Η εκπαίδευση τον 21ο αιώνα

Η Καθημερινή  07.04.2013

The New York Times

Του Thomas Friedan

Όταν ο Τόνι Γουάγκνερ, ειδικός σε θέματα εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, περιγράφει το επάγγελμά του, λέει πως είναι «διερμηνέας ανάμεσα σε δύο εχθρικές φυλές» – τον κόσμο της εκπαίδευσης και τον επιχειρηματικό κόσμο, εκείνους που διδάσκουν τα παιδιά μας και εκείνους που τους δίνουν δουλειά. Το επιχείρημα του Γουάγκνερ στο βιβλίο του «Creatinig Innovators: The Making of Young People Who Will Change the World» («Δημιουργώντας καινοτόμους: Η συγκρότηση νέων ανθρώπων που θα αλλάξουν τον κόσμο») είναι ότι η εκπαίδευσή μας δεν καταφέρνει συστηματικά να «προσθέσει την αξία και να διδάξει τις δεξιότητες που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία στην αγορά εργασίας».

Αυτό είναι επικίνδυνο σε μια εποχή που υπάρχουν όλο και λιγότερες δουλειές με υψηλή αμοιβή και μέτριες απαιτήσεις δεξιοτήτων – το είδος της δουλειάς που συντήρησε τη μεσαία τάξη την προηγούμενη γενιά. Τώρα, κάθε δουλειά «μεσαίας τάξης» τραβιέται προς τα πάνω, προς τα κάτω ή προς τα έξω, με μεγάλη ταχύτητα. Δηλαδή, είτε απαιτεί μεγαλύτερες δεξιότητες ή μπορούν να την ασκήσουν πολύ περισσότεροι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ή «θάβεται» –καταργείται ως απαρχαιωμένη– γρηγορότερα παρά ποτέ.

Γι’ αυτό ο στόχος της εκπαίδευσης σήμερα δεν θα έπρεπε να είναι πώς να καταστήσει κάθε παιδί «έτοιμο για το πανεπιστήμιο», αλλά «έτοιμο για καινοτομία» – έτοιμο να προσθέσει αξία σε οτιδήποτε κάνει.

Δύσκολο εγχείρημα. Αναζήτησα τον Τόνι Γουάγκνερ και του ζήτησα να διευκρινίσει. «Σήμερα», μου απάντησε με e-mail, «καθώς η γνώση είναι διαθέσιμη σε κάθε συσκευή συνδεδεμένη με το Ιντερνετ, αυτά που γνωρίζεις μετρούν λιγότερο από αυτά που μπορείς να κάνεις με όσα γνωρίζεις. Η ικανότητα για καινοτομία –η ικανότητα να λύνεις δημιουργικά τα προβλήματα ή να φέρνεις στο φως νέες δυνατότητες– και οι δεξιότητες όπως η κριτική σκέψη, η επικοινωνία και η συνεργασία είναι πολύ πιο σημαντικές από την ακαδημαϊκή γνώση».

Για τη δική μας γενιά ήταν εύκολο. Επρεπε να «βρούμε» μια δουλειά. Τα παιδιά μας, όμως, θα πρέπει να «εφεύρουν» μια δουλειά. Σίγουρα, τα πιο τυχερά θα βρουν την πρώτη δουλειά τους, αλλά ακόμη και αυτά θα πρέπει να επανεφευρίσκουν και να αναδιοργανώνουν αυτήν τη δουλειά πολύ πιο συχνά από τους γονείς τους, αν θέλουν να προοδεύσουν στο πεδίο που διάλεξαν. Αν αυτό ισχύει, ρώτησα τον Γουάγκνερ, τι πρέπει να διδάσκονται σήμερα οι νέοι;

«Κάθε νεαρό άτομο θα εξακολουθήσει να χρειάζεται τις βασικές γνώσεις, βέβαια», είπε. «Θα χρειάζεται όμως, ακόμα περισσότερο, δεξιότητες και κίνητρα, τα οποία έχουν ιδιαίτερα κρίσιμη σημασία. Οι νέοι που είναι εσωτερικά κινητοποιημένοι –περίεργοι, επίμονοι, πρόθυμοι να ρισκάρουν– θα μαθαίνουν νέες γνώσεις και δεξιότητες συνεχώς. Θα μπορούν να βρίσκουν νέες ευκαιρίες ή να δημιουργούν δικές τους – κάτι όλο και πιο σημαντικό, καθώς οι παραδοσιακές σταδιοδρομίες θα εξαφανίζονται».
Πού πρέπει λοιπόν να εστιάσει η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση σήμερα; «Διδάσκουμε και εξετάζουμε πράγματα για τα οποία οι περισσότεροι σπουδαστές δεν ενδιαφέρονται και πληροφορίες που μπορούν να τις βρουν στο Google και θα τις ξεχάσουν μόλις τελειώσουν οι εξετάσεις», υποστηρίζει ο Γουάγκνερ. «Πάνω από έναν αιώνα πριν, δημιουργήσαμε σχολεία–εργοστάσια για τη βιομηχανική οικονομία. Το να φανταστούμε εκ νέου τα σχολεία του 21ου αιώνα πρέπει να είναι μία από τις κυριότερες προτεραιότητές μας. Πρέπει να εστιάσουμε περισσότερο στο να διδάξουμε την ικανότητα και τη θέληση για μάθηση, αλλά και να φέρουμε μέσα στην τάξη του σχολείου τα τρία πιο ισχυρά συστατικά της εσωτερικής κινητοποίησης: παιχνίδι, πάθος, στόχευση».
 

Τι σημαίνει να ζεις αποφεύγοντας να ζήσεις

Καθημερινή, 03.02.2013

Του Βασιλη Καραποστολη*

«Πρέπει πρώτα να επιζήσουμε και μετά... βλέπουμε». Το δόγμα των ημερών μας διαχέεται παντού ψιθυριστά ή φωναχτά. Εισδύει σε γραφεία, σε σπίτια, σε μαγαζιά, ακόμη κι εκεί που κανονικά θα έπρεπε να υπάρχει μια ειδική –ποια όμως;– μόνωση για να το εμποδίζει: στα σχολεία. Κι όμως, εισβάλλει κι εκεί. Πώς μπορεί κανείς να σταματήσει τον αέρα μιας κοινωνίας να περνάει από τις χαραμάδες στις πόρτες και στα παράθυρα και πώς μπορεί να βάλει φίλτρο στα μυαλά για να τα προστατέψει, αν ο αέρας αυτός μυρίζει κάτι ανεπανόρθωτα μολυσμένο; Γιατί όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, το να λες ότι υπάρχει μεγάλη αξία στο να επιζείς δεν είναι καθόλου υγιεινό.

Το ξέρω πως ειδικά σήμερα δυσκολευόμαστε πολύ να διακρίνουμε τι υπάρχει πίσω απ’ αυτά που μας πιέζουν επιτακτικά. Πιεζόμαστε να ενεργήσουμε γρήγορα για να αποτρέψουμε τα χειρότερα. Είναι ανάγκη να περιμαζέψουμε ό,τι μας έμεινε, να κάνουμε γρήγορους υπολογισμούς, να σφίξουμε τα δόντια, να μην πνιγούμε μέσα στην ίδια μας την αγανάκτηση. Ολα αυτά είναι ενέργειες που επιβάλλεται να γίνουν. Αλλά φανταστείτε: Θα ήταν αρκετοί αυτοί οι κανόνες για να στοιχειοθετήσουν ένα οδηγό και για τους νεότερους; Ας το θέσουμε διαφορετικά. Εάν σήμερα, στην κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε, η ηγεσία της χώρας έκρινε πως θα ήταν χρήσιμο να διδαχθεί στα σχολεία ένα μάθημα εκτάκτου ανάγκης, αυτό το μάθημα τι θα περιελάμβανε; Ας το ονομάσουμε «Αγωγή στην αυτοδιάσωση» (η «Αγωγή του Πολίτου» έτσι κι αλλιώς είναι ήδη παρελθόν).

Στο μάθημα, λοιπόν, αυτό θα μπορούσαμε κατ’ αρχήν να εντάξουμε γνώσεις, τεχνικές και μεθόδους που να ενισχύουν στους μαθητές την ικανότητά τους να τα βγάζουν πέρα σε συνθήκες τραχειές και απρόοπτες. Θα διδάσκονταν η αυτοσυγκέντρωση, η αυτοπειθαρχία, η εξοικονόμηση δυνάμεων. Θα συμπληρωνόταν το πρόγραμμα με ασκήσεις σωματικές, που θα ήταν κάτι πιο δραστικό και «επιχειρησιακό» από τη συνηθισμένη γυμναστική.

Υποτίθεται ότι τα παιδιά θα αποκτούσαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τέτοια εφόδια, που θα τα έκαναν πραγματικά στρατιωτάκια, όχι για έναν πόλεμο πραγματικό ούτε όμως και για μια πραγματική ειρήνη. Θα ήταν ανήλικοι στρατευμένοι στη διατήρηση της «ζωής». Το παιδί που θα προχωρούσε καλά στις σπουδές του θα ήταν εκείνο που θα αποδείκνυε ότι έχει καλά ανακλαστικά, ότι δεν αιφνιδιάζεται και ότι ξέρει να αποφεύγει τις κακοτοπιές. Στο τέλος οι άριστοι θα ελάμβαναν και τη σχετική διάκριση: «Οι καλύτεροι νέοι επιζώντες».

Πιστεύετε ότι εκεί θα τελείωνε η υπόθεση; Πιστεύετε, πραγματικά, ότι η διδασκαλία ενός τέτοιου μαθήματος θα κυλούσε ομαλά και ότι τα παιδιά θα αφομοίωναν ήσυχα όλα τα κόλπα και τις πανουργίες μιας συνείδησης –της συνείδησης των μεγαλυτέρων– που στο κέντρο της δεν έχει παρά τον φόβο για την ύπαρξη; Γιατί, πράγματι, μπορεί μεν τα παιδιά να διδάσκονταν πώς θα αποκτήσουν προσαρμοστικές δεξιότητες, αλλά το πνεύμα της διδασκαλίας δεν θα έπαυε να είναι ένα πνεύμα μικροψυχίας. Θα μίκραινε τη ζωή στις διαστάσεις ενός βιολογικού γεγονότος: «Ζω, εφ’ όσον αναπνέω ακόμη»».

Ας μη νομίσουμε ότι ένα παιδί είναι ανίκανο να διαμαρτυρηθεί απέναντι σ’ ένα τέτοιο υποβιβασμό. Στην πραγματικότητα, το πιο πιθανό είναι η ενστικτώδης λογική του να αντιδράσει σε κάποια φάση αυτής της εκγύμνασης. Και τότε, ο δάσκαλος θα ακούσει να του απευθύνεται το πιο δύσκολο ερώτημα: «Δηλαδή, κύριε, μπορούμε να κάνουμε τα πάντα για να επιζήσουμε;». Φαίνεται πως σε εποχές κρίσης τα ηθικά ζητήματα μόνο από τους ανήλικους μπορούν αν τεθούν. Κι εδώ, πραγματικά, το ζήτημα που ανακύπτει είναι αν αυτά που είναι ανάγκη να γίνουν (ώστε να αποτρέψει ένας άνθρωπος τον φυσικό αφανισμό του) προηγούνται εκείνων που πρέπει να γίνουν (ώστε ένας άνθρωπος να παραμείνει άνθρωπος).

Αμφισβήτηση

Το παιδί ουσιαστικά ρωτάει αν έχει τόση αξία το να επιπλέει κάποιος ώστε να θυσιάζονται όλα τ’ άλλα σ’ αυτό. Πέρα απ’ αυτό, όμως, με το ερώτημά του ήδη αμφισβητεί το κυρίαρχο δόγμα: ότι μόλις τακτοποιηθεί το πρόβλημα που αφορά το φαγητό, την ένδυση και τη στέγαση, μόλις αρχίσει να χορταίνει και να ζεσταίνεται κανείς, μόνον τότε του επιτρέπεται να σκεφτεί αν η τροφή, το ρούχο, το σπίτι είναι μέσα για κάποιο σκοπό και ποιος θα ήταν αυτός ο σκοπός και τι θα μπορούσε να κάνει κάποιος χορτάτος εκτός από το να είναι χορτάτος και ακόμη, εφ’ όσον είναι χορτάτος εκείνος και νηστικοί κάποιοι άλλοι, αν θα νιώσει ή δεν θα νιώσει ένα νέο άδειασμα μέσα του.

Ισως σε μερικά βιβλία που πιθανόν το παιδί να διαβάσει αργότερα βρει ότι αυτό το άδειασμα το λένε «ενοχή» και ότι ένας από τους τρόπους να αποφύγει κανείς τις ενοχές είναι ακριβώς να φωνάζει πως τον ανάγκασαν τα πράγματα να αρπάζεται έτσι από τον εαυτό του, από αυτόν και μόνο, και να ’ναι κουφός και τυφλός για οποιονδήποτε άλλον. Οι επιζώντες, επομένως, είναι αυτοί που διαλέγουν να μένουν κατάμονοι.

Το σχολικό μάθημα δεν μπορεί παρά να καταλήξει εκεί. Αυτό είναι το συμπέρασμα, αυτή είναι η υπόδειξη. Τα παιδιά στην αρχή θα αντιδράσουν (σε κανένα παιδί δεν αρέσει να του λένε να κλειστεί στο καβούκι του, να ξεμυτάει πότε πότε και να τρώει ψίχουλα όπου τα βρίσκει και να μην εμπιστεύεται κανένα ούτε καν για να παίξει μαζί του), μοιραία όμως εάν επιμένουν οι πρεσβύτεροι, οι μικρότεροι θα υποταχθούν. Μια-δυο γενιές θα χαθούν έτσι. Θα ζήσουν μόνο για τη συγκίνηση που δίνει το «γλιτώνω». Δεν θα προλαβαίνουν καν να μπαίνουν στον πειρασμό να δοκιμάζουν τις δυνάμεις τους, γιατί οι κίνδυνοι θα τους φοβίζουν πολύ περισσότερο από το να τους προκαλούν και θα αποσύρονται έτσι από το πεδίο της μόνης μάχης που διεγείρει εις βάθος: να διακινδυνεύεις για κάτι που είναι ανώτερο από σένα τον ίδιο.

Μικροαψιμαχίες

Αυτές οι γενιές θα ζήσουν και θα πεθάνουν μέσα σε μικροαψιμαχίες. Θα τις κυνηγούν ο φθόνος, η ανησυχία, οι δανειστές τους και η ανταμοιβή τους θα είναι τόσο φευγαλέα –μια αίσθηση ότι εκεί που οι άλλοι κατέρρευσαν, εγώ στέκομαι ακόμη στα πόδια μου– ώστε να νιώθουν συχνά πως είναι τα θύματα ενός αόρατου παγκόσμιου σαδιστή· υποπτεύονται πως το σύμπαν σαρκάζει παίρνοντάς τους πίσω

Θα χρειαστεί να έλθουν άλλες γενιές για να βάλουν τέλος σ’ αυτόν τον ξεπεσμό. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι τελικά θα εμφανιστούν οι επιθυμητοί αναμορφωτές. Αν έρθουν, όμως, η παλιά εκπαίδευση για την προφύλαξη απέναντι στους κινδύνους θα αποτελεί γι’ αυτούς μια λύση ανυπόφορα πρόχειρη και μαζί δουλική. Αμεση επιταγή η αντικατάστασή της. Αντί γι’ αυτήν θα επιλεγεί τότε η αγωγή στη γενναιοψυχία. Ενα νέο πρόγραμμα θα καταρτιστεί που θα συνοδεύεται από μια νέα μέθοδο. Στο πρώτο κεφάλαιο του εγχειριδίου ο μαθητής θα διαβάζει μερικές βασικές προτάσεις: «Η γενναιοψυχία είναι γενναιοδωρία και η γενναιοδωρία αυτοεπιβεβαίωση. Οποιος δίνει, παίρνει δύναμη. Οποιος δίνει, επαυξάνει τη ζωή του. Δίνω σημαίνει ότι έχω αυτό που νόμιζα πως δεν έχω για να δώσω». Από εκεί κι έπειτα θα αρχίζει η συζήτηση μέσα στην τάξη. Κι ύστερα η τάξη ολόκληρη θα ρίχνεται στη δράση. Μια δράση που θα κάνει τη χώρα να αρχίσει να ζει, να ζει πέρα από το να διατηρείται απλώς ζωντανή.

*Ο κ. Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο Παν/μιο Αθηνών.

Ανθρωπιστική κρίση: Τι να κάνουμε;

TO BHMA της Κυριακής 25.11.2012

Η μεγάλη αύξηση του αριθμού των ανέργων, σε συνδυασμό με τα τραγικά κενά που εξακολουθεί να παρουσιάζει το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας, απειλεί να παρασύρει ολόκληρες οικογένειες στη φτώχεια, προειδοποιεί μια νέα εργασία της Ομάδας Ανάλυσης Δημόσιας Πολιτικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών με συντονιστή τον επίκουρο καθηγητή κ. Μάνο Ματσαγγάνη. Στην εργασία παρατίθενται μερικά συγκλονιστικά στοιχεία: Το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται κάτω από το όριο φτώχειας έχει αυξηθεί κατακόρυφα τα τελευταία τρία χρόνια και είναι τώρα σχεδόν 36%. Επιπλέον, το ποσοστό του πληθυσμού που δεν μπορεί να προμηθευθεί τα αγαθά που είναι απαραίτητα για την εξασφάλιση ενός ελάχιστου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης εκτιμάται σε 8,5%.

Αυτή είναι η μία πλευρά του ζητήματος. Η άλλη είναι οι πολύπλευρες πρωτοβουλίες κοινωνικής αλληλεγγύης που αναπτύσσονται σε γειτονιές της Αθήνας και σε άλλες πόλεις. Κοινωνικά ιατρεία που λειτουργούν με την εθελοντική προσφορά εργασίας γιατρών και νοσηλευτών, δίκτυα διακίνησης προϊόντων χωρίς μεσάζοντες, επιτροπές γειτονιάς που μοιράζουν ρούχα και τρόφιμα, κ.ά. Πρωτοβουλίες που δεν υποκαθιστούν απλώς τις κρατικές δομές κοινωνικής πρόνοιας, οι οποίες διαρκώς συρρικνώνονται, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν νέα πρότυπα κοινωνικής οργάνωσης και αποτελούν αντίδοτο στην περιθωριοποίηση, στον αποκλεισμό και στην απόγνωση που προκαλεί η κρίση. Ορισμένες από αυτές τις πρωτοβουλίες παρουσιάζονται στο σημερινό αφιέρωμα των «Νέων Εποχών».

 

Κερδίζοντας το αδύνατο

Του Γιάννη Παλλήκαρη

Σημείο μιας υπέροχης συνάντησης μεταξύ της πανεπιστημιακής κοινότητας με την αγνή λαϊκή σοφία συνιστά το Πανεπιστήμιο των Ορέων. Μια επιστροφή στο μέλλον του ανθρωπισμού, που μετουσιώνει την πρόθεση σε ουσία και πράξη, με θρησκευτικούς σχεδόν όρους αφοσίωσης, στον άνθρωπο και τον καθημερινό αγώνα του για επιβίωση.

Η διάσταση του «βάθους» της ανθρώπινης σκέψης και της ψυχής έχει χαθεί στον επίπεδο κόσμο της οθόνης, που αδηφάγα καταναλώνει τις ανθρώπινες σχέσεις. Η από χιλιετιών αποκτημένη βιωματική μας γνώση εξασθενεί, υπό το βάρος μιας εφήμερης, αστικού τύπου ευημερίας, που αποδεικνύεται σήμερα ψευδαίσθηση.

Το Πανεπιστήμιο των Ορέων, πολύ πριν έρθουν αυτές οι δύσκολες μέρες που βιώνουμε, αφουγκράστηκε την αγωνία των ανθρώπων για επιβίωση και προσέφερε χρόνο και εργαλεία για να ανασκάψουμε μαζί τις ρίζες και τις μνήμες μας, σ' εκείνο το γλυκό φως που παίζαμε μικροί, αποκτώντας τα πρώτα μας βιώματα.

Είναι ένα κίνημα επανανθρωπισμού, μια πράξη ουσιαστικής και ελπιδοφόρας παρέμβασης στη βάση της κοινωνίας, που αναδεικνύει την επείγουσα ανάγκη των καιρών μας για αλλαγή του προτύπου ευημερίας και επαναπροσδιορισμό της ευτυχίας με ανθρώπινους, αξιακούς και όχι εισοδηματικούς δείκτες.

Επιδιώκει τη βιώσιμη ανάπτυξη των ορεινών περιοχών και όχι μόνο, με ανάκτηση των χαμένων ανθρωπίνων σχέσεων και της πολιτισμικής ταυτότητας των μικρών κοινωνιών, που έχουν πολλά να μας διδάξουν.

Ενισχύει την παραδοσιακή οικονομία με μοντέρνα εργαλεία διαχείρισης και ανάπτυξης οικονομιών μικρής κλίμακας, για την αναστολή της υπερεκμετάλλευσης του φυσικού πλούτου και την απεξάρτηση από την οικονομία του δανεισμού και των επιδοτήσεων.

Με τον διάλογο και τον συγκερασμό της βιωματικής με την επιστημονική γνώση, παρεμβαίνει στην οικονομία, την παιδεία, τον πολιτισμό, την υγεία και υλοποιεί τη διδασκαλία της «παιδείας» της ελάχιστης αναγκαίας κατανάλωσης και του εθελοντισμού.

Η τεχνογνωσία, η επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση της τυπικής εκπαίδευσης που εκπροσωπεί το αστικό πανεπιστήμιο, συναντά την άτυπη - εμπειρική λαϊκή σοφία και γνώση των «Ορέων», σε μια γονιμοποιητική διαδικασία, στην υπηρεσία του ανθρώπου.

Ιδιαίτερα για την Κρήτη, αποτελεί μια πράξη «ειρηνικής επανάστασης» απέναντι στη βάναυση αλλοίωση της περιβαλλοντολογικής, οικιστικής και πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού. Είναι κάλεσμα για συσπείρωση και ειρηνικό αγώνα των ευαισθητοποιημένων και εν αγωνία ευρισκομένων ανθρώπων.

Το Πανεπιστήμιο των Ορέων χτίζει κοινωνικές γέφυρες, προσπαθώντας να ελαχιστοποιήσει τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη φτώχεια και την παραβατικότητα, φαινόμενα συγχρονικά της εποχής μας.

Παρεμβαίνει στην οικονομική και ανθρωπιστική κρίση των καιρών μας, αναζητώντας τη γενεσιουργό αιτία των διαλυτικών φαινομένων της κοινωνίας μας, προσφέροντας λύσεις και αναδεικνύοντας το νήμα-νόημα των αξιών του ανθρώπινου μόχθου.

Σήμερα η Ελλάδα γίνεται ένα πρωτότυπο ερευνητικό εργαστήριο μιας προσχεδιασμένης και απάνθρωπης κοινωνικής αλλαγής.

Για να αντισταθούμε, πρέπει πρωταρχικά να ανακαλύψουμε την πραγματική, πανανθρώπινη ταυτότητα της χώρας μας, να αγκαλιάσουμε ξανά με θαλπωρή το παρελθόν και το μέλλον μας, να σώσουμε τη γλώσσα, την ιστορική συνείδηση, την αξία του χειροποίητου και την πολιτισμική μας ιδιοπροσωπία.

Στα μικρά χωριά της Κρήτης δεν υπήρχαν ποτέ μεγέθη βασιλικών οίκων, αλλά μικροάγιοι του ανθρώπινου πόνου, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, που ζούσαν όμως με υπαρξιακή ευδαιμονία και γαλήνια βεβαιότητα.

Μόνο όσοι επιχειρούν το παράλογο μπορούν να κερδίσουν το αδύνατο.

Ας στραφούμε στις μητέρες, τα μικρά παιδιά, τον κόσμο χωρίς αργύρια και χωρίς επιτήρηση. Επειδή στην Κρήτη υψώνεται κανείς ακόπως από τη φύση στην ιστορία και επειδή ο καλύτερος προφήτης είναι εκείνος που αγαπά τον άνθρωπο και όχι εκείνος που σκέφτεται, ας ενωθούμε μέχρι εκεί που συναντούνται οι τέσσερις άνεμοι και συγχέονται όλα τα αρώματα.

 

Ο κ. Γιάννης Παλλήκαρης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

 

Κοινωνία σε ελεύθερη πτώση

Του Νικήτα Κανάκη

Οταν δύο χρόνια πριν με βάση τα στοιχεία των Πολυϊατρείων των Γιατρών του Κόσμου μιλούσα για «μια κοινωνία σε ελεύθερη πτώση» προειδοποιώντας για τον κίνδυνο ανθρωπιστικής κρίσης, πολλοί ειδικοί και επαΐοντες έσπευσαν να με ειρωνευτούν, θεωρώντας τα όσα ισχυριζόμουν «συνήθεις υπερβολές των ανθρωπιστικών οργανώσεων».

Τα στοιχεία από τους 50.000 ασθενείς των Πολυϊατρείων των Γιατρών του Κόσμου είναι ενδεικτικά και χαρακτηριστικά. Από καταφύγιο φτωχών μεταναστών και προσφύγων, τα τελευταία δύο χρόνια μετατρέπονται σε κοινωνικά ιατρεία για τους πιο φτωχούς και αποκλεισμένους Ελληνες, ο αριθμός των οποίων πλέον έχει πενταπλασιαστεί!

Μακροχρόνια άνεργοι, άποροι, φτωχοί ηλικιωμένοι, ανασφάλιστοι γονείς με μικρά παιδιά, μικροσυνταξιούχοι, άνθρωποι με μηδαμινό εισόδημα και χρόνια νοσήματα συνωθούνται αναζητώντας αυτό που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο και το ελάχιστο σε μια οργανωμένη Πολιτεία σε καιρούς τέτοιας κοινωνικής και οικονομικής κρίσης. Δωρεάν ιατρική και φαρμακευτική φροντίδα, τρόφιμα, κοινωνική μέριμνα. Αυτό που οφείλει και πρέπει να είναι αποκλειστική ευθύνη της Πολιτείας σήμερα καλύπτεται από ανθρωπιστικές οργανώσεις, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, την Εκκλησία, κοινωνικές πρωτοβουλίες! Οταν το κράτος θα έπρεπε να είναι περισσότερο από ποτέ παρόν, παραμένει αμήχανο, αδιάφορο, αν όχι εχθρικό.

Θα περίμενε κανείς ότι ακριβώς για αυτούς τους πληθυσμούς θα υπήρχε μια ιδιαίτερη μέριμνα, μια ξεχωριστή φροντίδα, ένα σχέδιο στοιχειώδους κοινωνικής προστασίας. Σε καιρούς κρίσης οφείλει κατ' αρχήν κανείς να εξασφαλίσει τα πιο βασικά. Στέγη, φαγητό, ιατρική φροντίδα. Αξιοπρεπή διαβίωση για όλους.

Και όμως, εδώ συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Οι φραγμοί και τα εμπόδια που ορθώνονται στο σύστημα υγείας θίγουν εκείνους με τη μεγαλύτερη ανάγκη.

Η στέρηση των μακροχρόνια ανέργων στοιχειώδους ασφάλισης επιβαρύνει ακόμα περισσότερο οικογένειες με τεράστιες δυσκολίες διαβίωσης.

Θα ρωτήσει εύλογα κανείς: Μα δεν πρέπει να εξυγιανθεί ένα προβληματικό σύστημα υγείας, να ορθολογικοποιηθούν οι ανεξέλεγκτες δαπάνες για την περίθαλψη; Αναμφίβολα, ναι. Αλλά όχι σε βάρος των πολιτών, όχι εναντίον εκείνων που έτσι κι αλλιώς φορτώθηκαν το κόστος, ως φορολογούμενοι Ελληνες, του «πάρτι των προμηθειών» που ένα ανεύθυνο και εν πολλοίς ένοχο πολιτικό σύστημα εξέθρεψε και προστάτεψε για δεκαετίες κλείνοντας τα μάτια. Δεν μπορεί με μια ισοπεδωτική - και ανθρωπιστικά πρόστυχη - λογική, στο όνομα μεταρρυθμίσεων και περικοπών, να αμφισβητείται πλέον, σχεδόν ανοιχτά, μια από τις πιο σημαντικές κατακτήσεις της μεταδιδακτορικής Ελλάδας, ο δημόσιος και καθολικός χαρακτήρας του συστήματος υγείας.

Ας δούμε π.χ. την περίφημη επινόηση του εισιτηρίου των πέντε ευρώ για την πρόσβαση στα δημόσια νοσοκομεία. Ενα εισιτήριο που σύντομα θα ανατιμηθεί στα είκοσι πέντε, «τιμωρεί» και αποκλείει εκείνους ακριβώς που τα έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, αφήνοντάς τους στη μοίρα τους. Πόσο, αλήθεια, ωφέλησε τα οικονομικά των νοσοκομείων το πεντάευρο και πόσο, από την άλλη, κόστισε η θεσμοθέτησή του στην κοινωνία και στη δημόσια υγεία;

Πόσο θα κόστιζε η στοιχειώδης πρόσβαση σε πρωτοβάθμια βασική φροντίδα των πιο φτωχών Ελλήνων και πόσο σήμερα κοστίζει η απουσία της σε επιπτώσεις σε χρόνια νοσήματα και στο προσδόκιμο ζωής;

Πόσο άραγε κοστίζει στα δημόσια λογιστικά η παρακολούθηση των ανασφάλιστων εγκύων και κατά συνέπεια η εξασφάλιση γέννησης υγιών παιδιών;

Πόσο εν πάση περιπτώσει κοστίζει ο εμβολιασμός και των ανασφάλιστων παιδιών που μόλις χθες εν τέλει ανακοινώθηκε ύστερα από σχεδόν δύο χρόνια πίεσης των Γιατρών του Κόσμου, τον σάλο της κοινωνίας και τον διεθνή εξευτελισμό της χώρας;

Σήμερα που βρισκόμαστε στο μέσο μιας πρωτόγνωρης για τα δεδομένα της χώρας ανθρωπιστικής πλέον κρίσης, και πριν αυτή οδηγήσει σε κοινωνική ερημοποίηση, πρέπει να προχωρήσουμε, ΤΩΡΑ, έστω και στο πέντε, σε άμεσα πρακτικά και απλά μέτρα που θα διαμορφώνουν ένα ελάχιστο δίχτυ επιβίωσης για όσους βρίσκονται στο κοινωνικό περιθώριο.

Λαϊκά υπνωτήρια, συσσίτια, τράπεζες τροφίμων και ρούχων, δημόσια λουτρά, πρωτοβάθμια κοινωνικά ιατρεία, συνδεδεμένα με αντίστοιχα νοσοκομεία, πρέπει να αναπτυχθούν παντού. Αμεσα. Χωρίς γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και αργόστροφους σχεδιασμούς. Χωρίς μεγάλα λόγια, κηρύγματα και ατελείωτες διαβουλεύσεις.

Αλλά και να δούμε από την αρχή ένα δημόσιο σύστημα υγείας ανοιχτό, φιλόξενο και φιλικό, θεμελιωμένο στις αρχές της καθολικής περίθαλψης και όχι σε λογιστικές εμμονές, υπερασπιζόμενο το αγαθό της περίθαλψης και όχι δομημένο στους αποκλεισμούς των απόκληρων. Με έμφαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα για όλους, στην αγωγή υγείας και την υπεράσπισή της. Με λίγα λόγια, ένα ευρωπαϊκό σύστημα υγείας.

Σήμερα αυτή είναι η μεγάλη ευθύνη όλων όσοι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συμμετέχουμε στον αγώνα κατά της φτώχειας. Να συνεργαστούμε και να είμαστε άμεσα αποτελεσματικοί.

Αλλωστε, εν τέλει από αυτό και όχι από τα κηρύγματά μας για τη φτώχεια θα κριθούμε. Ολοι μας.

 

Ο κ. Νικήτας Κανάκης είναι πρόεδρος της οργάνωσης «Γιατροί του Κόσμου».

 

[Διαστάσεις] Πόλεμος και fair play

ΤΑ ΝΕΑ  04.08.2012

Της Κίττυ Ξενάκη

Λένε συχνά πως ο αθλητισμός είναι ένας πόλεμος με άλλα μέσα - μέσα τα οποία είναι σαφώς προτιμότερα. Ο αθλητισμός παρέχει ένα πλαίσιο μη βίας μέσα στο οποίο τα κράτη έχουν τη δυνατότητα να κάνουν πραγματικότητα τις φιλοδοξίες τους, να ξεπεράσουν ιστορικές πικρίες και να αποκομίσουν δόξα και τιμή χωρίς να παραβιάσουν διεθνείς συνθήκες ή να προκαλέσουν αιματοχυσία. Το πρόσφατο Euro μας πρόσφερε πληθώρα παραδειγμάτων και οι Ολυμπιακοί Αγώνες, όπως πάντα, βρίθουν από παλιές διαμάχες που εξακολουθούν να στοιχειώνουν σήμερα τις ψυχές εκατομμυρίων ανθρώπων.

Αξίζει λοιπόν να αναρωτηθούμε, σημειώνει η Μέρι Ντεβέτζκι στη βρετανική «Ιντιπέντεντ»: μήπως μπορούμε να αντλήσουμε από τον αθλητισμό χρήσιμα διδάγματα για τη διεξαγωγή των πραγματικών πολέμων; Αν μπορούμε να τον δούμε πράγματι ως έναν πόλεμο με άλλα μέσα, γιατί να μην αντιστρέψουμε την ιδέα;

Ο αθλητισμός διέπεται από αυστηρούς κανόνες τους οποίους αποδέχονται όλοι οι συμμετέχοντες. Δεν υπάρχει περιθώριο για ερμηνείες ή διακριτική ευχέρεια, ούτε θα έπρεπε να υπάρχει. Δεν έχει νόημα, στους αγώνες ανωτάτου επιπέδου, να επικαλεστείς ξαφνική γρίπη, τραυματισμό στον ώμο ή ότι σου απέσπασε την προσοχή η έκφραση του αντιπάλου. Μπορείς δηλαδή, αλλά δεν θα αλλάξει το αποτέλεσμα. Οι κανόνες είναι κανόνες και η σύγχρονη τεχνολογία βοηθά τους διαιτητές να εντοπίζουν τις απόπειρες παράβασής τους.

Αλλά η καθολική αποδοχή των κανόνων, είτε στον αθλητισμό είτε στον πόλεμο, μπορεί να είναι μόνον η αρχή. Ενα βασικό χαρακτηριστικό του αθλητισμού είναι ότι πρέπει να υπάρξει νικητής. Οι ισοπαλίες είναι σπάνιες. Οσο άδικη και αν μπορεί να μοιάζει η διαδικασία των πέναλτι έπειτα από 90 λεπτά κανονικού παιχνιδιού και 30 λεπτά παράταση, με τους ποδοσφαιριστές σχεδόν να καταρρέουν στο γήπεδο, έχει έναν σκοπό: να παράσχει έναν νικητή. Τον ίδιο ακριβώς λόγο εξυπηρετεί το τάι μπρέικ στο τένις και το φότο φίνις στον στίβο.

Αν υπάρχει όμως νικητής, πρέπει να υπάρχουν και ηττημένοι - γνήσιοι ηττημένοι που παραδέχονται πως έχασαν από ένα άτομο ή μια ομάδα με καλύτερες επιδόσεις. Το αποτέλεσμα πρέπει να είναι αρκετά καθαρό ώστε να αποθαρρύνει μετέπειτα αμφισβητήσεις. Η άλλη πλευρά ενός καθαρού αποτελέσματος, ωστόσο, είναι πως ο νικητής πρέπει να αντιμετωπίσει τον ή τους ηττημένους γενναιόδωρα. Το πώς ακριβώς πρέπει να συμπεριφέρεται ο νικητής περιγράφεται, κατ' ουσίαν, στις Συμβάσεις της Γενεύης. Προϋπόθεση όμως για μια βιώσιμη ειρήνη πρέπει να είναι η αποδοχή του αποτελέσματος από όλες τις πλευρές: και αυτό σημαίνει όχι μόνο τους νικητές και τους ηττημένους αλλά - όπως στον αθλητισμό - τους οπαδούς (συμμάχους) και τους θεατές (μεγάλες δυνάμεις και γείτονες). Μια νίκη άξια του ονόματός της πρέπει να έχει δύναμη πειθούς. Κατά τα λοιπά, στον πραγματικό πόλεμο δεν υπάρχουν τελετές παράδοσης μεταλλίων, και δύσκολα μπορεί κανείς, αναλογιζόμενος τι προηγήθηκε, να χειροκροτήσει ακόμα και τη λήξη του με ενθουσιασμό.

 

Το Πανεπιστήμιο πήρε τα βουνά

ΒΗΜΑ  29.07.2012

Της Όλγας Κλώντζας

 

Στις κορυφές των ορεινών όγκων της Κρήτης η επιστημονική γνώση διασταυρώνεται με τη λαϊκή παράδοση και το Πανεπιστήμιο προσλαμβάνει νέα διάσταση. Οι αίθουσες διδασκαλίας αντικαθίστανται από παραδοσιακά καφενεία, πλατείες και αυλές μοναστηριών, ενώ επιστήμονες και απλοί άνθρωποι, ηλικιωμένοι, παραγωγοί και κτηνοτρόφοι εναλλάσσονται στον ρόλο του καθηγητή. Το Πανεπιστήμιο των Ορέων κάνει μια ειρηνική επανάσταση «χτίζοντας γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στους κατοίκους των αστικών κέντρων και σε εκείνους των απομακρυσμένων χωριών» λέει ο εμπνευστής του κ. Ιωάννης Παλλήκαρης, καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ο «ισόβιος έρωτας» του ιδίου και της συζύγου του για την Κρήτη και τους ανθρώπους της γέννησε πριν από έξι χρόνια την ιδέα ενός ανοίγματος της επιστημονικής κοινότητας προς την τοπική κοινωνία.

Το όραμα της διατήρησης των γνώσεων που περνούν από γενιά σε γενιά προτού αυτές χαθούν οριστικά με τη βοήθεια των νέων τεχνολογιών βρίσκεται στο επίκεντρο της αποστολής του Πανεπιστημίου των Ορέων. «Ενας νέος φιλόδοξος στόχος, προσωπική έμπνευση της συζύγου μου, κυρίας Βαρβάρας Τερζάκη, είναι η αναβίωση της ιερής τέχνης της υφαντικής, η οποία ήκμασε στην Κρήτη και κινδυνεύει να χαθεί» επισημαίνει.

Εκτός όμως από την πολιτιστική και επιστημονική αποστολή του, εξίσου σημαντική είναι η τριτοβάθμια φροντίδα υγείας που προσφέρεται από 250 εθελοντές γιατρούς όλων των ειδικοτήτων σε κάθε εξόρμηση του ΠτΟ. Μπορεί το έργο αυτό να μη μοιάζει τόσο εμπνευσμένο, όμως αν αναλογιστεί κανείς ότι «οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που εξετάζονται δεν είχαν ποτέ πριν δυνατότητα πρόσβασης στις περισσότερες από αυτές τις ειδικότητες», όπως εξηγεί ο κ. Παλλήκαρης, τότε γίνεται αντιληπτό το μέγεθος της προσφοράς.

«Στόχος μας είναι να επαναπροσδιορίσουμε την ευτυχία με ανθρώπινους δείκτες και όχι με εισοδηματικά δεδομένα, την ευτυχία που πηγάζει από τις ανθρώπινες σχέσεις, την παράδοση και το φυσικό περιβάλλον» σχολιάζει στο «Βήμα» ο κ. Παλλήκαρης. Συνοδοιπόροι του σε αυτό το δημιουργικό ταξίδι είναι πολλοί επιστήμονες-ερευνητές, επιχειρηματίες, τοπικοί φορείς και απλοί εθελοντές.

Αφορμή για τις πρώτες δράσεις του Πανεπιστημίου των Ορέων έγινε η παρατηρούμενη αύξηση της παραβατικότητας σε σχολεία ορεινών απομακρυσμένων χωριών του νησιού, όπως εξηγεί ο κ. Παναγιώτης Μιχαηλίδης, καθηγητής Παιδαγωγικών του Πανεπιστημίου Κρήτης. «Οι μαθητές στις περιοχές αυτές αισθάνονται αποκομμένοι από τα άλλα παιδιά της ηλικίας τους. Θεωρούν ότι το σχολείο δεν έχει να τους προσφέρει τίποτε ουσιαστικό για την καθημερινότητά τους» επισημαίνει.

Με τη συμβιωματική εκπαίδευση τα παιδιά των χωριών έρχονται σε επαφή με συνομηλίκους τους των πόλεων και έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν όσα τα ενώνουν. Τα μεν περιγράφουν πώς μαζεύεται το γάλα και φτιάχνεται το τυρί, ενώ τα δε εξιστορούν πώς περνούν τον χρόνο τους στην πόλη. «Φαίνεται ότι πολλές φορές αυτές οι εναλλακτικές μέθοδοι διδασκαλίας είναι πιο αποτελεσματικές και κάνουν τα παιδιά να αγαπήσουν τις αξίες του τόπου τους» καταλήγει ο κ. Μιχαηλίδης.

Αυτή ακριβώς η αγάπη και ο σεβασμός στις αξίες με τις οποίες μεγάλωσε κράτησαν τον κ. Εμμανουήλ Πατεράκη στο παραδοσιακό επάγγελμα του κτηνοτρόφου. Ως νέος άνθρωπος όμως, ήξερε από μικρός ότι για να πετύχει θα πρέπει να ακολουθήσει νέες μεθόδους παραγωγής και εμπορίας των  προϊόντων του, για τον λόγο αυτόν είχε ένα όραμα «να συνδέσει την κτηνοτροφία με το Πανεπιστήμιο».

Αυτό τον οδήγησε κοντά στο ΠτΟ από το πρώτο του ξεκίνημα, ενώ το μεράκι για τη δουλειά του τον έφερε σε θέση να μιλάει στους ανθρώπους των χωριών για ανάπτυξη και καινοτομία. Η δοκιμαστική λειτουργία ενός ηλιακού τυροκομείου είναι μια πρόταση του ΠτΟ που υποστηρίζει με πάθος, καθώς «μπορεί να δώσει τη δυνατότητα σε έναν ορεσίβιο που δεν διαθέτει καν ρεύμα με τη βοήθεια του ήλιου και του αέρα να τυροκομήσει το γάλα του σε μεγάλο υψόμετρο», όπως εξηγεί.

«Οι άνθρωποι στην Κρήτη διψάνε να ακούσουν ενδιαφέροντα πράγματα και να βελτιώσουν τη ζωή τους» λέει στο «Βήμα» ο κ. Ηλίας Μανούσακας, ιδρυτής της εταιρείας Creta Carob που επεξεργάζεται και εμπορεύεται χαρούπια. Ο ίδιος είχε την τύχη να βρεθεί στην αποστολή του ΠτΟ στον Δήμο Αποκορώνου Χανίων.

Η πρόσκληση έγινε με αφορμή την ενασχόλησή του με ένα προϊόν «που το είχαμε αφήσει πίσω από την περίοδο της Κατοχής», το χαρούπι, το οποίο είναι 100% βιολογικό. «Το χαρούπι κέρδισε το ενδιαφέρον των ανθρώπων, καθώς με τις καινοτόμες μεθόδους επεξεργασίας που έχουμε εισαγάγει προσφέρει νέες ευκαιρίες ανάπτυξης» επισημαίνει στο «Βήμα».

«Σήμερα, το να γίνεται κανείς υπάλληλος δεν έχει καμία αξία μισθολογικά, αλλά και σε όρους ανάπτυξης» λέει χαρακτηριστικά, καταλήγοντας ότι ο κόσμος πρέπει να αφήσει τις μεγάλες πολιτείες και να γυρίσει στην περιφέρεια, να ασχοληθεί με την παραγωγή και την ανάπτυξή της.

Πρόσκληση
Από την Κρήτη στην Κάσο

Η κυρία Σοφία Μαστοράκου γοητεύθηκε από τη δράση του Πανεπιστημίου των Ορέων και το προσκάλεσε στην Κάσο, όπου οι άνθρωποι, όπως λέει, έχουν μεγάλη ανάγκη την επικοινωνία με ανθρώπους που διαθέτουν γνώσεις και τεχνογνωσία. Η ανταπόκριση ήταν άμεση και έτσι οι εθελοντές έχουν ήδη ταξιδέψει εκεί δύο φορές.

Αυτό που την εντυπωσιάζει περισσότερο είναι η συμμετοχή των ανθρώπων στις συζητήσεις. «Οι νέοι βγάζουν πικρία και αγωνία για το μέλλον. Συμμετέχουν, εκφράζουν αντιρρήσεις, αλλά και προτάσεις». Τα βότανα του νησιού που μπορούν να εξαχθούν στις μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες του πλανήτη, η παραγωγή μελιού που χρειάζεται υποστήριξη, η ανακύκλωση που θέλουν να φθάσει στο νησί αλλά λόγω της οικονομικής συγκυρίας όλο αναβάλλεται είναι μόνο ορισμένα από τα θέματα που τους απασχολούν.

Αντίστοιχα αιτήματα συμμετοχής φθάνουν καθημερινά από το Καρπενήσι, την Κάρπαθο, το Καστελόριζο, την Ηπειρο, τη Δυτική Μακεδονία και την Πελοπόννησο. Αν και το ΠτΟ, το οποίο αυτοχρηματοδοτείται από τα μέλη του, δεν έχει τη δυνατότητα να απλώσει τη δράση του σε ολόκληρη τη χώρα, μπορεί να γίνει παράδειγμα προς μίμηση. «Ευχόμαστε η δράση μας να εμπνεύσει κι άλλους ανθρώπους. Εμείς θα είμαστε εκεί να συνδράμουμε με τις γνώσεις και την εμπειρία μας» λέει ο κ. Παλλήκαρης.

Επανάσταση στην ανώτατη εκπαίδευση

TA NEA  14.05.2012

Του Γιώργου Αγγελόπουλου

Ο καθηγητής Σεμπάστιαν Θραν, επικεφαλής του κορυφαίου ερευνητικού εργαστηρίου της Google, είναι ό,τι πλησιέστερο σ' έναν ροκ σταρ έχει η επιστήμη των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Τώρα, χάρη σε μια εκπαιδευτική επανάσταση που βρίσκεται στην αρχή της, μπορεί να απευθύνεται σ' ένα γιγαντιαίο κοινό νέων. Πέρυσι διέθεσε δωρεάν στο Ιντερνετ το πτυχιακό μάθημα που δίδαξε στο Στάνφορντ, ένα πανεπιστήμιο που χρεώνει δίδακτρα 53.400 δολάρια τον χρόνο για ένα προπτυχιακό δίπλωμα.

Ο καθηγητής ανακοίνωσε το πρόγραμμα μ' ένα και μόνο email και 160.000 άνθρωποι από 190 χώρες γράφτηκαν σ' αυτό. «Θα ήταν περισσότεροι», λέει, «όμως το Στάνφορντ έκλεισε τη διαδικασία των αιτήσεων». Απ' αυτούς έγιναν δεκτοί περισσότεροι από 23.000 φοιτητές - ένα πλήθος που ο καθηγητής Θραν θα χρειαζόταν περισσότερο από έναν αιώνα για να διδάξει προσωπικά.

Ο καθηγητής παρομοιάζει την εμπειρία του με ταινία επιστημονικής φαντασίας στην οποία ο πρωταγωνιστής αντιλαμβάνεται ξαφνικά την ύπαρξη ενός θαυμαστού νέου κόσμου. «Μπορείς να πάρεις το μπλε χάπι και να επιστρέψεις στην αίθουσα διδασκαλίας σου και να διδάξεις τους 20 φοιτητές σου», λέει. «Ομως εγώ πήρα το κόκκινο χάπι και είδα τη Χώρα των Θαυμάτων».

COURSERA. Για τον καθηγητή Θραν, η Χώρα των Θαυμάτων είναι ο κόσμος των «μαζικών ανοικτών ονλάιν μαθημάτων», τα οποία είναι δυνατό να επαναπροσδιορίσουν την ανώτατη παιδεία, καθώς τα πανεπιστήμια - μέλη του περίφημου Αϊβι Λιγκ επιδιώκουν να αγκαλιάσουν τώρα το Διαδίκτυο. Το Χάρβαρντ και το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT) δέσμευσαν πρόσφατα 60 εκατ. δολάρια για την παραγωγή δωρεάν διδασκαλίας ονλάιν. Η Coursera, μια νέα εταιρεία με συνεταίρους το Στάνφορντ, το Πρίνστον, το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, θα προσφέρει σύντομα δωρεάν μαθήματα σε τομείς όπως τα μαθηματικά και η ποίηση, πολλά από τα οποία θα διδάσκονται από κορυφαίους καθηγητές.

Οι φοιτητές της Coursera θα συναντιούνται ονλάιν για τη διδασκαλία και θα έχουν εργασίες για το σπίτι, ωστόσο δεν θα παίρνουν διπλώματα από τα πανεπιστήμια - εταίρους του προγράμματος, αλλά πιστοποιητικά, τα οποία αρχίζουν να αποκτούν κύρος μεταξύ των εργοδοτών.

Καιρός για παγκόσμιο πανεπιστήμιο

TA NEA  08.02.2012

Tου Γιώργου Αγγελόπουλου

Ενας από τους κορυφαίους ακαδημαϊκούς των ΗΠΑ και πρώην υπουργός Οικονομικών, ο Λόρενς «Λάρι» Σάμερς, έχει ένα τολμηρό όραμα για το πώς πρέπει να αλλάξει η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στην εποχή της υψηλής τεχνολογίας. Στον γενναίο καινούργιο κόσμο του, τα πανεπιστήμια θα καταργήσουν τις διαλέξεις ντόπιων καθηγητών στα αμφιθέατρα• αντ' αυτών, οι καλύτεροι ειδικοί σε κάθε τομέα θα απευθύνονται μέσω βίντεο σε φοιτητές οι οποίοι θα βρίσκονται οπουδήποτε στον κόσμο.

«Είναι ελαφρώς παράλογο το γεγονός ότι, στον αγγλόφωνο κόσμο, δίνεται κάθε χρόνο με 15.000 διαφορετικές ευκαιρίες μια διάλεξη η οποία παπαγαλίζει τα θεμελιώδη του καπιταλισμού», λέει στους κυριακάτικους «Τάιμς» του Λονδίνου ο Σάμερς, ο οποίος ήταν πρύτανης του Χάρβαρντ όταν ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ δημιουργούσε εκεί το facebook και εμφανίζεται μάλιστα στην ταινία «The Social Network». «Δεν θα ήταν καλύτερα να δουν ένα βίντεο με τον ειδικό για το συγκεκριμένο θέμα; Η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δημιουργηθούν καλύτερες μαθησιακές εμπειρίες».

Το 2008, μια έρευνα που έγινε στο Χάρβαρντ έδειξε πως οι φοιτητές που παρακολουθούσαν βιντεοδιαλέξεις μάθαιναν γρηγορότερα απ' ό,τι αυτοί που παρακολουθούσαν τις διαλέξεις στα αμφιθέατρα. Με τον τρόπο αυτό γίνονται επίσης οικονομίες σε χρηματικό κόστος και σε χρόνο: αν οι φοιτητές παρακολουθούν κορυφαίους ειδικούς για ένα συγκεκριμένο θέμα σε βίντεο, οι ακαδημαϊκοί δάσκαλοί τους θα μπορούν να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο σε περαιτέρω συζήτηση του θέματος αυτού.

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ. Ο Σάμερς αναφέρθηκε στους «Τάιμς» σ' ένα πείραμα που άρχισε μια ομάδα με την επωνυμία «The Floating University» («Το Πλωτό Πανεπιστήμιο»). Η ομάδα βιντεοσκόπησε ακαδημαϊκούς διεθνούς κύρους, ανάμεσα στους οποίους ο φυσικός Μιτσίο Κάκου, ο ψυχολόγος Πολ Μπλουμ, ο γνωστικός επιστήμονας Στίβεν Πίνκερ και ο ίδιος ο Σάμερς, να μιλούν για τις πιο νεωτεριστικές ιδέες στον τομέα τους. Οι βιντεοσκοπημένες διαλέξεις θα διατεθούν στο Χάρβαρντ, στο Γέιλ και στο Κολέγιο Μπαρντ στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης. Είναι η πρώτη φορά που ένα τέτοιο μάθημα θα υπάρχει και στα τρία αυτά εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Η έκρηξη της γνώσης και η δυνατότητά μας να έχουμε πρόσβαση σ' αυτή μέσω ηλεκτρονικών υπολογιστών απαιτούν αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα πανεπιστήμια, λέει ο Σάμερς. Οταν τα γεγονότα μπορούν να ελεγχθούν γρήγορα ονλάιν, είναι λιγότερο σημαντικό να τα έχει κάνει κανείς κτήμα του ατομικά. Πράγματι, οι διαθέσιμες πληροφορίες είναι τόσο πολλές, ώστε γίνεται δύσκολο για οποιονδήποτε να κατέχει περισσότερο από ένα κλάσμα τους.

Ο Σάμερς τονίζει ότι αυτό που τα πανεπιστήμια πρέπει πλέον να διδάσκουν στους φοιτητές είναι πώς να αναλύουν και να χρησιμοποιούν τα δεδομένα. «Αυτό που πρέπει να κάνουν τα πανεπιστήμια όλο και περισσότερο είναι να επισημαίνουν αρχές, τρόπους σκέψης, κοινές αξίες και κοινές πλευρές της εμπειρίας, παρά να προσπαθούν να διδάξουν ό,τι υπάρχει για να μάθει κανείς, επειδή ουδείς μπορεί να γνωρίζει όλα όσα υπάρχουν για να γνωρίζει κανείς», εξηγεί. «Ολοένα και περισσότερες ερωτήσεις, για παράδειγμα ποιους ποδοσφαιριστές να προσλάβεις, πώς να σχεδιάσεις καλύτερα μια διαφημιστική εκστρατεία ή πώς να αντιμετωπίσεις καλύτερα τη φαρυγγίτιδα, απαιτούν ικανότητα να συγκεντρώνεις δεδομένα, να ελέγχεις τα τεκμήρια και να εντοπίζεις μονοπάτια προς την επιτυχία».

Το γεγονός αυτό έχει κάνει τους ανθρώπους να εργάζονται περισσότερο σε ομάδες. «Η ικανότητα να δουλεύεις με άλλους γίνεται ολοένα και σημαντικότερη», λέει ο Σάμερς. «Ολο και περισσότερο η συνεργασία κατευθύνει την οικονομία - εντούτοις στο σχολείο και το πανεπιστήμιο η συνεργασία με άλλους θεωρείται το τελευταίο πράγμα που πρέπει να κάνει κανείς».

Ο Σάμερς λέει πως τα πανεπιστήμια θα πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στη συνεργασία, αντί να την αντιλαμβάνονται ως μορφή εξαπάτησης. Ολα αυτά είναι ιδιαίτερα προκλητικά - από την άλλη, όμως, οι προκλήσεις δεν είναι κάτι άγνωστο στον Σάμερς. Το 2006 παραιτήθηκε από επικεφαλής του Χάρβαρντ, αφού είπε ότι η μικρή παρουσία των γυναικών στις φυσικές επιστήμες και τα μαθηματικά μπορεί να οφείλεται σε συγγενείς διαφορές ικανοτήτων μεταξύ των φύλων…

Μια άλλη από τις θέσεις του Σάμερς είναι ότι «η διεθνής εμπειρία είναι απαραίτητη σε κάθε πανεπιστημιακό φοιτητή». Αυτό δεν σημαίνει εκμάθηση γλωσσών, αλλά ανακάλυψη πολιτισμών, οι οποίοι πρόκειται να αναδειχθούν μέσω της εργασίας στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας.

«Σ' έναν κόσμο στον οποίο ομιλείται πολύ η αγγλική, μπορεί κανείς να έχει μια ισχυρή διεθνή εμπειρία χωρίς να μιλάει τη γλώσσα του τόπου που επισκέπτεται», λέει. «Είναι καλύτερα να έχεις την εμπειρία της Κίνας χωρίς να ξέρεις κινέζικα από το να μην έχεις καθόλου την εμπειρία της Κίνας, δεδομένης της επίδρασης που θα έχει η Κίνα στον σύγχρονο κόσμο».

Σ' αυτούς που λένε πως οι προτάσεις του είναι υπερβολικά φουτουριστικές, ο Σάμερς επισημαίνει έναν χρήσιμο κανόνα ζωής: τα πράγματα χρειάζονται για να συμβούν περισσότερο χρόνο απ' όσο φαντάζεσαι και μετά συμβαίνουν ταχύτερα απ' ό,τι θα πίστευες ποτέ.

Η ΑΛΛΗ ΑΠΟΨΗ. Δεν συμφωνούν όμως όλοι με τη συνταγή του Λάρι Σάμερς. Σ' ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε αυτόν τον μήνα με τίτλο «Σε τι χρειάζονται τα πανεπιστήμια;», ο Στέφαν Κολίνι, καθηγητής της Ιστορίας της Διανόησης και Αγγλικής Λογοτεχνίας στο Κέμπριτζ, υποστηρίζει ότι τα πανεπιστήμια πρέπει να επιβραδύνουν τη συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη. Ο Κολίνι θεωρεί κοντόφθαλμη βαρβαρότητα τον περιορισμό των ανθρωπιστικών επιστημών και των τεχνών στα πανεπιστημιακά προγράμματα. Αντίθετα, υποστηρίζει, πρέπει να αναγνωρίσουμε τη συγγενή αξία της καθαρής πνευματικής αναζήτησης.

Η Αλισον Γουλφ, καθηγήτρια Δημόσιας Διοίκησης στο King's College του Λονδίνου, είναι επίσης επιφυλακτική όσον αφορά την πίστη του Σάμερς στις μεθόδους υψηλής τεχνολογίας. «Η ιδέα ότι η τεχνολογία μπορεί και πρέπει να φέρει επανάσταση σε διάφορα πράγματα κυκλοφορεί εδώ και δεκαετίες», λέει. «Ομως οι άνθρωποι μαθαίνουν από ανθρώπους, ακόμη περισσότερο όταν έχουν εξατομικευμένη ανάδραση».

[Δρόμοι] Μερικές...

TA NEA / THE NEW YORK TIMES,    18.06.2012

Του Thomas L. Friedman

 

Μερικές...

... εβδομάδες πριν ήμουν στο Αμμάν της Ιορδανίας και μιλούσα με εκπαιδευτικούς, όταν συνάντησα μια νεαρή Αμερικανίδα που είχε μια εντυπωσιακή δουλειά. Το όνομά της ήταν Σέιλιν Ρόμνεϊ Γκάρετ. Συστήθηκε λέγοντας ότι μαζί με τον σύζυγό της, τον Τζέιμς, ήταν πρώην εθελοντές της Peace Corps στην Ιρλανδία, οι οποίοι παρέμειναν στη χώρα για να δημιουργήσουν μια μη κερδοσκοπική οργάνωση, την Think Unlimited. Βοηθάει τους ιορδανούς δασκάλους να μάθουν πώς «να διδάσκουν τη δημιουργική σκέψη και την επίλυση προβλημάτων» στις αίθουσες διδασκαλίας τους. «Αυτό θα ήταν η πραγματική Αραβική Ανοιξη» είπα. Διότι η μηχανική αποστήθιση εξακολουθεί να είναι η κυρίαρχη εκπαιδευτική μέθοδος στα περισσότερα αραβικά δημόσια σχολεία.

Οι Γκάρετ...

... με κάποια υποστήριξη από την πρωτοβουλία εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης της Βασίλισσας Ράνιας της Ιορδανίας (φωτογραφία), σχεδίασαν ένα πρόγραμμα για να δοθεί η δυνατότητα και η έμπνευση στους ιορδανούς δασκάλους να υιοθετήσουν μια πολύ πιο δημιουργική προσέγγιση στην εκπαίδευση. Εχουν επίσης δημιουργήσει θερινές κατασκηνώσεις «Brain Camps» για νεαρούς μαθητές που θέλουν να ενισχύσουν τις ικανότητές τους στην επίλυση προβλημάτων επινοώντας λύσεις για τη λειψυδρία. Ομως οι Γκάρετ μού είπαν μια ιστορία που έμεινε χαραγμένη στη μνήμη μου.

«Στο χωριό...

... που είχε στήσει η Peace Corps στην Ιορδανία», αφηγήθηκε η Σέιλιν, «ήταν ένα 16χρονο κορίτσι. Προερχόταν από μια πολύ συντηρητική οικογένεια, φορούσε πάντα την ισλαμική ενδυμασία. Οταν τη ρωτούσες τι θέλει να γίνει όταν μεγαλώσει έλεγε "γιατρός", κάτι που λένε όλοι, επειδή είναι η δουλειά με το μεγαλύτερο κύρος. Αφού ολοκληρώσαμε την εξαήμερη θερινή κατασκήνωσή μας, συνειδητοποίησε όμως ότι μπορούσε να κάνει κάτι άλλο με το ταλέντο της, ότι θα μπορούσε να γίνει ένας παράγοντας αλλαγής. Εσι δημιούργησε στο χωριό μια λέσχη κοριτσιών. Στην κατασκήνωση, διδάσκουμε στα παιδιά το νόημα του brainstorming, της ανταλλαγής ιδεών, και μια μέρα περπατούσαμε μαζί και μου είπε, "κυρία Σέιλιν, χθες το βράδυ αντάλλασσα ιδέες με τον εαυτό μου για το θέμα της λέσχης μου". Και κατέληξε ότι θα είναι μια λέσχη ηγεσίας». Η Γκάρετ λέει πως αυτό αποτελεί ένα παράδειγμα για το πώς το κορίτσι πήρε μια συγκεκριμένη δεξιότητα δημιουργικής σκέψης - το brainstorming - και την έθεσε σε εφαρμογή στην κοινότητά της.

Οι αραβικές...

... αφυπνίσεις μπορεί να καταφέρουν ή να μην καταφέρουν να ανατρέψουν τους δικτάτορες, όμως δεν θα έχουν στην πραγματικότητα καμιά πιθανότητα να ενδυναμώσουν τη νέα γενιά αν δεν υπάρξει αυτού του είδους η επανάσταση στην εκπαίδευση. Η αραβική αφύπνιση - στον πυρήνα της - ήταν ένα μη θρησκευτικό γεγονός, με επικεφαλής νέους ανθρώπους απογοητευμένους από το γεγονός ότι δεν είχαν τον χώρο, τις ευκαιρίες απασχόλησης και τα εκπαιδευτικά εργαλεία για να πραγματοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους. Αυτή ήταν η ηφαιστειακή ενεργειακή πηγή που τίναξε το καπάκι στην Αίγυπτο, την Τυνησία, τη Συρία, την Υεμένη και τη Λιβύη. Ενώ ισλαμιστικά κόμματα εκμεταλλεύθηκαν αυτό το άνοιγμα για να πάρουν αρχικά εξουσία, αν δεν ικανοποιήσουν τις φιλοδοξίες αυτών των νέων που αντάλλαξαν απόψεις και μετά όρμησαν στα οδοφράγματα, αργά ή γρήγορα θα εκδιωχθούν, όπως ακριβώς οι Μουμπάρακ και οι Καντάφι.

Εδώ και τότε

TA NEA 26-27.05.2012

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Γράφει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος

 

Οι Κινέζοι έχουν μια φοβερή κατάρα: «Σε καταριέμαι», λένε, «να ζήσεις σε μια ενδιαφέρουσα εποχή»! Εικάζω πως ονομάζουν ενδιαφέρουσα μιαν εποχή δύσκολη, όπου καθένας που τη ζει να χρειάζεται για να επιβιώσει και το περισσότερο για να διακριθεί να καταβάλει μόχθο, να επιστρατεύσει όλες του τις δυνάμεις, να καλλιεργήσει όλα του τα φανερά ή κρυφά τάλαντα για να επιπλεύσει.

Η εποχή που ζούμε, παγκοσμίως αλλά τραγικώς και στην ενδοχώρα μας, είναι από αυτήν την άποψη άκρως ενδιαφέρουσα, δηλαδή ανώμαλη, δύστροπη, δύσκολη και σχεδόν παράλογη. Θεσμοί καταρρέουν, αξίες χρεοκοπούν, ιδέες πνέουν τα λοίσθια και πολιτικά, ηθικά, αισθητικά συστήματα εκπνέουν. Τώρα σας θέλω.

Κοιτάω τη λίστα των εκλεγμένων βουλευτών, όσων σε τέτοιους ταραχώδεις, τρικυμιώδεις καιρούς εμπιστευόμαστε με την ψήφο μας να τετραγωνίσουν τον κύκλο, ν' αλλάξουν τους θεσμούς, να συγκρατήσουν την άμαξα που πήρε τον κατήφορο και σέρνει στον γκρεμό και άλογα και ηνιόχους.

Οχι, δεν νοσταλγώ πλέον την ουτοπία του Πλάτωνα ο οποίος διά στόματος Σωκράτη απαιτούσε ο Πολίτης να είναι Επαΐων.

Επαΐων σήμερα Πολίτης είναι σπάνιο μυθικό ζώο, όπως η Χίμαιρα.

Αλλά η εποχή τουλάχιστον αναζητεί σαν τους ψύλλους στ' άχυρα επαΐοντες πολιτικούς. Εγώ δεν θα μείνω στην κυνική ομολογία πολιτικού ότι υπουργός όντας δεν είχε διαβάσει τη σύμβαση που δέσμευε και έδενε για χρόνια τον λαό μας. Εγώ θα μείνω σ' αυτούς που τη διάβασαν. Πόσοι ήταν ικανοί έστω κι αν αναζητούσαν τη συμβολή των συμβούλων τους να αποκρυπτογραφήσουν χιλιάδες σελίδες με τεχνικά και άλλα περίπλοκα οικονομικά, φορολογικά, αριθμητικά μοντέλα;

Εδώ γνωρίζω πως διάσημοι οικονομολόγοι σηκώνουν τα χέρια, όταν χρειάζεται να εντάξουν τη θεωρία τους σε εφαρμοσμένα και διαχειριστικά νομικά πλαίσια. Αναζητούν ειδικεύσεις π.χ. οικονομομέτρες, οικονομομέτρης ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου γι' αυτό απέλυε τον έναν μετά τον άλλον οικονομολόγους (Δρεττάκη, Κουλουριάνο, Αρσένη, Σημίτη κ.λπ.), ενώ ο ίδιος ποτέ δεν ανέλαβε οικονομικό υπουργείο.

Τι να περιμένει λοιπόν κανείς από γιατρούς, δασκάλους, ηθοποιούς, ολυμπιονίκες, δικηγοράκους, εργάτες και ιδιωτικούς υπαλλήλους που συγκροτούν τις πλειοψηφίες που εγκρίνουν μέτρα επαχθή χωρίς, για να είμαι δίκαιος, να αγνοούν πόσο επαχθή θα αποδειχθούν.

Εδώ επιστήμονες, εργοδηγοί, εργάτες στην Αμερική το 1945 κατασκεύαζαν μια βόμβα πενήντα κιλών και δεν ήξεραν ότι ήταν ικανή να σκοτώσει χιλιάδες ανθρώπους και να σημαδέψει με καρκίνο τα δισέγγονά τους.

Από δημοσιογραφικό ενδιαφέρον το αναφέρω. Πόσοι και ποιοι έλληνες βουλευτές κάποιες πρωινές νυσταλέες ώρες στη Βουλή ψήφισαν τον νόμο που καταργούσε τους τόνους και τα πνεύματα; Ανεξάρτητα τι νομίζει κανείς γι' αυτό το θέμα, ποιοι πράγματι και με ποιο σκεπτικό, με ποια κατανόηση του πνευματικού αυτού γεγονότος αποφάσισαν να καπελώσουν κώδικα γραφής 2.300 χρόνων;

Ομολογώ όμως πως τις παραπάνω σκέψεις τις προκάλεσε μια άλλη διαπίστωση. Το αναμφισβήτητο γεγονός πως ηγέτες που διαχειρίστηκαν, κι όχι βέβαια χωρίς λάθη (πώς είναι δυνατόν;), τα κοινά στο παρελθόν διέθεταν μια πνευματικότητα και μια δημιουργική ενεργό σχέση με την ιστορία, τις επιστήμες, τις τέχνες, στη λογοτεχνία που σου προξενεί σήμερα οδυνηρά τραυματική διάθεση για το παρόν.

Ο Ραγκαβής, αφήνω τον Καποδίστρια, που το Σύνταγμα της Ελβετίας που συνέταξε ισχύει έως σήμερα, υπουργός Εξωτερικών και πρεσβευτής της Ελλάδας σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, τού οποίου παίχτηκε πρόσφατα του «Κουτρούλη ο γάμος» στο θέατρο, ήταν μέγας αρχαιολόγος, μεταφραστής τραγικών και του Μολιέρου, και συγγραφέας αξεπέραστων απομνημονευμάτων και μιας ιστορίας του ελληνικού θεάτρου στα γαλλικά.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος μεταφραστής του Θουκυδίδη, ο Παπαναστασίου, εκτός των άλλων ιδρυτής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ο Σβώλος, πολιτικός, εκτός από μέγας πολιτειολόγος, δοκιμιογράφος, ο Ηλίας Ηλιού, μεταφραστής του Αριστοτέλη, του Ξενοφώντα, του Ισοκράτη. Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, εκτός από διαπρεπής νομικός, μέγας στοχαστής, μεταφραστής του Δημοσθένη και Κικέρωνα και θεμελιώδης φιλόσοφος της τέχνης και της ποιητικής, αλληλογράφος του Σεφέρη. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, συγγραφέας αξεπέραστων ιστορικών, νομικών, κοινωνιολογικών μελετών, ποιητής σονέτων και συγγραφέας μιας «Ιστορίας του Ευρωπαϊκού Πνεύματος» μοναδικής παγκοσμίως. Ο τραγικός Μαρκεζίνης έγραψε ιστορία που περιέχει και τη δική του πορεία νηφάλια και πολύτιμη. Ο Μέγας Ρήτωρ Γεώργιος Παπανδρέου ίδρυσε το Εθνικό Θέατρο, το Ιδρυμα Κρατικών Υποτροφιών, τη δωρεάν παιδεία και έκτισε εκατοντάδες πέτρινα αριστουργήματα αρχιτεκτονικά δημοτικών σχολείων και γυμνασίων. Ιδρυσε επίσης το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.

Ο δε Μακεδόνας Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο γράφων δεν τον ψήφισε ποτέ) ίδρυσε τον Δημόκριτο, το Ιδρυμα Ερευνών, το Κρατικό Θέατρο Θεσσαλονίκης, τα Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου (με υπουργό τον Ράλλη), το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, τα κρατικά λογοτεχνικά βραβεία, τις τιμητικές συντάξεις πνευματικών ανθρώπων και χρηματοδότησε τις ανασκαφές της Βεργίνας και της Σαντορίνης. Αυτός ο «άξεστος» άνθρωπος κάθε βδομάδα γευμάτιζε με τον Χατζιδάκι, τον Τσαρούχη, τον Μινωτή, τον Χορν και τον Κουν.

Αυτά.

Η «Βαβέλ» βρίσκεται στο μυαλό μας

TA NEA  26-27.05.2012

Επιμέλεια Σάκης Μαλαβάκης

Από τους υπερπολύγλωσσους, ικανούς να κατακτήσουν έως και 18 διαφορετικές γλώσσες, έως τους απλά γλωσσομαθείς, οι οποίοι μιλούν άπταιστα τουλάχιστον δύο γλώσσες ακόμη πέρα από τη μητρική τους, οι νέοι καθώς επίσης οι μετανάστες και οι εργαζόμενοι στην παγκόσμια πλέον οικονομία, ακούσια, ξαναγράφουν τους κανόνες της επικοινωνίας. Θα μπορούσε να γίνει λόγος για την ανέγερση ενός σύγχρονου πύργου της Βαβέλ, όπου οι γλώσσες συνεχίζουν ακόμη να διασταυρώνονται και να συγχέονται, αλλά στο τέλος και σε αντίθεση με τον βιβλικό μύθο η κατανόηση και η επικοινωνία καταλήγουν να είναι αρτιότερες και πιο ολοκληρωμένες.

Η πολυγλωσσία πλέον αποτελεί βασική ανάγκη αλλά παράλληλα και προσωπική επιδίωξη των περισσότερων νέων ανθρώπων. Στην Πολωνία το ποσοστό των νέων μεταξύ 17 και 23 ετών που δηλώνει πως μιλάει ικανοποιητικά ακόμη δύο γλώσσες πέρα από τη μητρική του, αγγίζει το 67% και στη Γαλλία το 64%, ενώ στη χώρα μας το ποσοστό των μαθητών που διδάσκεται τουλάχιστον μία ξένη γλώσσα ανέρχεται στο εξαιρετικό 92%. Μια γρήγορη ανάγνωση των δεδομένων που αφορούν τις ανθρώπινες γλώσσες αρκεί για να γίνει κατανοητό το μεγαλείο, στην κυριολεξία, της ανθρώπινης δυνατότητας (και παράλληλα ανάγκης) για επικοινωνία. Σήμερα ανά την υφήλιο είναι καταγεγραμμένα 7.000 διαφορετικά γλωσσικά ιδιώματα που συνθέτουν ένα εξαιρετικό γλωσσικό χαρμάνι, το οποίο όμως, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι καταδικασμένο κατά τη διάρκεια των πενήντα επόμενων ετών, αν όχι να αποσυντεθεί, σίγουρα να περιοριστεί.

Οι παράμετροι. Υπάρχουν ωστόσο παράμετροι πολιτισμικές, περιβαλλοντικές, φυσικές ή και νευρολογικές οι οποίες επιτρέπουν σε κάποιον να φτάσει σε εξαιρετικά επίπεδα πολυγλωσσίας, ενώ την ίδια στιγμή κάποιος άλλος να παλεύει σε όλη του τη ζωή για να μάθει τα βασικά αγγλικά; Στο τελευταίο του βιβλίο, «Το τέλος της Βαβέλ» («Babel no more», Free press, 2012), στο οποίο παρουσιάζει τις εξαιρετικές περιπτώσεις πολύγλωσσων ανθρώπων, συχνά αυτοδίδακτων, ικανών να επικοινωνήσουν ακόμη και σε είκοσι διαφορετικές γλώσσες, ο αμερικανός δημοσιογράφος Μάικλ Εραρντ κάνει λόγο εξαρχής για έναν ειδικό νευρολογικό μηχανισμό με τον οποίο είναι προικισμένοι οι πολύγλωσσοι, για ένα δώρο της φύσης εν τέλει, το οποίο μπορεί να ενισχυθεί είτε εξαιτίας μιας περιπλανώμενης ανά τον κόσμο ζωής είτε εξαιτίας άλλων καταστάσεων και συνθηκών που αναγκάζουν τους πολύγλωσσους να κατακτήσουν δύο ή τέσσερις ή έξι ή ακόμη και δεκαέξι… ξένες γλώσσες. Μεταξύ αυτών των χαρισματικών ανθρώπων που συνάντησε ο Αμερικανός, ξεχωρίζει η περίπτωση του Αλεξάντερ Αργκουέγιες από το Μπέρκλεϊ, ο οποίος σε διάστημα 456 ημερών πέρασε σχεδόν πέντε χιλιάδες ώρες μελετώντας τις 52 γλώσσες που γνωρίζει. Αξιοσημείωτο γεγονός, ότι ο πολύγλωσσος αυτός άνθρωπος ζει με το επίδομα ανεργίας και από κάποιες ελάχιστες μεταφράσεις που κάνει περιστασιακά, συνήθως από τα κορεατικά στα αγγλικά. Ομως πόσες γλώσσες, πράγματι, κατείχε ο εκκεντρικός Αμερικανός; Πόσες γλώσσες μπορεί πρακτικά να μάθει ένας άνθρωπος;

Ο Αντρέα Μόρο, καθηγητής Γενικής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ανώτερων Σπουδών της Παβίας (IUSS), διερευνώντας το φαινόμενο της πολυγλωσσίας, υποστηρίζει πως «μπορούμε να εξηγήσουμε με συγκεκριμένες και ακριβείς επιστημονικές διεργασίες πόσες γλώσσες μπορεί να κατακτήσει ο ανθρώπινος εγκέφαλος, πόσες είναι αυτές που πραγματικά αφομοιώνει και πόσες απλώς, τρόπον τινά, σκαλώνουν στη μνήμη μας». Ο ιταλός γλωσσολόγος κάνει λόγο για «όρια» της γλωσσομάθειας και αντί να διαβλέπει το τέλος της ανέγερσης αυτού του σύγχρονου πύργου της Βαβέλ, κυρίως επιδιώκει να προσδιορίσει τα όριά του: όλα αρχίζουν στην πρώιμη παιδική ηλικία και δυστυχώς τελειώνουν με την εφηβεία. Εως την εφηβεία, υπογραμμίζει ο Μόρο, οι γλώσσες μαθαίνονται αυθόρμητα αλλά ύστερα από το πέρασμά της ο εγκέφαλος χάνει την πλαστικότητά του και για αυτόν τον λόγο πρέπει να χρησιμοποιηθούν άλλα μέσα, όπως για παράδειγμα η μνήμη. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως οι ενήλικοι δεν μπορούν να διδαχτούν μια ξένη γλώσσα, αλλά είναι δεδομένο πως τα νευρολογικά μονοπάτια διανύονται δυσκολότερα και όχι τόσο αυτόματα όσο πριν. Οι γραμματικές που μπορεί να αφομοιώσει ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να είναι αρκετές αλλά σίγουρα δεν είναι απεριόριστες. Με όσα υποστηρίζει ο ιταλός ερευνητής συμφωνεί (έμμεσα) και ο Εραρντ. Εχοντας μελετήσει όσους πολύγλωσσους ανθρώπους κατάφερε να εντοπίσει ανά την υφήλιο, ο Αμερικανός κατέληξε στο συμπέρασμα πως οι γλώσσες που μπορεί να μάθει ικανοποιητικά ένας άνθρωπος ανέρχονται γύρω στις δέκα, ενώ οι πιθανές υπόλοιπες γλωσσικές γνώσεις αποτελούν τμήμα των «συζητήσεων επιβίωσης», όπως συγκεκριμένα τις αποκαλεί.

Η καθημερινή ζωή. Αφήνοντας όμως κατά μέρος τα επιστημονικά πειράματα και εστιάζοντας στην καθημερινή ζωή, είναι πλέον δεδομένο πως για να μπορέσει κάποιος να ανταποκριθεί και να επικοινωνήσει μέσα σε αυτήν τη νέα, σύγχρονη Βαβέλ που ζούμε, είναι απαραίτητο να ξέρει να μιλάει, να διαβάζει και να γράφει σε δύο ή και περισσότερες γλώσσες. Η Κλερ Καμς, γλωσσολόγος, καθηγήτρια στο Μπέρκλεϊ και μία από τους ειδικούς με τους οποίους συνομίλησε ο Εραρντ για τις ανάγκες συγγραφής του βιβλίου του, θεωρεί πως η ερώτηση «πόσες γλώσσες γνωρίζεις;», αν όχι λανθασμένη, είναι σίγουρα μερική καθώς η σωστή ερώτηση θα έπρεπε να είναι «σε πόσες γλώσσες ζεις;». Πέρα από αναγκαία ως εργαλείο επαγγελματικής ανέλιξης, η εκμάθηση γλωσσών αποτελεί και σημείο ουσιαστικής επαφής μεταξύ διαφορετικών λαών και πολιτισμών, προσφέροντας τη δυνατότητα μιας καλύτερης αμοιβαίας κατανόησης των ανθρώπων και συμβάλλοντας στην εξάλειψη φαινομένων όπως η ξενοφοβία, η μισαλλοδοξία και ο ρατσισμός. Οι διαφορετικές γλώσσες συνεπάγονται και πολλαπλές αναγνώσεις τού ούτως ή άλλως πολυσήμαντου κόσμου μας. Οσο περισσότερες οι αναγνώσεις και οι ερμηνείες τόσο περισσότερες και οι προοπτικές.

Τα ελληνικά γοητεύουν φοιτήτριες στο Μπακού

Καθημερινή  20.05.2012

Της Χριστινας Σανουδου

Μία πόλη με απέραντες πλατείες, πεζόδρομους και πάρκα, πεντακάθαρους δρόμους, μεγάλα δημόσια έργα σε εξέλιξη, καταστήματα γεμάτα κόσμο, μηδενική εγκληματικότητα, χαμηλό ποσοστό ανεργίας και τα σημάδια της ταχύτατης ανάπτυξης παντού... Εκ πρώτης όψεως, η πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν φαντάζει ειδυλλιακός προορισμός σε σχέση με την Αθήνα της οικονομικής κρίσης και των ολοένα αυξανόμενων κρουσμάτων βίας. Κι όμως, για τις χαριτωμένες φοιτήτριες, που μας υποδέχονται χαμογελώντας ντροπαλά με φόντο τον χάρτη της Ελλάδας στην αίθουσα του Σλαβικού Πανεπιστημίου του Μπακού, η χώρα μας εξακολουθεί να ασκεί μια μαγνητική έλξη.
Πήραν μια πρώτη γεύση αρχαιοελληνικής Ιστορίας στα μαθητικά τους χρόνια, από το βιβλίο «Μύθοι της αρχαίας Ελλάδας» του N.A. Kun, που διδασκόταν σε όλα τα σχολεία της Σοβιετικής Ενωσης και παραμένει κομμάτι της διδακτικής ύλης, πλέον μεταφρασμένο στα αζερικά. Τελειώνοντας το σχολείο, επέλεξαν να φοιτήσουν στο πρόγραμμα σπουδών του Κέντρου Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Ιστορίας και Πολιτισμού, το οποίο δέχεται περίπου δέκα φοιτητές τον χρόνο. Σήμερα μιλούν άπταιστα ελληνικά και ονειρεύονται να συνεχίσουν τις σπουδές τους σε κάποιο ελληνικό πανεπιστήμιο, ενώ αρκετές έχουν ήδη επισκεφθεί τη χώρα μας χάρη σε προγράμματα ανταλλαγής φοιτητών.
«Πριν έρθω στο Μπακού δεν ήξερα ότι υπάρχουν νέοι χωρίς ελληνικές ρίζες, που ενδιαφέρονται τόσο για την Ελλάδα. Είναι συγκινητικό», εξομολογείται η φιλόλογος Καλλιόπη Μπεχράκη, που διδάσκει ελληνική γλώσσα, λογοτεχνία και ιστορία στο Αζερικό Πανεπιστήμιο από τον περασμένο Νοέμβριο. «Πέρυσι είχα ζητήσει απόσπαση στα ελληνικά σχολεία της Γερμανίας. Τελικά βρέθηκα εδώ. Υπάρχουν κάποιοι τρελοί σαν εμάς», αστειεύεται, προσθέτοντας ότι δεν αποκλείεται να παρατείνει τη διετή θητεία της για άλλα τρία χρόνια. «Είναι σημαντικό να γίνει γνωστό στην Ελλάδα πόσο μας τιμά, με τον βαθύτατο σεβασμό που τρέφει για τον ελληνικό πολιτισμό, μια χώρα για την οποία γνωρίζουμε τόσο λίγα», υπογραμμίζει.
Μετάφραση Καβάφη
Καρπός της μέχρι τώρα συνεργασίας της με τις καθηγήτριες και τις φοιτήτριες του τμήματος -που, όπως συμβαίνει σε πολλές σχολές θεωρητικής κατεύθυνσης ανά τον κόσμο, απαρτίζεται αποκλειστικά από κορίτσια- είναι η μετάφραση του έργου του Καβάφη στα αζερικά, η οποία αναμένεται να είναι έτοιμη μέχρι τον Σεπτέμβρη. Αφορμή για το εγχείρημα στάθηκε η απαγγελία επιλεγμένων μεταφρασμένων ποιημάτων του Αλεξανδρινού ποιητή κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, που διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, για την επέτειο της 25ης Μαρτίου. Το αποτέλεσμα ενθουσίασε τόσο τον πρύτανη του Πανεπιστημίου όσο και τον πρέσβη της Ελλάδας στο Μπακού Ιωάννη Μεταξά, οι οποίοι αποφάσισαν να στηρίξουν την ομάδα στην έκδοση των Απάντων του Καβάφη.
Μολονότι το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών ιδρύθηκε το 2004, η διδασκαλία των ελληνικών είχε ξεκινήσει ανεπίσημα πέντε χρόνια νωρίτερα, ενώ τρεις από τις πρώτες φοιτήτριες σήμερα ανήκουν στο καθηγητικό προσωπικό της σχολής. Ελληνικά πανεπιστημιακά τμήματα λειτουργούν σε όλες τις χώρες του Καυκάσου, υπαγόμενα στο γραφείο συντονισμού εκπαίδευσης με έδρα την Ουκρανία. Εντούτοις, για τα κορίτσια που παίρνουν το πτυχίο τους έπειτα από τρία χρόνια σπουδών, η επαγγελματική αποκατάσταση είναι κάθε άλλο παρά σίγουρη. Ελάχιστες κατορθώνουν να εκπληρώσουν το όνειρο τους, εξασφαλίζοντας μία από τις λιγοστές θέσεις μεταπτυχιακών στα ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Κάποιες απασχολούνται στην ελληνική πρεσβεία, ενώ οι υπόλοιπες συνήθως αναγκάζονται να εργαστούν σε διαφορετικό τομέα ή να επιλέξουν άλλη κατεύθυνση για το μεταπτυχιακό τους - αν και η ηλικία γάμου για τις γυναίκες του Αζερμπαϊτζάν παραμένει χαμηλή για τα ελληνικά δεδομένα, οι περισσότερες συνεχίζουν να εργάζονται μετά τον γάμο και συχνά καταλαμβάνουν υψηλές θέσεις. Εχουν, πάντως, την ευκαιρία να πάρουν μια γεύση Ελλάδας κατά τη διάρκεια των σπουδών τους, καθώς το αζερικό Πανεπιστήμιο έχει υπογράψει συμφωνίες για εξάμηνα προγράμματα φοίτησης στο Πανεπιστήμιο της Μακεδονίας και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, ενώ κάθε καλοκαίρι τέσσερα με πέντε άτομα λαμβάνουν υποτροφίες», μας διαβεβαιώνουν μία μία οι φοιτήτριες, που έχουν ήδη συμμετάσχει στα προγράμματα.
«Τα παιδιά εδώ είναι συνεσταλμένα. Είναι αγνά παιδιά και σέβονται πολύ τους καθηγητές τους», εξηγεί η κ. Μπεχράκη, συγκρίνοντας την τωρινή εμπειρία της με τα βιώματά της σε ελληνικά σχολεία. «Τα τετράδιά τους είναι υπόδειγμα καλλιγραφίας. Τα παιδιά στην Ελλάδα θα έπρεπε να ντρέπονται», συνεχίζει. Η φοίτηση στα αζερικά πανεπιστήμια είναι δωρεάν για όσους μαθητές επιτυγχάνουν την απαραίτητη βαθμολογία για εισαγωγή στη σχολή της επιλογής τους, ενώ οι υπόλοιποι καλούνται να πληρώσουν δίδακτρα. Οι περισσότεροι, πάντως, φοιτούν δωρεάν, ενώ σημαντικός είναι και ο αριθμός των διαθέσιμων υποτροφιών που δίνει το κράτος - με έμφαση στα επαγγέλματα που παρουσιάζουν αυξημένη ζήτηση, όπως οι μηχανικοί. «Ο κόσμος εδώ είναι ακόμα φτωχός, αν και το βιοτικό επίπεδο ανεβαίνει ραγδαία», εξηγεί η καθηγήτρια.
Προτεραιότητα η βιβλιοθήκη και το λεξικό
Εκτός από γλώσσα και ιστορία, τα κορίτσια διδάσκονται, επίσης, ελληνική μουσική και παραδοσιακούς χορούς. Μας τραγουδούν το «μήλο μου κόκκινο» –με μία ανεπαίσθητη ανατολίτικη χροιά–, όμως, ως παιδιά τις ηλικίας τους, ενθουσιάζονται πολύ περισσότερο με άλλες, πιο σύγχρονες και ίσως λιγότερο «ποιοτικές» πτυχές της πολιτιστικής παραγωγής: Γνωρίζουν τον Χατζιδάκι, αλλά προτιμούν τον Ρουβά και ενθουσιάζονται όταν αναγνωρίζουν ελληνικές λέξεις στα ιδιαίτερα δημοφιλή τουρκικά σίριαλ. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως οι φοιτήτριες μαθαίνουν ελληνικά χωρίς ουσιαστικά να έχουν στη διάθεσή τους ένα λεξικό από και προς τη μητρική τους γλώσσα. Μέχρι πρότινος, αυτό τον σκοπό εξυπηρετούσε το Ελληνορωσικό λεξικό, ωστόσο οι φετινοί εισαχθέντες στη σχολή, που άρχισαν το σχολείο μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, το 1991, έχουν πολύ μικρότερη εξοικείωση με τα ρωσικά. Ετσι, στις άμεσες προτεραιότητες του Κέντρου είναι η δημιουργία ενός Ελληνο-αζερικού λεξικού, το οποίο βρίσκεται ήδη σε στάδιο υλοποίησης, είναι όμως αδύνατον να ολοκληρωθεί χωρίς εξωτερική βοήθεια, τόσο σε οικονομικό όσο και σε επιστημονικό επίπεδο.
Με τη συμβολή της πρεσβείας της Ελλάδας στο Μπακού, η βιβλιοθήκη του Κέντρου, που ξεκίνησε με ένα βιβλίο το 1999, πλέον καλύπτει τις βασικές ανάγκες της διδασκαλίας. Εντούτοις, καθώς η εύρεση ελληνικών εκδόσεων στο Αζερμπαϊτζάν δεν είναι εύκολη υπόθεση και οι πόροι του Κέντρου είναι περιορισμένοι, συνεισφορές για τον εμπλουτισμό της βιβλιοθήκης είναι πάντα ευπρόσδεκτες. Ζητούνται κυρίως βιβλία για την εκμάθηση της νέα ελληνικής γλώσσας, καθώς και τα λεξικά Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Συνωνύμων–Αντωνύμων του Γ. Μπαμπινιώτη. Οσοι αναγνώστες ενδιαφέρονται να βοηθήσουν μπορούν να επικοινωνήσουν με την κ. Καλλιόπη Μπεχράκη στη διεύθυνση Suleyman Rustam str., Baku AZ1014, Αzerbaijan και το email kallibec@gmail.com

Ο πιο καλός ο δάσκαλος φέρνει... ευτυχία στους μαθητές

Της Annie Lowrey

Δάσκαλοι και καθηγητές δημοτικών, γυμνασίων και λυκείων που συμβάλλουν στη βελτίωση της απόδοσης των μαθητών τους στις εξετάσεις φαίνεται ότι επιφέρουν γενικότερες και μακροπρόθεσμες θετικές συνέπειες στη ζωή των μαθητών αυτών, πέραν της ακαδημαϊκής τους ζωής - μεταξύ άλλων, σε δείκτες που αφορούν χαμηλότερα ποσοστά σε εγκυμοσύνες εφήβων, περισσότερες εγγραφές σε πανεπιστήμια και μεγαλύτερους μισθούς, σύμφωνα με νέα έρευνα που παρακολούθησε τη ζωή 2,5 εκατομμυρίων μαθητών σε διάστημα 20 ετών.
Η έρευνα, την οποία πραγματοποίησαν οι οικονομολόγοι Ρατζ Τσέτι και Τζον Φρίντμαν του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και ο Τζόνα Ροκόφ του Πανεπιστημίου Κολούμπια, εξέτασε με λεπτομέρειες την επίδραση των καθηγητών στη ζωή των μαθητών τους. «Το ότι η απόδοση στις εξετάσεις σε βοηθά να μορφωθείς καλύτερα και η καλύτερη μόρφωση συμβάλλει στο να έχεις μεγαλύτερες απολαβές, αυτό είναι κατανοητό από όλους», λέει ο Ρόμπερτ Μέγερ, διευθυντής του ερευνητικού κέντρου στο Πανεπιστήμιο του Γουισκόνσιν. «Ωστόσο αυτή η μελέτη ξεπερνά αυτά τα στάδια και δείχνει πολύ περισσότερα».
Η μελέτη αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά και πολλές σχολικές επιτροπές, που έχουν αρχίσει να συμπεριλαμβάνουν στοιχεία «πρόσθετης αξίας», όπως λέγονται, προκειμένου να προσλάβουν, να απολύσουν καθηγητές ή ακόμη και να αυξομειώσουν τους μισθούς τους. Βέβαια ο εκπαιδευτικός κόσμος είναι διχασμένος. Κάποιοι θεωρούν ότι τέτοιου είδους μετρήσεις κάνουν τους καθηγητές πιο υπεύθυνους, γεγονός που συμβάλλει στη μόρφωση εκατομμυρίων μαθητών. Οι επικριτές, κυρίως οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των καθηγητών, υποστηρίζουν ότι είναι δύσκολο να απομονώσεις τις συνέπειες που μπορεί να έχει καθένας καθηγητής, με αποτέλεσμα το έργο κάποιων να υποτιμηθεί. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αν κρίνεις κάποιους καθηγητές μεμονωμένα για έναν χρόνο - η μελέτη της αποδοτικότητάς τους επί πολλά χρόνια δείχνει ότι κάποιοι απλώς είναι καλύτεροι από άλλους.

ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. Ο μέσος όρος της επιρροής ενός καθηγητή σε έναν μαθητή είναι μέτριος. Αν όλα τα άλλα είναι ίδια, ένας μαθητής που έχει έναν καταπληκτικό καθηγητή για μια χρονιά μεταξύ Δ' Δημοτικού και Β' Γυμνασίου θα κερδίσει σε όλη του τη ζωή 4.600 δολάρια περισσότερα από έναν μαθητή με παρόμοια προέλευση που έχει έναν μέτριο καθηγητή. Ο μαθητής με τον εξαιρετικό καθηγητή θα έχει 0,5% περισσότερες πιθανότητες να σπουδάσει σε πανεπιστήμιο. Εξάλλου και τα κορίτσια με καλούς εκπαιδευτικούς έχουν πολύ λιγότερες πιθανότητες εγκυμοσύνης κατά τη διάρκεια της εφηβείας τους.
Ισως εξίσου σημαντικό, δεδομένης της δυσκολίας εύρεσης και επιμόρφωσης καταπληκτικών καθηγητών, είναι το ότι η εισοδηματική διαφορά μακροπρόθεσμα μεταξύ μαθητών με μέτριους καθηγητές και εκείνων με χαμηλού επιπέδου καθηγητές είναι το ίδιο σημαντική όσο η διαφορά μεταξύ των μαθητών που είχαν πολύ καλούς καθηγητές και όσων είχαν μέτριους, σύμφωνα με την έρευνα. Αθροιστικά, αυτές οι διαφορές είναι πιθανόν τεράστιες. Πάντως η νέα έρευνα δεν βρήκε αποδείξεις για μια παλαιά πεποίθηση: ότι το να έχεις καλό δάσκαλο στις πρώτες τάξεις του δημοτικού είναι πιο σημαντικό από το να έχεις καλό δάσκαλο αργότερα.
Η αντικατάσταση ενός εκπαιδευτικού που δεν τα καταφέρνει καλά με έναν μέτριο μπορεί να αυξήσει τις αποδοχές των παιδιών μιας τάξης για όλη τους τη ζωή κατά 266.000 δολάρια, εκτιμούν οι οικονομολόγοι. Μόνο μιας τάξης. «Εάν αφήσεις έναν κακό καθηγητή στο σχολείο σου για 10 χρόνια, αντί να τον αντικαταστήσεις έστω με έναν μέτριο, φθάνουμε να μιλάμε για απώλεια εισοδήματος ύψους 2,5 εκατ. δολαρίων», παρατηρεί ο καθηγητής Φρίντμαν, εκ των συγγραφέων της έκθεσης.

ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ. Μετά την έρευνα αυτή, θεωρείται πιθανό να τροποποιηθεί η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών σε πολλά αμερικανικά σχολεία και εκτός της ακαδημαϊκής τους παρουσίας να δίνεται σημασία και στα εξωσχολικά θέματα τα οποία συζητούν με τους μαθητές τους, καθώς και στη γενικότερη συμπεριφορά τους. «Ολα αυτά θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην αξιολόγηση των εκπαιδευτικών», παρατηρεί ο δρ Χάνουσεκ, «διότι παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο».

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΚΑΛΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ»;
Η μεγαλύτερη επιτυχία για έναν δάσκαλο είναι η... εξαφάνισή του! Δεν πρόκειται όμως για ταχυδακτυλουργία, αλλά για τον μεγαλύτερο στόχο της διδασκαλίας, όπως τον περιγράφει η μεγάλη παιδαγωγός Μαρία Μοντεσόρι. Να μπορεί να πει ο δάσκαλος: «Τα παιδιά τώρα δουλεύουν σαν να μην υπάρχω». Τότε, διά της πλασματικής του απουσίας, η οποία στην πραγματικότητα είναι η πιο αποτελεσματική παρουσία, έχει καθορίσει τους μαθητές του. Εχει επιτύχει. «ΤΑ ΝΕΑ» ζήτησαν από τρεις σύγχρονους δασκάλους, που κατά γενική ομολογία έχουν διακριθεί για τη διδακτική τους ικανότητα, να πουν ποιοι ήταν οι δικοί τους δάσκαλοι που τους καθόρισαν. Και τι σημαίνει, κατά τη δική τους οπτική, καλός δάσκαλος. Η διεθνούς φήμης καθηγήτρια Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος που είναι και ακαδημαϊκός εκτός από ποιμένας και ο πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθήνας Γεώργιος Μπαμπινιώτης μιλούν για τους δασκάλους τους και για τη διδασκαλία.

Γεώργιος Μπαμπινιώτης
«Θεωρώ την προσφώνηση «δάσκαλε» ως τον πιο τιμητικό τίτλο»
Από τους τίτλους που κατά καιρούς τού αποδίδονται με τις διάφορες ιδιότητές του (καθηγητής, πρόεδρος, πρύτανης κ.ά.), ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης θεωρεί την προσφώνηση «δάσκαλε» ως την πιο τιμητική.
«Αυτό εξηγεί την εκτίμηση που τρέφω προς την ιδιότητα – διορθώνω – προς το λειτούργημα τού δασκάλου σε όλες τής βαθμίδες, από τον δάσκαλο τού δημοτικού μέχρι τον καθηγητή πανεπιστημίου», λέει.
Ποιοι ήταν οι δάσκαλοι που τον καθόρισαν;
«Ευτύχησα να έχω δασκάλους ανθρώπους αφοσιωμένους στην εκπαίδευση πραγματικά λειτουργούς. Ενδεικτικά ξεχωρίζω και αναφέρω τον Ευαγγελάτο (στο δημοτικό), τους Γρηγορόπουλο, Φαλιέρη και Μιχαλόπουλο (στο γυμνάσιο) και τους Θεοδωρακόπουλο, Σταματάκο, Βουρβέρη, Ζακυθηνό, Τωμαδάκη και Κουρμούλη (στο πανεπιστήμιο).
Στον δάσκαλο μου, καθηγητή τής Γλωσσολογίας, Γεώργιο Κουρμούλη οφείλω τη στροφή μου στη γλωσσολογία, όταν μου δόθηκε (μαζί με άλλους) η ευκαιρία να συμμετάσχω σε ένα σεμινάριο για τη Μυκηναϊκή γραφή και γλώσσα τα χρόνια που αποκρυπτογραφήθηκε η Γραμμική Γραφή Β’ και να μυηθώ στην επιστήμη τής γλώσσας.
Επειδή κι ο ίδιος συμβαίνει να θεωρούμαι από τους φοιτητές μου καλός δάσκαλος, προσωπικά ορίζω τον καλό δάσκαλο ως αυτόν που έχει πάθος για την επιστήμη του, που σέβεται και αγαπάει τους μαθητές του, που είναι ενημερωμένος στο αντικείμενό του, που δεν πάει ποτέ στο μάθημά του χωρίς να προετοιμασθεί κατάλληλα κάθε φορά για το τι και πώς θα το διδάξει, που συνδυάζει γνώση, έρευνα και διδασκαλία (προκειμένου για πανεπιστημιακό δάσκαλο), που δεν περιορίζεται σε ξηρή διδασκαλία αλλά ανεβάζει την ψυχική διάθεση, εξάπτει το ενδιαφέρον και εμπνέει τους μαθητές του πέρα και έξω από το μάθημα σε συνάφεια με τη ζωή, με αξίες και ιδανικά και που δεν λείπει ποτέ από το μάθημά του».

Ελένης Γλύκατζη - Αρβελέρ
«Ο δάσκαλος που κάθεται δίπλα στα παιδιά και όχι απέναντί τους»
Η απάντηση της Ελένης Γλύκατζη - Αρβελέρ στο ερώτημα «ποιος είναι ο καλός δάσκαλος», ήταν άμεση, σαφής και κατηγορηματική: «Αυτός που δεν κάθεται απέναντι, αλλά δίπλα στα παιδιά του».
Η διάσημη ελληνίδα ακαδημαϊκός, πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης και πρώτη γυναίκα πρύτανης του ίδιου Πανεπιστημίου, τονίζει ότι στην επιλογή της επαγγελματικής της πορείας, στο να γίνει δηλαδή βυζαντινολόγος, ρόλο ασφαλώς έπαιξε η καταγωγή της οικογένειάς της από τη Μικρά Ασία, αλλά μεγάλο βάρος είχε κι ο δικός της δάσκαλος που την καθόρισε.
«Οι ερευνητές του Χάρβαρντ έχουν φυσικά δίκιο για την επιρροή του καλού δάσκαλου στους μαθητές του. Ημουν τυχερή να έχω δασκάλους μεγάλου αναστήματος. Ο σπουδαίος ιστορικός και βυζαντινολόγος Διονύσιος Ζακυθηνός, θυμάμαι, ήταν ο άνθρωπος που με επηρέασε ώστε να γίνω κι εγώ βυζαντινολόγος. Ηταν ο άνθρωπος που καθόταν δίπλα μας στη Φιλοσοφική και έλεγε ότι πρώτα πρέπει να καταλάβουμε για τι πράγμα θα μιλήσουμε. Επίσης εξαίρετος δάσκαλος ήταν ο καθηγητής μου στη Σορβόνη, ο Πολ Λεμέμπλ, τον οποίον και αντικατέστησα στην έδρα».
Για την Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ, ο καλύτερος δάσκαλος είναι αυτός που δεν στηρίζεται και δεν αναπαράγει μονότονα τις σημειώσεις του στις παραδόσεις, αλλά αφήνεται να παρασυρθεί από τον παλμό της τάξης.
«Το ωραιότερο μάθημα που έχω κάνει ήταν μια φορά που αφέθηκα να μιλήσω εκτός σημειώσεων. Επίσης θυμάμαι όταν πρωτοβγήκαν τα κασετόφωνα, πολλοί φοιτητές άρχισαν να έρχονται στα πανεπιστήμια με αυτά για να μαγνητοφωνήσουν τις παραδόσεις, αλλά οι περισσότεροι καθηγητές δεν τα επέτρεπαν. Εγώ είπα αμέσως ναι και τους άφησα να μαγνητοφωνούν, ακριβώς επειδή είχα αποφασίσει ότι ποτέ ένα μάθημά μου δεν θα ήταν ίδιο με ένα άλλο».

Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος
«Μας καθορίζουν πολλοί δάσκαλοι και όχι μόνο ένας»
Ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος, εκτός από ασκητική φυσιογνωμία και πνευματικός ηγέτης, είναι αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Κέντρου Μεσογειακών και Αραβικών Σπουδών και επίτιμος διδάκτωρ Θεολογίας και Φιλοσοφίας 15 πανεπιστημιακών σχολών.
«Δεν είναι μόνο ένας ο δάσκαλος που συναντάμε στη ζωή μας», λέει στα «ΝΕΑ», «αλλά πολλοί εκείνοι οι δάσκαλοι που μας καθορίζουν. Κανείς δεν έχει μόνο έναν, όπως ποτέ δε μαθαίνουμε μόνο από ένα σχολείο». Ο ίδιος, στην Κατοχή, διδάχθηκε από φίλους, συντροφιές, ποικιλία ανθρώπων. «Χαρακτηριστικά θυμάμαι στο 2ο Σχολείο Αρένων Αθηνών τον δάσκαλο Ηλία Δοροδίνη, που ήταν εξαίρετος. Αλλά και στο Πανεπιστήμιο, στη Θεολογική, όπου τα χρόνια μετά από την Κατοχή ήταν πολύ δύσκολο να μπεις, καθώς ήταν 700 υποψήφιοι για 50 θέσεις, είχα την τύχη να συναντήσω θαυμάσιους δασκάλους, καθηγητές που επηρέασαν την πορεία μου, όπως τον Λεωνίδα Φιλιππίδη του οποίου ήμουν και διάδοχος». Ο Παναγιώτης Τρεμπέλας, ο Βασίλειος Βέλλας, ο Ιωάννης Καρμίρης και o Αμίλκας Αλιβιζάτος συμπλήρωσαν την ομάδα των δασκάλων που τον επηρέασαν, καθένας με τον τρόπο του.
«Αλλά και στη Γερμανία (σ.σ.: όπου ο Αναστάσιος σπούδασε κατόπιν) υπήρξαν καθηγητές όπως οι Γκολντάμερ και Σ. Ντάμεν, στη θρησκειολογία. Δυστυχώς δεν θυμάμαι αυτή τη στιγμή το όνομα της δασκάλας μου στο Δημοτικό στον Αγιο Κωνσταντίνο Κολωνού, που όμως μας φρόντιζε όλους παρότι είχε η τάξη 50-60 παιδιά».
Ποιο κοινό στοιχείο μπορεί κανείς να βρει στους καλούς δασκάλους; «Γνώριζαν πολύ καλά το αντικείμενο που δίδασκαν και επιδείκνυαν μεγάλο ενδιαφέρον και έγνοια για τα παιδιά. Ιδίως αυτούς που διέκριναν ότι είχαν δυνατότητες φρόντιζαν να τους δίνουν προσοχή, χωρίς όμως ποτέ να προσβάλλουν ή να εγκαταλείπουν τους άλλους».

TA NEA/THE NEW YORK TIMES 28-29.01.2012