοτοκίας της χελώνας καρέτα-καρέτα του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου. Είναι αναγκαία η εκπόνηση μελέτης διεπιστημονικού χαρακτήρα, όπου θα εντοπίζονται οι πιο ευπαθείς παράκτιες περιοχές και θα υπολογίζεται αναλυτικά το κόστος προσαρμογής.

Τομέας που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή είναι επίσης ο τουρισμός. Χρειάζεται συντονισμένη επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, ώστε να αμβλυνθούν οι περιβαλλοντικές πιέσεις κατά τους θερινούς μήνες. Εκτιμάται πως, εάν η μέση θερμοκρασία αυξηθεί κατά 2,5 βαθμούς Κελσίου στην Ισπανία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία, θα παρουσιαστεί μείωση των διανυκτερεύσεων κατά 1% και απώλειες εσόδων της τάξης των 825 εκατ. ευρώ. Σε περίπτωση που η αύξηση ξεπεράσει τους 5 βαθμούς Κελσίου, οι απώλειες εσόδων θα αγγίξουν τα 5 δισ. ετησίως.

Ο ενεργειακός τομέας δεν πρόκειται να μείνει ανεπηρέαστος, καθώς αύξηση της θερμοκρασίας σημαίνει αύξηση κατανάλωσης ρεύματος, ενώ μείωση των βροχοπτώσεων σημαίνει μειωμένη παραγωγική ικανότητα των υδροηλεκτρικών φραγμάτων.

Ωστόσο, αν και η προσαρμογή του ενεργειακού τομέα στην κλιματική αλλαγή είναι σημαντική, η μείωση των εκπομπών αερίων στον ίδιο τομέα παραμένει η μεγαλύτερη προτεραιότητα. Για να αποφύγουμε τις χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ο παγκόσμιος ενεργειακός τομέας πρέπει να μηδενίσει σχεδόν τις εκπομπές του μέχρι το 2050.

Οσον αφορά την πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία, ο «οδικός χάρτης» αναφέρει ως αναγκαία, εκτός από την αύξηση των μέσων μαζικής μεταφοράς, και τη μείωση των αυτοκινήτων ή την αντικατάσταση των Ι.Χ. με μικρού κυβισμού αυτοκίνητα. Δημιουργία πράσινων οάσεων, προστασία των αδόμητων χώρων, κυρίως στην Αθήνα, χρήση ψυχρών χρωμάτων, κατασκευή πράσινων στεγών, αύξηση φυτών και ενδυνάμωση του κανονισμού ενεργειακής απόδοσης (ΚΕΝΑΚ) για την ενεργειακή συμπεριφορά των κτιρίων είναι ορισμένα από τα μέτρα που επίσης προτείνονται.

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 18/12/2011

Τα Νέα 27.08.2011

Το παγωμένο Ελντοράντο του 21ου αιώνα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Αγγελόπουλος

Οσο λειώνουν οι πάγοι αυξάνονται τα συμφέροντα στην Αρκτική, τη στιγμή που κανείς δεν δείχνει να ενδιαφέρεται για τη διαταραγμένη ισορροπία ενός τόσο ευαίσθητου οικοσυστήματος

Ολοι πάνε προς Βορράν: καναδοί κωπηλάτες, κινέζοι ψαράδες, πολυεθνικές του πετρελαίου. Η Αρκτική γεμίζει όλο και περισσότερο. Λειώνουν οι πάγοι, πυκνώνουν τα συμφέροντα. Φυσικό αέριο, πετρέλαιο, εμπορικές οδοί, παρακάμψεις αποφυγής της Διώρυγας του Παναμά και του περίπλου της Αφρικής. Μερικοί προβλέπουν πως το 2050 θα μπορεί κανείς να πάει στα μέρη αυτά, ανάμεσα στον Καναδά και στη Σιβηρία, με κοστούμι και βαλίτσα, αντί για δερμάτινα από φώκια και παγοθραυστικό. Ισως και νωρίτερα. Ο Μισέλ Μπουρντό, πλοίαρχος του περιπολικού «Αμούνδσεν» της καναδικής ακτοφυλακής, εντόπισε αυτό τον μήνα, στα ανοικτά του Ποντ Ινλετ, τουρίστες που κωπηλατούσαν σε απόσταση 800 χλμ. από τον Πολικό Κύκλο. «Εδώ και 20 χρόνια, ουδέποτε είχα δει τουρίστες τόσο ψηλά», λέει.

Η άνοδος της θερμοκρασίας στον πλανήτη κάνει τα ψάρια να μεταναστεύουν, και όχι μόνον αυτά. Ολοι κατευθύνονται προς Βορράν, κατά μήκος οδών που για περισσότερο από έναν αιώνα ήταν ουσιαστικά αδύνατον να χρησιμοποιηθούν. Το 1906, ο Αμούνδσεν ανακάλυψε το περίφημο Βορειοδυτικό Πέρασμα, τον δρόμο για να παρακάμψεις τις ΗΠΑ περνώντας από τον Ατλαντικό στον Ειρηνικό Ωκεανό, ακολουθώντας έναν δαίδαλο από αρχιπελάγη και παγωμένα νερά. Μέσα στα 100 επόμενα χρόνια, μόνο 69 πλεούμενα κατάφεραν να ακολουθήσουν το παράδειγμα του νορβηγού εξερευνητή.

Ηταν ο ίδιος αριθμός σκαφών που έκαναν το δρομολόγιο από το 2006 ως το 2010. Η τελευταία αποστολή αναχώρησε αυτή την εβδομάδα, για να λύσει αυτό που οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» χαρακτηρίζουν «ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της Βρετανικής Αυτοκρατορίας»: τι απέγιναν τα δύο πλοία με τα οποία ο σερ Τζον Φράνκλιν αναχώρησε το 1845 από την Αγγλία, μαζί με 134 ναυτικούς, με στόχο να ανοίξει μια νέα εμπορική δίοδο μέσω του Μεγάλου Βορρά. Ακόμη κι αν την έβρισκε όμως, θα είχε μείνει αχρησιμοποίητη. Μέχρι σήμερα τουλάχιστον, που τα πράγματα επιταχύνονται: «Εκεί πάνω τα πράγματα εξελίσσονται πολύ πιο γρήγορα απ' ό,τι προβλέπαμε», λέει στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ο Λούις Φορτιέ, επιστημονικός διευθυντής του ArcticNet, μιας «δεξαμενής εγκεφάλων» με έδρα την Πόλη του Κεμπέκ. «Σε όρους αξιοποίησης των εμπορικών οδών, εκβιομηχάνισης, επίδρασης στις κοινότητες των Ινουίτ, παγκόσμιας ανόδου της θερμοκρασίας, παρακολουθούμε μια απρόβλεπτη επιτάχυνση».

ΛΙΓΟΤΕΡΟΙ ΠΑΓΟΙ. Είναι οι πάγοι που, καθώς λειώνουν, δεν αντανακλούν πια το φως του ήλιου και προκαλούν την άνοδο της θερμοκρασίας του νερού. Και κατά συνέπεια νέα τήξη των πάγων. Σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, οι διαστάσεις των αιώνιων πάγων της Αρκτικής μειώθηκαν τον Ιούλιο σε επίπεδο ρεκόρ: 7,92 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η ανησυχία των επιστημόνων είναι ανάλογη του ενθουσιασμού των μεγάλων εφοπλιστών. Σίγουρα χρειάζονται ακόμη μια εικοσαριά χρόνια πριν η οδός του Μεγάλου Βορρά μπορέσει να γίνει εμπορική οδός, με αποτέλεσμα τα πλοία που κατευθύνονται στο Τόκιο από το Ρότερνταμ να διανύουν 7.000 χιλιόμετρα λιγότερα σε σύγκριση με την οδό μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Εν τω μεταξύ έχει ήδη αρχίσει η κούρσα για τους φυσικούς πόρους. Οι κυριότερες ενδιαφερόμενες χώρες είναι πέντε: ΗΠΑ, Ρωσία, Καναδάς, Νορβηγία και Δανία. Προς το παρόν, η κούρσα είναι ειρηνική. Ο Μάικλ Μπάιερς, καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, «προς το παρόν» βλέπει «μια εξαιρετική συνεργασία μεταξύ των διαφόρων χωρών». Δεν υπάρχει άλλο ζήτημα «στο οποίο η Μόσχα να συνεργάζεται περισσότερο με τον υπόλοιπο κόσμο». Ομως τα πράγματα μπορεί να αλλάξουν: «Από καιρό σε καιρό, κυρίως ο Καναδάς και η Ρωσία φλερτάρουν στην εσωτερική πολιτική σκηνή τους με τον εθνικισμό τού "η Αρκτική είναι δική μας υπόθεση"». Πετρελαϊκές εταιρείες όπως η Shell έχουν αρχίσει τις έρευνες για να εκμεταλλευθούν τα κοιτάσματα που για περιβαλλοντικούς λόγους δεν έχουν αγγιχτεί ποτέ βόρεια της Αλάσκας (το ένα τρίτο των κοιτασμάτων φυσικού αερίου βρίσκεται πάνω από τον Πολικό Κύκλο).

Από τη μια πλευρά, είναι η οικονομική κρίση. Από την άλλη, οι πάγοι είναι ολοένα και πιο λίγοι. Οι ανησυχίες για μια πιθανή γεωπολιτική και οικονομική πρόκληση στον Μεγάλο Βορρά εμφανίσθηκαν στις ΗΠΑ το 2007, όταν ένα ρωσικό υποβρύχιο φύτεψε μια σημαία στον Βόρειο Πόλο. Ηταν μια κίνηση προπαγάνδας που δεν είχε συνέχεια. Από το 2009, η Ρωσία έχει αρχίσει να βάζει να πληρώνουν δασμούς τα εμπορικά πλοία που περνούν ανοιχτά της Σιβηρίας.

Το ξεπάγωμα των θαλασσών δεν έχει οδηγήσει σε έναν νέο ψυχρό πόλεμο. Ισως μέσα σε είκοσι χρόνια, όταν όλα θα έχουν λιώσει περισσότερο, μαζί με τα συντρίμμια των εξαφανισμένων πλοίων να αναδυθούν και οι μεγάλες αντιθέσεις. Προς το παρόν, όλα ζεσταίνονται εκεί πάνω, ακόμη και οι διπλωματικές σχέσεις.

Ελευθεροτυπία / The New York Times 12.06.2011

Φαγητό για ένα θερμαινόμενο πλανήτη

Του Justin Gillis

Σιουδάδ Ομπρεγκόν,Μεξικό

Το μεγάλο γεωργικό σύστημα που τρέφρι την ανθρώπιμη φυλή αντιμετωπίζει δυσκολίες.Η ραγδαία ανάπτυξη της παραγωγής στα τέλη του 20^ου αιώνα έχει επιβρανδυθεί τόσο που δεν καταφέρνει να συμβαδίσει με τη ζήτηση,αποτέλεσμα συνεχούς αύξησης του πληθυσμού και του πλούτου σε χώρες που στο παρελθόν ηατν φτωχές.

Η κατανάλωση των τεσσάρων βασικών τροφών που προσφέρουν στον άνθρωπο τις περισσότερες θερμίδες-σιτάρι,ρύζι,καλαμπόκι,σόγια- ξεπε΄ρασε την παραγωγή τη τελευταία δεκαετία.Η έλλειψη ισορροπίας έχει ως αποτέλεσμαξαφνικές και απότομες αυξήσεις στη τιμή των σιτηρών δυο φορές παγκοσμίως απο το 2007.Αυτές οι αυξήσεις έχουν επιδεινώσει τα επίπεδα ασιτίας για δεκάδες εκατομμύρια φτωχούς ανθρώπους, αποσταθεροποιώντας την πολιτική κατάσταση σε πολλές χώρες.Σήμερα, έρευνες υποδεικνύουν οτι ένας άλλοτε ασήμαντος παράγοντας συνεισφέρει στην αποσταθεροπίηση του συστήματος παραγωγής : η κλιματική αλλαγή.

Πολλές απο τις κατεστραμμένες σοδειές της τελευταίας δεκαετίας ειναι αποτέλεσμα καιρικών φαινομένων όπως ξηρασία στην Αυστραλία και αφόρητος καύσωνας στην Ευρώπη και τη Ρωσία.Επιστήμονες συνδέουν μερικά απο αυτά τα γεγονότα με την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη.Οι θερμοκρασίες αυξάνονται ραγδαία κατά τη διάρκεια της περιόδου καλλιέργειας σε μερικές απο τις πιο σημαντικές γεωργικές χώρες και αυτό έχει πλήξει μεγάλο ποσοστό σοδειών,κάτι που επηρεάζει τα επίπεδα τιμών.

Για περίπου δυο δεκαετίες, επιστήμονες υπέθεταν οτι τα αυξανόμενα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα, που είναι πρωταρχική αιτία για την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη, θα λειτουργούσαν σαν ενα ισχυρό «λίπασμα» για τα φυτά και θα αντιστάθμιζαν πολλά απο τα βλαβερά αποτελέσματα της κλιματικής αλλαγής.Αλλά η αποσταθεροποίηση του συστήματος παραγωγής τροφίμων και οι τιμές που έχουν εκτοξευθεί στα ύψη έχουν ξαφνιάσει πολλούς επιστήμονες.«Η επιτυχία της γεωργίας ηταν εκπληκτική», είπε η Σύνθια Ροζενβειγκ , ερευνήτρια της NASA, η οποία βοληθησε στη πραγματοποίηση της μελέτηςγια την κλιματική αλλαγή και τη γεωργία.«Αλλά πιστευώ οτι αρχίζουν να υπάρχουν προαισθήματα οτι η επιτυχία αυτή ενδεχομένως να μην συνεχιστεί για πάντα».

Μερικοί ερευνητές που συμβουλεύουν κυβερνήσεις σχετικά με μελλοντικές προοπτικές για τις σοδειές υποδεικνύουν κάποια κενά στις προβλέψεις μέσω υπολογιστών.Αυτά τα κενά περιλαμβάνουν μια αποτυχία να εξταστούν προσεκτικά τα αποτελέσματα των ακραίων καιρικών φαινομένων που επιδεινώνονται καθώς ανεβαίνει η θερμοκρασία.Μια αυξανόμενη ανησυχία για το μέλλον της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων προε΄κυψε κατα τη διάρκεια πραγματοποίησης συνεντεύξεων φέτος με περισσότερους απο 50 ειδικούς που δουλέουν σε 9 χώρες.Αυτοι οι ειδικοί ισχυρίζονται οτι τις επόμενες δεκαετίες, οι αγρότες πρέπει να αντιμετωπίσουν τα χτυπήματα του καιρού και ταυτόχρονα να διπλασιάσουν την ποσότητα της τροφής που παράγουν για να ανταποκρίνεται στις ανάγκες.Επίσης, πρέπει να μειώσουν τη περιβαλλοντική καταστροφή που δημιουργείται απο τη γεωργία.

Η κατάσταση δεν ειναι τόσο απελπιστική όσο φαίνεται.Απο το Μεξικό ως την Ινδία, αγρότες δείχνουν οτι μπορεί να ειναι δυνατό να κάνουν τη γεωργία πιο παραγωγική και προσαρμόσιμη στη κλιματική αλλαγή.Έχουν πετύχει μεγάλες αυξήσεις στη παραγωγή στο παρελθόν και οι υψηλές τιμές ειναι ενα κίνητρο για να το πετύχουν ξανά.Αλλά απαιτούνται καινούργιες ποικιλίες και νέες τεχνικές σύμφωνα με τους επιστήμονες.Παρά την επιτακτική ανάγκη, προσθε΄τουν , η υποσχόμενη χρηματοδότηση αργεί να δοθεί,μεγάλο μέρος των απαιτούμενων εργασιών δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη, και οταν γίνουν, πιθανό να χρειαστεί δεκαετίες για να έχουμε αποτέλεσμα.

«Υπάρχει τόσο μεγάλη δυσαρέσκεια και οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν την υπερβολικά επικύνδινη κατάσταση που βρισκόμαστε», είπε η Μαριάν Μπάνζιγκερ,γενική διευθύντρια του International Maize and Wheat Improvement Center , ενός ερευνητικού κέντρου στο Μεξικό, που ανήκει σε ενα παγκόσμιο δίκτυο ινστιτούτων που ασχολούνται με τις πιο σημαντικές χώρες παραγωγής στον κόσμο.«Πόσο απαίσιος θα γίνει ο κόσμος αν το φαγητό μειωθεί στ’αλήθεια;»,αναρωτήθηκε ο Μάθιου Ρέινολντς, φυσιολόγος στο ερευνητικό κέντρο του Μεξικού.

Τι βλέπουν οι αγρότες

Στην πεδιάδα Γουάκι,στην έρημο Σόνοραν του βορειοδυτικού Μεξικού, αγρότες που καλλιεργούν σιτάρι, όπως ο Φρανσίσκο Χαβιέ Ράμος Μπουρς, πιστεύουν οτι η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να ειναι υπεύθυνη για την για τις ελλείψεις σε νερό.«Όλος ο κόσμος μιλάει για αυτό»,είπε ο κ.Ράμος.

Αγρότες σε όλα τα μέρη του κόσμου έρχονται αντιμέτωποι με ελλείψεις σε νερό αλλά και με μεγάλες πλημμύρες.Οι σοδειές τους καταστρέφονται απο ζιζάνια και ασθένειες και απο μεγάλα επίπεδα ζέστης.Στη βορειοδυτική Ινδία, ένας καλλιεργητής ρυζιού, ο Ραμ Κάτρι Ουανταβ εξέφρασε το δικό του παράπονο.«Δεν βρέχει σε εποχές βροχών,αλλά βρέχει σε άλλες εποχές», είπε.«Οι περίοδοι με κρύο καιρό έχουν επίσης μειωθεί».Πριν απο δεκαετίες, οι καλλιεργητές σιταριού στην πεδιάδα Γουάκι ηταν οι ηγέτες της Πράσινης Επανάστασης, σύμφωνα με την οποία χρησιμοποιούνταν βελτιωμένες ποικιλίες και πιο εντατικές πρακτικές καλλιέργειας για την αύξηση της παραγωγής τροφίμων σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες.

Ο Νόρμαν Ε. Μπόρλογκ, αμερικανός γεωπόνος, άρχισε να εργάζεται εδώ τη δεκαετία του ’40.Οι τακτικές του βοήθησαν στην εξαπλάσια αύξηση του σιταριού στο Μεξικό.Τη δεκαετία του ’60, ασχολήθηκε με τις παραγωγές σε Ινδία και Μεξικό,όπου υπήρχαν φόβοι για ασιτία.Η παραγωγή αυξήθηκε και εκεί.Άλλες χώρες προχώρησαν στην Πράσινη Επανάσταση και η παραγωγή τροφής ξεπερνούσε τις ανάγκες των πληθυσμών τους κατά το δεύτερο μισό του 20^ου αιώνα.Το 1970, ο δρ Μπόρλογκ ηταν ο ένας και μοναδικός γεωπόνος που κέρδισε Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης.Αλλά στο Όσλο απηύθυνε μια συμαντική προειδοποίηση.«Μπορεί τω΄ρα να φτάσαμε σε υψηλά επίπεδα», είπε, «αλλά χαμηλά επίπεδα μπορεί να προκύψουν εάν εφησυχάζουμε».

Η μείωση στις έρευνες για τη γεωργία και την εξέλιξη άρχισαν να γίνονται εμφανείς αναφορικά με το σύστημα παραγωγής τροφής, προς το τέλος του αιώνα.Αυτη η στασιμότητα συνέβη οταν η ανάγκη για τροφή και σίτιση άρχισε να φτάνει σε μεγάλα επίπεδα, εν μέρει χάρη στον αυξανόμενο πλούτο στην Ασία.Εκατομμύρια άνθρωποι ενέταξαν το κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα στη διατροφή τους, κάνοντας επιτακτική την ανάγκη παραγωγής σιτηρών.Ο ανώμαλος καιρός , όπως οι καύσωνες του 2003 στην Ευρώπη και μεγάλες περίοδοι ξηρασίας στην Αυστραλία μείωσαν τη παραγωγή σιταριού και ρυζιού.Την περίοδο 2007-2008, κατά την οποία τα αποθέματα σιτηρών ηταν χαμηλά, οι τιμές διπλασιάστηκαν και τριπλασιάστηκαν.Κάποιες χώρες άρχισαν να φυλάσσουν φαγητό και ακολούθησε μεγάλος πανικός.Αναταραχές για το φαγητό ξέσπασαν σε περισσότερες απο 30 χώρες

Οι αγρότες ανταποκρίθηκαν με όσο το δυνατόν μεγαλύτερες καλλιέργειες και υγιείς σοδειές το 2008 και το 2009 βοήθησαν στην αποκατα΄σταση των αποθεμάτων.Αυτός ο παράγοντας, σε συνδυασμό με την παγκόσμια ύφεση, είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των τιμών το 2009.Αλλά μέχρι και πέρυσι, περισσότερες αποτυχημένες σοδειές λόγω των καιρικών φαινομένων είχαν είχαν ως αποτέλεσμα την εκ νέου αύξηση των τιμών.Φέτος,τα αποθέματα σε ρύζι ειναι επαρκή, αλλά ο άσχημος καιρός απειλεί τις σοδειές σιταριού και καλαμποκιού σε μερικές περιοχές,Ειδικοί φοβούνται οτι η περίοδος φθηνής τροφής μπορεί να λήξει.«Στηριζόμασταν στο πλεόνασμα», είπε ο Νταν Γκλικμαν, πρώην υπουργός Γεωργίας των ΗΠΑ.«Αυτό άλλαξε απο τη μια στιγμή στην άλλη».

Η πρόσφατη εκτόξευση των τιμών έχει προκαλέσει τα μεγαλύτερα επίπεδα παγκόσμιας ασιτίας.Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών υπολόγισε τον αριθμό των ανθρώπων που κινδυνέουν απο ασιτία σε 925 εκετομμύρια τον περασμένο χρόνο και ο αριθμός αυτός ενδέχεται να αυξηθεί φέτος.Η Παγκόσμια Τράπεζα ισχυρίζεται οτι μπορεί να ξεπεράσει τα 940 εκατομμύρια.Ο Χανς Χουακίν Μπράουν, τωρινός διευθυντής του Ινστιτούτου στο Μεξικό, είπε οτι ευημέρουσες πόλεις ελέγχουν αυστηρά τις καλλιέργιες και το νερό που ξοδεύουν οι αγρότες.Σε μερικές περιοχές παραγωγής σιταριού, οι αγρότες αντλούν νερό πολύ πιο γρήγορα απο όσο η φύση μπορεί να αναπληρώσει.«Δεν πρόκειται για αειφόρο ανάπτυξη», είπε ο δρ Μπράουν.

Οι αγρότες στη πεδιάδα Γουάκι καλλιεργούν σιτάρι σε μια έρημο πιο κοντά.Το νερό προέρχεται απο ενα υδραγωγείο που βρίσκεται σε βουνά που ορθώνονται εκεί κοντά, αλλά κάποιες περιόδους την περασμένη δεκαετία η ροή ηταν κάτω απο το φυσιολογικό.Και το βόρειο Μεξικό ανήκει σε μια διεθνή ζώνη που αναμένεται να έχει μεγαλύτερο πρόβλημα ξηρασίας εξαιτίας των αερίων του θερμοκηπίου.Ο δρ Μπραόυν ηγείται μιας σειράς προσπαθειών με σκοπό την παραγωγή νέων ποικιλιών σιταριού που θα ειναι ικανές να αντέξουν σε διάφορες δυσκολίες, όπως το ανεπαρκές νερό.Αλλά τα περιθώρια στενεύουν.«Εάν δεν ξεκινήσουμε τώρα», είπε,«θα έχουμε πολύ μεγάλο πρόβλημα».

Διαφοροποιημένες υποθέσεις

Οι επιστήμονες για πολύ καιρό πίστευαν οτι η εξάρτηση αο ορυκτά καύσιμα θα προσέφερε τεράστια οφέλη.Το διοξείδιο του άνθρακα, το κύριο αε΄ριο που απελευθερώνεται απο την καύση, είναι επίσης το πρωταρχικό καύσιμο για την ανάπτυξη των φυτών.Χρησιμοποιώντας την ηλιακή ενέργεια, μετατρέπουν το διοξείδιο του άνθρακα σε σύνθετες ενώσεις, όπως γλυκόζη.Η ανάπτυξή τους εξαρτάται απο αυτές τις ενώσεις.Οι άνθρωποι έχουν ήδη αυξήσει τα ποσοστά συγκέντωσης διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα έως και 40% απο τη Βιομηχανική Επανάσταση και πρόκειται να διπλασιαστούν ή και να τριπλασιαστούν αυτό τον αιώνα.Μελέτες έχουν υποδείξει οτι οι επιπλέον συγκεντώσεις θα «υπερφόρτωναν» τις σοδειές σε ολόκληρο τον κόσμο.

Αλλά πολλές απο αυτές τις μελέτες έγιναν σε κατασκευασμένες συνθήκες.Την τελευταία δεκαετία, επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις δοκίμασαν τις ιδιότητες του διοξειδίου του άνθρακα στην ανάοτυξη των φυτών σε πραγματικές συνθήκες.Φύτεψαν σόγια σε ενα χωράφι και στη συνέχεια έριξαν επιπλέον διοξείδιο του άνθρακα απο μια τεράστια δεξαμενή.Ήλπιζαν οτι το αέριο θα αύξανε τη σοδειά κατά 30%.Αλλά η σοδειά ηταν η μισή απο όσο είχαν υπολογίσει.Οι δοκιμές τους σε καλαμπόκι,το πιο πολύτιμο προϊόν της Αμερικής και η βάση για την παραγωγή κρέατος και το χώρο βιοκαυσίμων, είχαν ακόμη χειρότερα αποτελέσματα.Δεν υπήρχε αύξηση.Η μελέτη τους και οι μελέτες άλλων υποδεικνύουν οτι το επιπλέον διοξείδιο του άνθρακα ειναι συμαντικό για την ανάπτυξη των φυτών, αλλά τα οφέλη ειναι πιθανώς λιγότερα απο τα επιθυμητά για την πρόληψη των ελλειμάτων σε τροφή.

Άλλα πρόσφατα στοιχεία υποδεικνύουν οτι οι εδραιωμένες υποθέσεις για την παραγωγή τροφής σε ένα θερμαινόμενο πλανήτη μπορεί να ηταν υπερβολικά αισιόδοξες.Δυο οικονομολόγοι,ο Γουόλφραμ Σλενκερ απο το Πανεπιστήμιο Κολούμπια στη Νεά Υόρκη και ο Μάικλ Τζ. Ρόμπερτς του Πανεπιστημίου της Βόρεια Καρολίνας, έχουν συγκρίνει αποδοτικότητες σοδειών και θερμοκρασία σε κλίμακα.Η έρευνά τους δείχνει οτι όταν οι σοδειές τους υπόκεινται σε θερμοκρασίες πάνω απο ενα όριο- περίπου 29^οC για το καλαμπόκι και 30^ο C για τη σόγια- η αποδοτικότητα πέφτει πολύ.Αυτό δείχνει οτι σε μερικά κλίματα, με περισσότερες ζεστές μέρες, η αποδοτικότητα θα μπορούσε να πέσει έως και 30% ή και περισσότερο.

Μια μελέτη των Ντέιβιντ Μπ. Λόμπελ του Πανεπιστημίου Στάνφορντ στην Καλιφόρνια και δρος Σλένκερ δείχνει οτι η αύξηση της θερμοκρασίας σε Γαλλία,Ρωσία,Κίνα και άλλες χώρες ήδη πλήττουν τις σοδειές.«Πιστεύω οτι υπάρχει μια λανθασμένη εκτίμηση σχετικά με το πόσο ευαίσθητες είναι οι σοδειές στη ζέστη», είπε ο δρ Λόμπελ.Τέτοιου είδους έρευνες ειναι αμφιλεγόμενες.Τα αποτελέσματα προχωράνε πέρα απο αυτά μιας αναφοράς του 2007 της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή των Ηνωμένων Εθνών, που ανακάλυψε οτι ενώ η κλιματική αλλαγή ηταν πιθανό να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στις καλλιέργιες τροπικών χωρών, θα μπορούσε ενδεχομένως να ειναι ευεργετική σε μερικές πιο ψυχρές χώρες του βορείου ημισφαιρίου , που θα υποβοηθείται απο το διοξείδιο του άνθρακα.

Στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, ο επικεφαλής επιστήμονας της παραπάνω μελέτης, Στίβεν Π. Λονγκ , επέκρινε την αναφορά.«Αισθάνθηκα οτι ε΄πρεπε να ειμαι πιο ειλικρινής, λέγοντας οτι αυτή ειναι η μεγαλύτερη εικασία μας αυτή τη στιγμή,αλλά υπάρχουν ενδεχομένως μεγάλα λάη σε αυτή», είπε.Η Oxfam, ενα σύνολο οργανώσεων κατά της ένδειας και της αδικίας στον κόσμο ανακοίνωσε οτι οι τιμές των τροφίμων θα υπερδιπλασιαστούν το 2030, αναφέροντας ως κύρια αιτία για το μισό ποσοστό της αύξησης τη κλιματική αλλαγή.Η δρ Ροζενβεϊγκ,η επιστήμονας της NASA, έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της παλιάς γνώμης.Αλλά επανεξετάζει το θέμα.

Οργανώνει μια διεθνή ομάδα ερευνητών, στόχος των οποίων ειναι η παραγωγή πιο λεπτομερών και ρεαλιστικών προβλέψεων.Είχε επίσης την υποστήριξη απο αξιωματούχους της Βρετανίας και των ΗΠΑ.«Πρέπει να αγιοποιήσουμε σωστά την επιστήμη για να προσφέρουμε απαντήσεις», τόνισε η δρ Ποζενβεϊγκ.

Ανάγκη για χρήματα και αποφάσεις

Τον περαμένο Ιούνιο, στο απομακρυσμένο χωριό Σαμχάουτα, ο Ανάντ Κουμάρ Σινγκ, ενας αγρότης, φύτεψε μια καινούργια ποικιλία ρυζιού, στις 23 Αυγούστου, σημειώθηκε μεγάλη πλημμύρα και τα νερά κάλυπταν το χωράφι για 10 μέρες.Στο παρελόν, μια τέτοιου πλημμύρα θα είχε καταστέψει τη σοδειά του- αλλά η νέα ποικιλία απέδωσε μια ανθεκτική σοδειά.«Ηταν θαύμα», είπε ο κ.Σινγκ.Το θαύμα έδειξε πόσα μπορούν να καταφέρουν οι επιστήμονες και οτι μπορούν να βοηθήσουν τους αγρότες να προσαρμοστούν,αλλά ορισμένοι ερευνητές ειναι λιγότερο σίγουροι οτι μπορούν να δημιουργηθούν σοδειές που θα αντεπεξέρχονται στη ζέστη, παρόλο που η γενετική μηχανική μπορεί τελικά να αποβεί επιτυχής.

Δεκαετίες μελετών απαιτούνταν για να βελτιωθεί το νέο είδος ρυζιού και τα χρήματα ηταν περιορισμένα.Επίσης, δεν ειχε εξασφαλιστεί η διανομή του σε αγρότες.Έπειτα, το ίδρυμα Bill & Melinda Gates επενέβη με 20 εκατομμύρια δολάρια επιχορήγηση για να χρηματοδοτήσει την εξέλιξη και τη διανομή του νέου είδους ρυζιού στην Ινδία και σε άλλες χώρες.Μπορεί να βρίσκεται στα χέρια ενός εκατομμυρίου αγροτών φέτος.Το ίδρυμα Bill & Melinda Gates έχει διαθέσει 1,7 δις. δολάρια για προτζεκτ σχετικα΄με τη γεωργία απο το 2006,αλλά οι κυβερνήσεις συνειδητοποιούν οτι χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια απο τη δική τους πλευρά.

Το 2008 και το 2009, εν μέσω κρίσεων που προκλήθηκαν απο αυξήσεις στις τιμές των προϊόντων, οι κυβερνήσεις συνεργάστηκαν μεταξύ τους για να προσφέρουν στήριξη.Σε διάσκεψη στη Λ’Ακουιλα της Ιταλίας,αποφασίστηκε η διάθεση 22 δις δολαρίων.Αλλά η χρηματοδότηση δεν ολοκληρώθηκε πλήρως.«Πρόκειται για απογοήτευση», είπε ο κ.Γκέιτς.

Ο πρόεδρος Ομπάμα δεσμεύτηκε να διαθέσει 3,5 δις δολάρια στη διάσκεψη Λ’Ακουιλα, τα περισσότερα χρήματα απο κάθε άλλη χώρα και οι ΗΠΑ ξεκίνησαν μια πρωτοβουλία ενίσχυσης της γεωργικής ανάπτυξης σς 20 απο τις χώρες με τη μεγαλύτερη ανάγκη.